# هفت (ه-ف-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%81%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ف - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والتاء ولفاء معهما
ه ت ف، ه ف ت، ت ف ه مستعملات هتف: الهَتْفُ: الصّوتُ الشَّديد. هَتَفَ يَهْتِفُ هَتْفاً، وهتفتِ الحمامة: ناحت ، قال:
أإن هَتَفَتْ ورقاءُ ظلّتْ سفاهةً		تُبَكَّي على جُمْلٍ لوَرْقاء تَهْتِفُ
هفت: الهَفْتُ: تساقُطُ الشَّيء قِطْعةْ بعْدَ قِطْعةْ، كما يَهْفِتُ الثَّلجْ ونحوه. قال:
كأنَّ هِفْتَ القِطْقِطِ المنثور
بعدَ رَذاذ الدِّيمةِ المحدور
وتهافتَ القومُ إذا تَساقَطوا مَوْتاً، وتهافَتَ الثَّوْبُ إذا تَساقَط بلىً، وتهافت الفَراشُ في النّار إذا تساقط . وقال في وصف الفَحل:
بَهْفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغَما
تفه: تَفِهَ الشَّيءُ يَتْفَهُ تَفَهاً فهو تافِهٌ، أي: قليلٌ خَسيسٌ.
وتَّفِهَ الرَّجلُ يَتْفَهُ تُفُوهاً فهو تافه، ورجلٌ تافهُ العَقْل: أحمق.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**التاء** ve**لفاء** onlarla beraber

**ه ت ف**، **ه ف ت**، **ت ف ه** kullanımdadır. **هتف**: **الهَتْفُ**: şiddetli sestir. **هَتَفَ يَهْتِفُ هَتْفاً**; ve güvercin **هتفتِ**: inledi. Dedi ki:
“**أإن هَتَفَتْ ورقاءُ ظلّتْ سفاهةً		تُبَكَّي على جُمْلٍ لوَرْقاء تَهْتِفُ**”

**هفت**: **الهَفْتُ**: şeyin parça parça, parça ardından parça dökülmesidir; karın ve benzerinin döküldüğü gibi. Dedi ki:
“**كأنَّ هِفْتَ القِطْقِطِ المنثور**
**بعدَ رَذاذ الدِّيمةِ المحدور**”

Ve kavim **وتهافتَ** eder, öldükleri vakit dökülürlerse; ve elbise **وتهافَتَ** eder, eskilikten dökülürse; ve pervaneler ateşte **وتهافت** eder, dökülürlerse. Ve aygırın vasfında dedi ki:
“**بَهْفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغَما**”

**تفه**: şey **تَفِهَ** eder, **يَتْفَهُ تَفَهاً**; o **تافِهٌ**dir; yani: az, değersizdir.
Ve adam **وتَّفِهَ** eder, **يَتْفَهُ تُفُوهاً**; o **تافه**dir. Ve aklı **تافهُ** olan adam: ahmaktır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

هَفَتَ الشيءُ هَفْتاً وهُفاتاً، أي تطايَرَ لخفَّتِهِ. وكلُّ شيءٍ انخفضَ واتَّضع فقد هَفَتَ وانْهَفَتَ. والتَهافُتُ: التساقُطُ قطعةً قطعة. وتَهافَتَ الفراشُ في النار، أي تساقَطَ. ويقال: وردتْ هَفيتَةٌ من الناس، للذين أقْحَمَتْهُمُ السَنَةُ. والهَفاتُ: الأحمق.

##### Türkçe

**هَفَتَ** şey **هَفْتاً** ve **هُفاتاً** (olarak); yani hafifliğinden dolayı uçuştu. Ve her şey ki alçaldı ve aşağı oldu, muhakkak **هَفَتَ** ve **انْهَفَتَ**. Ve **التَهافُتُ**: parça parça dökülmedir. Ve güveler ateşe **تَهافَتَ** etti; yani döküldü. Ve denilir: insanlardan bir **هَفيتَةٌ** geldi; kıtlığın kendilerini (buna) sürüklediği kimseler için. Ve **الهَفاتُ**: ahmak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ت ف
هتف ، هفت ، تفه
استعمل من وجوهه : هتف ، هفت ، تفه .
هتف : قال الليث : الهَتْف : الصوتُ الشديد . تقول : هَتَفَ يهتِفُ هَتْفاً . والحمامةُ تهْتِفُ . والهُتَاف : الصوت ، وسمعتُ هاتِفاً يَهتِف : إذا كنتَ تسمَع الصّوت ولا تُبصر أحَداً .
قال أبو زيد : يقال : هَتفتُ بفلانٍ : أي دَعَوْتُه ، وهَتَفْتُ بفلانٍ : أي مَدَحْته ، وفلانةُ يُهتَفُ بها : أي تُذكر بجَمالٍ .
هفت : قال الليث : الهَفْتُ : تساقُط الشيء قِطْعةً بعد قطعة كما يَهفِتُ الثلْجُ ، ونحو ذلك .
وقال الراجز :
كأنّ هَفْتَ القِطْقِطِ المنْثورِ
ويقال : تهافتَ القومُ تهافُتاً إذا تساقطوا مَوْتاً ، وتهَافتَ الثوبُ : إذا تساقط بِلًى . وتهافتَ الفَراشُ في النار : إذا تساقط .
وقال الراجز يصف فَحْلاً :
يَهفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغمَا
قلتُ : والهَفْتُ من الأرض مثلُ الهَجْل ، وهو الجو المطمئنّ في سَعَة .
وسمع أعرابياً يقول : رأيتُ جمالاً يتهادَرْن في هذاك الهَفْتِ ، وأشار إلى جَو من الأرض واسِعٍ وكلامٌ هَفت : إذا كثر بلا رويَّة فيه .
والهَفْتُ من المطر : الذي يُسرع انهلالُه .
قال الليث : حَبٌّ هَفُوت : إذا صار إلى أسفَلِ القِدْر وانتفخ سريعاً .
وقال ابن الأعرابي : الهَفْتُ : الحُمْقُ الجيّد .
ورَوَى أبو عبيد عن الأحمر أنه قال : الهفَات : اللَّفات من الرجال : الأحمق .
تفه : قال الليث : التافِه : الشيء الخسيس القليل . وقد تَفِه الشيء يتْفَه تَفَهاً فهو تافِه وتفِه . ورجلٌ تافِه العَقْل : أي قليله .
وفي حديث ابن مسعود ووصفِه القرآن : ( إنه لا يَتْفَه ولا يتشانُّ ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو في قوله : لا يتفَه : هو من الشيء التافه ، وهو الخسيس الحقير ، ومنه قول إبراهيم : تجوز شهادة العَبد في الشيء التافه .
وقوله : ولا يتشانّ : أي لا يخلق على كثرة التَّرْداد من الشَّنّ : وهو السِّقاء الْخَلَق ، والأطعمة التَّفِهةُ : التي ليس لها حلاوة مَحْضَة ، ولا حُمُوضة خالصةٌ ولا مرارةٌ ، ومن الناس من يجعل الخُبزَ واللحم منها .

##### Türkçe

ه ت ف
**هتف** ، **هفت** ، **تفه**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **هتف** ، **هفت** ، **تفه** .

**هتف** : Leys dedi: **الهَتْف**: şiddetli sestir. Dersin ki: **هَتَفَ** **يهتِفُ** **هَتْفاً**. Güvercin de **تهْتِفُ**. **الهُتَاف**: sestir; “**هاتِفاً** **يَهتِف** işittim” (denir): eğer sesi işitiyor da hiç kimseyi görmüyorsan.

Ebû Zeyd dedi: Denir ki: **هَتفتُ بفلانٍ**: yani onu çağırdım; ve **هَتَفْتُ بفلانٍ**: yani onu övdüm; ve falanca kadın **يُهتَفُ بها**: yani güzellikle anılır.

**هفت** : Leys dedi: **الهَفْتُ**: şeyin parça parça, parça ardından parça dökülmesidir; karın **يَهفِتُ** etmesi gibi ve bunun benzeri.
Râciz dedi:
Sanki saçılmış **القِطْقِط**’ın **هَفْت**’i

Ve denir ki: **تهافتَ القومُ تهافُتاً**: öldürülme olarak döküldükleri zaman; ve **تهَافتَ الثوبُ**: eskime olarak döküldüğü zaman. Ve **تهافتَ الفَراشُ في النار**: döküldüğü zaman.

Râciz, bir damızlık erkeği vasfederek dedi:
Ondan köpük ve balgam **يَهفِتُ**

Dedim ki: Yerden **الهَفْتُ**, **الهَجْل** gibidir; o, genişlik içinde alçak (çukur) olan çukurdur.

Bir bedevîyi şöyle derken işitti: “Şu **الهَفْت**’te develer gördüm, birbirlerinin ardınca yuvarlanıyorlardı”; yerden geniş bir çukura işaret etti. Ve **كلامٌ هَفت**: içinde düşüncesizce çok olduğu zaman.

Yağmurdan **الهَفْتُ**: boşalmasının hızlı olduğu (yağmur)dur.

Leys dedi: **حَبٌّ هَفُوت**: tencerenin altına indiği ve çabucak kabardığı zaman.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَفْتُ**: iyi (tam) ahmaklıktır.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الهفَات**: erkeklerden **اللَّفات**: ahmaktır.

**تفه** : Leys dedi: **التافِه**: değersiz az şeydir. Şey **تَفِه** eder; **يتْفَه** **تَفَهاً**; o hâlde o **تافِه** ve **تفِه**’dir. Ve **رجلٌ تافِه العَقْل**: yani aklı az olan.

İbn Mes‘ûd hadîsinde ve onun Kur’ân’ı vasfetmesinde: “(Şüphesiz o **لا يَتْفَه** ve **لا يتشانُّ**)”.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr, “**لا يتفَه**” sözü hakkında dedi ki: o, **التافه** şeydendir; o da değersiz hakirdir. Ondan, İbrâhîm’in sözü: kölenin şahitliği **الشيء التافه**’de caiz olur.

Ve onun sözü: “**ولا يتشانّ**”: yani **الشَّنّ**’den, o da eski kırba olan **السِّقاء الْخَلَق**’tan, çokça tekrar sebebiyle eskimez. Ve **الأطعمة التَّفِهةُ**: kendilerinde saf bir tatlılık, hâlis bir ekşilik ve acılık olmayan (yiyecekler)dir; insanlardan kimi ekmeği ve eti onlardan kılar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والفاء وما يثلثهما)
(هفا) الهاء والفاء والحرف المعتل: أصلٌ يدلُّ على ذَهاب شيءٍ في خِفّة وسُرعة. وهَفَا الشيءُ في الهَواءِ يهفُو، إذا ذَهَب، كالصُّوفةِ ونَحوِها. وهفا الظَّليمُ: عَدَا. وهَفَا القلبُ في إثْرِ الشَّيء. وهَوَافِي النَّعَم(1): ضُلاَّلُه. وهفا الإنسان يهفُو: زَلَّ وذَهبَ عن الصَّواب، وكذلك هفا، إذا جاعَ. والهَفْوة: الزَّلَّة.‏
(هفت) الهاء والفاء والتاء: كلمةٌ تدلُّ على سُقوطِ شيء. وتهافُت الشَّيءِ: تساقُطُه(2) قطعةً [قطعة(3)]. والهَفْت(4): قطع الدَّم المتهافِتة. وتهافَتَ الفَراشُ في النَّار: تساقَطَ. وكلُّ شيءٍ انخَفَضَ واتَّضَع فقد هَفَت وانهَفَت. ووردَتْ هَفِيتةٌ من النَّاس، وهي التي أقْحمتْهم السّنةُ، فهُمْ ساقِطةٌ. والله أعلم.‏
--------------ــ
(1) في الأصل: "وهو في النعم"، وفي المجمل: "وهوى في النعم"، صوابهما ما أثبت. وفي اللسان: "وهوافي الإبل: ضوالها كهواميها".‏
(2) في الأصل: "وتساقط".‏
(3) تكملة يحتاج إليها الكلام. وفي المجمل: "والتهافت: تساقط الشيء شيئاً شيئاً". وفي اللسان: "والهفت: تساقط الشيء قطعة بعد قطعة".‏
(4) في الأصل: "وهفت". والتفسير بعده مما لم أجده في المعاجم المتداولة، لكن وجدت له شاهداً من قول رؤبة في ديوانه 108:‏
* كثمر الحماض من هفت العلق *‏

ـ

##### Türkçe

(هâ ve fâ ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**هفا**) **الهاء** ve **الفاء** ve illetli harf: bir asl(=kök)tır; bir şeyin hafiflik ve sürat içinde gitmesine delâlet eder. Ve şey havada **هَفَا** eder, **يهفُو**; gittiği zaman, yün parçası ve benzeri gibi. Ve devekuşu erkeği **هفا** etti: koştu. Ve kalp, şeyin izinde **هَفَا** etti. Ve **هَوَافِي النَّعَم**(1): onun kaybolanlarıdır. Ve insan **يهفُو** eder: sürçtü ve doğru olandan gitti; yine bunun gibi **هفا** etti, acıktığı zaman. Ve **الهَفْوة**: sürçme.

(**هفت**) **الهاء** ve **الفاء** ve **التاء**: bir şeyin düşmesine delâlet eden bir kelimedir. Ve şeyin **تهافُت**i: onun parça [parça(3)] dökülmesidir(2). Ve **الهَفْت**(4): dökülen kan parçaları. Ve kelebek ateşte **تهافَتَ** etti: döküldü. Ve her şey alçaldı ve aşağı olduysa, muhakkak **هَفَت** etti ve **انهَفَت** etti. Ve insanlardan bir **هَفِيتةٌ** geldi; o, kıtlık senesinin onları içine attığıdır; artık onlar düşmüş(=aşağı) bir topluluktur. Ve Allah daha iyi bilir.

--------------ــ
(1) Asılda: “وهو في النعم”, ve el-Mücmel’de: “وهوى في النعم”; ikisinin doğrusu, sabit kıldığım şeydir. Ve Lisân’da: “وهوافي الإبل: ضوالها كهواميها”.
(2) Asılda: “وتساقط”.
(3) Sözün ihtiyaç duyduğu bir tamamlama. Ve el-Mücmel’de: “والتهافت: تساقط الشيء شيئاً شيئاً”. Ve Lisân’da: “والهفت: تساقط الشيء قطعة بعد قطعة”.
(4) Asılda: “وهفت”. Ve ondan sonraki tefsir, onu tedavülde olan sözlüklerde bulmadığım şeydendir; lâkin onun için, Ru’be’nin divanında 108’deki sözünden bir şâhid buldum:
* كثمر الحماض من هفت العلق *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ف ت
تهافت الفراش في النار‏:‏ تساقط متتابعاً‏.‏
وتهافت الناس في الأمر‏.‏

##### Türkçe

ه ف ت
**تهافت الفراش في النار**: ardı ardına düşüp dökülmek.
Ve **تهافت الناس في الأمر**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

هَفَتَ يَهْفِتُ هَفْتاً: دقَّ. والهَفْتُ: تساقطُ الشيء قِطْعَةً بعد قِطْعَةٍ كما يَهْفِتُ الثَّلْجُ والرَّذَاذُ، ونحوهما؛ قال العجاج: كأَنَّ هَفْتَ القِطْقِطِ المَنْثُورِ،
بَعْدَ رَذاذِ الدِّيمةِ الدَّيْجورِ،
على قَراهُ فِلَقُ الشُّذورِ
والقِطْقِطُ: أَصغَرُ المطر. وقَراه: ظَهْره، يعني الثور. والشُّذور: جمع شَذْر، وهو الصغير من اللؤلؤ،وقد تَهافَتَ.
وفي الحديث: يَتَهافَتُون في النار أَي يَتَساقَطُون؛ مِن الهَفْتِ، وهو السقوط. وأَكثر ما يُستعمل التَّهافُتُ في الشَّرِّ؛ وفي حديث كَعْب بن عُجْرة: والقملُ يَتَهافَت على وجْهي أَي يَتَساقَطُ. وتهافتَ الثوب تَهافُتاً إِذا تَساقَطَ وَبَلِيَ.
وهَفَتَ الشيءُ هَفْتاً وهُفَاتاً أَي تَطايرَ لخفته. وكلُّ شيء انْخَفَضَ واتَّضعَ، فقد هَفَتَ، وانْهَفَتَ. الأَزهري: والهَفْتُ من الأَرض مِثْلُ الهَجْل، وهو الجَوُّ المُتَطامِنُ في سَعةٍ؛ قال: وسمعت أَعرابيّاً يقول: رأَيتُ جِمَالاً يَتَهادَرْنَ في ذلك الهَفْتِ. والهَفْتُ من المَطر: الذي يُسْرِعُ انْهلالهُ. وكلامٌ هَفْتٌ إِذا كَثُرَ بلا رَوِيَّةٍ فيه. والتَّهافُتُ: التَّسَاقُطُ قِطْعَةً قِطْعَةً. وتهافَتَ الفَراشُ في النار: تَساقَط؛ قال الراجز يصف فحلاً:
يَهْفِتُ عَنهُ زَبَداً وبَلْغَما
وتَهافَتَ القَوْمُ تَهافتاً إِذا تَساقطُوا مَوْتاً. وتَهافَتُوا عليه: تتابعوا.
الليث: حَبٌّ هَفُوتٌ إِذا صار إِلى أَسْفَلِ القِدْر وانْتَفَخ سريعاً. ابن الأَعرابي: الهَفْتُ الحُمْقُ الجَيِّدُ.
والهَفَاتُ: الأَحْمَقُ.
ويقال: ورَدَتْ هَفِيتةٌ من الناس، للذين أَقْحَمَتْهم السَّنَةُ.

##### Türkçe

**هَفَتَ يَهْفِتُ هَفْتاً**: İnceltti. Ve **الهَفْتُ**: şeyin parça parça, parça ardından parça dökülmesidir; tıpkı karın ve çisintinin ve benzerlerinin dökülmesi gibi; el-Accec dedi ki:

Sanki saçılmış **القِطْقِطِ**’in **هَفْتَ**’i,
Karanlık sağanağın çisintisinden sonra,
Onun sırtı üzerinde **الشُّذور** parçalarıdır.

Ve **القِطْقِطُ**: yağmurun en küçüğüdür. Ve **قَراه**: onun sırtıdır; yani öküz. Ve **الشُّذور**: **شَذْر**’in çoğuludur; o da incinin küçüğüdür; ve gerçekten **تَهافَتَ**.

Ve hadiste: “Ateşte **يَتَهافَتُون**” yani “dökülürler”; **الهَفْتِ**’ten, o da düşüştür. Ve **التَّهافُتُ** en çok şerde kullanılır; ve Ka‘b b. ‘Ucra hadîsinde: “Bit yüzüme **يَتَهافَت**” yani “dökülür.” Ve elbise **تهافتَ** **تَهافُتاً**: dökülüp eskidiği zaman.

Ve şey **هَفَتَ** **هَفْتاً** ve **هُفَاتاً**: hafifliğinden ötürü uçuştu demektir. Ve her şey alçalıp aşağı olduysa, gerçekten **هَفَتَ** ve **انْهَفَتَ**. el-Ezherî: Ve yerden **الهَفْتُ**, **الهَجْل** gibidir; o, genişlik içinde alçak olan çukurluktur; dedi ki: Ve bir bedevînin şöyle dediğini işittim: “O **الهَفْتِ** içinde develer gördüm, yuvarlanıyorlardı.” Ve yağmurdan **الهَفْتُ**: dökülmesi çabuk olan şeydir. Ve söz **هَفْتٌ**: içinde düşünce olmaksızın çok olduğu zaman. Ve **التَّهافُتُ**: parça parça dökülmedir. Ve güveler ateşte **تهافَتَ**: döküldü; recez söyleyen, bir aygırı vasfederek dedi ki:

Ondan köpük ve balgam **يَهْفِتُ**

Ve kavim **تَهافَتَ** **تَهافتاً**: ölüm olarak döküldükleri zaman. Ve onun üzerine **تَهافَتُوا**: ardı ardına geldiler.

el-Leys: **حَبٌّ هَفُوتٌ**: tencerenin altına indiği ve çabucak kabardığı zaman.

İbn el-A‘râbî: **الهَفْتُ**: iyi ahmaklıktır.

Ve **الهَفَاتُ**: ahmaktır.

Ve denilir: İnsanlardan bir **هَفِيتةٌ** geldi; yılı (kıtlığı) onları zorla sokmuş olanlar için.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

هتف  الشيء  يهفت هفتا، وهفاتا  ، الأخير بالضم، ومثله في سائر نسخ الصحاح- وتصحف على شيخنا في نسخته من الصحاح بالهفتان على فعلان، فاستدركه على المصنف، وهو غير صواب- إذا  تطاير لخفته  . هفت الرجل  :تكلم كثيرا بلا روية  ولا إعمال فكر فيه. وكلام هفت، إذا كثر بلا روية فيه. هفت  الشيء: انخفض واتضع  ومصدره الهفت والهفات، هكذا في سائر النسخ، ومثله في اللسان وغيره، وقرأت في كتاب التهذيب لابن القطاع ما نصه: وهفت الشيء، وانهفت: نقص. هفت يهفت هفتا  :دق   والهفت: المطمئن من الأرض  في سعة، مثل الهجل، قاله الأزهري، قال: وسمعت أعرابيا يقول: رأيت جمالا يتهادرن في ذلك الهفت. الهفت أيضا  :مطر يسرع انهلاله  وقد هفت الثلج والرذاذ ونحوهما. قال العجاج:
  كأن هفت القطقط المنثور
  بعد رذاذ الديمة الممطور
  على قراه فلق الشـذور القطقط: أصغر المطر، وقراه: ظهره، يعني الثور، والشذور: جمع الشذر، وهو الصغير من اللؤلؤ. وقد تهافت. الهفت  :الحمق الوافر  ، ونص ابن الأعرابي: الحمق الجيد.  والمهفوت: المتحير  كالمهبوت وقد تقدم. الهفت: تساقط الشيء قطعة بعد قطعة، كما يهفت الثلج والرذاذ وفي الحديث  يتهافتون في النار   التهافت: التساقط  قطعة قطعة، من الهفت وهو السقوط، وأكثر ما يستعمل التهافت في الشر. وتهافت الفراش على النار: تساقط وتهافت القوم تهافتا، إذا تساقطوا موتا. تهافتوا عليه، التهافت:  التتابع   والهفات كسحاب: الأحمق  ، قرأت في هامش نسخة الصحاح ما نصه: الذي أحفظه في غريب المصنف: الهفاة: اللفاة الأحمق بتخفيف الفاء فيهما، وكذا قرأتهما على شيخنا أبي أسامة، رحمه الله، ويكتبان بالهاء؛ لأن الوقف عليهما بالهاء، وكذا قاله أبو جعفر الجرجاني، ورأيته مكتوبا- بخط أبي سعيد السكرى- الهفاة واللفاة: الأحمق، بالهاء في الحرفين جميعا، وبخط محمد بن أبي الجوع مكتوبا بالتاء في الحرفين جميعا، وعليهما علامة التخفيف، وفي الحاشية- بخطه أيضا- قال أبو إسحاق النجيرمي: الهفاة من الهفوة بالهاء، وبالتاء من الهفت، ووجد بخط الأزهري- في كتابه-: أبو عبيد عن الأحمر: الهفات اللفات: الأحمق، بالتاء. كما أورده الجوهري، إلا أن الفاء مخففة.
 ومما يستدرك عليه: تهافت الثوب تهافتا، إذا تساقط وبلى. وعن الليث: حب هفوت، إذا صار إلى أسفل القدر، وانتفخ سريعا. ويقال: وردت هفيتة من الناس، للذين أقحمتهم السنة، وهذا في الصحاح.

##### Türkçe

**هتف** şey **يهفت** **هفتا** ve **وهفاتا**; sonuncusu zamme iledir; ve bu, صحاح’ın sair nüshalarında da böyledir—ve şeyhimizin صحاح nüshasında **بالهفتان** şeklinde **فعلان** vezni üzere tashif edilmiştir; bunun üzerine onu musannife karşı istidrâk etti; hâlbuki bu doğru değildir—hafifliğinden dolayı uçuşup savrulduğu zaman.

**هفت الرجل**: düşünmeden ve onda fikir işletmeden çok konuştu.

**وكلام هفت**: onda düşünmeden (söyleniş) çok olduğu zaman.

**هفت الشيء**: alçaldı ve aşağı oldu; masdarı **الهفت** ve **الهفات**tır; sair nüshalarda böyledir; lisan ve başkalarında da böyledir. İbnü’l-Kattâ‘ın تهذيب kitabında lafzen şunu okudum: “**وهفت الشيء، وانهفت**: eksildi.”

**هفت يهفت هفتا**: inceldi.

**والهفت**: yerin genişlik içinde çukur (alçak) olan kısmı; **الهجل** gibidir; bunu Ezherî söyledi. Dedi ki: Bir bedevîyi şöyle derken işittim: “O **الهفت** içinde develer gördüm, yuvarlanıp aşağı iniyorlardı.”

**الهفت** ayrıca: dökülmesi hızlanan bir yağmur; ve kar, çise ve benzerleri de **هفت** etmiştir.

A‘câc dedi ki:
  “Sanki saçılmış **القطقط**un **هفت**i,
  yağmış **الديمة**nin çisesinden sonra,
  onun sırtı üzerinde (yani öküzün) **الشـذور**u yarar.”

**القطقط**: yağmurun en küçüğü. **وقراه**: onun sırtı; yani öküzü kastediyor. **الشذور**: **الشذر**in çoğuludur; o da incinin küçüğüdür. Ve **تهافت** etmiştir.

**الهفت**: bol (çok) ahmaklık; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı: “iyi (tam) ahmaklık.”

**والمهفوت**: şaşkın; **كالمهبوت**; ve daha önce geçti.

**الهفت**: şeyin parça parça düşmesi; kar ve çise **يهفت** ettiği gibi. Hadiste: “Ateşe **يتهافتون**.” **التهافت**: parça parça dökülüp düşme; **الهفت**ten, o da düşmedir. **التهافت** daha çok şerde kullanılır.

Güvenin ateşe **تهافت** etmesi: düşüp dökülmesi.

Kavmin **تهافتا** **تهافت** etmesi: ölümle düşüp döküldükleri zaman.

Ona **تهافتوا** ettiler. **التهافت**: peş peşe gelme.

**والهفات** (سحاب gibi): ahmak. صحاح nüshasının kenarında lafzen şunu okudum: “Musannifin garibinde ezberimde olan: **الهفاة**: **اللفاة**; ahmak; ikisinde de **الفاء** hafifletilerek; ve bunları şeyhimiz Ebû Üsâme’ye—Allah ona rahmet etsin—böyle okudum; ve **الهاء** ile yazılırlar; çünkü ikisi üzerinde vakıf **الهاء** iledir; Ebû Ca‘fer el-Cürcânî de bunu söyledi; ve yazılmış gördüm—Ebû Sa‘îd es-Sukkerî’nin hattıyla—: **الهفاة** ve **اللفاة**: ahmak; iki harfin ikisinde de **الهاء** ile. Ve Muhammed b. Ebî’l-Cev‘un hattıyla iki harfin ikisinde de **التاء** ile yazılmış; ve ikisinin üzerinde hafifletme işareti var. Ve hâşiyede—onun hattıyla da—Ebû İshâk en-Necîremî dedi ki: **الهفاة** **الهفوة**dan **بالهاء** iledir; **وبالتاء** ile ise **الهفت**tendir. Ve Ezherî’nin hattıyla—kendi kitabında—bulundu: Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **الهفات اللفات**: ahmak; **بالتاء** ile. Cevherî’nin naklettiği gibi; ancak **الفاء** hafifletilmiştir.”

Ve ona karşı istidrâk edilenlerdendir: **تهافت الثوب تهافتا**: dökülüp düştüğü ve eskidiği zaman.

Leys’ten: **حب هفوت**: tencerenin altına indiği ve çabucak kabardığı zaman.

Ve denir ki: **وردت هفيتة من الناس**; senenin (kıtlığın) onları zorla soktuğu kimseler için; ve bu صحاح’dadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَفَتَ
1 هَفَتَ ذ , aor. هَفِتَ , inf. n. هَفْتٌ; (TA;) and ↓ تهافت; (S, K;) It fell continuously, or successively, (S, K,) part by part, (S,) or part after part, like as snow, or fine rain, falls. (TA.) ↓ تهافت is mostly used with reference to something evil; (TA;) [as] يَتَهَافَتُونَ فِى النَّارِ [They shall fall successively into the fire of hell]; (TA, from a trad.;) [and] تَهَافَتَ الفَرَاشُ فِى النَّارِ The moths fell successively into the fire; (S;) [and] تَهَافَبَ القَوْمُ The people fell down successively dead; (TA;) [and] تَهَافَتُوا عَلَيْهِ They fell upon him successively. (TA.) ― -b2- هَفَتَ and ↓ تَهَافَتَ It (snow, and fine rain,) fell quickly. (TA.) ― -b3- هَفَتَ, [aor. هَفِتَ ,] inf. n. هَفْتٌ, He, or it, fell; fell down. (TA.) ― -b4- هَفَتَ, aor. هَفِتَ , (S, K,) inf. n. هَفْتٌ and هُفَاتٌ; (TA;) and ↓ انهفت; (S;) It was, or became, depressed, or lowered; syn. اِنْخَفَضَ and اِتَّضَعَ. (S, K.) ― -b5- هَفَتَ and ↓ انهفت It was, or became, lessened, or diminished. (IKtt.) ― -b6- هَفَتَ, (aor. هَفِتَ , inf. n. هَفْتٌ, TA,) It became minute, fine, or slender; syn. دَقَّ. (K.) ― -b7- هَفَتَ, (aor. هَفِتَ , K,) inf. n. هَفْتٌ and هُفَاتٌ, It flew about, or became dispersed, by reason of its lightness. (S, K.) ― -b8- هَفَتَ, aor. هَفِتَ , He talked much, without consideration. (K, TA.)

تهافت
6 تهافت ذ It (a garment) fell in pieces, piece after piece falling off, and became worn out. (TA.) ― -b2- تهافت It was continuous, or successive; syn. تَتَابَعَ. (K.) -A2- See also 1. ― -b2- تهافت النَّاسُ عَلَى المَاءِ The people pressed, or crowded, to the water, [one after another, or party after party]. (Msb.)

7 اِنْهَفَتَ see 1.

هَفْتٌ
هَفْتٌ ذ Rain falling quickly. (K.) ― -b2- A depressed, or low, piece of ground: (K:) like هَجْلٌ. (Az.) -A2- كَلَامٌ هَفْتٌ Inconsiderate loquacity. (TA.) ― -b2- هَفْتٌ Abundant stupidity: (K:) surpassing stupidity. (IAar.)

هَفَاتٌ
هَفَاتٌ ذ Stupid; foolish; of little sense. (S, K.) [But see its syn. لَفَاتٌ, voce أَلْفَتُ.] Authorities differ respecting this word and لَفَاتٌ, whether they should be written with ت or with ة or with both. (TA.)

حَبٌّ هَفُوتٌ
حَبٌّ هَفُوتٌ ذ Grain that falls to the bottom of the cooking-pot, and swells out quickly. (Lth.)

وَرَدَتْ هَفِيتَةٌ مِنَ النَّاسِ
وَرَدَتْ هَفِيتَةٌ مِنَ النَّاسِ ذ There came a party of men whom a year of drought had compelled to emigrate. (S.)

مَهْفُوتٌ
مَهْفُوتٌ ذ Confounded; perplexed; amazed: (K:) like مَهْبُوتٌ. (TA.)

##### Türkçe

**هَفَتَ**
1 **هَفَتَ** ذ, muzâri‘ **هَفِتَ**, mastar ismi **هَفْتٌ**; (TA;) ve aşağıdaki **تهافت**; (S, K;) Sürekli olarak, yahut ardı ardına, (S, K,) parça parça, (S,) yahut parça üstüne parça, tıpkı karın yahut ince yağmurun düşmesi gibi, düştü. (TA.) Aşağıdaki **تهافت** çoğunlukla kötü bir şeye nispetle kullanılır; (TA;) [meselâ] **يَتَهَافَتُونَ فِى النَّارِ** [Cehennem ateşine ardı ardına düşecekler]; (TA, bir rivayetten;) [ve] **تَهَافَتَ الفَرَاشُ فِى النَّارِ** Güveler ateşe ardı ardına düştü; (S;) [ve] **تَهَافَبَ القَوْمُ** Kavim ardı ardına ölü olarak düştü; (TA;) [ve] **تَهَافَتُوا عَلَيْهِ** Onun üzerine ardı ardına düştüler. (TA.) ― -b2- **هَفَتَ** ve aşağıdaki **تَهَافَتَ** O (kar ve ince yağmur) çabuk düştü. (TA.) ― -b3- **هَفَتَ**, [muzâri‘ **هَفِتَ**,] mastar ismi **هَفْتٌ**, O, yahut o şey, düştü; aşağı düştü. (TA.) ― -b4- **هَفَتَ**, muzâri‘ **هَفِتَ**, (S, K,) mastar ismi **هَفْتٌ** ve **هُفَاتٌ**; (TA;) ve aşağıdaki **انهفت**; (S;) O, yahut oldu ki, çöktü, yahut alçaldı; eş anlamlısı **اِنْخَفَضَ** ve **اِتَّضَعَ**. (S, K.) ― -b5- **هَفَتَ** ve aşağıdaki **انهفت** O, yahut oldu ki, azaldı, yahut eksildi. (IKtt.) ― -b6- **هَفَتَ**, (muzâri‘ **هَفِتَ**, mastar ismi **هَفْتٌ**, TA,) O, oldu ki, pek küçük, ince, yahut narin oldu; eş anlamlısı **دَقَّ**. (K.) ― -b7- **هَفَتَ**, (muzâri‘ **هَفِتَ**, K,) mastar ismi **هَفْتٌ** ve **هُفَاتٌ**, Hafifliğinden dolayı etrafa uçuştu, yahut dağınık hâle geldi. (S, K.) ― -b8- **هَفَتَ**, muzâri‘ **هَفِتَ**, O, düşünmeksizin çok konuştu. (K, TA.)

**تهافت**
6 **تهافت** ذ O (bir elbise) parça parça düştü; parça üstüne parça kopup düştü; ve yıprandı. (TA.) ― -b2- **تهافت** Sürekli idi, yahut ardı ardına idi; eş anlamlısı **تَتَابَعَ**. (K.) -A2- Ayrıca 1’e bak. ― -b2- **تهافت النَّاسُ عَلَى المَاءِ** İnsanlar suya doğru, [birbiri ardınca, yahut grup grup], sıkıştı, yahut kalabalıklaştı. (Msb.)

7 **اِنْهَفَتَ** 1’e bak.

**هَفْتٌ**
**هَفْتٌ** ذ Çabuk yağan yağmur. (K.) ― -b2- Çökmüş, yahut alçak, bir yer parçası: (K:) **هَجْلٌ** gibi. (Az.) -A2- **كَلَامٌ هَفْتٌ** Düşüncesiz gevezelik. (TA.) ― -b2- **هَفْتٌ** Bol ahmaklık: (K:) ahmaklığı aşan. (IAar.)

**هَفَاتٌ**
**هَفَاتٌ** ذ Ahmak; budala; az akıllı. (S, K.) [Fakat onun eş anlamlısı **لَفَاتٌ**’a, **أَلْفَتُ** maddesinde bak.] Bu kelime ile **لَفَاتٌ** hakkında, ت ile mi yoksa ة ile mi yahut her ikisiyle mi yazılmaları gerektiği hususunda otoriteler ihtilâf etmiştir. (TA.)

**حَبٌّ هَفُوتٌ**
**حَبٌّ هَفُوتٌ** ذ Pişirme kabının dibine düşen ve çabucak şişen tane. (Lth.)

**وَرَدَتْ هَفِيتَةٌ مِنَ النَّاسِ**
**وَرَدَتْ هَفِيتَةٌ مِنَ النَّاسِ** ذ Kuraklık yılı kendilerini göçe mecbur etmiş olan bir erkekler topluluğu geldi. (S.)

**مَهْفُوتٌ**
**مَهْفُوتٌ** ذ Şaşkına dönmüş; mütehayyir; hayrete düşmüş: (K:) **مَهْبُوتٌ** gibi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَفَتَ
هَفَتَ I ( n. ac. هَفْت 1 ,  هُفَاْت 24 ),
a.  Flitted.

b.  Sank.

c.  Became worn.

d.  Gabbled.

e.  Was ignoble.

تَهَاْفَتَ
تَهَاْفَتَ VI ,
a.  Fell in pieces.

b.  Was continuous.

c.  [ 'Ala ], Rushed towards.

d.  Fell; died.

اِنْهَفَتَ
اِنْهَفَتَ VII ,
a.  see I (b) .

هَفْت
هَفْت 1 ,
a.  Rain.

b.  Low ground.

c.  Stupidity.

d.  Inconsiderate   ( talk ).

هَفَاْت
هَفَاْت 22 ,
a.  Stupid, foolish.

هَفِيْتَة
هَفِيْتَة 25t ,
a.  Destitute emigrants, refugees.

هَفڤتَ
N. P. هَفڤتَ I ,
a.  Amazed.

##### Türkçe

**هَفَتَ**
**هَفَتَ** I (mastar, **هَفْت** 1, **هُفَاْت** 24),
a. Uçuştu.

b. Battı.

c. Yıpranmış oldu.

d. Saçmaladı.

e. Aşağı oldu.

**تَهَاْفَتَ**
**تَهَاْفَتَ** VI,
a. Parça parça düştü.

b. Sürekli oldu.

c. [ **'Ala** ], -e doğru atıldı.

d. Düştü; öldü.

**اِنْهَفَتَ**
**اِنْهَفَتَ** VII,
a. I (b)’ye bak.

**هَفْت**
**هَفْت** 1,
a. Yağmur.

b. Alçak yer.

c. Aptallık.

d. Düşüncesiz (konuşma).

**هَفَاْت**
**هَفَاْت** 22,
a. Aptal, ahmak.

**هَفِيْتَة**
**هَفِيْتَة** 25t,
a. Yoksul muhacirler, mülteciler.

**هَفڤتَ**
Özel isim. **هَفڤتَ** I,
a. Hayrete düşmüş.
