# هفف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%81%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هفف

الهَفِيف: سُرْعة السير. هَفَّ يَهِفُّ هَفِيفاً: أَسرع في السير؛ قال ذو الرمة:
إذا ما نعَسْنا نَعْسةً قُلْتُ غَنِّنا
بَخَرْقاء، وارْفَعْ من هَفِيف الرَّواحِل
وهَفَّت هافَّةٌ من الناس أَي طَرأَت عن جَدْب. وغيمٌ هِفٌّ: لا ماء فيه. والهِفُّ، بالكسر: السحاب الرقيق لا ماء فيه؛ قال ابن بري: ومنه قول أُميّة:
وشَوَّذتْ شَمْسُهم، إذا طَلَعَتْ
بالجُلْب، هِفّاً كأَنه كَتَمُ
(*
قوله «بالجلب» بالجيم هو الصواب وقد تقدم في شوذ بالخاء المعجمة في البيت وتفسيره وهو خطأ. راجع مادتي جلب وخلب.)
شوَّذت: ارتفعت، أَراد أَن الشمس طلعت في قُتْمة فكأَنما عَمَّمَتْها. وفي حديث أَبي ذر، رضي اللّه عنه: واللّه ما في بيتك هُفَّة ولا سُفّة؛ الهُفَّة: السحاب لا ماء فيه، والسُّفّة: ما يُنْسَج من الخوص كالزَّبيل، أَي لا مَشروب في بيتك ولا مأْكول. وشُهْدة هِفُّ: لا عسَل فيها. وفي التهذيب: شُهدة هِفّة. وعسل هفٌّ: رقيق؛ قال ساعدة:
لتَكَشَّفَتْ عن ذِي مُتُونٍ نَيِّرٍ،
كالرَّيْطِ لا هِفٍّ، ولا هو مُخْرَبُ
مُخْرَبٌ: تُرك لم يُعَسَّلْ فيه. وقال أَبو حنيفة: الهف، بغير هاء، الشهدة الرقيقة الخفيفة القليلة العسل. قال يعقوب: يقال شُهدة هِفٌّ ليس فيها عسل، فوصف به.
والهَفَّاف: البرّاق. وجاءنا على هَفّانِ ذاك أَي وقته وحِينه. وثوب هَفّاف وهَفْهاف: يَخِفُّ مع الريح، وفي الصحاح: أَي رقيق شَفّاف. وريح هَفّافة وهفهافة: سريعة المَرّ. وهَفَّت تَهِفُّ هَفّاً وهَفِيفاً إذا سمعت صوت هُبوبها. وفي حديث علي، كرم اللّه وجهه، في تفسير السَّكِينة: هي ريح هَفّافة أَي سريعة المُرور في هُبوبها. والريحُ الهَفّافة: الساكنة الطَّيِّبةُ. الأَزهري في حديث علي، رضي اللّه عنه، أنه قال في تفسير قوله تعالى: أَن يأَتِيَكم التابوتُ فيه سَكِينة من ربكم، قال: لها وجه كوجه الإنسان، وهي بعدَ ريح أَحمر. ورجل هَفّاف القميص إذا نُعِت بالخِفّة؛ وقال ذو الرمة في الغازنته
(* قوله «الغازنته» كذا في الأصل.):
وأَبْيَضَ هَفّافِ القَمِيصِ أَخَذْتُه،
فجئْتُ به للقَوم مُغْتَصباً قَسْرا
أَراد بالأَبيض قَلْباً عليه شحم أَبيض، وقَمِيص القلب: غِشاؤه من الشحم، وجعله هفّافاً لرقَّته؛ وأَما قول ابن أَحمر:
كبَيْضةِ أُدْحِيٍّ بوَعْثِ خَميلةٍ،
يُهَفْهِفُها هَيْقٌ بجُؤْشُوشِه صَعْلُ
فمعنى يُهفْهفها أَي يُحرِّكها ويَدْفَعها لتُفْرِخ عن الرَّأْل. والهَفْهافان: الجَناحان لخِفَّتِهما؛ قال ابن أَحمر يصف ظَليماً وبيضَه:يَبِيت يَحُفُّهن بقَفْقَفَيْهِ،
ويَلْحَفُهُنّ هَفْهافاً ثَخِينا
أَي يُلْبِسُهن جَناحاً، وجعله ثخيناً لتراكب الرِّيش. وظِلٌّ هَفْهَفٌ: بارد تَهِفّ فيه الريح؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
أَبطَحَ حَيَّاشاً وظِلاًّ هَفْهَفا
وغُرْفة هَفّافة وهَفْهافة: مُظِلّة باردة. ويقال للجارية الهَيْفاء: مُهَفَّفةٌ ومُهَفْهَفةٌ وهي الخَمِيصةُ البطنِ الدقيقة الخَصْر، ورجل هَفْهاف ومُهَفْهَف كذلك؛ وأَنشد:
مُهَفْهَفَةٌ بَيْضاء غيرُ مُفاضةٍ
وامرأَة مُهَفْهَفة لأَي ضامرة البطن. ابن الأَعرابي: هَفْهَفَ الرَّجل إذا مُشِقَ بدنه فصار كأَنه غُصْن يَميد مَلاحة. والهِفُّ: الزرْع الذي يؤخّر حَصاده فيَنْتَثِر حبه والهَفّاف: الخفيف، وقد هَفَّ هَفِيفاً. وريش هَفّاف.
واليَهْفُوف: الجَبان. ابن سيده: اليَهْفُوف الحديدُ القلب، وزاد غيره من الرجال، وهو أَيضاً الأَحمق. واليَهْفُوف: القَفْر من الأَرض. ابن بري: أَبو عمرو اليَهْفُوف: القلب الحديد؛ وأَنشد:
طائره حدا بقَلْبٍ يَهْفُوف
ورجل هِفٌّ: خفيفٌ. وفي حديث الحسن وذكَر الحَجاج: هل كان إلاَّ حماراً هِفّاً؟ أَي طيّاشاً خفيفاً. وفي حديث كعب: كانت الأَرضُ هِفّاً على الماء أَي قَلِقةً لا تَستقِرُّ، من قولهم رجل هِفٌّ أَي خفيف. وفي النوادر: تقول العرب: ما أَحسَنَ هِفّة الورَق ورِقَّته، وهي إبْرِدَتُه. وظِلٌّ هَفْهافٌ: بارد، والظلُّ الهَفّافُ.
وزُقاقُ الهَفّةِ: موضع من البَطِيحة كثير القَصْباء فيه مُخْتَرَق للسُّفُن.
والهِفُّ، بالكسر: جنس من السمك صغار. ابن الأَعرابي: الهِفُّ الهازِبَى، مقصور، وهو السمك، واحدته هُفَّة. وقال عُمارة: يقال للهفّ الحُساسُ، قال: والهازِبى جنس من السمك معروف. وفي بعض الحديث: كان بعضُ العُبّادِ يُفْطِر كل ليلة على هِفّة يَشْوِيها؛ هو بالكسر والفتح، نوع من السمك، وقيل: هو الدُّعْمُوص وهي دُويبة تكون في مُسْتَنْقَع الماء.

### Türkçe

**الهَفِيف**: yürüyüşün sürati. **هَفَّ يَهِفُّ هَفِيفاً**: yürüyüşte hızlandı;
Zû’r-Rumme dedi:
إذا ما نعَسْنا نَعْسةً قُلْتُ غَنِّنا
بَخَرْقاء، وارْفَعْ من هَفِيف الرَّواحِل

Ve **هَفَّت هافَّةٌ من الناس**: yani kıtlıktan ansızın geldiler. Ve **غيمٌ هِفٌّ**: içinde su yok. Ve **الهِفُّ** (kesre ile): içinde su olmayan ince bulut; İbn Berrî dedi: ve ondandır Ümeyye’nin sözü:
وشَوَّذتْ شَمْسُهم، إذا طَلَعَتْ
بالجُلْب، هِفّاً كأَنه كَتَمُ

(*
Onun “**بالجلب**” sözü, **الجيم** ile olanı doğrudur; ve daha önce **شوذ** maddesinde **الخاء** mu‘ceme ile beyitte ve onun tefsirinde geçti; ve o hatadır. **جلب** ve **خلب** maddelerine müracaat et.)

**شوَّذت**: yükseldi; muradı, güneşin bir karanlıkta doğmasıdır; sanki onu sarıklandırmış gibi. Ebû Zer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Vallahi senin evinde ne **هُفَّة** vardır ne **سُفّة**”; **الهُفَّة**: içinde su olmayan bulut; **السُّفّة**: hurma yaprağından **الزَّبيل** gibi dokunan şey; yani evinde ne içilecek vardır ne yenilecek. Ve **شُهْدة هِفُّ**: içinde bal yok. Ve Tehzîb’de: **شُهدة هِفّة**. Ve **عسل هفٌّ**: ince; Sâ‘ide dedi:
لتَكَشَّفَتْ عن ذِي مُتُونٍ نَيِّرٍ،
كالرَّيْطِ لا هِفٍّ، ولا هو مُخْرَبُ

**مُخْرَبٌ**: içinde bal yapılmadan terk edildi. Ebû Hanîfe dedi: **الهف** (hâ’sız): balı az olan ince hafif petek. Ya‘kûb dedi: denir ki **شُهدة هِفٌّ**: içinde bal yok; böylece onunla vasıflandırdı.

Ve **الهَفَّاف**: parlak. Ve bize **على هَفّانِ ذاك** geldi; yani onun vakti ve zamanı üzere. Ve **ثوب هَفّاف** ve **هَفْهاف**: rüzgârla hafifler; ve Sıhâh’ta: yani ince şeffaf. Ve **ريح هَفّافة** ve **هفهافة**: geçişi süratli. Ve **هَفَّت تَهِفُّ هَفّاً وهَفِيفاً**: esişinin sesini işittiğinde. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, **السَّكِينة** tefsirinde: “O, **ريح هَفّافة**’dır”; yani esişinde geçişi süratli. Ve **الريحُ الهَفّافة**: sakin, hoş. Ezherî, Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun, onun şu sözü söylediğini (nakleder): Yüce Allah’ın “Size sandığın gelmesi; onun içinde Rabbinizden bir **سَكِينة** vardır” sözü hakkında dedi ki: “Onun bir yüzü vardır, insan yüzü gibi; ve o, sonra, kırmızı bir rüzgârdır.” Ve **رجل هَفّاف القميص**: hafiflikle nitelendiğinde; Zû’r-Rumme, onun gazenesinde dedi
(* onun “**الغازنته**” sözü: asılda böyle):
وأَبْيَضَ هَفّافِ القَمِيصِ أَخَذْتُه،
فجئْتُ به للقَوم مُغْتَصباً قَسْرا

**الأَبيض** ile muradı, üzerinde beyaz yağ bulunan bir kalptir; ve kalbin gömleği: yağdan olan zarıdır; ve onu **هفّافاً** yaptı, inceliğinden dolayı; İbn Ahmer’in sözüne gelince:
كبَيْضةِ أُدْحِيٍّ بوَعْثِ خَميلةٍ،
يُهَفْهِفُها هَيْقٌ بجُؤْشُوشِه صَعْلُ

**يُهفْهفها**’nın manası: yani onu hareket ettirir ve iter; **الرَّأْل**’den yavrulasın diye.

Ve **الهَفْهافان**: hafifliklerinden dolayı iki kanat; İbn Ahmer, bir devekuşunu ve yumurtasını vasfederken dedi:
يَبِيت يَحُفُّهن بقَفْقَفَيْهِ،
ويَلْحَفُهُنّ هَفْهافاً ثَخِينا

Yani onlara bir kanat giydirir; ve onu kalın yaptı, tüylerin üst üste binmesinden dolayı. Ve **ظِلٌّ هَفْهَفٌ**: soğuk; onda rüzgâr eser; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
أَبطَحَ حَيَّاشاً وظِلاًّ هَفْهَفا

Ve **غُرْفة هَفّافة** ve **هَفْهافة**: gölgelik, soğuk. Ve **الهَيْفاء** cariyeye denir: **مُهَفَّفةٌ** ve **مُهَفْهَفةٌ**; o, karnı içe çekik, beli ince olandır; ve erkek: **هَفْهاف** ve **مُهَفْهَف** de böyledir; ve inşâd edildi:
مُهَفْهَفَةٌ بَيْضاء غيرُ مُفاضةٍ

Ve kadın: **مُهَفْهَفة**; yani karnı zayıf. İbnü’l-A‘râbî: **هَفْهَفَ الرَّجل**: bedeni inceldiğinde; sanki güzellikten salınan bir dal gibi olur. Ve **الهِفُّ**: hasadı geciktirilen ekin; böylece tanesi saçılır; ve **الهَفّاف**: hafif; ve gerçekten **هَفَّ هَفِيفاً**. Ve **ريش هَفّاف**.

Ve **اليَهْفُوف**: korkak. İbn Sîde: **اليَهْفُوف** kalbi sert olandır; başkası “erkeklerden” diye ekledi; ve o ayrıca ahmaktır. Ve **اليَهْفُوف**: yerden çorak. İbn Berrî: Ebû Amr: **اليَهْفُوف**: sert kalp; ve inşâd etti:
طائره حدا بقَلْبٍ يَهْفُوف

Ve **رجل هِفٌّ**: hafif. Hasan hadîsinde, Haccâc’ı andı: “O, ancak **حماراً هِفّاً** değil miydi?” yani hafif, düşüncesiz. Ka‘b hadîsinde: “Yer, su üzerinde **هِفّاً** idi”; yani huzursuz, yerleşmez; onların “**رجل هِفٌّ**” sözünden, yani hafif. Nevâdir’de: Araplar der: “Yaprağın **هِفّة**si ve inceliği ne güzeldir”; o, onun serinliğidir. Ve **ظِلٌّ هَفْهافٌ**: soğuk; ve **الظلُّ الهَفّافُ**.

Ve **زُقاقُ الهَفّةِ**: Batîha’dan bir yer; içinde çok kamış vardır; gemiler için bir geçit.

Ve **الهِفُّ** (kesre ile): küçüklerden bir balık cinsi. İbnü’l-A‘râbî: **الهِفُّ** **الهازِبَى**’dır; maksûr; ve o balıktır; onun bir tanesi **هُفَّة**’dir. ‘Umâre dedi: **الهفّ**e **الحُساسُ** denir; dedi ki: ve **الهازِبى** bilinen bir balık cinsidir. Bazı hadîste: “Âbidlerden bazısı her gece, kızarttığı bir **هِفّة** üzerine iftar ederdi”; o, kesre ve fetha iledir; balıktan bir türdür; ve denildi ki: o **الدُّعْمُوص**’tur; o, su birikintisinde bulunan küçük bir canlıdır.
