# هقع (ه-ق-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%82%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ق - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الهاء و القاف
ع ه ق. ه ق ع مستعملان ع ق ه ، ق ع ه مهملان
هقع:
الهَقْعَة دائرة حيثُ تُصيبُ رجل الفارس جنب الفرس يُتَشاءَمُ بها. هُقْعَ البِرْذَونُ يُهْقَعُ هَقْعاً فهو مَهْقوع، قال الشاعر:
إذا عرق المَهْقُوعُ بالمَرْء أنْعَظَتْ		حَلِيلَتُ وازداد حَرّا عِجـانُـهـا
أنْعَظَتْ: أي علاها الشّبقُ والنَّعظ هنا: الشَّهْوَةُ، ويُرْوَى "وابتلَّ منها إزَارُها" فأجابه المجيب:
فقد يَرْكَبُ المَهْقُوعُ منْ لسْت مِثلَه		وقد يركبُ المَهْقُوعَ زوْجُ حصانِ
والهَقْعَة: ثلاثةُ كواكب فوق منْكِبي الجوزاء، مثلُ الأثافيّ، وهي من منازل القمر، إذا طلعتْ مع الفجر اشتدّ حَرُّ الصَّيف.
عهق: العَوْهَقُ: الغُرابُ الأَسْوَدُ، والبعيرُ الأسودُ الجَسيمُ، ويقال: هو اسمُ جملِ كان في الزَّمن الأوَّل، يُنْسبُ إليه كرامُ النجائب، يقال: كان طويل القَرَا، قال رؤبة:
جاذَبْتُ أعلاهُ بعَنْس مُـمْـشَـق		خطَّارةٍ مثل الفنيق المَحْـنَـقِ
قرْواءُ فيها من بنات العوْهـق		ضرْبٌ وتصفيحٌ كصفْحٍ الرَّوْنْق
والعَوْهَقُ: الثَّورُ الذي لونهُ آخِذٌ إلى السَّواد. والعَوْهَقُ: الخطَّافُ الجبليُّ الأسود، والعَوْهَقُ: لونٌ كلونِ السَّماء مُشْرَبٌ سواداً.
قال زائدة: العَوْهَقُ: الحمامة إلى الورقة، وأنشد:
يَتْبَعْنَ وَرْقاءَ كلون العَوْهَق		بهِنَّ جِنّ وبها كـالأوْلَـقِ
زَيَّافَةَ المَشْي أمـام الأيْنُـق		لاحِقَة الرَحْل عتود المِرفَق
يصف نُوقا تَقَدَّمَتْها ناقة من نشاطها.
قال عرَّام: العَوْهَق من الظباء الطويلةُ. والعَوْهَقُ: كوكبٌ إلى جَنْب الفرقَدَيْن على نَسَق طريقهما مما يلي القطب قال:
بحيثُ بارى الفرقدانِ العَوْهَقـا		عند مَسَدّ القُطْبِ حتى اسْتَوْسَقا
والعَيْهَقةُ: عَيْهَقَةُ النَّشاط والاستنان، قال:
إنَّ لريعان الشَّبابِ عَيْهَقَا
قال الضَّريرُ: هو بالغين وهو الجنون، وقد عاقَب بين العَين والغَين: قال زائدةُ: هو بالعين المهملة.

##### Türkçe

باب **العين** و **الهاء** و **القاف**
ع **ه** **ق**. **ه ق ع** kullanımdadır; **ع ق ه** , **ق ع ه** ihmâl edilmiştir.

**هقع**:
**الهَقْعَة**: bir dairedir; süvarinin bacağının atın yanına isabet ettiği yer; onunla uğursuzluk sayılır. **هُقْعَ** **البِرْذَونُ** **يُهْقَعُ** **هَقْعاً**; o hâlde o **مَهْقوع**dur. Şair dedi ki:
إذا عرق **المَهْقُوعُ** بالمَرْء أنْعَظَتْ		حَلِيلَتُ وازداد حَرّا عِجـانُـهـا

**أنْعَظَتْ**: yani şehvet ona yükseldi; **النَّعظ** burada: **الشَّهْوَةُ**. Ve “وابتلَّ منها إزَارُها” diye rivayet edilir; bunun üzerine cevap veren ona cevap verdi:
فقد يَرْكَبُ **المَهْقُوعُ** منْ لسْت مِثلَه		وقد يركبُ **المَهْقُوعَ** زوْجُ حصانِ

Ve **الهَقْعَة**: **الجوزاء**’ın iki omzunun üstünde, **الأثافيّ** gibi, üç yıldızdır; o, ayın menzillerindendir; fecirle birlikte doğduğunda yaz sıcağı şiddetlenir.

**عهق**: **العَوْهَقُ**: siyah karga; ve iri siyah deve. Ve denilir ki: o, ilk zamanda bulunan bir devenin adıdır; ona soylu **النجائب** nisbet edilir; denilir ki: **القَرَا**sı uzun idi. **رؤبة** dedi ki:
جاذَبْتُ أعلاهُ بعَنْس مُـمْـشَـق		خطَّارةٍ مثل الفنيق المَحْـنَـقِ
قرْواءُ فيها من بنات **العوْهـق**		ضرْبٌ وتصفيحٌ كصفْحٍ الرَّوْنْق

Ve **العَوْهَقُ**: rengi siyahlığa meyleden öküzdür. Ve **العَوْهَقُ**: siyah dağ kırlangıcıdır. Ve **العَوْهَقُ**: siyahlıkla karışık, gök rengi gibi bir renktir.

**زائدة** dedi ki: **العَوْهَقُ**: **الورقة**ya (güvercin rengine) meyleden güvercindir. Ve şu beyti okudu:
يَتْبَعْنَ وَرْقاءَ كلون **العَوْهَق**		بهِنَّ جِنّ وبها كـالأوْلَـقِ
زَيَّافَةَ المَشْي أمـام الأيْنُـق		لاحِقَة الرَحْل عتود المِرفَق

Önüne, çevikliğinden dolayı bir dişi devenin geçtiği dişi develeri vasfeder.

**عرَّام** dedi ki: **العَوْهَق** uzun ceylanlardandır. Ve **العَوْهَقُ**: kutup tarafına doğru, **الفرقَدَيْن**’in yanında, onların yolunun düzeni üzere bir yıldızdır. Dedi ki:
بحيثُ بارى الفرقدانِ **العَوْهَقـا**		عند مَسَدّ القُطْبِ حتى اسْتَوْسَقا

Ve **العَيْهَقةُ**: canlılığın ve koşmanın **عَيْهَقَة**sidir. Dedi ki:
إنَّ لريعان الشَّبابِ عَيْهَقَا

**الضَّريرُ** dedi ki: o, **الغين** iledir ve o deliliktir; ve **العَين** ile **الغَين** arasında nöbetleşme yapmıştır. **زائدة** dedi ki: o, **العين** **المهملة** iledir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهَقْعَةُ: الدائرةُ التي تكون في عُرْضِ زَوْر الفرس؛ وتُكْرَهُ. ويقال: إنَّ المَهْقوعَ لا يسبِقُ أبداً. والهَقْعَةُ: ثلاثة أنجمٍ نيِّرَةٍ قريبٍ بعضُها من بعض، وهي رأس الجوزاء ينزِلها القمر. ويقال رجلٌ هُقْعَةٌ، للذي يُكثر الاتِّكاء والاضطجاع بين القوم. والهَيْقَعَةُ: حكاية وقْعِ السيف. وقال أبو عبيدة: هي أن يضرب بالحدِّ من فوقُ.

##### Türkçe

**الهَقْعَةُ**: atın göğsünün eninde bulunan dairedir; ve kerih görülür. Ve denilir: Şüphesiz **المَهْقوعَ** asla geçmez. Ve **الهَقْعَةُ**: birbirine yakın, parlak üç yıldızdır; ve o, **رأس الجوزاء**’dır; ay ona iner. Ve denilir: **رجلٌ هُقْعَةٌ**, kavim arasında çokça yaslanıp uzanan kimse için. Ve **الهَيْقَعَةُ**: kılıcın vuruşunun taklididir. Ebû Ubeyde dedi: O, üst taraftan keskin tarafla vurmasıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والهاء مع القاف
عهق ، هقع : مستعملان .
عقه ، هعق ، قعه ، قهع : مهملة .
عهق : قال الليث : العهيقة : النشاط . وأنشد :
إنّ لرَيعان الشباب عَيهقا
قلت : الذي سمعناه من الثقات الغَيْهقة بالغين معجمة ، بمعنى النشاط . وأخبرني أبو الفضل المنذريّ عن أبي الحسن الصَّيداويّ عن الرياشيّ عن أبي عبيدة قال : الغَيهق : النشاط ، بالغين . وأنشد :
كأنّما بي مِن إرانِي أَولَقُ
وللشَّباب شِرَّةٌ وغيهق
قال : فالغَيهق بالغين محفوظ صحيح ، وأما العيهقة بالعين فإني لا أحفظها لغير الليث ، ولا أدري أهي لغةٌ حفظت عن العرب ، أم العين تصحيف . والله أعلم .
ورُوي عن أبي عمرو أنه قال : العِيهاقُ : الضَّلال . ولا أدري ما الذي عوهقَك ، أي الذي رمَى بك في العِيهاق .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : العَوهق : الخُطّاف . والعَوهق : الغراب الجبليّ ، ويقال هو الشِّقِرّاق . وقال أبو عبيدة : العوهق : اللازَوَرْد الذي يُصبغ به . والعوهق من شجر النَّبْع الذي يتخذ منه القسيُّ أجودُه . وأنشد لبعض الرجاز يصف قوساً :
وكلّ صفراءَ طَروحٍ عَوهقِ
والطَّروح من القسي : التي تُبعِد السهمَ إذا رُمِي به عليها .
وقال الليث : العوهق : الغراب الأسود الجسيم . والعوهق : اسم جمل للعرب نُسبت إليه النجائب . وقال رؤبة :
قوراء فيها من بنات العَوْهَق
قال : والعوهق لونٌ كلون السماء مُشرَبٌ سواداً . قال : والعوهقانِ : كوكبان بحذاء الفرقدين على نسقٍ طريقتهما مما يلي القطب . وأنشد :
بحيث باري الفرقدانِ العوهقا
عند مَسَكِّ القطبِ حيث استوسقا
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ في موضعٍ آخر قال : الغَقَقَة العواهق . قال : وهي الخطاطيف الجبلية . والعوهق أيضاً : اللازورد . والعوهق : لون الرماد .
قلت : وكلُّ ما ذكرت في العوهق من الوجوه صحيح بلا شكّ .
هقع : أبو عبيد عن الأموي : رجلٌ هُقَعةٌ : يكثر الاتّكاء والاضطجاعَ بين القوم . وقال شمر : لا أعرف هُقَعة بهذا المعنى .
قلت : هو صحيح وإن أنكره شمِر . أخبرني المنذري عن ( ابن ) الأعرابيّ عن ابن السكيت عن الفراء قال يقال للأحمق الذي إذا جلس لم يكد يبرح : إنه لهُكَعة . وقال بعض العرب : اهتكعَ فلاناً عِرقُ سَوءٍ ، واهتقَعه ، واهتنَعه ، واختضمه ، وارتكسه ، إذا تعقَّله وأقْعَده عن بلوغ الشرف والخير .
وروى أبو عبيد عن الفراء أنه قال : الهَكعة الناقة التي استرخت من الضَّبَعة . وقد هكِعَت هَكعاً .
وقال أبو عبيدة : هَقِعت الناقة هَقَعاً فهي هَقِعة ، وهي التي إذا أرادت الفحل وقعت من شدّة الضَّبَعة . قلت : فقد استبان لك أن القاف والكاف لغتان في الهَقِعة والهَكِعة .
ويقال : قَشط فلانٌ عن فرسه الجُلَّ وكشَطه ، إذا كشفه . وهو القُسط والكُشط للعُود . وقد تعاقبت القاف والكاف في حروف كثيرة ليس هذا موضعَ استقصاءٍ لذكرها . فما قاله الأمويّ في الهقعة صحيح لا يضُرُّه إنكار شمر إيّاه .
وقد روى شمر عن ابن شميل أنه قال : يقال سانَّ الفحل الناقةَ حتى اهتقعها ، يتقوَّعها ثم يَعِيسها . قلت : معنى اهتقعها ، أي نوَّخها ثم علاها وتسدّاها .
وروى أبو عبيد عن الفراء وغيره : اهتُقِع لونُه وامتُقِع لونه ، إذا تغيّر لونُه . وقال غيره : تَهقَّع فلانٌ علينا ، وتترَّع وتطبَّخ ، بمعنًى واحد ، أي تكبّر وعدا طَورَه . وقال رؤبة :
إذا امرؤ ذو سَورَةٍ تهقّعا
والاهتقاع في الحمّى : أن تدع المحمومَ يوماً ثم تهتقعه ، أي تعاوده فتُثْخنه . وكل شيءٍ عاودك فقد اهتقعك .
والهَقْعة : منزلٌ من منازل القمر ، وهي ثلاثة كواكب تكون فوق مَنكبي الجوزاء كأنّها أثافٍ ، وبها شُبّهت الدائرة التي تكون بجنْب الدوابّ في مَعَدِّه ومَركَلِه ، وهي دائرة يُتشاءم بها . يقال هُقِع الفرسُ فهو مهقوع . وأنشد أبو عبيدة :
إذا عَرِق المهقوع بالمرء أنعظت
حليلته وازداد حَرًّا عجانُها
والهيقعة : حكاية أصوات السيوف في معركة القتال إذا ضُرب بها . وقد ذكره الهذليُّ في شعره فقال :
الطعن شغشغةٌ والضرب هيقعةٌ
ضربَ المعوِّل تحت الدِّيمة العضَدا
شبّه أصواتَ المضاربة بالسيوف بضرب العَضَّاد للشجر بفأس لبناء عالَةٍ يستكنُّ بها من المطر .
قهقع : روى ابن شميل عن أبي خَيرة قال : يقال قهقع الدُّبُّ قهقاعاً ، وهو حكاية صوت الدبّ في ضحكه ، وهو حكاية مؤلّفة .

##### Türkçe

باب العين والهاء مع القاف
**عهق** ، **هقع** : kullanımdadırlar.
**عقه** ، **هعق** ، **قعه** ، **قهع** : ihmâl edilmiştir.

**عهق** : Leys dedi: **العهيقة** : canlılık. Ve inşâd etti:
إنّ لرَيعان الشباب عَيهقا

Dedim: Sika kimselerden işittiğimiz **الغَيْهقة**’dir; **الغين** mu‘ceme ile; canlılık mânâsında. Ebü’l-Fazl el-Münzirî bana, Ebü’l-Hasen es-Saydâvî’den, er-Riyâşî’den, Ebû Ubeyde’den haber verdi; dedi ki: **الغَيهق** : canlılık; **بالغين**. Ve inşâd etti:
كأنّما بي مِن إرانِي أَولَقُ
وللشَّباب شِرَّةٌ وغيهق

Dedi: Öyleyse **الغَيهق** **بالغين** mahfuz, sahihdir; **العيهقة** ise **بالعين** ile, ben onu Leys’ten başkası için hıfzetmiyorum; ve bilmiyorum, Araplardan hıfzedilmiş bir lügat midir, yoksa **العين** tashîf midir. Allah daha iyi bilir.

Ebû Amr’dan rivayet olundu ki dedi: **العِيهاقُ** : sapıklık. Ve bilmiyorum, seni **عوهقَك** eden nedir; yani seni **العِيهاق** içine atan nedir.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki dedi: **العَوهق** : kırlangıç. Ve **العَوهق** : dağ kargasıdır; ve denilir ki o **الشِّقِرّاق**’tır. Ebû Ubeyde dedi: **العوهق** : onunla boyanan lâzaverd’dir. Ve **العوهق** **شجر النَّبْع**’dan olup ondan yaylar yapılır; onun en iyisi. Ve bazı recez söyleyenlerden birinin, bir yayı vasfederken, inşâd etti:
وكلّ صفراءَ طَروحٍ عَوهقِ

Ve **الطَّروح** yaylardan: üzerine atıldığında oku uzaklaştıran (yay)dır.

Leys dedi: **العوهق** : iri, siyah kargadır. Ve **العوهق** : Araplar için bir devenin adıdır; ona nisbetle seçkin dişi develer nisbet edilmiştir. Rü’be dedi:
قوراء فيها من بنات العَوْهَق

Dedi: Ve **العوهق** gök rengi gibi bir renktir; siyahlıkla karışık. Dedi: Ve **العوهقانِ** : Kutup tarafına doğru, yol tarzları bir hat üzere, **الفرقدين** hizasında iki yıldızdır. Ve inşâd etti:
بحيث باري الفرقدانِ العوهقا
عند مَسَكِّ القطبِ حيث استوسقا

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den başka bir yerde rivayet etti; dedi: **الغَقَقَة** **العواهق**’tir. Dedi: Ve onlar dağ kırlangıçlarıdır. Ve **العوهق** ayrıca: lâzaverd’dir. Ve **العوهق** : kül rengidir.

Dedim: **العوهق** hakkında vecihlerden zikrettiğim her şey, şüphesiz sahihdir.

**هقع** : Ebû Ubeyd, el-Emevî’den: **رجلٌ هُقَعةٌ** : kavim arasında çokça yaslanır ve uzanır. Şemmer dedi: Bu mânâ ile **هُقَعة**’yı tanımıyorum.

Dedim: Şemmer onu inkâr etse de o sahihdir. el-Münzirî bana, (İbn)ü’l-A‘râbî’den, İbnü’s-Sikkît’ten, el-Ferrâ’dan haber verdi; dedi: Oturduğu vakit neredeyse yerinden ayrılmayan ahmağa denilir: “O, elbette **هُكَعة**’dır.” Bazı Araplar dedi: **اهتكعَ** falancayı kötü bir damar, ve **اهتقَعه** ve **اهتنَعه** ve **اختضمه** ve **ارتكسه**; onu bağlayıp şeref ve hayra ulaşmaktan alıkoyduğu ve oturttuğu zaman.

Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan rivayet etti ki dedi: **الهَكعة** : **الضَّبَعة**’dan gevşeyen dişi devedir. Ve **هكِعَت** **هَكعاً**.

Ebû Ubeyde dedi: **هَقِعت** dişi deve **هَقَعاً**; o halde o **هَقِعة**’dır; ve o, erkeği istediği zaman **الضَّبَعة**’nın şiddetinden düşen (deve)dir. Dedim: Böylece sana, **الهَقِعة** ve **الهَكِعة**’de **القاف** ile **الكاف**’ın iki lügat olduğu açıklığa kavuştu.

Ve denilir: Falanca, atından **الجُلَّ**’ü **قَشط** etti ve onu **كشَطه**; onu açığa çıkardığı zaman. Ve o, **القُسط** ve **الكُشط**’tur; **العُود** için. Ve **القاف** ile **الكاف** birçok harfte birbirinin yerine geçmiştir; bunları zikretmede istiksâ bu yer değildir. Öyleyse el-Emevî’nin **الهقعة** hakkında söylediği sahihdir; Şemmer’in onu inkârı ona zarar vermez.

Şemmer, İbn Şümeyl’den rivayet etti ki dedi: Denilir: Erkek deve, dişi deveye **سانَّ** etti; ta ki onu **اهتقعها**; onu **يتقوَّعها** sonra onu **يَعِيسها**. Dedim: **اهتقعها**’nın mânâsı: yani onu çöktürdü, sonra ona çıktı ve onu örttü.

Ebû Ubeyd, el-Ferrâ ve başkasından rivayet etti: **اهتُقِع** rengi ve **امتُقِع** rengi; rengi değiştiği zaman. Başkası dedi: Falanca bize karşı **تَهقَّع** etti; ve **تترَّع** ve **تطبَّخ**; tek bir mânâ ile; yani kibirlendi ve haddini aştı. Rü’be dedi:
إذا امرؤ ذو سَورَةٍ تهقّعا

Ve hummada **الاهتقاع**: hummalıyı bir gün bırakman, sonra onu **تهتقعه** etmen; yani ona yeniden dönüp onu ağırlaştırmandır. Ve sana yeniden dönen her şey, muhakkak seni **اهتقعك** etmiştir.

Ve **الهَقْعة** : ayın menzillerinden bir menzildir; ve o, **الجوزاء**’ın iki omzunun üstünde bulunan üç yıldızdır; sanki üç ayaklı taşlar gibidir; ve onunla, bineklerin yanında, onun **مَعَدِّه**’sinde ve **مَركَلِه**’sinde bulunan daireye benzetilmiştir; ve o, onunla uğursuzluk sayılan bir dairedir. Denilir: At **هُقِع** edildi; o halde o **مهقوع**’dur. Ebû Ubeyde inşâd etti:
إذا عَرِق المهقوع بالمرء أنعظت
حليلته وازداد حَرًّا عجانُها

Ve **الهيقعة** : savaş muharebesinde, onunla vurulduğu zaman kılıçların seslerinin taklididir. Hüzeli onu şiirinde zikretti; dedi ki:
الطعن شغشغةٌ والضرب هيقعةٌ
ضربَ المعوِّل تحت الدِّيمة العضَدا

Kılıçlarla vuruşmanın seslerini, yağmurdan korunmak için onunla barındığı bir **عالَة** inşası için, baltayla ağaca vuran **العَضَّاد**’ın vuruşuna benzetti.

**قهقع** : İbn Şümeyl, Ebû Hayra’dan rivayet etti; dedi: Denilir: Ayı **قهقع** etti **قهقاعاً**; ve o, ayının gülmesindeki sesinin taklididir; ve o, telif edilmiş bir takliddir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والقاف وما يثلثهما)
(هقل) الهاء والقاف واللام ليس فيه إلاَّ الهِقْل، وهو الفتيُّ من النَّعام. ويقولون: التَّهقُّل([1]): المَشْيُ البطيء.
(هقم) الهاء والقاف والميم: يدلُّ على اتِّساعٍ وعِظَم. ويقال للبحر هِقَمٌّ، لعِظَمِه وبُعْدِ قَعرِه. وصوتُه هَيْقَم. قال:
* كالبَحر يَدعُو هَيْقَماً وهَيْقَما([2]) *
ويقال: الهِقَمُّ([3]): الرَّجُل الكثير الأكل. ويقال: الهَيْقم: الظَّليم العظيم([4]).
(هقب) الهاء والقاف والباء. يقولون: الهِقَبُّ: الضَّخْم الطَّويل الرَّغيب البطن. وقال أبو بكر: الهِقَبُّ: الصُّلب. والهَقَب: السَّعة([5]).
(هقع) الهاء والقاف والعين. فيه ثلاث كلمات: الهَقْعَة: نجمٌ من منازل القَمَر.
والكلمة الأخرى الهَقْعة: دائرة تكون بزَور الفرَس. قال:
وقد يَركبُ المهقوعَ مَنْ لَسْتَ مثلَه *** وقد يركب المهقوع زَوجُ حَصانِ([6])والكلمة الأخرى: اهتُقِعَ لونُه، مثل امتُقِعَ.
---------------------__
([1]) وكذا في المجمل. ولم ترد في اللسان كلمة في هذه المادة بمعنى المشي، وليس في القاموس إلا قوله عند ذكر "الهيقل": "وبهاء ضرب من المشي".
([2]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 184 واللسان (هقم 100) وقبله:
* ولم يزل عز تميم مدعما *
([3]) ويقال "هقم" أيضاً كفرح وحذر.
([4]) في اللسان والمجمل: "الظليم الطويل".
([5]) نص الجمهرة (1: 325): "وهقب: اسم، وأحسبه مشتقاً من الهقب، وهو السعة". على أن تفسير "الهقب" بالصلب مما لم يرد في المعاجم المتداولة. ووجدت في القاموس: "والهقبقب: الصلب الشديد".
([6]) ذكر في اللسان أنه مجاوبة لقول قائل:
إذا عرق المهقوع بالمرء أنعظت ***  حليلته وازداد حرا عجانها

ـ

##### Türkçe

(هâ ve **القاف** ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)

(**هقل**) **الهاء** ve **القاف** ve **اللام**; onda ancak **الهِقْل** vardır; o, devekuşunun gencidir. Ve derler: **التَّهقُّل**: yavaş yürüyüştür.

(**هقم**) **الهاء** ve **القاف** ve **الميم**: genişliğe ve büyüklüğe delâlet eder. Ve denize **هِقَمٌّ** denir; büyüklüğünden ve dibinin uzaklığından dolayı. Ve onun sesi **هَيْقَم**dır. Dedi ki:
* deniz gibi, **هَيْقَماً** ve **هَيْقَما** diye çağırır *
Ve denir: **الهِقَمُّ**: çok yiyen adam. Ve denir: **الهَيْقم**: büyük **الظَّليم**.

(**هقب**) **الهاء** ve **القاف** ve **الباء**. Derler: **الهِقَبُّ**: iri, uzun, karnı geniş. Ebû Bekir dedi ki: **الهِقَبُّ**: sert. Ve **الهَقَب**: genişliktir.

(**هقع**) **الهاء** ve **القاف** ve **العين**. Onda üç kelime vardır: **الهَقْعَة**: ayın menzillerinden bir yıldız.
Ve diğer kelime **الهَقْعة**: atın sağrısında bulunan bir dairedir. Dedi ki:
Ve bazen senin benzerin olmadığın kimse **المهقوع**a biner *** ve bazen **المهقوع**a bir atın eşi biner
Ve diğer kelime: **اهتُقِعَ** rengi; **امتُقِعَ** gibi.
---------------------__
([1]) Ve **المجمل**’de de böyledir. Bu maddede **اللسان**’da yürüyüş mânâsıyla bir kelime vârid olmamıştır; **القاموس**’ta ise ancak **"الهيقل"** zikredilirken şu sözü vardır: “Ve **الهاء** ile: yürüyüşten bir tür.”
([2]) Ru’be’nindir; dîvânının zeyllerinde 184 ve **اللسان** (**هقم** 100); ve ondan önce:
* Ve Temîm’in izzeti desteklenmiş olarak devam etti *
([3]) Ve “**هقم**” da denir; **فرح** ve **حذر** gibi.
([4]) **اللسان** ve **المجمل**’de: “**الظليم** uzun.”
([5]) **الجمهرة** metni (1: 325): “Ve **هقب**: bir isimdir; ve onu **الهقب**’den türemiş sanıyorum; o da genişliktir.” Şu var ki “**الهقب**”in sert diye tefsiri, tedâvüldeki sözlüklerde vârid olmamıştır. Ve **القاموس**’ta buldum: “Ve **الهقبقب**: şiddetli sert.”
([6]) **اللسان**’da, bir söyleyenin sözüne cevaplaşma olduğu zikredilmiştir:
Eğer **المهقوع** kişiyle terlerse, onun eşi ürperir *** ve onun sağrı sıcağı artar”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ق ع
ثلاثة كهقعة الجوزاء وهي ثلاثة كواكب فوق منكبها‏.‏
وطلّق رجل امرأته ألفاً فقيل له‏:‏ ‏"‏ يكفيك منها هقعة الجوزاء ‏"‏‏.‏
ولا تسم الهقعة وهي دائرة في جنب الفرس حيث رجل الراكب وقد يتشاءم بها وفرس مهقوع وهقع‏.‏
وسمعت للسيوف هيقعةً وهي صوت وقعها‏.‏

##### Türkçe

ه ق ع
Üçtür: **هقعة الجوزاء** gibi; o, onun omzunun üstünde üç yıldızdır.‏
Bir adam karısını bin (defa) boşadı; ona denildi ki: "Ondan sana **هقعة الجوزاء** yeter."‏
**الهقعة**yı adlandırma; o, atın yanında, binicinin ayağının bulunduğu yerde bir dairedir; onunla uğursuzluk sayılabilir. Ve **فرس مهقوع** ve **هقع** (vardır).‏
Kılıçlar için **هيقعةً** işittim; o, onların çarpışının sesidir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَقْعةُ: دائرةٌ في وسط زَوْرِ الفرس أَو عُرْضِ زوْرِه، وهي دائرةُ الحزم تستحب، وقيل: هي دائرة تكون بجنب بعض الدّوابّ يُتَشاءَمُ بها وتُكْرَه. ويقال: إِن المَهْقُوعَ لا يَسْبِقُ أَبداً، وقد هُقِعَ هَقْعاً، فهو مَهْقُوعٌ؛ قال:
إِذا عَرِقَ المَهْقُوعُ بالمَرْءِ أَنْعَظَتْ
حَلِيلَتُه، وازْدادَ حَرّاً عِجانُها
فأَجابه مُجِيبٌ:
قد يَرْكَبُ المَهْقُوعَ مَنْ لَسْتَ مِثْلَه،
وقد يَرْكَبُ المَهْقُوعَ زَوْجُ حَصانِ
والهَقْعةُ: ثلاثةُ كواكِبَ نَيِّرةٌ قريب بعضها من بعض فوق مَنْكِبِ الجَوْزاءِ، وقيل: هي رأْس الجوزاء كأَنها أَثافِّ وهي مَنْزِلٌ من مَنارِلِ القمر، وبها شبهت الدائرة التي تكون بجنب بعض الدوابّ في معَدِّه ومَرْكَلِه. وفي حديث ابن عباس: طَلِّقْ أَلفاً يكفيك منها هَقْعةُ الجوزاء أَي يكفيك من التطليق ثلاثُ تَطْليقاتٍ.
والهُقَعةُ مثال الهُمَزةِ: الكثير الاتِّكاء والاضْطِجاعِ بين القوم، وحكى ذلك الأُمَوِيُّ فيمن حكاه وأَنكره شمر وصححه أَبو منصور، وروي عن الفراء أَنه قال: يقال للأَحمقِ الذي إِذا جلس لم يَكَدْ يَبْرَحُ: إِنه لَهُكَعةٌ نُكَعةٌ.
وحكي عن بعض الأَعراب أَنه يقال: اهْتَكَعه عِرْقُ سَوْءٍ واهْتَقَعَه واهْتَنَعَه واخْتَضَعَه وارْتَكَسَه إِذا تَعَقَّلَه وأَقْعَدَه عن بُلُوغِ الشرف والخير. وروي عن الفراء أَنه قال: الهَكِعةُ الناقةُ التي اسْتَرْخَتْ من الضَّبَعةِ. ويقال: هَكِعَتْ هكَعاً. وقال أَبو عبيد: هَقِعَتِ الناقةُ هَقْعاً، فهي هَقِعةٌ، وهي التي إِذا أَرادت الفحل وقَعَتْ من شدّةِ الضَّبَعةِ. قال أَبو منصور: فقد استبان لك أَن القاف والكاف لغتان في الهَقِعةِ والهَكِعةِ، وأَنّ ما قاله الأُمَوِيّ صحيح وإِن أَنكره شمر. ويقال: قَشَطَ فلان عن فرسه الجُلَّ وكَشَطَه، وهو القُسْطُ والكُسْطُ لهذا العُود، وقد تَعاقَبَ القاف والكاف في حروف كثيرة ليس هذا موضع ذكرها.
والاهْتِقاعُ: مسانّةُ الفحْلِ الناقةَ التي لم تَضْبَع. يقال: سانّ الفحلُ الناقةَ حتى اهْتَقعَها يَتَقَوَّعُها ثم يَعِيسُهَا. واهْتَقَعَ الفحلُ الناقةَ: أَبْرَكها،وقيل: أَبركها ثم تَسَدَّلَها
(* قوله« تسدّلها»
كذا بالأصل، والذي في القاموس هنا: تسدّاها، ونصه أيضا في مادة سدي:وتسدّاه ركبه وعلاه، وفي الصحاح فيها: وتسدّاه أي علاه، قال الشاعر: فلما دنوت تسدّيتها * فثوباً نسيت وثوباً أجر )
وعَلاها، وتَهَقَّعَتْ هي: بركت. وناقة هَقِعةٌ إِذا رمت بنفسها بين يدي الفحل من الضَّبَعةِ كَهكِعةٍ. وتَهَقَّعَتِ الضأْنُ: اسْتَحْرَمَتْ كلها. وتَهَقَّعُوا وِرْداً: جاؤوا كلهم، وتهَقَّعَ فلان علينا وتَتَرَّعَ وتَطَبَّخَ بمعنى واحد أَي تكَبَّرَ؛ وقال رؤبة:
إِذا امْرُؤٌ ذو سَوْءةٍ تَهَقَّعا
والاهْتِقاعُ في الحُمَّى: أَن تَدَعَ المَحْمُومَ يوماً ثم تَهْتَقِعَه أَي تُعاودَه وتُثْخِنَه. وكلُّ شيءٍ عاوَدَكَ، فقد اهْتَقَعَكَ. والهَيْقَعةُ: ضرْبُ الشيء اليابِسِ على مثله نحو الحديد، وهي أَيضاً حكاية لصوت الضرب والوقْعِ، وقيل: صوت السيوف في مَعْرَكةِ القِتالِ،وقيل: هوأَن تضرب بالحدّ من فوق؛ قال عبد مناف بن زِبْعٍ الهذلي: فالطَّعْنُ شَغْشَغةٌ، والضَّرْبُ هَيْقعةٌ،
ضَرْبَ المُعَوِّلِ تَحْتَ الدِّيمةِ العَضَدا
شَبَّهَ صوْتَ الضَّرّابِ بالسُّيوفِ بضَرْبِ العَضّادِ الشجَرَ بفَأْسِه لبِناءِ عالةٍ يَسْتَكِنُّ بها من المطر، والشَّغْشَغَةُ: حكاية صوتِ الطعْنِ، والمُعَوِّلُ: الذي يَبْنِي العالةَ وهو شجر يقطعه الراعي فيجعله على شجرتين فيستظلُّ تحته من المطر، والعَضَدُ: ما عُضِدَ من الشجَر أَي قُطِعَ. واهْتُقِعَ لونُه: تَغَيَّر من خوْفٍ أَو فَزَعٍ، لا يجيء إِلا على صيغة ما لم يسمَّ فاعله.
والهُقاعُ: غَفْلةٌ تصيب الإِنسان من هَمّ أَو مرَض.

##### Türkçe

**الهَقْعةُ**: atın **زَوْرِ**unun ortasında yahut **زوْرِ**unun eninde bir dairedir; o, **الحزم** dairesidir, sevimli görülür; ve denildi ki: bazı binek hayvanlarının yanında bulunan bir dairedir; onunla uğursuzluk sayılır ve kerih görülür. Ve denilir: Şüphesiz **المَهْقُوعَ** asla geçmez; ve **هُقِعَ** **هَقْعاً**; artık o **مَهْقُوعٌ**dur; dedi ki:
إِذا عَرِقَ **المَهْقُوعُ** بالمَرْءِ أَنْعَظَتْ
حَلِيلَتُه، وازْدادَ حَرّاً عِجانُها
Buna bir cevap veren cevap verdi:
قد يَرْكَبُ **المَهْقُوعَ** مَنْ لَسْتَ مِثْلَه،
وقد يَرْكَبُ **المَهْقُوعَ** زَوْجُ حَصانِ

Ve **الهَقْعةُ**: **الجَوْزاءِ**ın omzunun üstünde, birbirine yakın üç parlak yıldızdır; ve denildi ki: sanki o **أَثافِّ** imiş gibi **الجوزاء**ın başıdır; ve o, ayın **مَنارِلِ**inden bir menzildir; ve onunla, bazı binek hayvanlarının yanında, onun **معَدِّ**inde ve **مَرْكَلِه**inde bulunan daire benzetilmiştir. Ve İbn Abbas hadîsinde: “**طَلِّقْ أَلفاً يكفيك منها هَقْعةُ الجوزاء**” yani boşamadan sana üç boşama yeter.

Ve **الهُقَعةُ** **الهُمَزةِ** vezninde: kavim arasında çokça yaslanma ve yatmadır; bunu, rivayet ettiği kimse hakkında **الأُمَوِيُّ** nakletti; **شمر** onu inkâr etti, **أَبو منصور** onu sahih kıldı. Ve **الفراء**dan rivayet edildi ki dedi: oturduğu vakit neredeyse ayrılmayan ahmağa denilir: “Şüphesiz o, **لَهُكَعةٌ نُكَعةٌ**.”

Ve bazı bedevîlerden nakledildi ki denilir: **اهْتَكَعه** kötü bir damar, ve **اهْتَقَعَه** ve **اهْتَنَعَه** ve **اخْتَضَعَه** ve **ارْتَكَسَه**; onu aklını bağlayıp şeref ve hayra erişmekten alıkoyduğu zaman. Ve **الفراء**dan rivayet edildi ki dedi: **الهَكِعةُ** **الضَّبَعةِ**den gevşeyen dişi devedir. Ve denilir: **هَكِعَتْ** **هكَعاً**. Ve **أَبو عبيد** dedi: dişi deve **هَقِعَتِ** **هَقْعاً**; artık o **هَقِعةٌ**dır; ve o, erkeği istediği vakit **الضَّبَعةِ**nin şiddetinden düşen dişi devedir. **أَبو منصور** dedi: Böylece sana açıkça belli oldu ki **القاف** ile **الكاف**, **الهَقِعةِ** ve **الهَكِعةِ**de iki lehçedir; ve **الأُمَوِيّ**nin söylediği, **شمر** inkâr etse de, doğrudur. Ve denilir: falan, atından **الجُلَّ**ü **قَشَطَ** ve onu **كَشَطَه**; ve bu çubuk için **القُسْطُ** ve **الكُسْطُ**dur; ve **القاف** ile **الكاف** birçok harfte birbirinin yerine geçmiştir; burası onların zikri yeri değildir.

Ve **الاهْتِقاعُ**: **الفحْلِ**in, **تَضْبَع** etmemiş dişi deveyle **مسانّةُ**sidir. Denilir: **سانّ** erkek, dişi deveyi, ta ki onu **اهْتَقعَها**; onu **يَتَقَوَّعُها**; sonra onu **يَعِيسُهَا**. Ve **اهْتَقَعَ** erkek, dişi deveyi: onu çöktürdü; ve denildi ki: onu çöktürdü, sonra onu **تَسَدَّلَها**
(* قوله« تسدّلها»
asıl nüshada böyledir; ve **القاموس**ta burada olan: **تسدّاها**dır; ve onun metni ayrıca **سدي** maddesinde: **وتسدّاه ركبه وعلاه**; ve **الصحاح**ta onda: **وتسدّاه أي علاه**; şair dedi:
فلما دنوت تسدّيتها * فثوباً نسيت وثوباً أجر )
ve onun üzerine çıktı; ve o (dişi) **تَهَقَّعَتْ**: çöktü. Ve dişi deve **هَقِعةٌ**dur; **الضَّبَعةِ**den, erkeğin önünde kendini attığı vakit; **كَهكِعةٍ** gibi. Ve **تَهَقَّعَتِ الضأْنُ**: hepsi **اسْتَحْرَمَتْ**. Ve **تَهَقَّعُوا وِرْداً**: hepsi geldiler. Ve falan bize karşı **تهَقَّعَ** ve **تَتَرَّعَ** ve **تَطَبَّخَ**; bir mânâdadır; yani kibirlendi; ve **رؤبة** dedi:
إِذا امْرُؤٌ ذو سَوْءةٍ تَهَقَّعا

Ve hummada **الاهْتِقاعُ**: hummalıyı bir gün bırakman, sonra onu **تَهْتَقِعَه**; yani ona yeniden dönmen ve onu ağırlaştırmandır. Ve sana geri dönen her şey, seni **اهْتَقَعَكَ** etmiştir.

Ve **الهَيْقَعةُ**: kuru bir şeyi, demir gibi, benzeri üzerine vurmadır; ve o ayrıca vurma ve düşme sesinin taklididir; ve denildi ki: savaş meydanında kılıçların sesidir; ve denildi ki: üstten keskin tarafla vurmandır; **عبد مناف بن زِبْعٍ الهذلي** dedi:
فالطَّعْنُ شَغْشَغةٌ، والضَّرْبُ هَيْقعةٌ،
ضَرْبَ المُعَوِّلِ تَحْتَ الدِّيمةِ العَضَدا
Kılıçlarla vuranın sesini, yağmurdan korunmak için kendisiyle sığınılan bir **عالةٍ** inşası için, baltasıyla ağacı kesen **العَضّادِ**ın vuruşuna benzetti. Ve **الشَّغْشَغَةُ**: saplamanın sesinin taklididir. Ve **المُعَوِّلُ**: **العالةَ**yı yapan kimsedir; o, çobanın kestiği bir ağaçtır; onu iki ağacın üzerine koyar da yağmurdan onun altında gölgelenir. Ve **العَضَدُ**: ağaçtan **عُضِدَ** edilen şeydir; yani kesilendir. Ve **اهْتُقِعَ** onun rengi: korku yahut dehşetten değişti; ancak faili adlandırılmamış olan sigada gelir.

Ve **الهُقاعُ**: gam yahut hastalıktan insana isabet eden bir gaflettir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهقعة: دائرة تكون بعرض زور الفرس، وتكره، قاله الجوهري أو في وسطه، وهي دائرة الحزم، تستحب، أو هي دائرة تكون بحيث تصيب رجل الفارس في مركله، قال الليث يتشاءم بها وتكره، أو لمعة بياض في جنبه الأيسر، نقله ابن دريد.
 والهقعة: ثلاث كواكب نيرة، قريب بعضها من بعض فوق منكبي الجوزاء، كأنها لأثافي، وهي من منازل القمر إذا طلعت مع الفجر اشتد حر الصيف، قال ساجع العرب: إذا طلعت الهقعة، تقوض الناس للقلعة، ورجعوا إلى النجعة، وأورست الفقعة، وأردفتها الهنعة، وهي رأس الجوزاء، شبهت بهقعة الفرس، وفي حديث ابن عباس: طلق ألفا يكفيك منها هقعة الجوزاء أي: يكفيك من التطليق ثلاث تطليقات، والهقعة غزيرة النوء.
 وقال الفراء: هقعه بين أذنيه هقعا: كواه.
 وقال ابن دريد: الهقاع، كغراب: الغفلة تصيب الإنسان من هم أو مرض.
 وقال غيره: الهقعة، كهمزة: المكثر من الاتكاء والاضطجاع بين القوم، وحكى ذلك الأموي فيما حكاه، ونقله الجوهري وأنكره شمر، وصححه الأزهري، واستدل له من كلام العرب مما جاء بالقاف والكاف، بما هو مذكور في التهذيب.
 والهيقعة، كهينمة: حكاية رفع السيف، نقله الجوهري زاد غيره في معركة القتال، وقيل: هو حكاية لصوت الضرب والوقع مطلقا.
 وهو ضربك الشيء اليابس على اليابس نحو الحديد، لتسمع صوته، قاله ابن دريد.
 أو أن تضرب بالحديد، هكذا هو في العباب، و الذي في الصحاح عن أبي عبيدة: أن تضرب بالحد من فوق ومثله في اللسان، وأنشد الجوهري للهذلي وهو عبد مناف بن ربع:
  فالطعن شغشغة والضرب هيقعةضرب المعول تحت الديمة العضدا والهقع، ككتف: الحريص عن ابن عباد.
 وقال أبو عبيد: هقعت الناقة، كفرح هقعا، فهي هقعة، وهي التي إذا أرادت الفحل وقعت من شدة الضبعة، وكذلك هكعت، فهي هكعة، كتهقعت: إذا بركت للفحل.
 وحكى الأزهري عن بعض الأعراب أنه قال: يقال: اهتقعه عرق سوء، واهتكعه، واهتنعه، واختضعه، وارتكسه: إذا تعقله، وأقعده عن بلوغ الشرف والخير.
 وقال ابن عباد: اهتقع فلانا: إذا صده ومنعه.
 وقال غيره: اهتقع الفحل الناقة: إذا أبركها وتسداها هكذا في النسخ: ومثله في العباب، وفي اللسان: أبركها ثم تسدلها وعلاها.
 والاهتقاع: مسانة الفحل الناقة التي لم تضبع، يقال: سان الفحل الناقة حتى اهتقعها، يتقوعها ثم يعيسها، وتهقعت هي: بركت.
 واهتقعت الحمى فلانا: تركته يوما فعاودته وأثخنته، وكل ما عاودك فقد اهتقعك.

  واهتقع لونه، مجهولا، أي: تغير من خوف أو فزع، لا يجيء إلا بصيغة ما لم يسم فاعله.
 وتهقع الرجل: تسفه.
 ويقال: تهقع فلان علينا، وتترع، وتطيخ بمعنى واحد، أي: تكبر قال رؤبة:
  إذا امرؤ ذو سوءة تهقعا
  أو قال أقوالا تقود الخنعا وقيل: تهقع: جاء بأمر قبيح.
 ويقال: تهقع القوم وردا: إذا وردوا كلهم.
 وقال ابن عباد: تهقع، مجهولا: نكس.
 قال: وانهقع، أي: جاع وخمص.
 ومما يستدرك عليه: هقع الفرس، كعني: فهو مهقوع، قال الجوهري: ويقال: إن المهقوع لا يسبق أبدا، وأنشد الليث:
  إذا عرق المهقوع بالمرء أنغطت                      حليلته، وازداد حرا عجانـهـا وأنشده في تركيب نعظ وابتل منها عجانها فلما سمعوا هذا البيت، ولم يروا قائله كرهوا ركوب المهقوع، فأجابه مجيب:
  وقد يركب المهقوع من لست مثله
  وقد يركب المهقوع زوج حصان وتهقعت الضأن: استحرمت كلها.
 وفرس هقع، ككتف: مهقوع، نقله الزمخشري.
 وهقعت الناقة، مثل تهقعت، كما في التكملة.

##### Türkçe

**الهقعة**: atın göğsünün genişliği kadar olan bir dairedir; uğursuz sayılır ve mekruh görülür; bunu el-Cevherî söylemiştir; yahut onun ortasında; ve o, azim dairesidir; müstehap görülür; yahut o, öyle bir dairedir ki binicinin ayağına, üzengisinde isabet eder; el-Leys dedi: onunla uğursuzluk çıkarılır ve mekruh görülür; yahut sol yan tarafında bir beyazlık parıltısıdır; bunu İbn Düreyd nakletmiştir.
Ve **الهقعة**: birbirine yakın, **الجوزاء**’ın iki omzunun üstünde üç parlak yıldızdır; sanki onlar bir üçayak taşlarıdır; ve o, ayın menzillerindendir; fecr ile birlikte doğduğunda yaz sıcağı şiddetlenir; Arapların seci yapanı dedi: “Ne vakit **الهقعة** doğarsa, insanlar kaleye doğru toplanır, ve otlağa geri dönerler, ve **الفقعة** mantarı çıkar, ve onu **الهنعة** izler.” Ve o, **الجوزاء**’ın başıdır; atın **هقعة**’sine benzetilmiştir; ve İbn Abbas hadîsinde: “Bin talâk ver; ondan sana **هقعة الجوزاء** yeter” yani: boşamadan sana üç boşama yeter; ve **الهقعة** bol **النوء**’dur.
Ve el-Ferrâ dedi: “Onun iki kulağı arasında onu **هقعا** yaptı”: onu dağladı.
Ve İbn Düreyd dedi: **الهقاع**, **غراب** gibi: gamdan yahut hastalıktan insana isabet eden gaflettir.
Ve başkası dedi: **الهقعة**, **همزة** gibi: kavim arasında çokça yaslanıp uzanan kimsedir; bunu el-Ümevî, naklettiği şeyde hikâye etti; el-Cevherî onu nakletti ve Şemmer onu inkâr etti; el-Ezherî onu sahih gördü; ve bunun için, **التهذيب**’de zikredilmiş olan, **القاف** ve **الكاف** ile gelen şeylerden Arapların sözünden delil getirdi.
Ve **الهيقعة**, **هينمة** gibi: kılıcı kaldırmanın taklididir; el-Cevherî nakletti; başkası artırdı: savaş muharebesinde; ve denildi ki: o, vurmanın ve düşmenin sesinin taklididir, mutlak olarak.
Ve o, kuru şeyi kuru şey üzerine, demir gibi, onun sesini işitmen için vurmaktır; bunu İbn Düreyd söylemiştir.
Yahut demirle vurmandır; **العباب**’da böyledir; ve **الصحاح**’ta Ebû Ubeyde’den olan: üstten keskin tarafla vurmandır; ve onun benzeri **اللسان**’dadır; ve el-Cevherî, Hüzeylî için—o, Rebî‘ b. ‘Abd Menâf’tır—şu beyti okudu:
“Delme **شغشغة**’dir, vurma **هيقعة**’dir;
Kazmanın vuruşu, ince yağmur altında pazuyu (vurur).”
Ve **الهقع**, **كتف** gibi: hırslı (kimse); İbn Abbâd’dan.
Ve Ebû Ubeyd dedi: “Dişi deve **هقعت**”, **فرح** gibi, **هقعا**; o hâlde o **هقعة**’dır; ve o, erkek deveyi istediğinde, şiddetli kızgınlıktan düşen (deve)dir; ve aynı şekilde **هكعت**; o hâlde o **هكعة**’dır; **تهقعت** gibi: erkek deve için çöktüğünde.
Ve el-Ezherî, bazı bedevîlerden nakletti ki o dedi: “Denilir: kötü bir damar onu **اهتقعه** etti, ve onu **اهتكعه** etti, ve onu **اهتنعه** etti, ve onu **اختضعه** etti, ve onu **ارتكسه** etti”: onu bağladığında ve onu şeref ve hayra ulaşmaktan alıkoyduğunda.
Ve İbn Abbâd dedi: “Birini **اهتقع** etti”: onu geri çevirdiğinde ve men ettiğinde.
Ve başkası dedi: “Erkek deve dişi deveyi **اهتقع** etti”: onu çöktürdüğünde ve onu örttüğünde; nüshalarda böyledir; ve onun benzeri **العباب**’dadır; ve **اللسان**’da: onu çöktürdü, sonra onu örttü ve üzerine çıktı.
Ve **الاهتقاع**: kızgınlaşmamış dişi deveye erkek devenin musânesi (yaklaşması)dır; denilir: erkek deve dişi deveyi, onu **اهتقعها** edinceye kadar musâne etti; onu **يتقوعها** eder, sonra onu **يعيسها** eder; ve o (dişi) **تهقعت**: çöktü.
Ve “Sıtma birini **اهتقعت** etti”: onu bir gün bıraktı da ona geri döndü ve onu ağırlaştırdı; ve sana geri dönen her şey seni **اهتقعك** etmiştir.

Ve “Rengi **اهتقع** oldu”, meçhul: yani korkudan yahut dehşetten değişti; ancak faili anılmayanın sigasıyla gelir.
Ve adam **تهقع** etti: sefihlik etti.
Ve denilir: “Falan bize karşı **تهقع** etti, ve **تترع** etti, ve **تطيخ** etti” bir mânâdadır; yani: kibirlendi; Ru’be dedi:
“Bir ayıp sahibi kişi **تهقعا** ederse,
Yahut alçaklığı sevk eden sözler söylerse.”
Ve denildi ki: **تهقع**: çirkin bir iş getirdi.
Ve denilir: “Kavim suya varma olarak **تهقع** etti”: hepsi birden suya vardıklarında.
Ve İbn Abbâd dedi: **تهقع**, meçhul: ters çevrildi.
Dedi: ve **انهقع**: yani acıktı ve karnı içine çekildi.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “At **هقع** etti”, **عني** gibi; o hâlde o **مهقوع**’dur; el-Cevherî dedi: ve denilir: “**المهقوع** asla geçmez”; ve el-Leys şu beyti okudu:
“Ne vakit **المهقوع**’un teri kişiye (bulaşırsa) onun eşi ürperir,
Ve onun kasığı daha da hararetlenir.”
Ve onu **نعظ** terkibinde okudu: “ve onun kasığı ondan ıslandı.” Bu beyti işittiklerinde ve söyleyenini görmediklerinde **المهقوع**’a binmeyi kerih gördüler; bunun üzerine bir cevap veren ona cevap verdi:
“Ve bazen **المهقوع**’a, onun benzeri olmadığın kimse biner,
Ve bazen **المهقوع**’a bir kısrak kocası biner.”
Ve koyunlar **تهقعت**: hepsi kızgınlaştı.
Ve **هقع** bir at, **كتف** gibi: **مهقوع**; ez-Zemahşerî nakletti.
Ve dişi deve **هقعت**: **تهقعت** gibi; **التكملة**’de olduğu üzere.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

الهَقْعَةُ
الهَقْعَةُ ذ Three small stars [ λ, φ 1, and φ 2, of Orion,] forming the points of a triangle, in the head of الجُوْزاَءُ The 5th Mansion of the Moon. (El-Kazweenee.) [This is accord. to those who make نَوْءٌ to signify the “ auroral setting: ” accord. to those who make it to signify the “ auroral rising, ” these stars compose الهَنْعَةُ, q. v.; and الهَفْعَةُ seems to consist of ?? 1 and ?? 2 of Orion.]

##### Türkçe

**الهَقْعَةُ**
**الهَقْعَةُ**: **الجُوْزاَءُ**’ın başında, bir üçgenin köşelerini oluşturan, küçük üç yıldız; [Avcı (Orion)’dan λ, φ 1 ve φ 2]. Ay’ın 5. menzili. (El-Kazweenee.) [Bu, **نَوْءٌ**’ü “şafakî batış”ı ifade eder kılanlara göredir: onu “şafakî doğuş”u ifade eder kılanlara göre ise, bu yıldızlar **الهَنْعَةُ**’yı oluşturur; bkz.; ve **الهَفْعَةُ** Avcı (Orion)’dan ?? 1 ve ?? 2’den ibaret görünüyor.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَقَعَ
هَقَعَ A ( n. ac. هَقْع 1 ),
a.  Branded ( horse ).

هَقِعَ
هَقِعَ A ( n. ac. هَقْع 1 ),
a.  Was exhausted.

تَهَقَّعَ
تَهَقَّعَ V ,
a.  Was insolent.

b.  Rushed towards.

اِنْهَقَعَ
اِنْهَقَعَ VII ,
a.  Was hungry.

اِهْتَقَعَ
اِهْتَقَعَ VIII ,
a.  Led astray.

b.  Exhausted.

هَقْعَة
هَقْعَة 1t ,
a.  Tuft of hair.

b.  Three stars in Orion.

هُقَعَة
هُقَعَة 9t ,
a.  Lounger, gossip.

هَيْقَعَة
هَيْقَعَة
a.  Clinking; rustling.

##### Türkçe

**هَقَعَ**
**هَقَعَ** A (mast. is. **هَقْع** 1),
a. Dağlanmış (at).

**هَقِعَ**
**هَقِعَ** A (mast. is. **هَقْع** 1),
a. Tükenmiş oldu.

**تَهَقَّعَ**
**تَهَقَّعَ** V,
a. Küstah oldu.

b. -e doğru atıldı.

**اِنْهَقَعَ**
**اِنْهَقَعَ** VII,
a. Aç oldu.

**اِهْتَقَعَ**
**اِهْتَقَعَ** VIII,
a. Saptırdı.

b. Tüketti.

**هَقْعَة**
**هَقْعَة** 1t,
a. Saç tutamı.

b. Avcı (takımyıldızı)nda üç yıldız.

**هُقَعَة**
**هُقَعَة** 9t,
a. Tembelce oturan, dedikoducu.

**هَيْقَعَة**
**هَيْقَعَة**
a. Şıngırdama; hışırtı.
