# هلبج (ه-ل-ب-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%A8%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D8%A8%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ل - ب - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%A8%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

**الهاء** ve **الجيم**

**جهضم**: **تَجَهْضَمَ** aygır akranlarının üzerine (karşı) **على أقرانه**; yani: göğsüyle onların üstüne çıktı. Ve iki yanı **جَهْضَمُ الجَنْبينِ** olan bir deve; yani: iki yanı geniş. Erkek (adam) da böyledir.

Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: Mızraklar **اسْجهرَّتِ الرِّماحُ**; yani: sana doğru geldiler. Ve bitki **اسجهرّ النّبات**; yani: uzadı. Dedi ki:
Bir vadinin içinde, uzayıp yükselmiş (olan) (şöyle) dalgalanır:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilkilerin yavrularından (olan); ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve günler beni kendi **هَجارِسِها**’sından attı; yani: onun şiddetleri ve onun musibetleri.

**جرهس**: Ve **الجرهاس**: iri cüsseli (olan). Aslanı vasfederek dedi ki:
Künye edinir; ve **جِرهاسِ**’ından çevrilmiş değildir,
kendi atından (dolayı) aslan: Ebu Firas.
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o, yemin (bahsinde) de böyledir. Dedi ki:
Bacc, sert bir yeminle yemin eder, **مُسَمْهَجا**;
Ona dedim ki: Ey Bacc, inat etme.
يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا
قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا
Ve **لبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte hızlı sürüş.

**جرهد**: Kavim **أجْرَهدَّ**: kastı kastettiler (dosdoğru yöneldiler). Ve yol **اجرهدَّ الطّريق**; yani: devam etti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü, iri deve. Dedi ki:
Sanki serabın içinde ondan (görünen) serabın çıkıntısı, serabın içinde;
Göründüğü zaman: yükleri olan iki hörgüçlü bir **دُهانِـجٌ**.
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
Serapta, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra dağın uçlarını andırır.

Ve **الدَّهْنَجُ**: yeşil çakıl; ondan yüzük taşları kazınır; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir dildir: senin atı ileri sürmende ve onu azarlamanda. Denir ki: ata binen ilk kişi Âdem oğlu (idi).

Katil; kardeşinin üzerine حمل etti de bir atı azarladı ve dedi ki: **هجِ الدّم**; sonra diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** ile yetindiler.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: büyüğün yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: Develerden **الهِرْجابُ**: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. A‘câc dedi ki:
Süslü bir kuyruğu olanı, karışık yürüyüşle izlerler.
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denir ki: o ketendendir. Dedi ki:
“Onun keteni ve **جَهْرَمُهْ** satın alınmaz.”
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi; sonra Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar; Allah da onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, birikmiş, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan bir topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**; yani: toplanmış.

**جهبل**: **امرأةٌ جَهْبَلةٌ**: çirkin, kötü görünüşlü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binek hayvanının sürat ve salınış içinde yürüyüşünün güzelliği. Erkek ve dişinin sıfatı: **هملاج**.

Ve **هَمْلَجْ**: ve **أَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ**: nazlandırılmış, boyun eğen. A‘câc dedi ki:
“Onlar, kendi işlerini boyun eğen (olana) gerdanlık yaptılar.”
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%A8%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهِلْباجةُ: الأحمق. وهو الذي جمع كلَّ شرٍّ.

##### Türkçe

**الهِلْباجةُ**: ahmak. Ve o, her bir şerri toplamış olan kimsedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%A8%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهِلْباجُ والهِلْباجةُ والهُلَبِجُ والهُلابِجُ: الأَحمق الذي لا أَحمق منه، وقيل: هو الوَخِمُ الأَحمق المائِقُ القليل النفع الأَكُولُ الشَّرُوب، زاد الأَزهري: الثقيل من الناس.
ويقال للَّبن الخاثِر: هِلْباجَة أَيضاً. ولَبَنٌ هِلْباجٌ وهُلَبِجٌ: خاثر. قال خلفٌ الأَحْمَرُ: سأَلت أَعرابياً عن الهِلْباجة فقال: هو الأَحمقُ الضَّخمُ الفَدْمُ الأَكُولُ الذي . . . الذي . . . الذي . . .، ثم جعل يلقاني بعد ذلك فيزيد في التفسير كلَّ مرة شيئاً، ثم قال لي بعد حين وأَراد الخروج: هو الذي جمع كلَّ شَرٍّ.

##### Türkçe

**الهِلْباجُ** ve **الهِلْباجةُ** ve **الهُلَبِجُ** ve **الهُلابِجُ**: kendisinden daha ahmak olmayan ahmak; ve denildi ki: o, ağır (hazmı zor) olan ahmak, budala, faydası az, çok yiyen, çok içendir. el-Ezherî artırdı: insanlardan ağır (hantal) olan.

Pıhtılaşmış süte de **هِلْباجَة** denilir. Ve **لَبَنٌ هِلْباجٌ** ve **هُلَبِجٌ**: pıhtılaşmış. Halef el-Ahmer dedi: **الهِلْباجة** hakkında bir bedevîye sordum da dedi ki: o, ahmak, iri, kaba, çok yiyen, ki o . . . ki o . . . ki o . . .; sonra bundan sonra beni her karşılayışında açıklamaya her defasında bir şey artırıyordu; sonra bir müddet sonra bana dedi ve çıkmak istedi: o, her şerri toplamış olandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%A8%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهلباجة، بالكسر  والهلباج:  الأحمق  الذي لا أحمق منه. وقيل: هو الوخم  الأحمق  المائق القليل النفع. زاد الأزهري: الثقيل من الناس. وقال خلف الأحمر: سألت أعرابيا عن الهلباجة فقال: هو الأحمق  الضخم الفدم الأكول  ، الذي،الذي، الذي، ثم جعل يلقاني بعد ذلك فيزيد في التفسير كل مرة شيئا. ثم قال لي بعد حين وأراد الخروج: هو  الجامع كل شر  . وفسره الميداني بأنه النؤوم والكسلان العطل الجافي. قلت: واسم الأعرابي ابن أبي كبشة بن القبعثري. وفي كتاي الأمثال لحمزة، وقد ساق حكاية الأعرابي، فيها: فتردد في صدره من خبث الهلباجة ما لم يستطع معه إخراج وصفه في كلمة واحدة. ثم قال: الهلباجة: الضعيف العاجز الأخرق الجلف الكسلان الساقط، لا معنى له، ولا غناء عنده، ولا كفاية معه، ولا عمل لديه، وبلى، يستعمل، وضرسه أشد من عمله، فلا تحاضرن به مجلسا، وبلى فليحضر ولا يتكلمن. وزاد ابن السكيت عن الأصمعي: فلما رآني لم أقنع قال: احمل عليه من الخبث ما شئت.  واللبن  الخاثر أي  الثخينث  : هلباجة. ولبن ورجل هلباج:  الهلبج كعلبط، و  هلابج، مثل  علابط  ؛ حكاه ابن سيده في المخصص، ومثله صاحب الواعي.

##### Türkçe

**الهلباجة**, kesre ile; ve **الهلباج**: kendisinden daha ahmak olmayan ahmak. Ve denildi: o, **الوخم**; ahmak, **المائق**; faydası az. Ezherî artırdı: insanlardan ağır olan. Ve Halef el-Ahmer dedi: Bir bedevîye **الهلباجة** hakkında sordum; dedi ki: o, ahmak; iri, **الفدم**; obur; ki, ki, ki; sonra bundan sonra beni karşılar oldu da her defasında tefsirde bir şey artırıyordu. Sonra bir müddet sonra bana dedi ve çıkmak istedi: o, bütün şerri toplayan. Meydânî onu, çok uyuyan ve tembel; işsiz, kaba diye tefsir etti. Dedim: bedevînin adı, İbn Ebî Kebşe b. el-Kaba‘sarî’dir. Hamza’nın **الأمثال** kitabında, bedevînin hikâyesini sevk etmiş; onda: **الهلباجة**’nin kötülüğünden, bir kelimede onun vasfını çıkarmaya güç yetiremeyeceği şey, onun göğsünde tereddüt etti. Sonra dedi: **الهلباجة**: zayıf, âciz, beceriksiz, kaba, tembel, düşük; onun için bir mânâ yoktur, yanında bir fayda yoktur, onunla beraber bir yeterlilik yoktur, onda bir iş yoktur; ve evet, kullanılır; ve azı dişi, işinden daha şiddetlidir; öyleyse onunla bir mecliste konuşma yapma; ve evet, hazır bulunsun ve konuşmasın. İbnü’s-Sikkît, Asma‘î’den artırdı: Beni gördüğünde razı olmadığımı; dedi: onun üzerine kötülükten dilediğini yükle. Ve pıhtılaşmış süt, yani kalın: **هلباجة**. Ve süt ve adam **هلباج**: **الهلبج** (tıpkı **علبط** gibi); ve **هلابج** (tıpkı **علابط** gibi); bunu İbn Sîde **المخصص**’ta hikâye etti; ve onun benzerini **الواعي**’nin sahibi de (hikâye etti).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%A8%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هِلْبَاجَةٌ
هِلْبَاجَةٌ ذ Stupid; foolish; of little sense: (S:) or one unsurpassed in stupidity, foolishness, or paucity of sense: or heavy, dull, stupid, and of little use: (TA:) or a heavy, or dull, man: (T:) as also هِلْبَاجٌ: (L:) Khalaf El-Ahmar says, I asked an Arab of the desert respecting the meaning of هلباجة, and he said, It means a stupid, or foolish, man, or one of little sense, bulky, or corpulent, impotent in speech or actions, and heavy, or dull, or doltish, a great eater, who who - who -, and he continued to add to his interpretation something each time; after which he said to me, desiring to depart, he is one who comprises every evil quality. (S, K. *)

##### Türkçe

هِلْبَاجَةٌ

**هِلْبَاجَةٌ**: Aptal; ahmak; az akıllı: (S:) yahut aptallıkta, ahmaklıkta veya akıl kıtlığında eşi geçilmeyen kimse: yahut ağır, donuk, aptal ve az faydalı: (TA:) yahut ağır, yahut donuk bir adam: (T:) **هِلْبَاجٌ** da böyledir: (L:) Halef el-Ahmer der ki: Ben bir bedevî Arap’a **هلباجة**’nin mânâsı hakkında sordum; o da dedi ki: “O, aptal yahut ahmak bir adamdır, yahut az akıllı; iri yapılı yahut şişman; sözde yahut fiillerde âciz; ve ağır yahut donuk yahut budala; çok yiyen; ki o—ki o—ki o—”; ve her defasında tefsirine bir şey ilâve etmeyi sürdürdü; bunun ardından, ayrılmak isteyerek bana dedi ki: “O, her kötü vasfı kendinde toplayan kimsedir.” (S, K. *)
