# هكر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%83%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هكر

الهكر: العجب أو أشده، ويكسر ويحرك، والفعل كضرب وفرح، يقال: هكر يهكر هكرا، مثل عشق يعشق عشقا وعشقا. والهكر: المتعجب، ويقال: اعجب لذلك واهكر، أي تعجب أشد العجب، قال أبو كبير الهذلي:
  أزهير ويحك للشبـاب الـمـدبـر                      والشيب يغشى الرأس غير المقصر
  فقد الـشـبـاب أبـوك إلا ذكـره                      فاعجب لذلك ريب دهر واهـكـر بدأ بخطاب ابنته زهيرة، ثم رجع فخاطب نفسه فقال: اعجب لذلك واهكر. يقال: ما فيه مهكر ومهكرة أي معجب ومعجبة. والهكر، بالفتح ويحرك: اعتراء النعاس أو اشتداد النوم. وقد هكر، كفرح، هكرا: نعس أو سكر من النوم أو اشتد نومه أو اعتراه نعاس فاسترخت عظامه ومفاصله. الهكر، ككتف وندس: الناعس أو السكر في نومه. هكر ككتف: د، باليمن لمالك بن سقار من مذحج، قاله ابن الأعرابي، وهو من أعمال ذمار، أو دير رومي، قاله الأزهري، أو موضع آخر، أو قصر، قاله الصاغاني، وبكل ما ذكر فسر بيت امرئ القيس:
  كناعمتـين مـن ظـبـاء تـبـالة                      على جؤذرين أو كبعض دمى هكر وفي اللسان: وقد يجوز أن يكون أراد دمى هكر، فنقل الحركة للوقف، كما حكاه سيبويه من قولهم: هذا بكر ومررت ببكر. في حديث عمر والعجوز: أقبلت من هكران وكوكب: ع أو جبل حذاء مران، قاله عرام وأنشد:
  أعيان هكران الخداريات وكذلك كوكب جبل آخر معروف، وهكران: قليل النبات في أصله ماء يقال له الضيعة. والهكارية، مشددة: ناحية وقرى فوق الموصل في جزيرة ابن عمر يسكنها أكراد يقال لهم الهكارية، وإليها ينسب الولي المشهور أبو المفاخر عدي بن صخر بن مسافر الأموي الهكاري. وتهكر الرجل، إذا تعجب، وأيضا: تحير، والأخير في اللسان والتكملة. ومما يستدرك عليه: هكر، بالفتح: موضع، وبه فسر قول امرئ القيس السابق. وهكر، ككتف: موضع على نحو أربعين ميلا من المدينة، قاله الحازمي. وهكر، بضم الكاف: موضع آخر جاء ذكره في كتاب، وقيل فيه بفتح الكاف.

### Türkçe

**الهكر**: hayret yahut onun daha şiddetlisi; kesrelenir ve harekelenir. Fiil **ضرب** ve **فرح** gibi (çekilir); denir: **هكر يهكر هكرا**; **عشق يعشق عشقا وعشقا** gibi. Ve **الهكر**: hayrete düşen. Ve denir: buna hayret et ve **اهكر**; yani hayretin en şiddetlisine hayret et. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
  Ey Züheyr, yazık sana, geri dönen gençlik için,                      ve ihtiyarlık başı kaplıyor, kısaltılmamış olarak.
  Gençlik gitti; baban için ondan ancak anılması kaldı;                      öyleyse buna hayret et, zamanın şüphesi; ve **واهكر**.
Kızı Züheyre’ye hitapla başladı, sonra döndü de kendisine hitap etti ve dedi: buna hayret et ve **واهكر**. Denir: onda **مهكر** ve **مهكرة** yoktur; yani hayrete düşen (erkek) ve hayrete düşen (kadın) (yoktur). Ve **الهكر** —fetha ile ve harekelenir—: uyuklamanın arız olması yahut uykunun şiddetlenmesi. Ve **هكر** oldu —**فرح** gibi— **هكرا**: uyukladı yahut uykudan sarhoş oldu yahut uykusu şiddetlendi yahut ona uyuklama arız oldu da kemikleri ve eklemleri gevşedi. **الهكر** —**كتف** ve **ندس** gibi—: uyuklayan yahut uykusunda sarhoş olan.

**هكر** —**كتف** gibi—: Yemen’de, Mezḥic’ten Mâlik b. Seḳḳâr’a ait bir **د**; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi; ve o, Zimâr’ın amellerindendir; yahut Rûmî bir manastırdır; bunu el-Ezherî söyledi; yahut başka bir yerdir; yahut bir kasırdır; bunu es-Sağânî söyledi. Ve zikredilenlerin her biriyle İmruü’l-Ḳays’ın beyti tefsir edildi:
  Tebâle ceylanlarından iki yumuşak (dişi) gibi,                      iki cü’ẓer üzerinde yahut **هكر**’in putlarından bazısı gibi.
Ve Lisân’da: **دمى هكر**’i kastetmiş olması caizdir; sonra vakıf için harekeyi nakletti; Sîbeveyh’in onların sözünden naklettiği gibi: bu **بكر**’dir ve **بكر**’e uğradım.

Ömer ile yaşlı kadın hadîsinde: **هكران** ve **كوكب**’den geldim: bir **ع** yahut Merân’ın hizasında bir dağ; bunu ‘Arrâm söyledi ve şu beyti inşâd etti:
  **هكران**’ın gözeleri, el-ḫadâriyât.
Ve yine **كوكب** bilinen başka bir dağdır. Ve **هكران**: aslında **الضيعة** denilen bir su (kaynağı) olan, bitkisi az (bir yer).

Ve **الهكارية** —şeddeli—: Musul’un üst tarafında, Cezîretü İbn ‘Umer’de bir nâhiye ve köylerdir; orada **الهكارية** denilen Kürtler oturur. Ve meşhur velî Ebû’l-Mefâḫir ‘Adî b. Ṣaḫr b. Müsâfir el-Emevî **الهكاري** ona nisbet edilir.

Ve adam **تهكر** etti; hayret ettiğinde. Ve ayrıca: şaşırdı. Sonuncusu Lisân ve Tekmile’dedir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **هكر** —fetha ile—: bir yerdir; ve onunla İmruü’l-Ḳays’ın önceki sözü tefsir edildi. Ve **هكر** —**كتف** gibi—: Medine’den yaklaşık kırk mil mesafede bir yerdir; bunu el-Ḥâzimî söyledi. Ve **هكر** —kâfın zammı ile—: kitapta zikri gelen başka bir yerdir; ve onda kâfın fethasıyla olduğu da söylenmiştir.
