# هكك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%83%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هكك

الأَزهري: أَهمل الليث هك وهو مستعمل في حروف كثيرة، منها ما قال أَبو عمرو في نوادره: هَكَّ بسَلْحِه وسَكَّ به إِذا رمى به. قال: وَهَكَّ وسَجَّ وتَرّ إِذا حذَفَ بسَلْحِه. وهَكَّ الطائرُ هَكّاًّ: حذَفَ بذَرْقِه. وهَكَّ النَّعامُ: سَلَح. وهَكّ الشيءَ يَهُكُّه هَكّاًّ، فهو مَهْكُوك وهَكِيكٌ: سَحَقَه. وهَكّ اللبنَ هَكّاًّ: استخرجه ونَهَكَه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
إِذا تَرَكَتْ شُرْبَ الرَّثِيئَة هاجَرٌ
وهَكَّ الخَلايا، لم تَرِقِّ عُيُونُها
هاجَرُ: قبيلة، يقول: شُرْبُ الرَّثِيئة مَجْدُهم أَي هم رُعاة لا صَنِيعة لهم غير شرب هذا اللبن الذي يسمى الرثيئة، وقوله: لم ترقَّ عيونها أَي لم تستح. وهَكَّ الرجلُ المرأَة يَهُكُّها هَكاًّ: نكحها: وأَنشد: يا ضَبُعاً أَلْفَتْ أَباها قد رَقَدْ،
فَنَفَرَتْ في رأْسِه تَبْغِي الوَلَدْ
فقامَ وَسْنانَ بِعَرْدٍ ذي عُقَدْ،
فهَكَّها سُخْناً به حتى بَرَدْ
والهَكُّ: الجماع الكثير، وهَكَّها إِذا أَكثر جماعها. أَبو عمرو: الهَكِيكُ المُخَنَّثُ. ويقال: هَكَّ فلاناً النبيذُ إِذا بلغ منه مثل تَكَّهُ، فانْهَكَّ. ويقال: هُكَّ إِذا أُسْقِط. والهَكُّ: تَهَوَّر البئر. والهَكُّ: المطر الشديد. والهَكُّ: مُداركة الطعن بالرماح. وهَكَّه بالسيف: ضربه. والهَكَوَّكُ: المكان الصُّلْبُ الغليظ، وقيل السَّهْل؛ قال: إِذا بَرَكْنَ مَبْرَكاً هَكَوَّكا،
كأَنما يَطْحَنَّ فيه الدَّرْمَكا
أَوْشَكْنَ أَن يَتْرُكْنَ ذاك المَبْرَكا
تَرْكَ النساءِ العاجِزَ الزَّوَنَّكا
ويورى: مَبْرَكاً عَكَوَّكا، وهو السَّهْل أَيضاً، يريد أَنهم على سفر ورحْلة. والزَّوَنَّكُ: المختال في مشيه الرافع نفسه فوق قدرها. الأَزهري: وعَكَوَّكٌ على بناء هَكَوَّك، وهو السمين. وانْهَكَّ صَلا المرأَة انْهِكاكاً إِذا انفرج في الولادة.
ابن شميل: تَهَكَّكَتِ الناقةُ وهو تَوَخِّي صَلَوَيْها ودُبُرها، وهو أَن يُرَى كأَنه سِقاء يمتخض. قال الأَزهري: وتَفَكَّكَتِ الأُنثى إِذا أَقْرَبَتْ فاسْتَرْخَى صَلَوَاها وعَظُم ضَرْعها ودنا نتاجُها، شبهت بالشيء الذي يتزايل ويتفتح بعد انعقاده وارْتِتاقِه.

### Türkçe

الأَزهري: **هك**’yi **الليث** ihmal etti; hâlbuki o birçok harfte kullanılmıştır; onlardan, söylediği şey şudur:

أَبو عمرو, **نوادره**’sinde: **هَكَّ** kendi **سَلْح**’ıyla ve **سَكَّ** onunla, onu attığı zaman (der). Dedi: Ve **وَهَكَّ** ve **سَجَّ** ve **تَرّ**; kendi **سَلْح**’ıyla fırlattığı zaman (der). Ve kuş **هَكَّ** eder, **هَكّاًّ**: kendi **ذَرْق**’ıyla fırlattı. Ve devekuşu **هَكَّ** etti: **سَلَح** etti. Ve **هَكّ** bir şeyi, onu **يَهُكُّه** **هَكّاًّ**; o hâlde o **مَهْكُوك** ve **هَكِيكٌ**: onu ezdi. Ve sütü **هَكّ** etti, **هَكّاًّ**: onu çıkardı ve onu **نَهَكَه**; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

إِذا تَرَكَتْ شُرْبَ الرَّثِيئَة هاجَرٌ
وهَكَّ الخَلايا، لم تَرِقِّ عُيُونُها

**هاجَرُ**: bir kabiledir; der ki: **شُرْبُ الرَّثِيئة** onların şerefidir; yani onlar çobanlardır, onların, **الرثيئة** diye adlandırılan bu sütü içmekten başka bir **صَنِيعة**’leri yoktur. Ve onun sözü: “**لم ترقَّ عيونها**” yani utanmadı. Ve adam kadını **هَكَّ** eder, onu **يَهُكُّها** **هَكاًّ**: onunla cinsel ilişkiye girdi; ve inşâd etti:

يا ضَبُعاً أَلْفَتْ أَباها قد رَقَدْ،
فَنَفَرَتْ في رأْسِه تَبْغِي الوَلَدْ
فقامَ وَسْنانَ بِعَرْدٍ ذي عُقَدْ،
فهَكَّها سُخْناً به حتى بَرَدْ

Ve **الهَكُّ**: çokça cinsel birleşmedir; ve onu **هَكَّ** etti, onunla cinsel birleşmeyi çoğalttığı zaman. أَبو عمرو: **الهَكِيكُ** **المُخَنَّثُ**’tır. Ve denir: Şu kimseyi **النبيذُ** **هَكَّ** etti; ondan, onun **تَكَّهُ**’si gibi bir şeye ulaştığı zaman; böylece **انْهَكَّ**. Ve denir: **هُكَّ**; düşürüldüğü zaman. Ve **الهَكُّ**: kuyunun **تَهَوَّر** etmesidir. Ve **الهَكُّ**: şiddetli yağmurdur. Ve **الهَكُّ**: mızraklarla saplamayı peş peşe yetiştirmedir. Ve onu kılıçla **هَكَّه** etti: onu vurdu. Ve **الهَكَوَّكُ**: sert, kalın yer; ve “düzlük” denildi; dedi:

إِذا بَرَكْنَ مَبْرَكاً هَكَوَّكا،
كأَنما يَطْحَنَّ فيه الدَّرْمَكا
أَوْشَكْنَ أَن يَتْرُكْنَ ذاك المَبْرَكا
تَرْكَ النساءِ العاجِزَ الزَّوَنَّكا

Ve şöyle de rivayet edilir: “**مَبْرَكاً عَكَوَّكا**”; o da düzlüktür; onların sefer ve yolculuk üzerinde olduklarını kasteder. Ve **الزَّوَنَّكُ**: yürüyüşünde salınan, kendini kendi değerinin üstüne kaldırandır. الأَزهري: Ve **عَكَوَّكٌ**, **هَكَوَّك** vezni üzerinedir; o, şişmandır. Ve kadının **صَلا**’sı **انْهَكَّ** eder, **انْهِكاكاً**; doğumda açıldığı zaman.

ابن شميل: Dişi deve **تَهَكَّكَتِ**; o, onun iki **صَلَوَيْها**’sını ve **دُبُر**’unu gözetmesidir; o da, sanki çalkalanan bir **سِقاء** gibi görülmesidir. الأَزهري dedi: Ve dişi **تَفَكَّكَتِ**; yaklaştığı zaman; böylece onun iki **صَلَوَاها**’sı gevşedi, memesi büyüdü ve doğumu yaklaştı; onu, bağlanıp bitişmesinden sonra ayrışıp açılan şeye benzetti.
