# هقم — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D9%85/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%82%D9%85/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D9%85.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: هقم

(باب الهاء والقاف وما يثلثهما)
(هقل) الهاء والقاف واللام ليس فيه إلاَّ الهِقْل، وهو الفتيُّ من النَّعام. ويقولون: التَّهقُّل([1]): المَشْيُ البطيء.
(هقم) الهاء والقاف والميم: يدلُّ على اتِّساعٍ وعِظَم. ويقال للبحر هِقَمٌّ، لعِظَمِه وبُعْدِ قَعرِه. وصوتُه هَيْقَم. قال:
* كالبَحر يَدعُو هَيْقَماً وهَيْقَما([2]) *
ويقال: الهِقَمُّ([3]): الرَّجُل الكثير الأكل. ويقال: الهَيْقم: الظَّليم العظيم([4]).
(هقب) الهاء والقاف والباء. يقولون: الهِقَبُّ: الضَّخْم الطَّويل الرَّغيب البطن. وقال أبو بكر: الهِقَبُّ: الصُّلب. والهَقَب: السَّعة([5]).
(هقع) الهاء والقاف والعين. فيه ثلاث كلمات: الهَقْعَة: نجمٌ من منازل القَمَر.
والكلمة الأخرى الهَقْعة: دائرة تكون بزَور الفرَس. قال:
وقد يَركبُ المهقوعَ مَنْ لَسْتَ مثلَه *** وقد يركب المهقوع زَوجُ حَصانِ([6])والكلمة الأخرى: اهتُقِعَ لونُه، مثل امتُقِعَ.
---------------------__
([1]) وكذا في المجمل. ولم ترد في اللسان كلمة في هذه المادة بمعنى المشي، وليس في القاموس إلا قوله عند ذكر "الهيقل": "وبهاء ضرب من المشي".
([2]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 184 واللسان (هقم 100) وقبله:
* ولم يزل عز تميم مدعما *
([3]) ويقال "هقم" أيضاً كفرح وحذر.
([4]) في اللسان والمجمل: "الظليم الطويل".
([5]) نص الجمهرة (1: 325): "وهقب: اسم، وأحسبه مشتقاً من الهقب، وهو السعة". على أن تفسير "الهقب" بالصلب مما لم يرد في المعاجم المتداولة. ووجدت في القاموس: "والهقبقب: الصلب الشديد".
([6]) ذكر في اللسان أنه مجاوبة لقول قائل:
إذا عرق المهقوع بالمرء أنعظت ***  حليلته وازداد حرا عجانها

ـ

### Türkçe

(هâ ve **القاف** ve onları üçleyen(ler) bâbı)

(**هقل**) **الهاء** ve **القاف** ve **اللام**: onda ancak **الهِقْل** vardır; o, devekuşunun genci(=yavrusu)dur. Ve derler: **التَّهقُّل**: yavaş yürüyüş.

(**هقم**) **الهاء** ve **القاف** ve **الميم**: genişliğe ve büyüklüğe delâlet eder. Ve denize **هِقَمٌّ** denir; büyüklüğünden ve dibinin uzaklığından dolayı. Ve onun sesi **هَيْقَم**dır. Dedi ki:
* deniz gibi, **هَيْقَماً** ve **هَيْقَما** çağırır *
Ve denir: **الهِقَمُّ**: çok yiyen adam. Ve denir: **الهَيْقم**: büyük devekuşu erkeği.

(**هقب**) **الهاء** ve **القاف** ve **الباء**. Derler: **الهِقَبُّ**: iri, uzun, geniş karınlı. Ebû Bekr dedi: **الهِقَبُّ**: sert(=katı). Ve **الهَقَب**: genişliktir.

(**هقع**) **الهاء** ve **القاف** ve **العين**. Onda üç kelime vardır: **الهَقْعَة**: ayın menzillerinden bir yıldız.
Ve diğer kelime **الهَقْعة**: atın sağrısında bulunan bir dairedir. Dedi ki:
Ve binebilir **المهقوع**a, senin benzerin olmadığın kimse *** ve binebilir **المهقوع**a bir atın eşi
Ve diğer kelime: **اهتُقِعَ** rengi; **امتُقِعَ** gibi.
---------------------__
([1]) Ve böylece **المجمل**’de. Ve **اللسان**’da bu maddede yürüyüş mânâsıyla bir kelime vârid olmadı; ve **القاموس**’ta ancak **"الهيقل"**in zikri sırasında şu sözü vardır: “ve **بهاء**: yürüyüşten bir tür”.
([2]) Ru’be’nindir; divanının eklerinde 184 ve **اللسان** (**هقم** 100); ve ondan önce:
* ve Temîm’in izzeti desteklenmiş olarak sürüp gitti *
([3]) Ve **"هقم"** da denir; **فرح** ve **حذر** gibi.
([4]) **اللسان** ve **المجمل**’de: “uzun devekuşu erkeği”.
([5]) **الجمهرة** metni (1: 325): “ve **هقب**: bir isimdir; ve onu **الهقب**dan türemiş sanıyorum; o da genişliktir”. Şu var ki **"الهقب"**ın “sert” ile tefsiri, tedavüldeki sözlüklerde vârid olmamıştır. Ve **القاموس**’ta buldum: “ve **الهقبقب**: şiddetli sert”.
([6]) **اللسان**’da, bir söyleyenin sözüne cevaplaşma olduğu zikredildi:
Eğer **المهقوع** kişiyle terlerse, onun eşi ürperdi *** ve onun sağrı bağı daha hararetli arttı
