# هفت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%81%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هفت

هتف  الشيء  يهفت هفتا، وهفاتا  ، الأخير بالضم، ومثله في سائر نسخ الصحاح- وتصحف على شيخنا في نسخته من الصحاح بالهفتان على فعلان، فاستدركه على المصنف، وهو غير صواب- إذا  تطاير لخفته  . هفت الرجل  :تكلم كثيرا بلا روية  ولا إعمال فكر فيه. وكلام هفت، إذا كثر بلا روية فيه. هفت  الشيء: انخفض واتضع  ومصدره الهفت والهفات، هكذا في سائر النسخ، ومثله في اللسان وغيره، وقرأت في كتاب التهذيب لابن القطاع ما نصه: وهفت الشيء، وانهفت: نقص. هفت يهفت هفتا  :دق   والهفت: المطمئن من الأرض  في سعة، مثل الهجل، قاله الأزهري، قال: وسمعت أعرابيا يقول: رأيت جمالا يتهادرن في ذلك الهفت. الهفت أيضا  :مطر يسرع انهلاله  وقد هفت الثلج والرذاذ ونحوهما. قال العجاج:
  كأن هفت القطقط المنثور
  بعد رذاذ الديمة الممطور
  على قراه فلق الشـذور القطقط: أصغر المطر، وقراه: ظهره، يعني الثور، والشذور: جمع الشذر، وهو الصغير من اللؤلؤ. وقد تهافت. الهفت  :الحمق الوافر  ، ونص ابن الأعرابي: الحمق الجيد.  والمهفوت: المتحير  كالمهبوت وقد تقدم. الهفت: تساقط الشيء قطعة بعد قطعة، كما يهفت الثلج والرذاذ وفي الحديث  يتهافتون في النار   التهافت: التساقط  قطعة قطعة، من الهفت وهو السقوط، وأكثر ما يستعمل التهافت في الشر. وتهافت الفراش على النار: تساقط وتهافت القوم تهافتا، إذا تساقطوا موتا. تهافتوا عليه، التهافت:  التتابع   والهفات كسحاب: الأحمق  ، قرأت في هامش نسخة الصحاح ما نصه: الذي أحفظه في غريب المصنف: الهفاة: اللفاة الأحمق بتخفيف الفاء فيهما، وكذا قرأتهما على شيخنا أبي أسامة، رحمه الله، ويكتبان بالهاء؛ لأن الوقف عليهما بالهاء، وكذا قاله أبو جعفر الجرجاني، ورأيته مكتوبا- بخط أبي سعيد السكرى- الهفاة واللفاة: الأحمق، بالهاء في الحرفين جميعا، وبخط محمد بن أبي الجوع مكتوبا بالتاء في الحرفين جميعا، وعليهما علامة التخفيف، وفي الحاشية- بخطه أيضا- قال أبو إسحاق النجيرمي: الهفاة من الهفوة بالهاء، وبالتاء من الهفت، ووجد بخط الأزهري- في كتابه-: أبو عبيد عن الأحمر: الهفات اللفات: الأحمق، بالتاء. كما أورده الجوهري، إلا أن الفاء مخففة.
 ومما يستدرك عليه: تهافت الثوب تهافتا، إذا تساقط وبلى. وعن الليث: حب هفوت، إذا صار إلى أسفل القدر، وانتفخ سريعا. ويقال: وردت هفيتة من الناس، للذين أقحمتهم السنة، وهذا في الصحاح.

### Türkçe

**هتف** şey **يهفت** **هفتا** ve **وهفاتا**; sonuncusu zamme iledir; ve bu, صحاح’ın sair nüshalarında da böyledir—ve şeyhimizin صحاح nüshasında **بالهفتان** şeklinde **فعلان** vezni üzere tashif edilmiştir; bunun üzerine onu musannife karşı istidrâk etti; hâlbuki bu doğru değildir—hafifliğinden dolayı uçuşup savrulduğu zaman.

**هفت الرجل**: düşünmeden ve onda fikir işletmeden çok konuştu.

**وكلام هفت**: onda düşünmeden (söyleniş) çok olduğu zaman.

**هفت الشيء**: alçaldı ve aşağı oldu; masdarı **الهفت** ve **الهفات**tır; sair nüshalarda böyledir; lisan ve başkalarında da böyledir. İbnü’l-Kattâ‘ın تهذيب kitabında lafzen şunu okudum: “**وهفت الشيء، وانهفت**: eksildi.”

**هفت يهفت هفتا**: inceldi.

**والهفت**: yerin genişlik içinde çukur (alçak) olan kısmı; **الهجل** gibidir; bunu Ezherî söyledi. Dedi ki: Bir bedevîyi şöyle derken işittim: “O **الهفت** içinde develer gördüm, yuvarlanıp aşağı iniyorlardı.”

**الهفت** ayrıca: dökülmesi hızlanan bir yağmur; ve kar, çise ve benzerleri de **هفت** etmiştir.

A‘câc dedi ki:
  “Sanki saçılmış **القطقط**un **هفت**i,
  yağmış **الديمة**nin çisesinden sonra,
  onun sırtı üzerinde (yani öküzün) **الشـذور**u yarar.”

**القطقط**: yağmurun en küçüğü. **وقراه**: onun sırtı; yani öküzü kastediyor. **الشذور**: **الشذر**in çoğuludur; o da incinin küçüğüdür. Ve **تهافت** etmiştir.

**الهفت**: bol (çok) ahmaklık; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı: “iyi (tam) ahmaklık.”

**والمهفوت**: şaşkın; **كالمهبوت**; ve daha önce geçti.

**الهفت**: şeyin parça parça düşmesi; kar ve çise **يهفت** ettiği gibi. Hadiste: “Ateşe **يتهافتون**.” **التهافت**: parça parça dökülüp düşme; **الهفت**ten, o da düşmedir. **التهافت** daha çok şerde kullanılır.

Güvenin ateşe **تهافت** etmesi: düşüp dökülmesi.

Kavmin **تهافتا** **تهافت** etmesi: ölümle düşüp döküldükleri zaman.

Ona **تهافتوا** ettiler. **التهافت**: peş peşe gelme.

**والهفات** (سحاب gibi): ahmak. صحاح nüshasının kenarında lafzen şunu okudum: “Musannifin garibinde ezberimde olan: **الهفاة**: **اللفاة**; ahmak; ikisinde de **الفاء** hafifletilerek; ve bunları şeyhimiz Ebû Üsâme’ye—Allah ona rahmet etsin—böyle okudum; ve **الهاء** ile yazılırlar; çünkü ikisi üzerinde vakıf **الهاء** iledir; Ebû Ca‘fer el-Cürcânî de bunu söyledi; ve yazılmış gördüm—Ebû Sa‘îd es-Sukkerî’nin hattıyla—: **الهفاة** ve **اللفاة**: ahmak; iki harfin ikisinde de **الهاء** ile. Ve Muhammed b. Ebî’l-Cev‘un hattıyla iki harfin ikisinde de **التاء** ile yazılmış; ve ikisinin üzerinde hafifletme işareti var. Ve hâşiyede—onun hattıyla da—Ebû İshâk en-Necîremî dedi ki: **الهفاة** **الهفوة**dan **بالهاء** iledir; **وبالتاء** ile ise **الهفت**tendir. Ve Ezherî’nin hattıyla—kendi kitabında—bulundu: Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **الهفات اللفات**: ahmak; **بالتاء** ile. Cevherî’nin naklettiği gibi; ancak **الفاء** hafifletilmiştir.”

Ve ona karşı istidrâk edilenlerdendir: **تهافت الثوب تهافتا**: dökülüp düştüğü ve eskidiği zaman.

Leys’ten: **حب هفوت**: tencerenin altına indiği ve çabucak kabardığı zaman.

Ve denir ki: **وردت هفيتة من الناس**; senenin (kıtlığın) onları zorla soktuğu kimseler için; ve bu صحاح’dadır.
