# هلت (ه-ل-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ل - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهَلْتى: نَبْتٌ.

##### Türkçe

**الهَلْتى**: Bir bitki.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ت ل
هتل ، هلت ، تله
استعمل من وجوهه : هتل ، هلت ، تله .
هتل : ابن السكيت عن الأصمعيّ : هتلت السَّماء وهَتَنَتْ تَهِتلُ وتهتِنُ هَتَلاَناً وهَتَناناً وهو التَّهْتالُ والتّهْتَان . وقال العجّاج :
عَزَّزَ منه وهو مُعطِي الأسْهالْ
ضَرْبُ السَّوَارِي مَتْنَه بالتهتالْ
ونحو ذلك قال اللِّحيانيّ ، قال : وهي سحائب هُتَّل وهُتَّن ، وهو الهَتَلان والهتنان .
تله : في ( النوادر ) تَلِهْتُ كذا وتَلِهْتَ عنه : أي ضَلِلْتُه وأُنْسِيتُه .
وقال الليث : فَلاَةٌ مَتْلَهَةٌ : أي مَتْلَفة . وَالتَّلَهُ لُغةٌ : في التَّلَف . وأنشد :
به تَمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مَتْلَه
أي مَتْلَف . وقال غيره : التَّلَه : الحَيرة . وقد تَلِهَ يَتْلَه تَلَهاً ، ورأيتُه يَتَتلَّه : أي يتردّد متحيِّراً ، وأنشد أبو سعيد بيْتَ لَبِيد :
باتَتْ تَتلّه في نَهاءِ صُعَائدٍ
رواه غيره : باتت تبلّدَ . وقيل : التاء في قوله : تَلِه أصلها واو ، يقال : وَلِه يَوْلَهُ وَلَهاً وتَلِهَ يَتْلَه تَلهاً ، وقيل تَلِه كان في الأصل ائتَلَه يأتَلِه ، فأُدغمت الواو في التاء ، فقيل : اتَّلَه يَتَّلِهَ ، ثم حُذفت التاء فقيل تَلِهَ يَتلَه ، كما قالوا : تَخِذَ يَتْخَذُ ، وتَقِيَ يَتْقَى : والأصل فيهما اتَّخَذ يَتخِذ ، واتَّقَى يتَّقي . وقال بعضهم : تَلِه أصلُه دَلِهَ .
هلت : قال أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : هَلْتَى : شجرةٌ معروفة جاءَت على فَعْلَى . الهَلْتَى يَنْبت نباتَ الصِّلِيَّان إلا أنَّ لونَه إلى الحُمرَة .
وقال ابن الفرَج : سمعْتُ واقعاً السُّلَمِيَّ . . يقول : انهلَتَ يَعدُو ، وانْسَلَت يَعدُو .
قال : وقال الفرَّاء : سَلَته وهَلَته .
وقال اللِّحيانيّ : سلَتَ الدَّمَ وهَلته : قشَرَه بالسِّكِّين .

##### Türkçe

ه ت ل
**هتل** , **هلت** , **تله**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **هتل** , **هلت** , **تله** .

**هتل** : İbnü’s-Sikkît, el-Asmaʿî’den: **هتلت السَّماء** ve **هَتَنَتْ**; **تَهِتلُ** ve **تهتِنُ**; **هَتَلاَناً** ve **هَتَناناً**; ve o, **التَّهْتالُ** ve **التّهْتَان**’dır. El-ʿAccâc dedi:
عَزَّزَ منه وهو مُعطِي الأسْهالْ
ضَرْبُ السَّوَارِي مَتْنَه بالتهتالْ
Bunun benzerini el-Liḥyânî söyledi; dedi ki: Ve onlar **هُتَّل** ve **هُتَّن** bulutlarıdır; ve o, **الهَتَلان** ve **الهتنان**’dır.

**تله** : (en-Nevâdir)’de: **تَلِهْتُ** şöyle ve **تَلِهْتَ عنه**: yani onu şaşırdım ve onu unutturuldum.
El-Leys dedi: **فَلاَةٌ مَتْلَهَةٌ**: yani helâk edici. Ve **التَّلَهُ** bir lugattır: **التَّلَف** hakkında. Ve okudu:
به تَمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مَتْلَه
yani helâk edici. Başkası dedi: **التَّلَه**: şaşkınlıktır. Ve gerçekten **تَلِهَ يَتْلَه تَلَهاً**; ve onu **يَتَتلَّه** hâlinde gördüm: yani şaşkın olarak tereddüt eder; ve Ebû Saʿîd, Lebîd’in bir beytini okudu:
باتَتْ تَتلّه في نَهاءِ صُعَائدٍ
Başkası onu şöyle rivayet etti: **باتت تبلّدَ**. Ve denildi ki: Onun sözündeki **تَلِه**’deki **التاء**’nın aslı **واو**’dur; denilir: **وَلِه يَوْلَهُ وَلَهاً** ve **تَلِهَ يَتْلَه تَلهاً**. Ve denildi ki **تَلِه** aslında **ائتَلَه يأتَلِه** idi; sonra **الواو** **التاء**’ya idğam edildi, böylece **اتَّلَه يَتَّلِهَ** denildi; sonra **التاء** hazfedildi, böylece **تَلِهَ يَتلَه** denildi; nitekim dediler: **تَخِذَ يَتْخَذُ** ve **تَقِيَ يَتْقَى**: ve ikisinde de asıl **اتَّخَذ يَتخِذ** ve **اتَّقَى يتَّقي**’dir. Bazıları dedi: **تَلِه**’nin aslı **دَلِهَ**’dir.

**هلت** : Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den dedi: **هَلْتَى**: **فَعْلَى** üzere gelmiş, bilinen bir ağaçtır. **الهَلْتَى** **الصِّلِيَّان** bitişi gibi biter; ancak onun rengi kızıllığa doğrudur.
İbnü’l-Ferac dedi: Vâḳiʿan es-Sülemî’yi işittim… derken: **انهلَتَ يَعدُو** ve **وانْسَلَت يَعدُو**.
Dedi ki: Ve el-Ferrâ dedi: **سَلَته** ve **هَلَته**.
El-Liḥyânî dedi: **سلَتَ الدَّمَ** ve **هَلته**: onu bıçakla soydu.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء واللام وما يثلثهما)
(هلم) الهاء واللام والميم ليس فيه إلا قولهم هَلُمَّ: كلمة دعوة إلى شَيء. قالوا: وأصلها هَلْ أَؤُمُّ، كلامُ مَن يريد إتيان الطعام، ثمَّ كثُرت حتَّى تكلَّم بها الدَّاعي، مثل قولهم: تَعَالَ، أي اعْلُ، ثمَّ كثُرت حتّى قالها مَن كان أسفَلَ لمن كان فَوق. ويحتمل أنْ يكون معناها هلْ لك في الطَّعام أُمَّ، أي اقصِدْ. والذي عندنا في ذلك أنَّه من الكلام المُشكِل. وقد مرَّ مثلُه.
(هلا) الهاء واللام والحرف المعتلّ. يقولون: هَلاَ. كملةٌ تسكَّنُ بها الإناث عند مقارنةِ الفحل إيَّاها. قال:
* ألاَ حيِّيا لَيلَى وقُولاَ لها هَلاَ([1]) *
ويقال: ذهَبَ بذي هِلِيَّان، أي حيث لا يُدرَى.
(هلب) الهاء واللام والباء: أصلٌ يدلُّ على سُبوغٍ في شيءٍ وسَعَة. فالهُلْب: ما غلُظ من الشَّعر، كشعر الذَّنَب. وعيشٌ أهْلَبُ: واسع، كما يقال: عيش أزَبُّ. ويومٌ هَلاَّبٌ، إذا كان مطرُه دائماً في لِين. والهَلاَّبة: الرّيح الباردة مع قَطْرٍ([2])، ولذلك يقال لِشدَّة الزمان هُلْبَة. وإنَّما قِيل فرسٌ مهلوبٌ لأنّه قد جُزَّ هُلْبُ ذَنبِه.
(هلت) الهاء واللام والتاء. ليس بشيء، إلاَّ أنهم يقولون: الهَلْت: الجماعة([3]). [والهُلاَت([4])]: الاستِرخاء.
(هلج) الهاء واللام والجيم ليس بشيء. ويقولون: هَلَج: أتَى بكلامٍ ولا يوثَق به.
(هلس) الهاء واللام والسين يدلُّ على إخفاء شيءٍ: من كلامٍ وغيره. يقال: أهْلَسَ في الضَّحِك: أخْفاه. قال:
* تضحك مني ضَحِكاً إهلاسَا([5]) *
وهالَسَ فُلاناً: سارَّهُ. والمهلوسُ: الضَّعيف العَقْل، وهو القياس. والهُلاَس [شِبْه السُّلال من الهُزال([6])]، كأنَّ لحمَه خَفِيَ وتوارَى.
ومما شذَّ عن الباب الهَلْس: الخَيْر الكثير([7]).
(هلع) الهاء واللام والعين: يدلُّ على سُرعةٍ وحِدَّة. وناقة هِلْوَاعٌ: حديدة سريعة. ونعامةٌ هالِعٌ كذلك. ومنه الهَلَعُ في الإنسان: شِبْه الحِرْص. ورجلٌ هَلِعٌ وهَلُوع.
قال ابن السِّكِّيت: رجلٌ هُلْعَة يَهْلَعُ ويَجْزَع سريعاً. ويقال: ما لَهُ هِلَّعٌ ولا هِلَّعة، أي جَدْيٌ ولا عَنَاق، وسمِّيا بذلك لنَزقِهما.
(هلف) الهاء واللام والفاء: كلماتٌ متقاربةُ القِياس تدلُّ على كِبَر وضِخَم. والهِلَّوفُ: الشَّيخ الضَّخم. واللِّحيةُ الضخْمة هِلَّوفةٌ، والجمل الكبير هِلَّوْف.
(هلك) الهاء واللام والكاف: يدلُّ على كَسْرٍ وسُقوط. منه الهلاك: السُّقوط، ولذلك يقال للميت هَلَكَ. واهتَلكت القَطاةُ خَوْفَ البازِي: رمَتْ بنَفْسها على المهالك. فأمَّا قول الهذليّ([8]):
* ولا هُلُكِ المفارِشِ عُزَّل([9]) *
فيقول: ليس أمَّهاتُهم أمَّهات سَوء. وامرأةٌ هَلوكٌ، إذا تَهالكت في غُنْجها متكسِّرة. ولا يقال رجلٌ هلوك. والمُهْتَلِك: الذي يَهتلِك أبداً إلى مَن يكفُلُه، وناسٌ مهتلكون وهُلاَّك. وقول الحُطيئة:
مُستَهلِكُ الوِرْدِ كالأسْدِيِّ قد جَعَلَتْ *** أيدِي المطيِّ به عاديّةً رُغُبَا([10])
قالوا: مسهتلِك: جادٌّ والقياسُ لا يدلُّ إلاَّ على ما ذكرناه في صِفة القطاة إذا* اهتلكَتْ من خَوف البازي. والأرضُ الهَلَكِينُ([11]): الجَدْبة. والهَلَك: الشَّيء الهالك. والهَلَك: المَهْوَى بين الجبلَين. قال ذو الرُّمَّة:
تَرَى قُرْطَهَا في واضِحِ اللِّيتِ مُشْرِفاً *** على هَلَكٍ في نَفْنَفٍ يَتَطَوَّحُ([12])
أمَّا الهالكي فالحدَّاد، يقولون: نُسِبَ إلى الهالك بن عَمرو بن أسد بن خُزَيمة، وكان يَعْمَل الحديد، ولذلك قيل لبني أسدٍ: القُيُون.
---------------------__
([1]) البيت للنابغة الجعدي، يقوله في ليلى الأخيلية. اللسان (هلا) واللآلئ 282. وعجزه:
* فقد ركبت أمراً أغر محجلا *
([2]) في الأصل: "قطعة"، صوابه في المجمل واللسان.
([3]) لم أجد هذا في غير المجمل والمقاييس. والذي في القاموس: "والهلتات: الجماعة يقيمون ويظعنون". وفي مادة (هلث): "الهلثي والهلثاء والهلثاءة ويكسران، والهلثة بالضم: جماعة علت أصواتهم". والذي في اللسان (هلت): "والهلتاءة: الجماعة من الناس يقيمون ويظعنون. هذه رواية أبي زيد، ورواها ابن السكيت بالثاء" وصنع في مادة (هلت) صنيع صاحب القاموس وزاد عليه "الهلثاة" عن ثعلب.
([4]) التكملة من المجمل، ولم ترد في اللسان ولا القاموس. وجاءت بالثاء في القاموس فقط.
([5]) أنشده في اللسان (هلس) والمخصص (2: 145/14: 262).
([6]) التكملة من المجمل.
([7]) ذكر في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([8]) هو أبو كبير الهذلي، كما في المجمل وديوان الهذليين (2: 90).
([9]) البيت بتمامه كما في الديوان:
سجراء نفسي غير جمع أشابة *** حشدا ولا هلك المفارش عزل
 ([10]) وكذا جاءت روايته في الديوان 4 واللسان (أسد). وفي اللسان (هلك): "عادية ركبا".
([11]) يقال هلكين وهلكون أيضاً.
([12]) ديوان ذي الرمة 82 واللسان (هلك)، والكامل 145 ليبسك.

ـ

##### Türkçe

(هاء, لام ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(هلم) **الهاء** ve **اللام** ve **الميم**: onda ancak onların “**هَلُمَّ**” demeleri vardır: bir şeye çağrı kelimesi. Dediler ki: aslı **هَلْ أَؤُمُّ**’dur; bu, yemeğe gelmek isteyen kimsenin sözüdür; sonra çoğaldı, nihayet çağıran onunla konuştu; onların “**تَعَالَ**” sözleri gibi; yani “yüksel”; sonra çoğaldı, nihayet aşağıda olan kimse onu yukarıda olana söyledi. Ve muhtemeldir ki mânâsı “yemekte senin için var mı, **أُمَّ**”, yani “kastet” olsun. Bizim katımızda bunun hakkında olan şudur ki: o, müşkil kelâmdandır. Benzeri geçmiştir.

(هلا) **الهاء** ve **اللام** ve illetli harf. Derler: **هَلاَ**. Erkek hayvanın ona yaklaşması sırasında dişilerle onunla sükûnet verilen bir kelimedir. Dedi:
* ألاَ حيِّيا لَيلَى وقُولاَ لها **هَلاَ**([1]) *
Ve denir: “**ذَهَبَ بذي هِلِيَّان**”, yani bilinmeyen yere.

(هلب) **الهاء** ve **اللام** ve **الباء**: bir asıl; bir şeyde yaygınlık ve genişliğe delâlet eder. İşte **الهُلْب**: kıldan kalın olan şeydir; kuyruk kılı gibi. Ve **عيشٌ أهْلَبُ**: geniş; “**عيش أزَبُّ**” denildiği gibi. Ve **يومٌ هَلاَّبٌ**: yağmuru yumuşaklık içinde sürekli olduğu zaman. Ve **الهَلاَّبة**: damlacıkla beraber soğuk rüzgâr([2]); bundan dolayı zamanın şiddetine **هُلْبَة** denir. Ancak “**فرسٌ مهلوبٌ**” denildi; çünkü kuyruğunun **هُلْب**’u kırpılmıştır.

(هلت) **الهاء** ve **اللام** ve **التاء**. Bir şey değildir; ancak onlar derler: **الهَلْت**: cemaat([3]). [Ve **والهُلاَت**([4])]: gevşeklik.

(هلج) **الهاء** ve **اللام** ve **الجيم** bir şey değildir. Ve derler: **هَلَج**: bir söz getirdi; ona güvenilmez.

(هلس) **الهاء** ve **اللام** ve **السين** bir şeyi gizlemeye delâlet eder: sözden ve başkasından. Denir: “**أهْلَسَ في الضَّحِك**”: onu gizledi. Dedi:
* تضحك مني ضَحِكاً إهلاسَا([5]) *
Ve “**هالَسَ فُلاناً**”: ona sır söyledi. Ve **المهلوسُ**: aklı zayıf olan; ve o kıyastır. Ve **الهُلاَس** [zayıflıktan sülâle benzeri([6])]; sanki eti gizlendi ve saklandı.
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **الهَلْس**: çok hayır([7]).

(هلع) **الهاء** ve **اللام** ve **العين**: sürat ve keskinliğe delâlet eder. Ve **ناقة هِلْوَاعٌ**: keskin, hızlı. Ve **نعامةٌ هالِعٌ** da böyledir. Ve ondan insandaki **الهَلَعُ**: hırsa benzer. Ve **رجلٌ هَلِعٌ** ve **هَلُوع**.
İbnü’s-Sikkît dedi: **رجلٌ هُلْعَة**; **يَهْلَعُ** ve **يَجْزَع** hızlıca. Ve denir: “onun **هِلَّعٌ**’ı yoktur ve **هِلَّعة**’si yoktur”; yani oğlak yoktur ve dişi keçi yavrusu yoktur; ve ikisi, ataklıkları sebebiyle böyle adlandırıldı.

(هلف) **الهاء** ve **اللام** ve **الفاء**: kıyası birbirine yakın kelimelerdir; büyüklük ve iriliğe delâlet eder. Ve **الهِلَّوفُ**: iri ihtiyar. Ve iri sakal **هِلَّوفةٌ**’dir; ve büyük deve **هِلَّوْف**’tur.

(هلك) **الهاء** ve **اللام** ve **الكاف**: kırılma ve düşmeye delâlet eder. Ondan **الهلاك**: düşüştür; bundan dolayı ölüye “**هَلَكَ**” denir. Ve “**اهتَلكت القَطاةُ خَوْفَ البازِي**”: kendini helâk yerlerine attı. أما Huzelî’nin([8]) sözüne gelince:
* ولا هُلُكِ المفارِشِ عُزَّل([9]) *
şöyle der: anneleri kötü anneler değildir. Ve **امرأةٌ هَلوكٌ**: nazında kırılarak kendini helâk edercesine davrandığı zaman. Ve “**رجلٌ هلوك**” denmez. Ve **المُهْتَلِك**: kendisini kefil olacak kimseye daima atan kimsedir; ve **ناسٌ مهتلكون** ve **هُلاَّك**. Ve Hutay’e’nin sözü:
مُستَهلِكُ الوِرْدِ كالأسْدِيِّ قد جَعَلَتْ *** أيدِي المطيِّ به عاديّةً رُغُبَا([10])
Dediler ki: **مسهتلِك**: ciddi; hâlbuki kıyas ancak bizim, bazının korkusundan **اهتلكَتْ** olan katânın sıfatında zikrettiğimize delâlet eder. Ve **الأرضُ الهَلَكِينُ**([11]): kıtlık. Ve **الهَلَك**: helâk olmuş şey. Ve **الهَلَك**: iki dağ arasındaki uçurum. Zü’r-Rumme dedi:
تَرَى قُرْطَهَا في واضِحِ اللِّيتِ مُشْرِفاً *** على هَلَكٍ في نَفْنَفٍ يَتَطَوَّحُ([12])
أما **الهالكي** ise demircidir; derler: **الهالك** b. **عَمرو** b. **أسد** b. **خُزَيمة**’ye nisbet edildi; demir işlerdi; bundan dolayı Benî Esed’e **القُيُون** denildi.
---------------------__
([1]) Beyit Nâbiga el-Ca‘dî’nindir; onu Leylâ el-Ahîliyye hakkında söyler. Lisân (**هلا**) ve el-Leâlî 282. Ve ikinci mısraı:
* فقد ركبت أمراً أغر محجلا *
([2]) Asılda: “قطعة”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([3]) Bunu el-Mücmel ve el-Mekâyîs’ten başka yerde bulmadım. Kâmûs’ta olan: “**والهلتات**: ikamet edip göçen cemaat”. Ve (هلث) maddesinde: “**الهلثي** ve **الهلثاء** ve **الهلثاءة** ve ikisi kesrelenir; ve **الهلثة** damme ile: sesleri yükselen cemaat”. Lisân’da (هلت) olan: “**والهلتاءة**: ikamet edip göçen insan topluluğu. Bu, Ebû Zeyd’in rivayetidir; İbnü’s-Sikkît onu **الثاء** ile rivayet etti” ve (هلت) maddesinde Kâmûs sahibinin yaptığı gibi yaptı ve ona Sa‘leb’den “**الهلثاة**”yı ekledi.
([4]) Tamamlama el-Mücmel’dendir; Lisân’da da Kâmûs’ta da gelmedi. Kâmûs’ta yalnız **الثاء** ile geldi.
([5]) Lisân’da (**هلس**) ve el-Muhassas’ta (2: 145/14: 262) onu şâhid getirdi.
([6]) Tamamlama el-Mücmel’dendir.
([7]) Kâmûs’ta zikredildi; Lisân’da zikredilmedi.
([8]) O, el-Mücmel’de ve Dîvânü’l-Huzeliyyîn’de (2: 90) olduğu üzere Ebû Kebîr el-Huzelî’dir.
([9]) Beyit, dîvânda olduğu üzere tamamıyla:
سجراء نفسي غير جمع أشابة *** حشدا ولا هلك المفارش عزل
 ([10]) Rivayeti dîvân 4’te ve Lisân’da (**أسد**) böyle geldi. Lisân’da (**هلك**): “**عادية ركبا**”.
([11]) **هلكين** ve **هلكون** da denir.
([12]) Zü’r-Rumme Dîvânı 82 ve Lisân (**هلك**), ve el-Kâmil 145 (Lypsk).

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

هَلَتَ دَمَ البَدَنة إِذا خَدَشَ جِلْدَها بسكِّينٍ حتى يَظْهَر الدمُ؛ عن اللحياني.
وقال ابن الفَرج: سمعتُ واقعاً يقول: انْهَلَتَ يَعْدُو، وانْسَلَتَ يَعْدو؛ وقال الفراء: سَلَتَه وهَلَتَهُ.
وقال اللحياني: سَلَتَ الدمَ وهَلَته أَي قَشَره بالسكين. والهَلْتَى، على فَعْلَى: نبت إِذا يَبِسَ صارَ أَحْمر، وإِذا أُكل ونَبَتَ سُمِّي: الجَمِيمَ؛ وقال الأَزهري: هَلْتَى، على فَعْلَى: شجرة، وهو كنَباتِ الصِّلِّيانِ، إِلا أَن لونه إِلى الحُمْرة؛ ابن سيده: الهَلْتَى نبت؛ قال أَبو حنيفة: قال أَبو زياد: من الطَريفة الهَلْتَى، وهو نَبت أَحْمَر، يَنْبُتُ نَباتَ الصِّلِّيان والنَّصِيِّ، ولونُه أَحْمَر في رطُوبته، ويزداد حُمْرَة إِذا يَبِس، وهو مائيّ لا تَكادُ الماشيةُ تَأْكُلُه ما وجَدت شيئاً من الكلإِ يَشْغَلُها عنه.
والهِلْتاءَةُ: الجماعة من الناس يُقِيمون ويَظْعَنون؛ هذه رواية أَبي زيد، ورواها ابن السكيت بالثاء.

##### Türkçe

**هَلَتَ**: bıçağıyla derisini çizinceye kadar (çizip) kan ortaya çıkıncaya dek, **البَدَنة**’nin kanını akıttı; **اللحياني**’den.

İbn **الفَرج** dedi: Vâkı‘ın şöyle dediğini işittim: **انْهَلَتَ** koşar, **انْسَلَتَ** koşar; **الفراء** dedi: **سَلَتَه** ve **هَلَتَهُ**.

**اللحياني** dedi: **سَلَتَ** kanı ve **هَلَته**; yani bıçakla onu kazıdı.

**الهَلْتَى**, **فَعْلَى** vezni üzere: bir bitkidir; kuruduğu vakit kızıl olur; yenildiği ve (yenildikten sonra yeniden) bittiği zaman ona **الجَمِيمَ** denilir; **الأَزهري** dedi: **هَلْتَى**, **فَعْلَى** vezni üzere: bir ağaçtır; **الصِّلِّيان** bitkisi gibidir; ancak rengi kızıllığa doğrudur; İbn Sîde: **الهَلْتَى** bir bitkidir; Ebû Hanîfe dedi: Ebû Ziyâd dedi: **الطَريفة**’den **الهَلْتَى** vardır; o, kızıl bir bitkidir; **الصِّلِّيان** ve **النَّصِيِّ**’nin bitişi gibi biter; tazeliğinde rengi kızıldır; kuruduğu vakit kızıllığı artar; o sulaktır; davar, otlaktan onu meşgul edecek bir şey buldukça onu neredeyse yemez.

**الهِلْتاءَةُ**: insanlardan bir topluluk; konaklarlar ve göçerler; bu, Ebû Zeyd’in rivayetidir; İbn **السكيت** onu **الثاء** ile rivayet etmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهلت: القشر  بالسكين، سلت الدم وهلته. وهلت دم البدنة، إذا خدش جلدها بسكين حتى يظهر الدم، كل ذلك عن اللحياني. قال ابن الفرج: سمعت واقعا يقول:  انهلت يعدو  ،  انسلت  يعدو، معنى واحد. وقال الفراء: سلته وهلته.  والهلتى، كسكرى: نبت  إذا يبس صار أحمر، وإذا أكل ونبت سمى الجميم، وقال الأزهري: هلتى، على فعلى: شجرة، وهو كنبات الصليان إلا أن لونه إلى الحمرة. وفي المحكم: الهلتى: نبت. قال أبو حنيفة: قال أبو زياد: من الطريفة الهلتى، وهو نبت أحمر ينبت نبات الصليان والنصى، ولونه أحمر في رطوبته، ويزداد حمرة إذا يبس، وهو مائي لا تكاد الماشية تأكله ما وجدت شيئا من الكلإ يشغلها عنه.  والهلاتة  بالضم  :غسالة السخلة السوداء من غرسه  ، بالكسر، وهو الجلد الذي ينزل فيه، نقله الصاغاني.  والهلتات  بالفتح بتاءين منقوطتين من فوق  :الجماعة  من الناس  يقيمون ويظعنون  ، هذه رواية أبي زيد، ورواها ابن السكيت بالثاء المثلثة، كذا في اللسان

##### Türkçe

**الهلت**: bıçakla kabuğu soymak; kanı akıtmak; “kanı akıttım” ve “onu akıttım”. Ve **وهلت دم البدنة**: onun derisini bir bıçakla kan görünene kadar çizdiği zaman; bunların hepsi **اللحياني**’den.

İbnü’l-Ferec dedi: Vâkı‘’ı şöyle derken işittim: **انهلت** koşar, **انسلت** koşar; mânâ birdir.

El-Ferrâ dedi: **سلته** ve **هلته**.

Ve **الهلتى** ( **سكرى** gibi): bir bitkidir; kuruduğu zaman kırmızı olur; yenildiği ve yeniden bittiği zaman ona **الجميم** denir. El-Ezherî dedi: **هلتى**; **فعلى** vezni üzere: bir ağaçtır; o, **الصليان** bitkisi gibidir, ancak rengi kızıllığa doğrudur.

Ve **المحكم**’de: **الهلتى**: bir bitkidir.

Ebû Hanîfe dedi: Ebû Ziyâd dedi: **الطريفة**’den **الهلتى** vardır; o, **الصليان** ve **النصى** bitmesi gibi biten kırmızı bir bitkidir; yaşlığında rengi kırmızıdır; kuruduğu zaman kızıllığı artar; o sulaktır; hayvanlar, onu meşgul edecek otlaktan bir şey buldukça onu neredeyse yemez.

Ve **الهلاتة** (ötre ile): onun (yani) siyah oğlağın, onun ekininden olan yıkantısıdır; (esre ile) ise, içinde indiği deridir; bunu es-Sâgânî nakletti.

Ve **الهلتات** (fetha ile), üstten noktalı iki **ت** ile: insanların bir topluluğudur; konaklarlar ve göçerler; bu, Ebû Zeyd’in rivayetidir. İbnü’s-Sikkît onu üç noktalı **ث** ile rivayet etti; **اللسان**’da böyle(ce).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَلَتَ
1 هَلَتَ ذ , [aor. هَلُتَ , and هَلِتَ ?] inf. n. هَلْتٌ, He peeled a thing; or deprived it of its outer covering, or crust; syn. قَشَرَ. (K.) ― -b2- هَلَتَ الدَّمَ, as also سَلَتَ, He peeled off, or scraped off, (قشَرَ,) the [dried] blood with a knife. (Lh, L.) ― -b3- هَلتَ دَمَ البَدَنَةِ, [as also سَلَتَ,] He scratched the skin of the بدنة [or beast brought to Mekkeh for sacrifice, or there sacrificed, or the right reading is النَّدَبَةِ, i. e. the sear. (see سَلَتَ,)] with a knife, so that he made the blood to appear. (Lh, L, TA.)

انهلت يَعْدُو
7 انهلت يَعْدُو ذ i. q. انسلت, (in the CK, انهلت بَعُدَ وانسلت,) He withdrew himself privately, or stole away, without being known to do so, running. (Ibn-El-Faraj, K.)

هَلْتَى
هَلْتَى ذ A certain plant; (S, K;) when it dries, it becomes red; and when it is eaten, and grows, it is called جَمِيمٌ: or, accord. to Az, a certain tree, growing like the صِلِّيَان, except that its colour inclines to red: or, accord. to Aboo-Ziyلd, as AHn says, a plant of the kind called طَرِيفَة, growing like the صلّيان and the نَصِىّ, red when fresh and moist, and more red when it has dried: it is watery; and the camels and sheep &c. scarcely ever eat it when they find any other herbage to serve them in its stead. (TA.)

هُلَاتَةٌ
هُلَاتَةٌ ذ The black filth that is washed away from the membrane which encloses a young lamb or kid in its mother's womb. (K, TA.) [For غُسَالَةُ السَّخْلَةِ السَّوْدَاءِ, as in the copies of the K in my hands, I read السوداءُ. ― -b2- See also هُلَابَةٌ.]

هَلْتَاتٌ
هَلْتَاتٌ ذ [accord. to the TA and a MS. copy of the K: in the CK هُلْتَاتٌ:] A company of people staying, or abiding, in a place; and of people journeying. (K.) So accord. to AZ; but accord. to ISk, with ث. (L.)

##### Türkçe

هَلَتَ
1 **هَلَتَ** ذ , [muzâri‘ **هَلُتَ** , ve **هَلِتَ** ?] mastar ismi **هَلْتٌ**, O, bir şeyi soydu; yahut onu dış örtüsünden, yahut kabuğundan yoksun bıraktı; eş anlamlısı **قَشَرَ**. (K.) ― -b2- **هَلَتَ الدَّمَ**, yine **سَلَتَ** olarak da, O, bıçakla [kurumuş] kanı soydu, yahut kazıdı, (**قشَرَ**). (Lh, L.) ― -b3- **هَلتَ دَمَ البَدَنَةِ**, [yine **سَلَتَ** olarak da,] O, bıçakla **بدنة**’nin [yahut Mekke’ye kurban için getirilen, yahut orada kurban edilen hayvanın; yahut doğru okunuş **النَّدَبَةِ**, yani yara izi; (bk. **سَلَتَ**,)] derisini tırmaladı; öyle ki kanı görünür kıldı. (Lh, L, TA.)

انهلت يَعْدُو
7 **انهلت يَعْدُو** ذ **انسلت** ile aynı anlamdadır, (CK’de, **انهلت بَعُدَ** ve **انسلت**,) O, koşarak, bunu yaptığı bilinmeksizin, gizlice çekildi, yahut sıvıştı. (Ibn-El-Faraj, K.)

هَلْتَى
**هَلْتَى** ذ Belli bir bitki; (S, K;) kuruduğunda kızarır; ve yenildiğinde, ve büyüdüğünde, ona **جَمِيمٌ** denir: yahut Az’a göre, **صِلِّيَان** gibi büyüyen, ancak rengi kırmızıya meyleden belli bir ağaçtır: yahut Aboo-Ziyلd’a göre, AHn’in söylediği üzere, **طَرِيفَة** denilen türden bir bitkidir; **صلّيان** ve **نَصِىّ** gibi büyür; taze ve nemli iken kırmızıdır, kuruduğunda daha kırmızıdır: suludur; ve develer ve koyunlar vb., onun yerine geçecek başka bir ot bulduklarında onu neredeyse hiç yemezler. (TA.)

هُلَاتَةٌ
**هُلَاتَةٌ** ذ Anasının rahminde genç bir kuzu yahut oğlağı kuşatan zardan yıkanıp giden siyah pislik. (K, TA.) [Elimdeki K nüshalarında olduğu gibi, **غُسَالَةُ السَّخْلَةِ السَّوْدَاءِ** yerine **السوداءُ** okurum. ― -b2- Ayrıca **هُلَابَةٌ**’ye de bak.]

هَلْتَاتٌ
**هَلْتَاتٌ** ذ [TA’ya ve K’nın bir yazma nüshasına göre: CK’de **هُلْتَاتٌ**:] Bir yerde kalan, yahut ikamet eden, insan topluluğu; ve yolculuk eden insanlardan (topluluk). (K.) AZ’ye göre böyledir; fakat ISk’ye göre, **ث** ile. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَلَتَ
هَلَتَ U ( n. ac. هَلْت 1 ),
a.  Peeled, scraped.

اِنْهَلَتَ
اِنْهَلَتَ VII ,
a.  Slipped, stole away.

b.  Pass. of I.

هَلْتَى
هَلْتَى 1ya ,
a.  A plant.

هُلَاْتَة
هُلَاْتَة 24t ,
a.  Filth.

##### Türkçe

هَلَتَ
**هَلَتَ** U (isim-işlem: **هَلْت** 1),
a. Soydu, kazıdı.

اِنْهَلَتَ
**اِنْهَلَتَ** VII,
a. Kaydı, gizlice sıvıştı.

b. I’in edilgeni.

هَلْتَى
**هَلْتَى** 1ya,
a. Bir bitki.

هُلَاْتَة
**هُلَاْتَة** 24t,
a. Pislik.
