# هكع — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D8%B9/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%83%D8%B9/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هكع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D8%B9.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: هكع

(باب الهاء والكاف وما يثلثهما)
(هكل) الهاء والكاف واللام يدلُّ على إشرافٍ وعُلُوٍّ. منه الهَيْكَل: الفَرَسُ الطَّويل. قال:‏
وقد أغدُو بِطرفٍِ هَيـ *** ـكَلٍ ذي مَيْعَة سَكْبِ(1)‏
(هكم) الهاء والكاف والميم تدلُّ على تقحُّمٍ وتهدُّم. وهَكَم هَكْماً: تقَحَّمَ على النَّاس وتعرَّضَهم بشَرّ. والتهكُّم: التَّهزُّؤ. وتهكَّمَتِ البِئرُ: تهدَّمت.‏
(هكر) الهاء والكاف والراء كلمتان: الهَكْر: العَجَب. قال:‏
* فاعجَبْ لذلكَ رَيْبَ دَهرٍ وَاهْكَرِ(2) *‏
قال الخليل: تقول هَكْراً لَكَ.‏
والكلمة الأخرى: *اعتراءُ النُّعاس. قال: وهَكِر الرّجُل: اعتراه نُعاس وكَلَّ، واستَرخَتْ عِظامُه ومَفاصِلُه.‏
(هكع) الهاء والكاف والعين يدلُّ على تطامُنٍ وخُضوع. وهَكَعت البقَرُ تحتَ ظلِّ الشَّجر من شِدَّة الحرِّ: سكنَتْ. ويقال للعَظْم إذا انكَسَر بعد جَبْرٍ: قد هَكَع. واهتكَع الرّجُل: خَشَع. وهكع اللّيلُ: أرخَى سُدولَه. وذَهَب فما يُدْرَى أينَ هَكَع، كأنَّهُ استَخْفَى وتَوارَى، كما تهقع البقر. والهُكْعَة(3): الرّجُل العاجز يَهْكَع لكلٍّ، أي يَخشَع. ويقولون: الهُكَاع: السُّعال. وهَكَع يَهْكَعُ هُكاعاً: سَعَلَ.‏
--------------ــ
(1) لعقبة بن سابق في كتاب الخيل لأبي عبيدة 117 برواية: "بطرف سابح". وفي الأصل: "وقد أعدو"، صوابه من كتاب الخيل.‏
(2) لأبي كبير الهذلي في ديوان الهذليين (2: 101) واللسان (هكر). وصدره:‏
* فقد الشباب أبوك إلا ذكره *‏
ورواية الديوان:" فعل الدهر".‏
(3) بسكون الكاف وفتحها، كما في اللسان.‏

ـ

### Türkçe

(هâ ve **الكاف** ve onların üçüncüsü olan şeyin bâbı)
(**هكل**) **الهاء** ve **الكاف** ve **اللام**, bir yükselme ve yüceliğe delâlet eder. Ondan **الهَيْكَل**: uzun at. Dedi ki:‏
Ve ben sabahleyin giderim, bir **هَيـ** *** **ـكَلٍ**’in tarafıyla; akıcılık sahibi, dökülen (1)‏

(**هكم**) **الهاء** ve **الكاف** ve **الميم**, bir atılma ve yıkılmaya delâlet eder. Ve **هَكَم** **هَكْماً**: insanlara atıldı ve onları bir şer ile hedef aldı. Ve **التهكُّم**: alay etme. Ve **تهكَّمَتِ البِئرُ**: yıkıldı.‏

(**هكر**) **الهاء** ve **الكاف** ve **الراء** iki kelimedir: **الهَكْر**: şaşkınlık. Dedi ki:‏
* Öyleyse buna şaş; zamanın şüphesi (karışıklığı) (vardır) ve **وَاهْكَرِ**(2) *‏
Halîl dedi: **هَكْراً لَكَ** dersin.‏
Diğer kelime: *uykunun arız olması. Dedi ki: Ve **هَكِر** adam: ona uyku arız oldu ve yoruldu; kemikleri ve eklemleri gevşedi.‏

(**هكع**) **الهاء** ve **الكاف** ve **العين**, bir alçalma ve boyun eğmeye delâlet eder. Ve **هَكَعت** sığırlar, şiddetli sıcaktan ağaç gölgesi altında: sakinleşti. Ve kemik için, bir sarmadan sonra kırılırsa: **قد هَكَع** denir. Ve **اهتكَع** adam: huşû etti. Ve **هكع** gece: örtülerini saldı. Ve gitti; nerede **هَكَع** olduğu bilinmez; sanki gizlendi ve saklandı; sığırların **تهقع** etmesi gibi. Ve **الهُكْعَة**(3): her birine **يَهْكَع** eden, yani huşû eden âciz adam. Ve derler ki: **الهُكَاع**: öksürük. Ve **هَكَع يَهْكَعُ هُكاعاً**: öksürdü.‏

--------------ــ
(1) Ebû Ubeyde’nin Kitâbü’l-Hayl’inde (117) Ukbe b. Sâbik’indir; “**بطرف سابح**” rivayetiyle. Asılda: “**وقد أعدو**”; doğrusu Kitâbü’l-Hayl’dendir.‏
(2) Ebû Kebîr el-Hüzelî’nindir; Dîvânü’l-Hüzeliyyîn’de (2: 101) ve Lisân’da (**هكر**). Sadrı:‏
* **فقد الشباب أبوك إلا ذكره** *‏
Dîvân rivayeti: “**فعل الدهر**”.‏
(3) **الكاف**’ın sükûnu ve fethiyle; Lisân’da olduğu gibi.‏

ـ
