# هكر — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D8%B1/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%83%D8%B1/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D8%B1.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: هكر

(باب الهاء والكاف وما يثلثهما)
(هكل) الهاء والكاف واللام يدلُّ على إشرافٍ وعُلُوٍّ. منه الهَيْكَل: الفَرَسُ الطَّويل. قال:‏
وقد أغدُو بِطرفٍِ هَيـ *** ـكَلٍ ذي مَيْعَة سَكْبِ(1)‏
(هكم) الهاء والكاف والميم تدلُّ على تقحُّمٍ وتهدُّم. وهَكَم هَكْماً: تقَحَّمَ على النَّاس وتعرَّضَهم بشَرّ. والتهكُّم: التَّهزُّؤ. وتهكَّمَتِ البِئرُ: تهدَّمت.‏
(هكر) الهاء والكاف والراء كلمتان: الهَكْر: العَجَب. قال:‏
* فاعجَبْ لذلكَ رَيْبَ دَهرٍ وَاهْكَرِ(2) *‏
قال الخليل: تقول هَكْراً لَكَ.‏
والكلمة الأخرى: *اعتراءُ النُّعاس. قال: وهَكِر الرّجُل: اعتراه نُعاس وكَلَّ، واستَرخَتْ عِظامُه ومَفاصِلُه.‏
(هكع) الهاء والكاف والعين يدلُّ على تطامُنٍ وخُضوع. وهَكَعت البقَرُ تحتَ ظلِّ الشَّجر من شِدَّة الحرِّ: سكنَتْ. ويقال للعَظْم إذا انكَسَر بعد جَبْرٍ: قد هَكَع. واهتكَع الرّجُل: خَشَع. وهكع اللّيلُ: أرخَى سُدولَه. وذَهَب فما يُدْرَى أينَ هَكَع، كأنَّهُ استَخْفَى وتَوارَى، كما تهقع البقر. والهُكْعَة(3): الرّجُل العاجز يَهْكَع لكلٍّ، أي يَخشَع. ويقولون: الهُكَاع: السُّعال. وهَكَع يَهْكَعُ هُكاعاً: سَعَلَ.‏
--------------ــ
(1) لعقبة بن سابق في كتاب الخيل لأبي عبيدة 117 برواية: "بطرف سابح". وفي الأصل: "وقد أعدو"، صوابه من كتاب الخيل.‏
(2) لأبي كبير الهذلي في ديوان الهذليين (2: 101) واللسان (هكر). وصدره:‏
* فقد الشباب أبوك إلا ذكره *‏
ورواية الديوان:" فعل الدهر".‏
(3) بسكون الكاف وفتحها، كما في اللسان.‏

ـ

### Türkçe

(باب **الهاء** و**الكاف** وما يثلثهما)
(**هكل**) **الهاء** ve**الكاف** ve**اللام**, bir gözetme ve yükseklik üzerine delâlet eder. Ondan **الهَيْكَل**: uzun at. Dedi ki:‏
وقد أغدُو بِطرفٍِ هَيـ *** ـكَلٍ ذي مَيْعَة سَكْبِ(1)‏
(**هكم**) **الهاء** ve**الكاف** ve**الميم**, bir atılma ve yıkılma üzerine delâlet eder. Ve **هَكَم** **هَكْماً**: insanlara atıldı ve onları bir kötülükle hedef aldı. Ve **التهكُّم**: alay etme. Ve **تهكَّمَتِ البِئرُ**: yıkıldı.‏
(**هكر**) **الهاء** ve**الكاف** ve**الراء** iki kelimedir: **الهَكْر**: şaşkınlık. Dedi ki:‏
* فاعجَبْ لذلكَ رَيْبَ دَهرٍ وَاهْكَرِ(2) *‏
**الخليل** dedi: **هَكْراً لَكَ** dersin.‏
Ve diğer kelime: *uyuklamanın arız olması. Dedi ki: **وهَكِر الرّجُل**: ona bir uyuklama arız oldu ve yoruldu, ve kemikleri ve eklemleri gevşedi.‏
(**هكع**) **الهاء** ve**الكاف** ve**العين**, alçalma ve boyun eğme üzerine delâlet eder. Ve **هَكَعت البقَرُ** şiddetli sıcaktan ağaç gölgesi altında: sakinleşti. Ve kemik için, bir sarımdan sonra kırılırsa: **قد هَكَع** denir. Ve **اهتكَع الرّجُل**: huşû duydu. Ve **هكع اللّيلُ**: örtülerini saldı. Ve gitti; nerede **هَكَع** olduğu bilinmez; sanki gizlendi ve saklandı; tıpkı sığırların **تهقع** etmesi gibi. Ve **الهُكْعَة(3)**: aciz adam; her birine **يَهْكَع**, yani boyun eğer. Ve derler ki: **الهُكَاع**: öksürük. Ve **هَكَع يَهْكَعُ هُكاعاً**: öksürdü.‏
--------------ــ
(1) Ebû Ubeyde’nin Kitâbü’l-Hayl’inde (117) Ukbe b. Sâbik’indir; “بطرف سابح” rivayetiyle. Asılda: “وقد أعدو”; doğrusu Kitâbü’l-Hayl’dendir.‏
(2) Ebû Kebîr el-Hüzelî’nindir; Dîvânü’l-Hüzeliyyîn’de (2: 101) ve Lisân’da (**هكر**). Ve onun صدر’ı:‏
* فقد الشباب أبوك إلا ذكره *‏
Dîvân rivayeti: “فعل الدهر”.‏
(3) **الكاف**’ın sükûnu ve fethi iledir; Lisân’da olduğu gibi.‏

ـ
