# هلث (ه-ل-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ل - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والثاء واللام معهما
ه ل ث، ث ه ل، ل ه ث، ل ث ه مستعملات هلث: الهَلْثاءُ، ممدودة: جماعةً من النّاس عَلَتْ أصواتُهم، يقال: جاء فلانٌ في هَلْثاء من أصحابه.
ثهل: ثَهْلانُ: اسم جبلٍ بالبادية معروف، ومنه المَثَل السائر يُضرَب للرّجل الرَّزين الوَقور فيقال: "ثهلان ذو الهَضَبات ما يَتَحَلْحلُ" .
لهث: اللَّهْثُ: لَهْثُ الكَلْب، عندَ الإِعياء، وعندَ شدَّة الحرّ، وهو إدلاعُ اللِّسانِ من العَطَش. واللُّهاثُ: حرُّ العطش .

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الثاء** و**اللام** معهما
ه ل ث، ث ه ل، ل ه ث، ل ث ه kullanımdadır. **هلث**: **الهَلْثاءُ**, uzatılmıştır: sesleri yükselmiş bir topluluk insan; denir ki: falan kimse, arkadaşlarından bir **هَلْثاء** içinde geldi.

**ثهل**: **ثَهْلانُ**: çölde bilinen bir dağın adıdır; ondan, ağırbaşlı, vakur adam için darb-ı mesel olan yaygın mesel (gelmiştir); şöyle denir: " **ثهلان** ذو الهَضَبات ما يَتَحَلْحلُ" .

**لهث**: **اللَّهْثُ**: köpeğin **لَهْثُ**’u; yorgunluk anında ve şiddetli sıcak anında; o, susuzluktan dilin sarkıtılmasıdır. Ve **اللُّهاثُ**: susuzluğun harareti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ث ل
لهث ، هلث ، ثهل ، لثه
استعمل من وجوهها : لهث ، هلث ، ثهل ، لثه .
لهث : قال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ) ( الأعرَاف : 176 ) ضربَ الله جلّ وعزّ : للتّارك لآياته ، والعادلِ عنها أَخَسَّ شيءٍ في أَخْسِّ أحْواله مَثَلاً ، فقال : ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ( إذا كان الكلب لَهْثانَ ، وذلك لأنّ الكلْب إذا كانَ يلهث فهو لا يَقدر لنفسه على ضُرّ ولا نَفْع ، لأن التمثيل به على أنه يَلهَث على كل حال ، حملت عليه أو تركتَه ، فالمعنى : فمثَلُه كمَثَل الكلْب لاهِثاً .
وقال الليث : اللَّهْث لَهْثُ الكلْب عند الإعياء ، وعند شدَّة الحرّ ، وهو إدْلاعُ اللِّسان من العَطش .
وقال سعيد بن جُبَير في المرأة اللَّهثَى والشيخ الكبير : إنهما يُفطِران في رمضان ويُطعِمان .
ويقال : رجلٌ لَهْثانُ وامرأةٌ لَهثَى ، وبه لُهاثٌ شديد ، وهو شِدَّةُ العَطش .
وقال الراعي : يصف إبلاً وردتْ ماءً وهي عِطاش :
حتى إذا بَرَد السِّجَالُ لُهَاثَها
وجعلنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا
وقال أبو عمرو الشَّيبانيّ فيما رَوَى أبو العبَّاس ، عن عمرو بن أبي عَمْرو عنه أنه قال : اللُّهَّاث : عامِلُو الخُوص مُقعَداتٍ ، وهي الدواخل ، واحدتُها مُقعدة ، وهي الوَشِيجة ، والوشَجَة ، والشَّوْغَرةُ والمُكَعَّبة .
قال : واللُّهْثَة : التعب ، واللُّهْثة أيضاً العَطش ، واللُّهثة أيضاً : النقطة الحمراء التي تراها في الخُوص إذا شققته .
سلمَة ، عن الفراء قال : اللُّهاثِيُّ من الرِّجال : الكثير الخِيلان الحُمر في الوجه ، مأخوذٌ من اللُّهاث ، وهي النُّقط الحمر التي في الخُوص إذا شُقَّ .
هلث : قال الليث : الهَلثاء : جماعةٌ من الناس قد عَلتْ أصواتهم ، يقال : جاء فلانٌ في هَلْثاءٍ من أصحابه ، ممدود مُنوَّن .
سلمة عن الفراء : يقال : هِلثاءَةٌ من الناس ، وهَلْثاءة : أي جماعةٌ ، بكسر الهاء وفتحها .
عمرو ، عن أبيه قال : الهَلَثَة : الجماعة من الناس .
ورَوَى ثعلبٌ ، عن ابن الأعرابيّ قال الهَلْثَى : الجماعة من الناس .
ثهل : وقال الليث : ثَهْلان : اسم جَبَل معروف ، ومنه المَثَل السائر يُضرَب للرَّجل الرَّزين الوَقور ، فيقال :
ثهلاَنُ ذو الهَضَبات ما يتَحَلْحَلُ
أبو عبيد ، عن الأحمر قال : هو الضَّلال بنُ فَهْلَل ، والضلال بنُ ثَهللَ . لا ينصرفان يُضرَبان مثلاً للكَذُوب وللذي لا يَهْتَدِي لأمرِه .
لثه : قال الليث : اللِّثاةُ : اللَّهاةُ . ويقال : اللِّثَة واللَّثَة من اللِّثاه : لحْمٌ على أصول الأسنان .
قلت : هكذا قرأتُه في نُسَخ من ( كتاب الليث ) والذي حصلناه وعرَفناه أن اللِّثاثِ جمع اللِّثة ، واللثة عند النحويين أصلها لِثْيةٌ . من لَثِيَ الشيءُ يلْثَى إذا نَدِيَ وابتَل ، وليس من باب الهاء ، فإذا انتهى كتابنا إلى كتاب الثاء فسَّرناه إن شاء الله سبحانه وتعالى .

##### Türkçe

ه ث ل
**لهث** ، **هلث** ، **ثهل** ، **لثه**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **لهث** ، **هلث** ، **ثهل** ، **لثه** .

**لهث** : Ebû İshâk, Allah جلّ وعزّ ’in sözü hakkında: ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ) ( الأعرَاف : 176 ) dedi ki: Allah جلّ وعزّ, âyetlerini terk eden ve onlardan yüz çeviren için, en aşağı hâllerinin en aşağısında en aşağı bir şeyi misal olarak vurdu; şöyle dedi: ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ( köpek **لَهْثانَ** olduğu zaman; bu da şundandır ki köpek **يلهث** olduğu zaman, kendisi için ne bir zarar ne de bir faydaya güç yetiremez; çünkü onunla temsil, her hâlde **يلهث** olması üzerinedir: üzerine yüklensen de onu bıraksan da. O hâlde mânâ: onun misali, **لاهثاً** olarak köpeğin misali gibidir.

Leys dedi ki: **اللَّهْث**; yorgunluk anında ve şiddetli sıcak anında köpeğin **لَهْثُ**’udur; o, susuzluktan dilin dışarı sarkıtılmasıdır.

Saîd b. Cübeyr, **المرأة اللَّهثَى** ve büyük ihtiyar hakkında dedi ki: İkisi Ramazan’da iftar ederler ve yedirirler.

Ve denir ki: **رجلٌ لَهْثانُ** ve **امرأةٌ لَهثَى**; onda şiddetli **لُهاثٌ** vardır; o, susuzluğun şiddetidir.

Râʿî dedi ki; susuz iken suya varmış develeri vasfeder:
حتى إذا بَرَد السِّجَالُ لُهَاثَها
وجعلنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا

Ebû ʿAmr eş-Şeybânî, Ebû’l-ʿAbbâs’ın rivayet ettiği üzere, ʿAmr b. Ebî ʿAmr’dan, ondan rivayetle dedi ki: **اللُّهَّاث**: **الخُوص** işleyenlerin **مُقعَداتٍ**’ıdır; onlar iç kısımlardır; tekili **مُقعدة**’dır; o, **الوَشِيجة**’dir; ve **الوشَجَة** ve **الشَّوْغَرةُ** ve **المُكَعَّبة**.

Dedi ki: **اللُّهْثَة** yorgunluktur; **اللُّهْثة** ayrıca susuzluktur; **اللُّهثة** ayrıca: **الخُوص**’u yardığında onda gördüğün kırmızı noktadır.

Seleme, Ferrâ’dan dedi ki: erkeklerden **اللُّهاثِيُّ**: yüzde kırmızı benleri çok olan kimsedir; **اللُّهاث**’tan alınmıştır; o da **الخُوص**’ta, yarıldığı zaman bulunan kırmızı noktalardır.

**هلث** : Leys dedi ki: **الهَلثاء**: sesleri yükselmiş bir insan topluluğudur; denir ki: falan, arkadaşlarından bir **هَلْثاءٍ** içinde geldi; uzatmalı, tenvinli.

Seleme, Ferrâ’dan: denir ki: insanlardan bir **هِلثاءَةٌ** ve **هَلْثاءة**; yani bir topluluk; **الهاء**’nın kesresiyle ve fethasıyla.

ʿAmr, babasından dedi ki: **الهَلَثَة**: insanlardan topluluktur.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den rivayet etti; dedi ki: **الهَلْثَى**: insanlardan topluluktur.

**ثهل** : Leys dedi ki: **ثَهْلان**: bilinen bir dağın adıdır; ondan, ağırbaşlı vakur adam için darb-ı mesel olarak dolaşan mesel gelir; şöyle denir:
ثهلاَنُ ذو الهَضَبات ما يتَحَلْحَلُ

Ebû ʿUbeyd, Ahmer’den dedi ki: O, **الضَّلال بنُ فَهْلَل**’dir ve **الضلال بنُ ثَهللَ**’dir. İkisi de munsarif olmaz; yalancı için ve işine hidayet bulamayan kimse için mesel olarak vurulurlar.

**لثه** : Leys dedi ki: **اللِّثاةُ**: **اللَّهاةُ**’dır. Ve denir ki: **اللِّثَة** ve **اللَّثَة**; **اللِّثاه**’dan: dişlerin kökleri üzerinde et.

Dedim ki: Onu, ( كتاب الليث )’in nüshalarında böyle okudum; bizim elde ettiğimiz ve bildiğimiz ise şudur ki: **اللِّثاثِ** , **اللِّثة**’nin cemidir; ve **اللثة** nahivcilere göre aslı **لِثْيةٌ**’dir. **لَثِيَ** الشيءُ **يلْثَى**; ıslandığı ve nemlendiği zaman; ve **الهاء** bâbından değildir; kitabımız **الثاء** kitabına vardığı zaman onu, Allah سبحانه وتعالى dilerse, açıkladık.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَلْثاءُ والهِلْثَاءُ والهَلثاءَةُ والهِلْثَاءَةُ: الجماعة الكثيرة من الناس تعلو أَصواتها؛ يقال: جاءَ فلانٌ في هَلْثاءٍ من أَصحابه، ممدود منوّن. الفراء: يقال هَلْثاءٌ من الناسِ، وهَلْثَاءَةٌ أَي جماعة، بكسر الهاء وفتحها. أَبو عمرو: الهُلْثَةُ الجماعة من الناس. ابن الأَعرابي: الهَلْثَى الجماعة من الناس.
وقال ثعلب: الهَِلْثَاة، مقصور: الجماعة؛ قال: وهم أَكثر من الوضِيمة. الصحاح: هَِلْثَاءَةٌ وهَلاثَى: القومُ ينزلون على قوم أَقلَّ منهم كالوضيمة أَو أَكثر شيئاً. وجاءَت هَِلْثَاءةٌ من كل وَجْه أَي فِرَقٌ. والهَلائِثُ: السَّفَلَةُ، وهو من هَلائثهم؛ عن ابن الأَعرابي ولم يفسره؛ وقال ابن سيده: أَرى أَن معناه: من خُشَارتهم أَو جماعتهم.

##### Türkçe

**الهَلْثاءُ** ve **الهِلْثَاءُ** ve **الهَلثاءَةُ** ve **الهِلْثَاءَةُ**: sesleri yükselen insanlardan çok kalabalık topluluk; “Falan, arkadaşlarından bir **هَلْثاءٍ** içinde geldi” denir; uzatılmış, tenvinli.

el-Ferrâ: İnsanlardan **هَلْثاءٌ** ve **هَلْثَاءَةٌ** denir; yani topluluk; **الهاء**’nın kesresiyle ve fethasıyla.

Ebû Amr: **الهُلْثَةُ** insanlardan topluluktur.

İbnü’l-A‘râbî: **الهَلْثَى** insanlardan topluluktur.

Sa‘leb dedi: **الهَِلْثَاة** (maksûr): topluluk; dedi ki: ve onlar **الوضِيمة**’den daha çokturlar.

es-Sıhâh: **هَِلْثَاءَةٌ** ve **هَلاثَى**: kavim; kendilerinden daha az olan bir kavmin üzerine inerler; **كالوضيمة** yahut biraz daha çok. Ve her yönden bir **هَِلْثَاءةٌ** geldi; yani fırkalar.

Ve **الهَلائِثُ**: aşağı tabaka kimseler; ve o, onların **هَلائث**’lerindendir; İbnü’l-A‘râbî’den, onu açıklamadı; İbn Sîde dedi: Ben görüyorum ki onun manası: onların **خُشَارتهم**’inden yahut topluluklarından.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهلثي  ، بالفتح والقصر، أهلمه الجوهري، وقال الليث: الهلثي  والهلثاء والهلثاءة  بالفتح ممدودان عن أبي عمرو،  ويكسران  ، مع المد والتنوين، وكذا عن الفراء،  والهلثة بالضم  ، كل ذلك:  جماعة  من الناس كثيرة  علت أصواتهم  ، يقال: جاء فلان في هلثاء من أصحابه. وقال ثعلب: الهلثاة، مقصور: الجماعة، قال: وهم أكثر من الوضيمة وجاءت هلثاءة من كل وجه، أي فرق. هلاث  كغراب: الاسترخاء يعترى الإنسان، كالهلثاءة  بالفتح  ويكسر  . هلثى  كسكرى: ع بالبصرة  بينها وبين البحر.
 ومما يستدرك عليه: الهلائث: وهم السفلة من الناس، وهو من هلائثهم، عن ابن الأعرابي، ولم يفسره، وقال ابن سيده: أرى أن معناه من خشارتهم، أو جماعتهم، كذا في اللسان.

##### Türkçe

**الهلثي**، fetih ve kasr ile; Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi: **الهلثي** ve **الهلثاء** ve **الهلثاءة** fetih ile, Ebû Amr’dan, ikisi de medli (uzatmalı)dır; ve ikisi de, med ve tenvin ile, kesrelenir; Ferrâ’dan da böyledir. **الهلثة** zamme ile; bütün bunlar: sesleri yükselmiş çok sayıda insan topluluğu. Denir ki: “Falan, ashabından bir **هلثاء** içinde geldi.” Sa‘leb dedi: **الهلثاة**; maksûr: topluluk. Dedi ki: “Ve onlar **الوضيمة**’den daha çokturlar; ve her yönden bir **هلثاءة** geldi,” yani fırkalar. **هلاث** “**غراب**” gibi: insana arız olan gevşeklik; fetih ile **الهلثاءة** gibi; ve kesrelenir. **هلثى** “**سكرى**” gibi: Basra’da bir yer; onunla deniz arasında.

Ve ona dair istidrâk edilenlerdendir: **الهلائث**: onlar insanların aşağı tabakasıdır; ve o, onların **هلائث**’lerindendir; İbnü’l-A‘râbî’den; onu tefsir etmedi. İbn Sîde dedi: “Görüyorum ki mânası, onların döküntülerinden; yahut topluluklarından (dır).” Lisân’da böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَلْثَى
هَلْثَى ذ An assembly, a company, or congregated body, of men. (IAar.) [Or perhaps it is هَلْثًى.] ― -b2- Also, and ↓ هَلْثَآءٌ [or perhaps هَلْثَآءُ] and ↓ هِلْثَآءٌ and ↓ هَلْثَآءَةٌ and ↓ هِلْثَآءَةٌ and ↓ هُلْثَةٌ An assembly, a company, or a congregated body, (composed of a great number of men, TA,) whose voices are raised high. (K.) [That هِلْثَاء is with tenween is expressly shown by Fr.: but whether هَلْثَاء is so is doubtful.] ― -b3- Also ↓ هِلْثَأَةٌ, with the second syll. short, An assembly, or a company, more in number than what is called وَضْمَة. (Th.) ― -b4- مِنْ كُلِّ وَجْهٍ ↓ جَاءَتْ هِلْثَأَةٌ There came parties from every direction. (Th.)

هُلْثَةٌ
هُلْثَةٌ ذ : see هَلْثَى.

هِلْثَآءٌ
هِلْثَآءٌ ذ : see هَلْثَى.

هلثاءٌ
هلثاءٌ ذ [app. هَلْثَاءٌ], coll. gen. n., n. un. with ة, A kind of palm-tree, slender below, and thick at the head; the unripe dates of which are of a reddening yellow, disagreeable in taste; and its fresh ripe dates of the best, or sweetest, kind. (Aboo-Hلtim, in Msb.) ― -b2- See هَلْثَى.

هَِلْثَآءَةٌ
هَِلْثَآءَةٌ ذ : see هَلْثَى and هُلَاثٌ.

هُلَاثٌ
هُلَاثٌ ذ and ↓ هَلْثَاءَةٌ and ↓ هِلْثَاءَةٌ Flaccidness, or languor, (اِسْتِرَخْاء,) that comes upon a man. (K.)

هَلَائِثُ
هَلَائِثُ ذ People of the lower, or lowest, class. (TA.) ― -b2- هُوَ مِنْ هَلَائِثِهِمْ, mentioned, but not explained, by IAar: thought by ISd to signify He is of the dregs of them: or, of their assembly, or company. (TA.)

##### Türkçe

هَلْثَى
**هَلْثَى** ذ Erkeklerden bir topluluk, bir cemaat yahut toplanmış bir kitle. (IAar.) [Yahut belki o **هَلْثًى**’dır.] ― -b2- Yine, ve ↓ **هَلْثَآءٌ** [yahut belki **هَلْثَآءُ**] ve ↓ **هِلْثَآءٌ** ve ↓ **هَلْثَآءَةٌ** ve ↓ **هِلْثَآءَةٌ** ve ↓ **هُلْثَةٌ** Sesleri yüksekçe kaldırılmış olan (çok sayıda erkekten oluşan, TA,) bir topluluk, bir cemaat yahut toplanmış bir kitle. (K.) [**هِلْثَاء**’ın tenvin ile olduğu Fr. tarafından açıkça gösterilmiştir: fakat **هَلْثَاء**’ın böyle olup olmadığı şüphelidir.] ― -b3- Yine ↓ **هِلْثَأَةٌ**, ikinci hecesi kısa olarak, **وَضْمَة** denilenden sayı bakımından daha çok olan bir topluluk yahut bir cemaat. (Th.) ― -b4- مِنْ كُلِّ وَجْهٍ ↓ جَاءَتْ **هِلْثَأَةٌ** Her yönden gruplar geldi. (Th.)

هُلْثَةٌ
**هُلْثَةٌ** ذ : **هَلْثَى**’ya bak.

هِلْثَآءٌ
**هِلْثَآءٌ** ذ : **هَلْثَى**’ya bak.

هلثاءٌ
**هلثاءٌ** ذ [görünüşe göre **هَلْثَاءٌ**], cins topluluk ismi, tekili ة ile, Aşağısı ince, baş tarafı kalın olan bir çeşit hurma ağacı; bunun ham hurmaları kızılımsı sarıdır, tadı hoş değildir; taze olgun hurmaları ise en iyi yahut en tatlı türdendir. (Aboo-Hلtim, Msb’de.) ― -b2- **هَلْثَى**’ya bak.

هَِلْثَآءَةٌ
**هَِلْثَآءَةٌ** ذ : **هَلْثَى** ve **هُلَاثٌ**’a bak.

هُلَاثٌ
**هُلَاثٌ** ذ ve ↓ **هَلْثَاءَةٌ** ve ↓ **هِلْثَاءَةٌ** Bir adama gelen gevşeklik yahut bitkinlik, (اِسْتِرَخْاء,). (K.)

هَلَائِثُ
**هَلَائِثُ** ذ Aşağı tabakanın yahut en aşağı tabakanın insanları. (TA.) ― -b2- هُوَ مِنْ **هَلَائِثِهِمْ**, IAar tarafından zikredilmiş, fakat açıklanmamıştır: ISd tarafından “O, onların tortusundandır” mânasına geldiği düşünülmüştür: yahut, onların topluluğundan yahut cemaatindendir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَلَثَ
هَلَثَ هَلْثَى 1ya ,  هُلْثَة 3t ,
a.  Assembly.

هُلَاْث
هُلَاْث 24 ,
a.  Languor.

هَلْثَآءُ
هَلْثَآءُ 42 ,
a.  see 1ya .

هَلَاْئِثُ
هَلَاْئِثُ 46 ,
a.  Rabble.

هَِلْثَآءَة
هَِلْثَآءَة
a.  see 1ya &  24 .

##### Türkçe

**هَلَثَ**
**هَلَثَ** **هَلْثَى** 1ya ,  **هُلْثَة** 3t ,
a. Toplanma.

**هُلَاْث**
**هُلَاْث** 24 ,
a. Bitkinlik.

**هَلْثَآءُ**
**هَلْثَآءُ** 42 ,
a. 1ya’ya bak.

**هَلَاْئِثُ**
**هَلَاْئِثُ** 46 ,
a. Ayaktakımı.

**هَِلْثَآءَة**
**هَِلْثَآءَة**
a. 1ya ve 24’e bak.
