# هفف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%81%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هفف

هفت الريح تهف هفا، وهفيفا: إذا هبت فسمع صوت هبوبها نقله ابن دريد. قال: وسحابة هف، بالكسر: بلا ماء وهو السحاب الرقيق، قال ابن بري: ومنه قول أمية بن أبي عائذ:
  وشوذت شمسهم إذا طلعت                      بالجلب هفا كأنه كـتـم شوذت: ارتفعت، أراد أن الشمس طلعت في قتمة، فكأنما عممتها. وفي حديث أبي ذر، والله ما في بيتك هفة ولا سفة أي: لا مشروب ولا مأكول. وشهدة هف: لا عسل فيها نقله الجوهري عن ابن السكيت، ومثله لابن دريد، وفي التهذيب: شهدة وعسل هف: رقيق. والهف أيضا: الزرع الذي يؤخر حصاده فينتثر حبه كما في الصحاح، وقد هف فهو هاف. والهف: السمك الصغار وقال ابن الأعرابي: الهف: الهاربية هكذا في سائر النسخ، وفي بعضها الهاربة، وكله غلط، والصواب الهازبا مقصور، وهو نوع من السمك، كما هو نص النوادر، ومر للمصنف في الموحدة الهازبا، ويمد: جنس من السمك ويفتح. والهف: الدعاميص الكبار عن المبرد واحدته بهاء ومنه الحديث: كان بعض العباد يفطر كل ليلة على هفة يشويها وقال عمارة: يقال للهف: الحساس، والدعموص: دويبة تكون في مستنقع الماء. وقال ابن عباد: الهف: الخفيف منا وذكره الجوهري ولم يقيده، وقد هف هفيفا: إذا خف. والهف: الشهدة الرقيقة الخفيفة القليلة العسل قاله أبو حنيفة، وتقدم عن يعقوب: شهدة هف: ليس فيها عسل، فوصف به، وقال ساعدة بن جؤية:
  لتكشفت عن ذي مـتـون نـير                      كالريط لاهف، ولا هو مخرب مخرب: ترك لم يعسل فيه. والهف أيضا: كل خفيف لا شيء في جوفه. وزقاق الهفة، بالفتح: ع، من البطيحة كثير القصباء فيه مخترق للسفن نقله الليث. أو طريق الهفة: ع، بالبصرة. وفي المعجم: الهفة: مدينة قديمة كانت في طرف السواد، بناها سابور ذو الأكتاف، وأسكنها إيادا، وآثار سورها لم تندرس. والهفاف، كشداد، من الحمر: الطياش وفي الحديث: أن الحسن ذكر الحجاج فقال: ما كان إلا حمارا هفافا. والهفاف من الظلال: البارد أو الساكن الطيب، وهذه عن الجوهري أو ما لم يكن ظليلا نقله الصاغاني. والهفاف من الأجنحة: الخفيف للطيران قال ابن أحمر يصف بيض النعام:
  يظل يحفهن بقفقفيه                      ويلحفهن هفافا ثخينا أي، يلبسهن جناحا، وجعله ثخينا لتراكب الريش عليه. والهفاف من القمص: الرقيق الشفاف كما في الصحاح، وقال غيره: ثوب هفاف يخف مع الريح كالهفهاف فيهما يقال: قميص هفهاف، وريش هفهاف، نقله الجوهري، وقال ذو الرمة:
  وأبيض هفاف القميص أخذته                      فجئت به للقوم مغتصبا قسرا أراد بالأبيض قلبا عليه شحم أبيض وقميص القلب: غشاؤه من الشحم، وجعله هفافا لرقته، ويروى بيت ابن أحمر: ويلحفهن هفهافا. والهفهافان: الجناحان، لخفتهما. والهفاف: البراق نقله الجوهري. وريح هفافة: طيبة ساكنة نقله الجوهري، وقال غيره: سريعة المرور في هبوبها. والهفيف، كأمير: سرعة السير وقد هف هفيفا: أسرع في السير، قال ذو الرمة:

  إذا ما نعسنا نعسة قلـت غـنـنـا                      بخرقاء وارفع من هفيف الرواحل والهفهاف: الضامر البطن نقله الصاغاني. وأيضا: العطشان. واليهفوف: الجبان، كاليأفوف. أو الحديد القلب عن ابن سيده، زاد غيره: من الرجال. وهو أيضا: الأحمق عن الفراء، لخفته. واليهفوف: القفر من الأرض. ويقال: جارية مهفهفة ومهفهفة الأولى عن يعقوب؛ أي: هيفاء ضامرة البطن، دقيقة الخصر قال امرؤ القيس:
  مهفهفة بيضاء غير مفاضة                      ترائبها مصقولة كالسجنجل وقال ابن الأعرابي: هفهف الرجل: مشق بدنه، فصار كأنه غصن يميد ملاحة، فهو مهفهف. وقال ابن عباد: الاهتفاف: بريق السراب. و: الدوي في المسامع. وهفان بالفتح ويكسر: من أسمائهم. ويقال: جاء على هفانه: أي على إثره وفي اللسان: أي وقته وحينه.
 ومما يستدرك عليه: هفت هافة من الناس: أي طرأت عن جدب. وريح هفهافة، كهفافة، ولها هفة وهفهفة، وهفائف. ورجل هفاف القميص: إذا نعت بالخفة، وهو مجاز. وهفه: حركه ودفعه. وظل هفهف: بارد تهف فيه الريح، وأنشد ابن الأعرابي:
  أبطح جياشا وظلا هفـهـفـا.
  وغرفة هفافة، وهفهافة: مظلة. ورجل هفهاف: مهفهف. وفي حديث كعب: كانت الأرض هفا على الماء أي: قلقة لا تستقر. وفي النوادر: تقول العرب: ما أحسن هفة الورق، أي رقته. وظل هفاف: بارد. وسراب هفاف، وثغر هفاف. وهف. بالضم: زجر للغنم.

### Türkçe

**هفت** rüzgâr, **تهف** **هفا** ve **هفيفا**: estiği zaman, esişinin sesi işitilirse; bunu İbn Düreyd nakletti. Dedi ki: ve **سحابة هف**, kesre ile: susuz; o, ince buluttur. İbn Berrî dedi ki: ve ondandır Ümeyye b. Ebî Âiz’in sözü:
  Ve onların güneşi doğduğu vakit yükseldi                      **بالجلب هفا** sanki **كـتـم**
**شوذت**: yükseldi. Muradı: güneş bir karanlıkta doğdu; sanki onu bürümüş gibi. Ebû Zerr hadîsinde: “Vallahi senin evinde ne **هفة** vardır ne **سفة**”; yani: ne içilecek ne yenilecek. Ve **شهدة هف**: içinde bal yok; bunu Cevherî, İbn Sikkît’ten nakletti; benzeri İbn Düreyd’indir. Ve **التهذيب**’de: **شهدة** ve **عسل هف**: ince. Ve **الهف** ayrıca: hasadı geciktirilen ekin; böylece tanesi saçılır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **هف** etmiştir; o hâlde o **هاف**tır. Ve **الهف**: küçük balıklar. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الهف**: **الهاربية**; diğer bütün nüshalarda böyledir; bazısında **الهاربة**; hepsi yanlıştır. Doğrusu **الهازبا**dır, maksûr; o, bir balık türüdür; **النوادر**’in nassı böyledir. Müellife **الموحدة**’da **الهازبا** geçti; ve med edilir: bir balık cinsi; ve fetha ile okunur. Ve **الهف**: büyük **الدعاميص**; Müberred’den; onun bir tanesi **بهاء** iledir. Ve ondandır hadîs: bazı âbidler her gece bir **هفة** üzerine iftar ederdi; onu kızartırdı. Umâre dedi ki: **الهف** için denir: **الحساس**; ve **الدعموص**: su birikintisinde bulunan küçük bir canlı. İbn Abbâd dedi ki: **الهف**: bizden hafif olan; Cevherî onu zikretti ve kayıtlamadı. Ve **هف هفيفا**: hafiflediği zaman. Ve **الهف**: ince, hafif, balı az olan ince petek; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Ve Yakûb’dan geçti: **شهدة هف**: içinde bal yok; onunla vasıflandırdı. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
  Mutlaka açığa çıktı, sırtları olan birinden                      **كالريط لاهف**; ne o **مخرب**dır
**مخرب**: içinde bal yapılmamış olarak bırakıldı. Ve **الهف** ayrıca: içi boş olan her hafif şey. Ve **زقاق الهفة** fetha ile: **ع**; **البطيحة**’dan; içinde çok **القصباء** bulunan, gemiler için yarık; bunu Leys nakletti. Yahut **طريق الهفة**: **ع**; Basra’da. Ve **المعجم**’de: **الهفة**: **السواد**’ın ucunda bulunan eski bir şehir; onu **سابور ذو الأكتاف** bina etti ve oraya **إياد**’ı iskân etti; surunun izleri silinmemiştir. Ve **الهفاف** (Şeddâd vezninde), eşeklerden: sersemlik. Hadîste: Hasan, Haccâc’ı zikretti de dedi ki: “O, ancak **حمارا هفافا** idi.” Ve **الهفاف** gölgelerden: soğuk; yahut durgun, hoş. Bu, Cevherî’dendir; yahut gölgeli olmayan şey; bunu Sâgânî nakletti. Ve **الهفاف** kanatlardan: uçuş için hafif olan. İbn Ahmer, devekuşu yumurtalarını vasfederek dedi ki:
  Onları iki **قفقف**iyle gölgeler                      ve onları kalın bir **هفافا** ile örter
Yani: onlara bir kanat giydirir; ve onu kalın kıldı, çünkü tüyler onun üzerinde üst üste biner. Ve **الهفاف** gömleklerden: ince, şeffaf; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Başkası dedi ki: **ثوب هفاف** rüzgârla hafifler; iki **الهفهاف** gibi; ikisinde de denir: **قميص هفهاف** ve **ريش هفهاف**; bunu Cevherî nakletti. Zü’r-Rumme dedi ki:
  Ve beyaz, gömleği **هفاف**; onu aldım                      sonra onu kavme zorla, cebren getirdim
Beyaz ile muradı: üzerinde beyaz içyağı bulunan bir kalp; ve kalbin gömleği: içyağından olan zarıdır; ve onu **هفاف** kıldı, inceliğinden dolayı. İbn Ahmer’in beyti şöyle rivayet edilir: “ve onları bir **هفهافا** ile örter.” Ve **الهفهافان**: iki kanat; hafifliklerinden dolayı. Ve **الهفاف**: **البراق**; bunu Cevherî nakletti. Ve **ريح هفافة**: hoş, durgun; bunu Cevherî nakletti. Başkası dedi ki: esişinde hızlı geçişlidir. Ve **الهفيف** (Emîr vezninde): yürüyüşün sürati. Ve **هف هفيفا**: yürüyüşte hızlandı. Zü’r-Rumme dedi ki:

  Ne zaman bir uyuklama ile uyuklasak dedim: şarkı söyledik                      **بخرقاء**; ve bineklerin **هفيف**inden daha yükseğe kaldır
Ve **الهفهاف**: karınca zayıf; bunu Sâgânî nakletti. Ve ayrıca: susuz. Ve **اليهفوف**: korkak; **كاليأفوف**. Yahut sert kalpli; İbn Sîde’den. Başkası ekledi: erkeklerden. Ve o ayrıca: ahmak; Ferrâ’dan; hafifliğinden dolayı. Ve **اليهفوف**: yerden çorak olan. Ve denir: **جارية مهفهفة** ve **مهفهفة**; birincisi Yakûb’dandır; yani: **هيفاء**; karnı zayıf, beli ince. İmruü’l-Kays dedi ki:
  **مهفهفة** beyaz; taşkın değil                      göğüs kemikleri **كالسجنجل** gibi cilalı
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **هفهف** adam: bedeni inceldi; böylece güzellikten sallanan bir dal gibi oldu; o hâlde o **مهفهف**tir. İbn Abbâd dedi ki: **الاهتفاف**: serabın parıltısı. Ve: kulaklarda uğultu. Ve **هفان** fetha ile ve kesre ile: onların isimlerindendir. Ve denir: **جاء على هفانه**: yani onun ardı sıra. **اللسان**’da: yani onun vakti ve zamanı.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **هفت هافة من الناس**: yani kıtlıktan dolayı ansızın geldi. Ve **ريح هفهافة**; **كهفافة**; ve onun **هفة**si ve **هفهفة**si ve **هفائف**i vardır. Ve **رجل هفاف القميص**: hafiflikle vasfedilirse; bu mecazdır. Ve **هفه**: onu hareket ettirdi ve itti. Ve **ظل هفهف**: soğuk; onda rüzgâr eser. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Geniş bir düzlüğü; coşkun; ve bir gölgeyi **هفـهـفـا**.
Ve **غرفة هفافة** ve **هفهافة**: gölgelik. Ve **رجل هفهاف**: **مهفهف**. Ka‘b hadîsinde: “yer, su üzerinde **هفا** idi”; yani: çalkantılı, durmaz. Ve **النوادر**’de: Araplar der ki: “Ne güzel **هفة الورق**”; yani onun inceliği. Ve **ظل هفاف**: soğuk. Ve **سراب هفاف** ve **ثغر هفاف**. Ve **هف** (damme ile): koyun için azarlama.
