# هفف (ه-ف-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%81%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ف - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء مع الفاء
هف، ف ه مستعملان
هف:
الهفيفُ: سُرْعُة السَّيْر. هَفَّ يَهِفُّ هفيفاً. قال ذو الرمة:
إذا ما نَعَسْنا نَعْسَةً قلتُ: غَـنّـنِـا		بخَرْقَاءَ وارفعْ من هَفيفِ الرَّواحلِ
وزُقاقُ الهَفَّةِ: موضعٌ من البطيحة، كثيرُ القصباء، فيه مُخْتَرَقٌ للسُّفن.
وجاريةٌ مُهَفْهَفٌة، ومهفَّفة- لغة-: إذا كانت هيفاءَ، خَميصةَ البَطْنِ، دقيقةَ الخَصْر.
فه:
رجلٌ فهٌّ وفَهيهٌ: إذا جاءت منه سقطة أو جهلة من العِيِّ. ورجلٌ فَهٌّ: عَيٌّ عن حجّته. وامرأة فَهَّةٌ... وقد فَهَّ يَفَهُّ فَهاهَةً وفَهّاً وفَهَّةً، وفَهِهْتَ يا رجل.
ويقال: جئتُ لحاجةٍ فأفهّني عنها فلانٌ إذا أَنْساكَها.

##### Türkçe

باب **الهاء** مع **الفاء**
**هف**، **ف ه** kullanımdadırlar.
**هف**:
**الهفيفُ**: yürüyüşün sürati. **هَفَّ يَهِفُّ هفيفاً**. ذو الرمة dedi ki:
إذا ما نَعَسْنا نَعْسَةً قلتُ: غَـنّـنِـا		بخَرْقَاءَ وارفعْ من **هَفيفِ** الرَّواحلِ
**وزُقاقُ الهَفَّةِ**: البطيحة’dan bir yerdir; kamışlığı çoktur; onda gemiler için bir geçit vardır.
**وجاريةٌ مُهَفْهَفٌة** ve **مهفَّفة** -lugat-: eğer **هيفاءَ** ise; karnı içe çekik, beli ince.
**فه**:
Bir adam **فهٌّ** ve **فَهيهٌ**: eğer ondan, dilsizlikten bir sürçme yahut bir cehalet gelirse. Ve bir adam **فَهٌّ**: deliline karşı dilsizdir. Ve bir kadın **فَهَّةٌ**... Ve **فَهَّ يَفَهُّ فَهاهَةً وفَهّاً وفَهَّةً**; ve “**فَهِهْتَ** ey adam.”
Ve denilir: “Bir ihtiyaç için geldim; falan kimse beni ondan **أفهّني** etti” yani onu sana unutturdu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهِفُّ بالكسر: السحاب الرقيق ليس فيه ماء. وشَهْدَةٌ هِفٌّ: ليس فيها عسل، حكاه ابن السكيت. والهِفُّ أيضاً: الزرع الذي يُؤخَّرُ حَصاده فينتثر حَبُّه. والهِفُّ أيضاً: جنسٌ من السمك صِغارٌ. والهَفَّافُ: البرَّاقُ، والخفيفُ أيضاً. وقد هَفَّ هَفيفاً. والظلُّ الهَفَّافُ والريحُ الهَفَّافَةُ: الساكنةُ الطيِّبةُ. وقميصٌ هَفافٌ وهَفْهافٌ، أي رقيقٌ شفَّافٌ. وريشٌ هَفْهافٌ. والهَفيفُ: سرعةُ السير. قال ذو الرمّة:
إذا ما نَعَسْنا نَعْسَةً قلـتُ غَـنِّـنـابخَرْقاءَ وارْفَعْ من هَفيفِ الرَواحِلِ
واليَهْفوفُ: الجبانُ، ويقال الحديدُ القلب.

##### Türkçe

**الهِفُّ** (kesre ile): içinde su olmayan ince bulut. Ve **شَهْدَةٌ هِفٌّ**: içinde bal olmayan (petek); bunu İbnü’s-Sikkît nakletti. Ve **الهِفُّ** ayrıca: hasadı geciktirilen ekin; böylece tanesi saçılır. Ve **الهِفُّ** ayrıca: küçük (olan) bir balık cinsi. Ve **الهَفَّافُ**: parlak; ve ayrıca hafif. Ve (o) **هَفَّ** **هَفيفاً**. Ve **الظلُّ الهَفَّافُ** ve **الريحُ الهَفَّافَةُ**: durgun, hoş (olan). Ve **قميصٌ هَفافٌ** ve **هَفْهافٌ**, yani ince, şeffaf. Ve **ريشٌ هَفْهافٌ**. Ve **الهَفيفُ**: yürüyüşün sürati. Zü’r-Rumme dedi ki:
إذا ما نَعَسْنا نَعْسَةً قلـتُ غَـنِّـنـابخَرْقاءَ وارْفَعْ من هَفيفِ الرَواحِلِ
Ve **اليَهْفوفُ**: korkak; ve “demir yürekli” denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ف ف
هفّت الريح هفيفاً إذا سمعت هبوبها وريح هفّافة‏:‏ سريعة المرّ ولها هفهفة وهفاهف‏.‏
قال الأفوه‏:‏ والدهر لا يبقى على صرفه مغفرة في حالقٍ مر مريس من دونها الطير ومن فوقها هفاهف الريح كجثّ القليس القليس‏:‏ النحل وجثّه‏:‏ دويّه‏:‏ وسحاب هفٌّ‏:‏ أراق ماءه‏.‏
وشهدة هفّ هفّة‏:‏ لا عسل فيها‏.‏
وزرع هفّ‏:‏ انتثر حبّه لتأخّر حصاده‏.‏
وقد هفّ الزرع وهو هافٌّ‏.‏
وسرابٌ هفّافٌ وقد اهتفّ السراب إذا برق‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ في صحن يهماء يهتفّ السراب بها في قرقرٍ بلعاب الشمس مضروج وثغرٌ هفافٌ‏.‏
قال القطاميّ‏:‏ تناولت منها مسفراً أقبلت به عليّ وهفّاف الغروب عذاباً ومن المجاز‏:‏ هفّت الإبل هفيفاً‏:‏ أسرعت‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ إذا ما نعسنا نعسة قلت غنّنا بخرقاء وارفع من هفيف الرواحل ورجل هفّ‏:‏ خفيف‏.‏
قال‏:‏ هفّ خفيفٌ قليل المال ليس له إلا مذلّقةً أو وفضةً سبد

##### Türkçe

ه ف ف
**هفّت الريح هفيفاً**: rüzgârın esişi işitildiği zaman; ve **ريح هفّافة**: geçişi hızlı olan; ve onun için **هفهفة** ve **هفاهف** vardır.‏
**الأفوه** dedi ki: Zaman, dönüşü üzerinde kalıcı olmaz; (o) bir **حالق** içinde bir **مر مريس**tir; onun altından kuşlar, onun üstünden de rüzgârın **هفاهف**i, **القليس**in **جثّ**i gibi (geçer). **القليس**: arı(lar); ve onun **جثّه**si: onun vızıltısıdır. Ve **سحاب هفّ**: suyunu akıttı.‏
Ve **شهدة هفّ هفّة**: içinde bal olmayan (şey).‏
Ve **زرع هفّ**: hasadının gecikmesi sebebiyle tanesi saçıldı.‏
Ve gerçekten **هفّ الزرع** ve o **هافّ**tır.‏
Ve **سرابٌ هفّافٌ**; ve **اهتفّ السراب**: parladığı zaman.‏
**ذو الرمة** dedi ki:
Bir **صحن يهماء** içinde, onda **يهتفّ السراب**; güneşin salyasıyla yutulmuş bir **قرقر** içinde, boyanmış; ve **ثغرٌ هفافٌ**.‏
**القطاميّ** dedi ki:
Ondan bir **مسفراً** aldım; onu bana doğru getirdim; ve **هفّاف الغروب** azap olarak.
Ve mecazdan: **هفّت الإبل هفيفاً**: hızlandı.‏
**ذو الرمة** dedi ki:
Ne zaman bir uyuklama ile uyuklasak, “bize şarkı söyle” dedim; bir **خرقاء** ile; ve bineklerin **هفيف**inden daha yükseğe kaldır.
Ve **رجل هفّ**: hafif (kimse).‏
Dedi ki:
**هفّ خفيفٌ قليل المال**; onun için ancak bir **مذلّقةً** yahut bir **وفضةً سبد** vardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَفِيف: سُرْعة السير. هَفَّ يَهِفُّ هَفِيفاً: أَسرع في السير؛ قال ذو الرمة:
إذا ما نعَسْنا نَعْسةً قُلْتُ غَنِّنا
بَخَرْقاء، وارْفَعْ من هَفِيف الرَّواحِل
وهَفَّت هافَّةٌ من الناس أَي طَرأَت عن جَدْب. وغيمٌ هِفٌّ: لا ماء فيه. والهِفُّ، بالكسر: السحاب الرقيق لا ماء فيه؛ قال ابن بري: ومنه قول أُميّة:
وشَوَّذتْ شَمْسُهم، إذا طَلَعَتْ
بالجُلْب، هِفّاً كأَنه كَتَمُ
(*
قوله «بالجلب» بالجيم هو الصواب وقد تقدم في شوذ بالخاء المعجمة في البيت وتفسيره وهو خطأ. راجع مادتي جلب وخلب.)
شوَّذت: ارتفعت، أَراد أَن الشمس طلعت في قُتْمة فكأَنما عَمَّمَتْها. وفي حديث أَبي ذر، رضي اللّه عنه: واللّه ما في بيتك هُفَّة ولا سُفّة؛ الهُفَّة: السحاب لا ماء فيه، والسُّفّة: ما يُنْسَج من الخوص كالزَّبيل، أَي لا مَشروب في بيتك ولا مأْكول. وشُهْدة هِفُّ: لا عسَل فيها. وفي التهذيب: شُهدة هِفّة. وعسل هفٌّ: رقيق؛ قال ساعدة:
لتَكَشَّفَتْ عن ذِي مُتُونٍ نَيِّرٍ،
كالرَّيْطِ لا هِفٍّ، ولا هو مُخْرَبُ
مُخْرَبٌ: تُرك لم يُعَسَّلْ فيه. وقال أَبو حنيفة: الهف، بغير هاء، الشهدة الرقيقة الخفيفة القليلة العسل. قال يعقوب: يقال شُهدة هِفٌّ ليس فيها عسل، فوصف به.
والهَفَّاف: البرّاق. وجاءنا على هَفّانِ ذاك أَي وقته وحِينه. وثوب هَفّاف وهَفْهاف: يَخِفُّ مع الريح، وفي الصحاح: أَي رقيق شَفّاف. وريح هَفّافة وهفهافة: سريعة المَرّ. وهَفَّت تَهِفُّ هَفّاً وهَفِيفاً إذا سمعت صوت هُبوبها. وفي حديث علي، كرم اللّه وجهه، في تفسير السَّكِينة: هي ريح هَفّافة أَي سريعة المُرور في هُبوبها. والريحُ الهَفّافة: الساكنة الطَّيِّبةُ. الأَزهري في حديث علي، رضي اللّه عنه، أنه قال في تفسير قوله تعالى: أَن يأَتِيَكم التابوتُ فيه سَكِينة من ربكم، قال: لها وجه كوجه الإنسان، وهي بعدَ ريح أَحمر. ورجل هَفّاف القميص إذا نُعِت بالخِفّة؛ وقال ذو الرمة في الغازنته
(* قوله «الغازنته» كذا في الأصل.):
وأَبْيَضَ هَفّافِ القَمِيصِ أَخَذْتُه،
فجئْتُ به للقَوم مُغْتَصباً قَسْرا
أَراد بالأَبيض قَلْباً عليه شحم أَبيض، وقَمِيص القلب: غِشاؤه من الشحم، وجعله هفّافاً لرقَّته؛ وأَما قول ابن أَحمر:
كبَيْضةِ أُدْحِيٍّ بوَعْثِ خَميلةٍ،
يُهَفْهِفُها هَيْقٌ بجُؤْشُوشِه صَعْلُ
فمعنى يُهفْهفها أَي يُحرِّكها ويَدْفَعها لتُفْرِخ عن الرَّأْل. والهَفْهافان: الجَناحان لخِفَّتِهما؛ قال ابن أَحمر يصف ظَليماً وبيضَه:يَبِيت يَحُفُّهن بقَفْقَفَيْهِ،
ويَلْحَفُهُنّ هَفْهافاً ثَخِينا
أَي يُلْبِسُهن جَناحاً، وجعله ثخيناً لتراكب الرِّيش. وظِلٌّ هَفْهَفٌ: بارد تَهِفّ فيه الريح؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
أَبطَحَ حَيَّاشاً وظِلاًّ هَفْهَفا
وغُرْفة هَفّافة وهَفْهافة: مُظِلّة باردة. ويقال للجارية الهَيْفاء: مُهَفَّفةٌ ومُهَفْهَفةٌ وهي الخَمِيصةُ البطنِ الدقيقة الخَصْر، ورجل هَفْهاف ومُهَفْهَف كذلك؛ وأَنشد:
مُهَفْهَفَةٌ بَيْضاء غيرُ مُفاضةٍ
وامرأَة مُهَفْهَفة لأَي ضامرة البطن. ابن الأَعرابي: هَفْهَفَ الرَّجل إذا مُشِقَ بدنه فصار كأَنه غُصْن يَميد مَلاحة. والهِفُّ: الزرْع الذي يؤخّر حَصاده فيَنْتَثِر حبه والهَفّاف: الخفيف، وقد هَفَّ هَفِيفاً. وريش هَفّاف.
واليَهْفُوف: الجَبان. ابن سيده: اليَهْفُوف الحديدُ القلب، وزاد غيره من الرجال، وهو أَيضاً الأَحمق. واليَهْفُوف: القَفْر من الأَرض. ابن بري: أَبو عمرو اليَهْفُوف: القلب الحديد؛ وأَنشد:
طائره حدا بقَلْبٍ يَهْفُوف
ورجل هِفٌّ: خفيفٌ. وفي حديث الحسن وذكَر الحَجاج: هل كان إلاَّ حماراً هِفّاً؟ أَي طيّاشاً خفيفاً. وفي حديث كعب: كانت الأَرضُ هِفّاً على الماء أَي قَلِقةً لا تَستقِرُّ، من قولهم رجل هِفٌّ أَي خفيف. وفي النوادر: تقول العرب: ما أَحسَنَ هِفّة الورَق ورِقَّته، وهي إبْرِدَتُه. وظِلٌّ هَفْهافٌ: بارد، والظلُّ الهَفّافُ.
وزُقاقُ الهَفّةِ: موضع من البَطِيحة كثير القَصْباء فيه مُخْتَرَق للسُّفُن.
والهِفُّ، بالكسر: جنس من السمك صغار. ابن الأَعرابي: الهِفُّ الهازِبَى، مقصور، وهو السمك، واحدته هُفَّة. وقال عُمارة: يقال للهفّ الحُساسُ، قال: والهازِبى جنس من السمك معروف. وفي بعض الحديث: كان بعضُ العُبّادِ يُفْطِر كل ليلة على هِفّة يَشْوِيها؛ هو بالكسر والفتح، نوع من السمك، وقيل: هو الدُّعْمُوص وهي دُويبة تكون في مُسْتَنْقَع الماء.

##### Türkçe

**الهَفِيف**: yürüyüşün sürati. **هَفَّ يَهِفُّ هَفِيفاً**: yürüyüşte hızlandı;
Zû’r-Rumme dedi:
إذا ما نعَسْنا نَعْسةً قُلْتُ غَنِّنا
بَخَرْقاء، وارْفَعْ من هَفِيف الرَّواحِل

Ve **هَفَّت هافَّةٌ من الناس**: yani kıtlıktan ansızın geldiler. Ve **غيمٌ هِفٌّ**: içinde su yok. Ve **الهِفُّ** (kesre ile): içinde su olmayan ince bulut; İbn Berrî dedi: ve ondandır Ümeyye’nin sözü:
وشَوَّذتْ شَمْسُهم، إذا طَلَعَتْ
بالجُلْب، هِفّاً كأَنه كَتَمُ

(*
Onun “**بالجلب**” sözü, **الجيم** ile olanı doğrudur; ve daha önce **شوذ** maddesinde **الخاء** mu‘ceme ile beyitte ve onun tefsirinde geçti; ve o hatadır. **جلب** ve **خلب** maddelerine müracaat et.)

**شوَّذت**: yükseldi; muradı, güneşin bir karanlıkta doğmasıdır; sanki onu sarıklandırmış gibi. Ebû Zer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Vallahi senin evinde ne **هُفَّة** vardır ne **سُفّة**”; **الهُفَّة**: içinde su olmayan bulut; **السُّفّة**: hurma yaprağından **الزَّبيل** gibi dokunan şey; yani evinde ne içilecek vardır ne yenilecek. Ve **شُهْدة هِفُّ**: içinde bal yok. Ve Tehzîb’de: **شُهدة هِفّة**. Ve **عسل هفٌّ**: ince; Sâ‘ide dedi:
لتَكَشَّفَتْ عن ذِي مُتُونٍ نَيِّرٍ،
كالرَّيْطِ لا هِفٍّ، ولا هو مُخْرَبُ

**مُخْرَبٌ**: içinde bal yapılmadan terk edildi. Ebû Hanîfe dedi: **الهف** (hâ’sız): balı az olan ince hafif petek. Ya‘kûb dedi: denir ki **شُهدة هِفٌّ**: içinde bal yok; böylece onunla vasıflandırdı.

Ve **الهَفَّاف**: parlak. Ve bize **على هَفّانِ ذاك** geldi; yani onun vakti ve zamanı üzere. Ve **ثوب هَفّاف** ve **هَفْهاف**: rüzgârla hafifler; ve Sıhâh’ta: yani ince şeffaf. Ve **ريح هَفّافة** ve **هفهافة**: geçişi süratli. Ve **هَفَّت تَهِفُّ هَفّاً وهَفِيفاً**: esişinin sesini işittiğinde. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, **السَّكِينة** tefsirinde: “O, **ريح هَفّافة**’dır”; yani esişinde geçişi süratli. Ve **الريحُ الهَفّافة**: sakin, hoş. Ezherî, Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun, onun şu sözü söylediğini (nakleder): Yüce Allah’ın “Size sandığın gelmesi; onun içinde Rabbinizden bir **سَكِينة** vardır” sözü hakkında dedi ki: “Onun bir yüzü vardır, insan yüzü gibi; ve o, sonra, kırmızı bir rüzgârdır.” Ve **رجل هَفّاف القميص**: hafiflikle nitelendiğinde; Zû’r-Rumme, onun gazenesinde dedi
(* onun “**الغازنته**” sözü: asılda böyle):
وأَبْيَضَ هَفّافِ القَمِيصِ أَخَذْتُه،
فجئْتُ به للقَوم مُغْتَصباً قَسْرا

**الأَبيض** ile muradı, üzerinde beyaz yağ bulunan bir kalptir; ve kalbin gömleği: yağdan olan zarıdır; ve onu **هفّافاً** yaptı, inceliğinden dolayı; İbn Ahmer’in sözüne gelince:
كبَيْضةِ أُدْحِيٍّ بوَعْثِ خَميلةٍ،
يُهَفْهِفُها هَيْقٌ بجُؤْشُوشِه صَعْلُ

**يُهفْهفها**’nın manası: yani onu hareket ettirir ve iter; **الرَّأْل**’den yavrulasın diye.

Ve **الهَفْهافان**: hafifliklerinden dolayı iki kanat; İbn Ahmer, bir devekuşunu ve yumurtasını vasfederken dedi:
يَبِيت يَحُفُّهن بقَفْقَفَيْهِ،
ويَلْحَفُهُنّ هَفْهافاً ثَخِينا

Yani onlara bir kanat giydirir; ve onu kalın yaptı, tüylerin üst üste binmesinden dolayı. Ve **ظِلٌّ هَفْهَفٌ**: soğuk; onda rüzgâr eser; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
أَبطَحَ حَيَّاشاً وظِلاًّ هَفْهَفا

Ve **غُرْفة هَفّافة** ve **هَفْهافة**: gölgelik, soğuk. Ve **الهَيْفاء** cariyeye denir: **مُهَفَّفةٌ** ve **مُهَفْهَفةٌ**; o, karnı içe çekik, beli ince olandır; ve erkek: **هَفْهاف** ve **مُهَفْهَف** de böyledir; ve inşâd edildi:
مُهَفْهَفَةٌ بَيْضاء غيرُ مُفاضةٍ

Ve kadın: **مُهَفْهَفة**; yani karnı zayıf. İbnü’l-A‘râbî: **هَفْهَفَ الرَّجل**: bedeni inceldiğinde; sanki güzellikten salınan bir dal gibi olur. Ve **الهِفُّ**: hasadı geciktirilen ekin; böylece tanesi saçılır; ve **الهَفّاف**: hafif; ve gerçekten **هَفَّ هَفِيفاً**. Ve **ريش هَفّاف**.

Ve **اليَهْفُوف**: korkak. İbn Sîde: **اليَهْفُوف** kalbi sert olandır; başkası “erkeklerden” diye ekledi; ve o ayrıca ahmaktır. Ve **اليَهْفُوف**: yerden çorak. İbn Berrî: Ebû Amr: **اليَهْفُوف**: sert kalp; ve inşâd etti:
طائره حدا بقَلْبٍ يَهْفُوف

Ve **رجل هِفٌّ**: hafif. Hasan hadîsinde, Haccâc’ı andı: “O, ancak **حماراً هِفّاً** değil miydi?” yani hafif, düşüncesiz. Ka‘b hadîsinde: “Yer, su üzerinde **هِفّاً** idi”; yani huzursuz, yerleşmez; onların “**رجل هِفٌّ**” sözünden, yani hafif. Nevâdir’de: Araplar der: “Yaprağın **هِفّة**si ve inceliği ne güzeldir”; o, onun serinliğidir. Ve **ظِلٌّ هَفْهافٌ**: soğuk; ve **الظلُّ الهَفّافُ**.

Ve **زُقاقُ الهَفّةِ**: Batîha’dan bir yer; içinde çok kamış vardır; gemiler için bir geçit.

Ve **الهِفُّ** (kesre ile): küçüklerden bir balık cinsi. İbnü’l-A‘râbî: **الهِفُّ** **الهازِبَى**’dır; maksûr; ve o balıktır; onun bir tanesi **هُفَّة**’dir. ‘Umâre dedi: **الهفّ**e **الحُساسُ** denir; dedi ki: ve **الهازِبى** bilinen bir balık cinsidir. Bazı hadîste: “Âbidlerden bazısı her gece, kızarttığı bir **هِفّة** üzerine iftar ederdi”; o, kesre ve fetha iledir; balıktan bir türdür; ve denildi ki: o **الدُّعْمُوص**’tur; o, su birikintisinde bulunan küçük bir canlıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه ف ف * امرأة * مُهَفْهَفَةٌ * أي ضامرة البطن و * مُهَفَّفَةٌ * أيضا

##### Türkçe

* ه ف ف * kadın: * **مُهَفْهَفَةٌ**; yani karınca zayıf olan ve ayrıca * **مُهَفَّفَةٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

هفت الريح تهف هفا، وهفيفا: إذا هبت فسمع صوت هبوبها نقله ابن دريد. قال: وسحابة هف، بالكسر: بلا ماء وهو السحاب الرقيق، قال ابن بري: ومنه قول أمية بن أبي عائذ:
  وشوذت شمسهم إذا طلعت                      بالجلب هفا كأنه كـتـم شوذت: ارتفعت، أراد أن الشمس طلعت في قتمة، فكأنما عممتها. وفي حديث أبي ذر، والله ما في بيتك هفة ولا سفة أي: لا مشروب ولا مأكول. وشهدة هف: لا عسل فيها نقله الجوهري عن ابن السكيت، ومثله لابن دريد، وفي التهذيب: شهدة وعسل هف: رقيق. والهف أيضا: الزرع الذي يؤخر حصاده فينتثر حبه كما في الصحاح، وقد هف فهو هاف. والهف: السمك الصغار وقال ابن الأعرابي: الهف: الهاربية هكذا في سائر النسخ، وفي بعضها الهاربة، وكله غلط، والصواب الهازبا مقصور، وهو نوع من السمك، كما هو نص النوادر، ومر للمصنف في الموحدة الهازبا، ويمد: جنس من السمك ويفتح. والهف: الدعاميص الكبار عن المبرد واحدته بهاء ومنه الحديث: كان بعض العباد يفطر كل ليلة على هفة يشويها وقال عمارة: يقال للهف: الحساس، والدعموص: دويبة تكون في مستنقع الماء. وقال ابن عباد: الهف: الخفيف منا وذكره الجوهري ولم يقيده، وقد هف هفيفا: إذا خف. والهف: الشهدة الرقيقة الخفيفة القليلة العسل قاله أبو حنيفة، وتقدم عن يعقوب: شهدة هف: ليس فيها عسل، فوصف به، وقال ساعدة بن جؤية:
  لتكشفت عن ذي مـتـون نـير                      كالريط لاهف، ولا هو مخرب مخرب: ترك لم يعسل فيه. والهف أيضا: كل خفيف لا شيء في جوفه. وزقاق الهفة، بالفتح: ع، من البطيحة كثير القصباء فيه مخترق للسفن نقله الليث. أو طريق الهفة: ع، بالبصرة. وفي المعجم: الهفة: مدينة قديمة كانت في طرف السواد، بناها سابور ذو الأكتاف، وأسكنها إيادا، وآثار سورها لم تندرس. والهفاف، كشداد، من الحمر: الطياش وفي الحديث: أن الحسن ذكر الحجاج فقال: ما كان إلا حمارا هفافا. والهفاف من الظلال: البارد أو الساكن الطيب، وهذه عن الجوهري أو ما لم يكن ظليلا نقله الصاغاني. والهفاف من الأجنحة: الخفيف للطيران قال ابن أحمر يصف بيض النعام:
  يظل يحفهن بقفقفيه                      ويلحفهن هفافا ثخينا أي، يلبسهن جناحا، وجعله ثخينا لتراكب الريش عليه. والهفاف من القمص: الرقيق الشفاف كما في الصحاح، وقال غيره: ثوب هفاف يخف مع الريح كالهفهاف فيهما يقال: قميص هفهاف، وريش هفهاف، نقله الجوهري، وقال ذو الرمة:
  وأبيض هفاف القميص أخذته                      فجئت به للقوم مغتصبا قسرا أراد بالأبيض قلبا عليه شحم أبيض وقميص القلب: غشاؤه من الشحم، وجعله هفافا لرقته، ويروى بيت ابن أحمر: ويلحفهن هفهافا. والهفهافان: الجناحان، لخفتهما. والهفاف: البراق نقله الجوهري. وريح هفافة: طيبة ساكنة نقله الجوهري، وقال غيره: سريعة المرور في هبوبها. والهفيف، كأمير: سرعة السير وقد هف هفيفا: أسرع في السير، قال ذو الرمة:

  إذا ما نعسنا نعسة قلـت غـنـنـا                      بخرقاء وارفع من هفيف الرواحل والهفهاف: الضامر البطن نقله الصاغاني. وأيضا: العطشان. واليهفوف: الجبان، كاليأفوف. أو الحديد القلب عن ابن سيده، زاد غيره: من الرجال. وهو أيضا: الأحمق عن الفراء، لخفته. واليهفوف: القفر من الأرض. ويقال: جارية مهفهفة ومهفهفة الأولى عن يعقوب؛ أي: هيفاء ضامرة البطن، دقيقة الخصر قال امرؤ القيس:
  مهفهفة بيضاء غير مفاضة                      ترائبها مصقولة كالسجنجل وقال ابن الأعرابي: هفهف الرجل: مشق بدنه، فصار كأنه غصن يميد ملاحة، فهو مهفهف. وقال ابن عباد: الاهتفاف: بريق السراب. و: الدوي في المسامع. وهفان بالفتح ويكسر: من أسمائهم. ويقال: جاء على هفانه: أي على إثره وفي اللسان: أي وقته وحينه.
 ومما يستدرك عليه: هفت هافة من الناس: أي طرأت عن جدب. وريح هفهافة، كهفافة، ولها هفة وهفهفة، وهفائف. ورجل هفاف القميص: إذا نعت بالخفة، وهو مجاز. وهفه: حركه ودفعه. وظل هفهف: بارد تهف فيه الريح، وأنشد ابن الأعرابي:
  أبطح جياشا وظلا هفـهـفـا.
  وغرفة هفافة، وهفهافة: مظلة. ورجل هفهاف: مهفهف. وفي حديث كعب: كانت الأرض هفا على الماء أي: قلقة لا تستقر. وفي النوادر: تقول العرب: ما أحسن هفة الورق، أي رقته. وظل هفاف: بارد. وسراب هفاف، وثغر هفاف. وهف. بالضم: زجر للغنم.

##### Türkçe

**هفت** rüzgâr, **تهف** **هفا** ve **هفيفا**: estiği zaman, esişinin sesi işitilirse; bunu İbn Düreyd nakletti. Dedi ki: ve **سحابة هف**, kesre ile: susuz; o, ince buluttur. İbn Berrî dedi ki: ve ondandır Ümeyye b. Ebî Âiz’in sözü:
  Ve onların güneşi doğduğu vakit yükseldi                      **بالجلب هفا** sanki **كـتـم**
**شوذت**: yükseldi. Muradı: güneş bir karanlıkta doğdu; sanki onu bürümüş gibi. Ebû Zerr hadîsinde: “Vallahi senin evinde ne **هفة** vardır ne **سفة**”; yani: ne içilecek ne yenilecek. Ve **شهدة هف**: içinde bal yok; bunu Cevherî, İbn Sikkît’ten nakletti; benzeri İbn Düreyd’indir. Ve **التهذيب**’de: **شهدة** ve **عسل هف**: ince. Ve **الهف** ayrıca: hasadı geciktirilen ekin; böylece tanesi saçılır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **هف** etmiştir; o hâlde o **هاف**tır. Ve **الهف**: küçük balıklar. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الهف**: **الهاربية**; diğer bütün nüshalarda böyledir; bazısında **الهاربة**; hepsi yanlıştır. Doğrusu **الهازبا**dır, maksûr; o, bir balık türüdür; **النوادر**’in nassı böyledir. Müellife **الموحدة**’da **الهازبا** geçti; ve med edilir: bir balık cinsi; ve fetha ile okunur. Ve **الهف**: büyük **الدعاميص**; Müberred’den; onun bir tanesi **بهاء** iledir. Ve ondandır hadîs: bazı âbidler her gece bir **هفة** üzerine iftar ederdi; onu kızartırdı. Umâre dedi ki: **الهف** için denir: **الحساس**; ve **الدعموص**: su birikintisinde bulunan küçük bir canlı. İbn Abbâd dedi ki: **الهف**: bizden hafif olan; Cevherî onu zikretti ve kayıtlamadı. Ve **هف هفيفا**: hafiflediği zaman. Ve **الهف**: ince, hafif, balı az olan ince petek; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Ve Yakûb’dan geçti: **شهدة هف**: içinde bal yok; onunla vasıflandırdı. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
  Mutlaka açığa çıktı, sırtları olan birinden                      **كالريط لاهف**; ne o **مخرب**dır
**مخرب**: içinde bal yapılmamış olarak bırakıldı. Ve **الهف** ayrıca: içi boş olan her hafif şey. Ve **زقاق الهفة** fetha ile: **ع**; **البطيحة**’dan; içinde çok **القصباء** bulunan, gemiler için yarık; bunu Leys nakletti. Yahut **طريق الهفة**: **ع**; Basra’da. Ve **المعجم**’de: **الهفة**: **السواد**’ın ucunda bulunan eski bir şehir; onu **سابور ذو الأكتاف** bina etti ve oraya **إياد**’ı iskân etti; surunun izleri silinmemiştir. Ve **الهفاف** (Şeddâd vezninde), eşeklerden: sersemlik. Hadîste: Hasan, Haccâc’ı zikretti de dedi ki: “O, ancak **حمارا هفافا** idi.” Ve **الهفاف** gölgelerden: soğuk; yahut durgun, hoş. Bu, Cevherî’dendir; yahut gölgeli olmayan şey; bunu Sâgânî nakletti. Ve **الهفاف** kanatlardan: uçuş için hafif olan. İbn Ahmer, devekuşu yumurtalarını vasfederek dedi ki:
  Onları iki **قفقف**iyle gölgeler                      ve onları kalın bir **هفافا** ile örter
Yani: onlara bir kanat giydirir; ve onu kalın kıldı, çünkü tüyler onun üzerinde üst üste biner. Ve **الهفاف** gömleklerden: ince, şeffaf; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Başkası dedi ki: **ثوب هفاف** rüzgârla hafifler; iki **الهفهاف** gibi; ikisinde de denir: **قميص هفهاف** ve **ريش هفهاف**; bunu Cevherî nakletti. Zü’r-Rumme dedi ki:
  Ve beyaz, gömleği **هفاف**; onu aldım                      sonra onu kavme zorla, cebren getirdim
Beyaz ile muradı: üzerinde beyaz içyağı bulunan bir kalp; ve kalbin gömleği: içyağından olan zarıdır; ve onu **هفاف** kıldı, inceliğinden dolayı. İbn Ahmer’in beyti şöyle rivayet edilir: “ve onları bir **هفهافا** ile örter.” Ve **الهفهافان**: iki kanat; hafifliklerinden dolayı. Ve **الهفاف**: **البراق**; bunu Cevherî nakletti. Ve **ريح هفافة**: hoş, durgun; bunu Cevherî nakletti. Başkası dedi ki: esişinde hızlı geçişlidir. Ve **الهفيف** (Emîr vezninde): yürüyüşün sürati. Ve **هف هفيفا**: yürüyüşte hızlandı. Zü’r-Rumme dedi ki:

  Ne zaman bir uyuklama ile uyuklasak dedim: şarkı söyledik                      **بخرقاء**; ve bineklerin **هفيف**inden daha yükseğe kaldır
Ve **الهفهاف**: karınca zayıf; bunu Sâgânî nakletti. Ve ayrıca: susuz. Ve **اليهفوف**: korkak; **كاليأفوف**. Yahut sert kalpli; İbn Sîde’den. Başkası ekledi: erkeklerden. Ve o ayrıca: ahmak; Ferrâ’dan; hafifliğinden dolayı. Ve **اليهفوف**: yerden çorak olan. Ve denir: **جارية مهفهفة** ve **مهفهفة**; birincisi Yakûb’dandır; yani: **هيفاء**; karnı zayıf, beli ince. İmruü’l-Kays dedi ki:
  **مهفهفة** beyaz; taşkın değil                      göğüs kemikleri **كالسجنجل** gibi cilalı
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **هفهف** adam: bedeni inceldi; böylece güzellikten sallanan bir dal gibi oldu; o hâlde o **مهفهف**tir. İbn Abbâd dedi ki: **الاهتفاف**: serabın parıltısı. Ve: kulaklarda uğultu. Ve **هفان** fetha ile ve kesre ile: onların isimlerindendir. Ve denir: **جاء على هفانه**: yani onun ardı sıra. **اللسان**’da: yani onun vakti ve zamanı.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **هفت هافة من الناس**: yani kıtlıktan dolayı ansızın geldi. Ve **ريح هفهافة**; **كهفافة**; ve onun **هفة**si ve **هفهفة**si ve **هفائف**i vardır. Ve **رجل هفاف القميص**: hafiflikle vasfedilirse; bu mecazdır. Ve **هفه**: onu hareket ettirdi ve itti. Ve **ظل هفهف**: soğuk; onda rüzgâr eser. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Geniş bir düzlüğü; coşkun; ve bir gölgeyi **هفـهـفـا**.
Ve **غرفة هفافة** ve **هفهافة**: gölgelik. Ve **رجل هفهاف**: **مهفهف**. Ka‘b hadîsinde: “yer, su üzerinde **هفا** idi”; yani: çalkantılı, durmaz. Ve **النوادر**’de: Araplar der ki: “Ne güzel **هفة الورق**”; yani onun inceliği. Ve **ظل هفاف**: soğuk. Ve **سراب هفاف** ve **ثغر هفاف**. Ve **هف** (damme ile): koyun için azarlama.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَفَّ
هَفَّ I ( n. ac. هَفّ 1 ,  هَفِيْف 25 ),
a.  Blew; whistled ( wind ).

b.  ( n. ac. هَفِيْف 25 ), Walked fast.

c.  Shone, flashed.

d.  Was placid.

e.  [ Ila ] [ coll. ], Inclined ( himself ) to, was fond of.

اِهْتَفَفَ
اِهْتَفَفَ VIII ,
a.  see I (c) .

b.  Tingled, buzzed ( car ).

هَفّ
هَفّ 1 ,
a.  see 2 (b) .

هِفّ
هِفّ 2 ,
a.  Empty; rainless ( cloud ).

b.  Little fishes.

c.  see 28 (a) .

هَفَّاْف
هَفَّاْف 28 ,
a.  Nimble.

b.  Gentle ( wind ).

c.  Bright.

d.  Flimsy, gauzy.

هِفَّاْن
هِفَّاْن 34 ,
a.  Track.

هَفَّفَ
N. P. هَفَّفَ II ,
a.  Slender.

##### Türkçe

**هَفَّ**
**هَفَّ** I (n. ac. **هَفّ** 1, **هَفِيْف** 25),
a. Üfledi; ıslık çaldı (rüzgâr).

b. (n. ac. **هَفِيْف** 25), Hızlı yürüdü.

c. Parladı, çaktı.

d. Sakin oldu.

e. [ Ila ] [ coll. ], (kendini) -e meyletti, -i sevdi.

**اِهْتَفَفَ**
**اِهْتَفَفَ** VIII,
a. I (c)’ye bak.

b. Karıncalandı, vızıldadı (araba).

**هَفّ**
**هَفّ** 1,
a. 2 (b)’ye bak.

**هِفّ**
**هِفّ** 2,
a. Boş; yağmursuz (bulut).

b. Küçük balıklar.

c. 28 (a)’ya bak.

**هَفَّاْف**
**هَفَّاْف** 28,
a. Çevik.

b. Yumuşak (rüzgâr).

c. Parlak.

d. İnce, tül gibi.

**هِفَّاْن**
**هِفَّاْن** 34,
a. İz.

**هَفَّفَ**
N. P. **هَفَّفَ** II,
a. İnce yapılı.
