# هقم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%82%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هقم

الهَقِمُ: الشديدُ الجوعِ والأَكل، وقد هَقِمَ، بالكسر، هَقَماً، وقيل: الهَقَمُ أن يُكْثِرَ من الطعام فلا يَتَّخِم. والهِقَمُّ، مثل الهِجَفّ: الرجلُ الكثير الأَكل. وتَهقَّم الطعامَ: لَقِمَه لُقَماً عِظاماً مُتتابعة. والهِقَمُّ: البحر. وبحرٌ هِقَمٌّ وهَيْقَمٌ: واسعٌ بعيدُ القعرِ. والهَيْقَمُ: حكاية صوتِ اضطرابِ البحر؛ قال:
ولم يَزَلْ عِزُّ تَمِيمٍ مِدْعَما،
كالبحرِ يَدْعُو هَيْقَماً فهَيْقَما
والهَيْقَمُ والهَيْقَمانيُّ: الظَّليمُ الطويلُ؛ قال ابن سيده: وأَظن الضمَّ في قاف الهيْقامانيّ لغةً، الأزهري: قال بعضهم الهَيْقمانيُّ الطويلُ من كلّ شيء؛ وأَنشد للفقعسي:
منَ الهَيْقَمانيَّاتِ هَيْقٌ، كأَنه
من السِّنْدِ ذو كَبْلَيْنِ أَفْلَتَ من تَبْلِ
وذكره الأَزهري في الرباعي أَيضاً، شبَّه هذا الشاعرُ الظِّليمَ برجل سِنْديّ أفلت من وَثاقٍ. ويقال: الهَيْقَمُ الرَّغيبُ من كل شيء. ويقال في الهَيْقَمِ الظليمِ: إنه الهَيْقُ، والميم زائدة. والهَيْقَمُ: صوتُ ابْتِلاع اللُّقمة. ابن الأَعرابي: الهَقْمُ أَصواتُ شرب الإبل الماء؛ قال الأَزهري: جعله جمع هَيْقَم وهو حكايةُ صوتِ جَرْعِها الماءَ، كما قال رؤبة:
للناس يَدْعُو هَيْقَماً وهَيقَما،
كالبحر ما لَقَّمْتَه تَلَقَّما
وقيل في قوله:
للناس يدعو هيقماً وهيقما
إنه شبَّهه بفَحْلٍ وضربَه مثَلاً. وهَيْقَم: حكاية هَديره، ومَنْ رواه: كالبحر يدعو هيقماً وهيقما
أَراد حكاية أَمْواجِه؛ وقال أَبو عمرو في قول رؤبة:
يَكْفِيه مِحْرابَ العِدى تهَقُّمُهْ
(* قوله «يكفيه إلخ» صدره كما في التكملة:
«أحمس ورّاد شجاع مقدمة»
والورّاد: الذي يرد حومة القتال يغشاها ويأتيها، ومقدمة: إقدامه، والمحراب: البصير بالحرب).
قال: وهو قَهْرُه مَنْ يُحارِبُه، قال: وأَصله من الجائع الهَقِم؛ وقوله:
من طُولِ ما هَقَّمَه تَهَقُّمُه
قال: تَهَقُّمُه حِرْصُه وجوعُه.

### Türkçe

**الهَقِمُ**: şiddetli açlık ve yeme(ye düşkün) olan; ve (fiil olarak) **هَقِمَ**, kesre ile, **هَقَماً** (oldu). Ve denildi: **الهَقَمُ** (şu)dur: yemekten çokça artırır da tıka basa doymaz. Ve **الهِقَمُّ**, **الهِجَفّ** gibi: çok yiyen adam. Ve **تَهقَّم الطعامَ**: onu büyük, peş peşe lokmalar hâlinde lokmaladı. Ve **الهِقَمُّ**: deniz. Ve **بحرٌ هِقَمٌّ** ve **هَيْقَمٌ**: geniş, dibi uzak (derin). Ve **الهَيْقَمُ**: denizin çalkantısının sesinin taklidi; dedi ki:

ولم يَزَلْ عِزُّ تَمِيمٍ مِدْعَما،
كالبحرِ يَدْعُو هَيْقَماً فهَيْقَما

Ve **الهَيْقَمُ** ve **الهَيْقَمانيُّ**: uzun devekuşu erkeği; İbn Sîde dedi: ve sanırım **الهيْقامانيّ**’nin **قاف**’ındaki damme bir lehçedir; Ezherî: bazısı dedi ki **الهَيْقمانيُّ** her şeyin uzunu; ve Fuk‘asî’ye ait olarak okudu:

منَ الهَيْقَمانيَّاتِ هَيْقٌ، كأَنه
من السِّنْدِ ذو كَبْلَيْنِ أَفْلَتَ من تَبْلِ

Ve Ezherî onu rubâî (dörtlü kök) içinde de zikretti; bu şair devekuşu erkeğini, bağdan kurtulmuş Sindli bir adama benzetti. Ve denilir: **الهَيْقَمُ** her şeyin rağbet edileni. Ve **الهَيْقَمِ** olan devekuşu erkeği hakkında denilir: o **الهَيْقُ**’tur, **الميم** ziyadedir. Ve **الهَيْقَمُ**: lokmayı yutmanın sesi. İbnü’l-A‘râbî: **الهَقْمُ** develerin su içmesinin sesleridir; Ezherî dedi: onu **هَيْقَم**’ın çoğulu kıldı; o, onların suyu yudumlayış sesinin taklididir; nitekim Ru’be dedi:

للناس يَدْعُو هَيْقَماً وهَيقَما،
كالبحر ما لَقَّمْتَه تَلَقَّما

Ve onun şu sözünde denildi:

للناس يدعو هيقماً وهيقما

Şüphesiz onu bir aygıra benzetti ve onu misal yaptı. Ve **هَيْقَم**: onun homurtusunun taklidi; ve kim şöyle rivayet ettiyse:

كالبحر يدعو هيقماً وهيقما

dalgalarının taklidini murat etti; ve Ebû Amr, Ru’be’nin şu sözü hakkında dedi:

يَكْفِيه مِحْرابَ العِدى تهَقُّمُهْ

(* Onun “يكفيه إلخ” sözü: sadrı, Tekmile’de olduğu üzere:
«أحمس ورّاد شجاع مقدمة»
ve **الورّاد**: savaşın kızıştığı yere varan, ona dalan ve ona gelen; ve **مقدمة**: onun atılganlığı; ve **المحراب**: savaşta basiretli olan.)

Dedi: o, onunla savaşanı kahretmesidir; dedi: ve aslı, aç olan **الهَقِم**’dendir; ve onun şu sözü:

من طُولِ ما هَقَّمَه تَهَقُّمُه

Dedi: onun **تَهَقُّمُه**’u, onun hırsı ve açlığıdır.
