# هلد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: هلد

باب الهاء والدال واللام معهما
ه د ل، ل ه د، د ل ه مستعملات ه ل د، ل ده مهملان هدل: هَدَلَتِ الحَمامةُ تَهْدِلُ هديلاً. ويقالُ : هديلُها فرخُها والهَدَل: استرخاءٌ في المِشْفَر الأسفل. مِشْفَرٌ هادلٌ، وأَهْدَلُ، وشَفةٌ هَدْلاء: مُنقلبةٌ على الذَّقَنِ.
والتَهَدُّل: استرخاءُ جِلْدةِ الخُصْية ونحوها. قال
كأنّ خُصْيَيْهِ من التّهدُّلِ
ظرفُ عَجوزٍ فيه ثِنْتا حَنْظلِ
والهَدَالُ: ضربُ من الشّجر، ويُقال: كلُّ غُصْنٍ ينبت في أراكة أو طلحةٍ مستقيماً فهو هَدالة. كأنّه مُخالفٌ لغيره من الأغصان، وربما يُداوَى به من السِّحْر والجنون.
دهل: "لا دَهْلَ" بالنَّبطَية: لا تَخَفْ، قال بشّار يَهْجو الطِّرِمَاحَ: فقلتُ له:
لا دَهْلَ مِا لكَمْلِ بعـدمـا		مَلاَ نَيْفَقَ التُّبّانِ منه بعاذِرِ
لهد: اللَّهْدُ: الصّدْمُ الشَّديدُ في الصَّدْر.
والبَعيرُ اللَّهيدُ: الذي أصاب جنَبْهَ ُضَغْطَةٌ من حِمْلٍ ثَقيلٍ، فأَورثه داءً أفسد عليه رِئَتَهُ، فهو مَلْهودٌ. قال الكميت:
نُطْعِمُ الجَيْأَلَ اللَّهيدَ من الكُـو		مِ ولم نَدْعُ من يُشِيطُ الجَزُورا
ورجلٌ مُلَهَّدٌ، أي: مُدَفَّعٌ من الذُّلِّ.
ولَهَدْتُ الرَّجلَ أَلْهَدُهُ لَهْداً، إذا دفعتُه فهو مَلْهُوٌد.
دله: الدَّلَهُ: ذَهابُ الفُؤاد من هَمٍّ، كما تُدَلَّهُ المرأةُ على وَلَدها إذا فَقَدَتْهُ، وما يُدَلَّهُ العَقْلُ من عِشقٍ أو غيره، يُقال: دُلِّهَ الرّجلُ تدليهاً.

### Türkçe

باب **الهاء** و**الدال** و**اللام** birlikte

**ه د ل**، **ل ه د**، **د ل ه** kullanımdadır; **ه ل د**, **ل ده** ihmaldir. **هدل**: Güvercin **هَدَلَتِ**; **تَهْدِلُ**; **هديلاً**. Ve denilir ki: onun **هديلُها**’sı yavrusudur. Ve **الهَدَل**: alt dudakta gevşekliktir. **مِشْفَرٌ هادلٌ** ve **أَهْدَلُ**; ve **شَفةٌ هَدْلاء**: çeneye doğru dönmüş.

Ve **التَهَدُّل**: husyenin derisinin ve benzerinin gevşekliğidir. Dedi ki:
Sanki iki husyesi, **التّهدُّل**den dolayı,
İçinde iki **حَنْظلِ** bulunan yaşlı bir kadının kabı.

Ve **الهَدَالُ**: ağaçtan bir türdür. Ve denilir ki: bir **أراكة** yahut **طلحةٍ** içinde doğru olarak biten her dal **هَدالة**dır. Sanki o, diğer dallara aykırıdır; ve belki onunla sihir ve delilikten tedavi olunur.

**دهل**: Nabatîce **"لا دَهْلَ"**: “korkma.” Beşşâr, **الطِّرِمَاحَ**’ı hicvederek dedi: “Ona dedim ki:
**لا دَهْلَ** **مِا لكَمْلِ** **بعـدمـا**		**مَلاَ نَيْفَقَ التُّبّانِ** **منه بعاذِرِ**”

**لهد**: **اللَّهْدُ**: göğüste şiddetli çarpma.

Ve **البَعيرُ اللَّهيدُ**: ağır bir yükten yanına bir baskı isabet eden; ona, ciğerini bozup kendisine hastalık miras bırakan; o da **مَلْهودٌ**dur. Kümeyt dedi ki:
**نُطْعِمُ الجَيْأَلَ اللَّهيدَ من الكُـو		مِ ولم نَدْعُ من يُشِيطُ الجَزُورا**

Ve **رجلٌ مُلَهَّدٌ**: yani zillet sebebiyle itilmiş.

Ve **ولَهَدْتُ** adamı, **أَلْهَدُهُ** **لَهْداً**, onu ittiğim zaman; o da **مَلْهُوٌد**dur.

**دله**: **الدَّلَهُ**: bir kederden dolayı gönlün gitmesidir; nitekim kadın, çocuğunu kaybettiğinde onun üzerine **تُدَلَّهُ** olur; ve aklın, bir aşktan yahut başkasından dolayı **يُدَلَّهُ** olması. Denilir ki: adam **دُلِّهَ**; **تدليهاً**.
