# هكع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%83%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هكع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هكع

هكع البقر تحت ظل الشجر، كمنع، هكوعا، بالضم: سكن واطمأن من شدة الحر، وكذلك في كناسه إذا اشتد حر النهار.
 ويقال: ذهب فلان فما يدرى أين سكع، وأين هكع، أي: أين توجه، وأين أقام، نقله الجوهري.
 وهكع البعير: سعل في لغة هذيل، هكعا وهكاعا.
 وهكع الليل هكوعا: أرخى سدوله، وليل هاكع، قال بشر بن أبي خازم:
  قطعت إلى معروفه منكراتها                      بعيهمة تنسل والليل هاكـع وقال أبو سعيد: ليل هاكع، أي: بارك منيخ، فيكون مجازا.
 وهكع الرجل بالقوم: نزل بهم بعد ما يمسي، وأنشد الفراء:
  وإن هكع الأضياف تحت عشية                      مصدقة الشفان كاذبة القطـر وقال أبو سعيد: هكع إلى الأرض، أي: أكب، يقال: رأيت فلانا هاكعا، أي: مكبا.
 وقال ابن شميل: هكع عظمه: إذا انكسر بعدما انجبر.
 وقال الجوهري: الهكعة، كهمزة: الأحمق، زاد غيره: الذي إذا جلس لم يكد يبرح، يقال: إنه لهكعة نكعة، رواه الأزهري عن الفراء.
 وقال الفراء أيضا: الهكعة، كفرحة: الناقة المسترخية من شدة الضبعة، وقد هكعت هكعا، وكذلك الهقعة، بالقاف عن أبي عبيد، وقيل: الهكعة: هي التي لا تستقر في مكان من شدة شهوة الضراب.
 وقال ابن دريد: هكع الرجل كفرح هكعا: جزع، وأطرق من حزن أو غضب، وخشع كاهتكع، ونص الجمهرة: الهكع: شبيه بالجزع، يقال: هكع بالكسر هكعا، واهتكع الرجل: خشع.
 والهكاع: كغراب: السعال، هذلية، نقله الليث.
 وقال الفراء: الهكاع: النوم بعد التعب.
 قال: وأيضا: شهوة الجماع، قال: ومنه الهكاعي، أي: الرجل الكثير الشهوة.
 واهتكعه عرق سوء، مثل: اهتقعه، نقله الأزهري عن بعض الأعراب، وقد تقدم.
 ومما يستدرك عليه: الهكوع، بالضم: جماعة البقر مستظلات تحت الشجر، قال الطرماح يصف منزله:
  ترى العين فيها من لدن متع الضحىإلى الليل في الغيضات وهي هكوع

  أي ساكنات مطمئنات على الأرض، وقيل: نائمات، والمعنى واحد.
 وقال أعرابي: مررت بإراخ هكع في مئرانها، أي: نيام في مأواها.
 وهكع هكعا: نام قاعدا.
 وهكع، كفرح: أطرق من حزن أو غضب.
 والهكعة، بالضم: لغة في الهكعة، كهمزة.
 وهكع البعير هكوعا: برك، عن الفراء.
 والهكع: بالفتح: السعال، قال أبو كبير الهذلي:
  وتبوأ الأبطال بعـد حـزاحـز                      هكع النواحز في مناخ الموحف والنواحز: التي بها أيضا سعال من الإبل، أراد أنهم يزفرون كما تزفر الإبل التي بها سعال، كما في شرح الديوان، وقيل: أراد هكوعهم، أي: بروكهم للقتال، كما تهكع النواحز في مباركها، أي: تسكن وتطمئن.
 والهكع أيضا: غم الوجع إذا لم يستقر.
 وهكع هكوعا: ذهب.
 والهكع، بالتحريك: السعال، عن الفراء.
 وناقة مهكاع: تكاد يغشى عليها من شدة الضبعة.

### Türkçe

**هكع** sığırlar ağacın gölgesi altında, **منع** gibi, **هكوعا** (ötre ile): şiddetli sıcaktan sakinleşti ve itminana erdi; gündüzün sıcağı şiddetlendiğinde, onun süpürgesinde (barınağında) da böyledir.

Ve denilir: falan gitti de nerede **سكع** etti, nerede **هكع** etti bilinmez; yani: nereye yöneldi, nerede ikamet etti; bunu **الجوهري** nakletti.

Ve **هكع** deve: **هذيل** dilinde öksürdü; **هكعا** ve **هكاعا**.

Ve **هكع** gece **هكوعا**: perdelerini saldı; ve **ليل هاكع** (haakî‘ bir gece). **بشر بن أبي خازم** dedi:
  Onun iyiliğine, kötülüklerini kestim                      karanlık bir gecede ki (o) sıyrılır ve gece **هاكع**
Ve **أبو سعيد** dedi: **ليل هاكع**, yani: çökmüş, çöktürülmüş; böylece mecaz olur.

Ve **هكع** adam kavimle: akşamladıktan sonra onların yanına indi; ve **الفراء** şu beyti okudu:
  Ve eğer misafirler bir akşamüstü **هكع** ederse                      susuzluğu doğrulayan, yağmuru yalanlayan
Ve **أبو سعيد** dedi: **هكع** yere, yani: yüzüstü kapandı; denilir: falanı **هاكعا** gördüm, yani: yüzüstü kapanmış.

Ve **ابن شميل** dedi: **هكع** onun kemiği: kaynadıktan sonra kırıldığı zaman.

Ve **الجوهري** dedi: **الهكعة** (hemze gibi): ahmak; başkası ekledi: oturduğu zaman neredeyse yerinden ayrılmayan; denilir: o, elbette **لهكعة نكعة**’dır; bunu **الأزهري** **الفراء**’dan rivayet etti.

Ve **الفراء** da dedi: **الهكعة** (**فرحة** gibi): şiddetli **الضبعة**’dan gevşemiş dişi deve; ve **هكعت** **هكعا**; ve yine **الهقعة** da böyledir; **القاف** ile, **أبي عبيد**’den. Ve denildi: **الهكعة**: şiddetli çiftleşme şehvetinden dolayı bir yerde durulup yerleşmeyen odur.

Ve **ابن دريد** dedi: **هكع** adam, **فرح** gibi, **هكعا**: telaşlandı; ve hüzün yahut öfkeden başını eğdi; ve **اهتكع** gibi huşû etti. Ve **الجمهرة**’nin nassı: **الهكع**: telaşa benzer; denilir: **هكع** (kesre ile) **هكعا**; ve **اهتكع** adam: huşû etti.

Ve **الهكاع** (**غراب** gibi): öksürük; **هذيل**ce; bunu **الليث** nakletti.

Ve **الفراء** dedi: **الهكاع**: yorgunluktan sonra uyku.

Dedi: ve ayrıca: cinsel birleşme şehveti. Dedi: ve ondan **الهكاعي**, yani: şehveti çok olan adam.

Ve **اهتكعه** kötü bir damar; **اهتقعه** gibi; bunu **الأزهري** bazı bedevilerden nakletti; ve daha önce geçti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الهكوع** (ötre ile): ağaç altında gölgelenen sığır topluluğu. **الطرماح** menzilini vasfederek dedi:
  Göz, onda kuşluk vaktinin faydasından gecenin vaktine kadar koruluklarda onları **هكوع** hâlinde görür

Yani: yerde sakin, itminan bulmuş olanlar; ve denildi: uyuyanlar; mana birdir.

Ve bir bedevî dedi: onun barınağında **هكع** bir sürüye uğradım; yani: sığınağında uyuyanlar.

Ve **هكع** **هكعا**: oturarak uyudu.

Ve **هكع**, **فرح** gibi: hüzün yahut öfkeden başını eğdi.

Ve **الهكعة** (ötre ile): **الهكعة** için bir dildir; **همزة** gibi.

Ve **هكع** deve **هكوعا**: çöktü; **الفراء**’dan.

Ve **الهكع** (fetha ile): öksürük; **أبو كبير الهذلي** dedi:
  Yiğitler, uzaklaşmalardan sonra yer tuttular                      **هكع** olan **النواحز**ler, çetin konak yerinde
Ve **النواحز**: develerden, kendilerinde de öksürük bulunanlardır; onların, öksürüğü olan develerin soluması gibi soluduklarını kastetti; divan şerhinde olduğu üzere. Ve denildi: onların **هكوع**unu kastetti; yani: savaş için çökmelerini; **النواحز**lerin çöktükleri yerlerde **تهكع** etmeleri gibi; yani: sakinleşir ve itminana ererler.

Ve **الهكع** ayrıca: yerleşip durulmadığı zaman ağrının gamı.

Ve **هكع** **هكوعا**: gitti.

Ve **الهكع** (harekeli): öksürük; **الفراء**’dan.

Ve **ناقة مهكاع**: şiddetli **الضبعة**dan dolayı neredeyse bayılacak olan (dişi deve).
