# هلع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: هلع

باب العين و الهاء واللام
)ع ه ل، ع ل ه، ه ل ع، ل ه ع مستعملات( عهل: العَيْهَلُ: الناقة السَّريعةُ، قال:
وبلْدةٍ تَجَهّمُ الجُـهُـومـا
زجرْتُ فيها عَيْهَلاً رسُوما
مُخْلِصَة الأنْقاءِ أو زَعُومَا

وامْرأةٌ عَيْهَلَةٌ: لا تَسْتَقَرُّ إنَّما هي تَرَدَّدُ إقْبالاً وإدْباراً، وعَيْهَلٌ أيضاً بغير الهاء. فأمَّا النَّاقةُ فلا يقال إلا عَيْهَلٌ بغير الهاء قال:
لِيَبْكَِ أبا الجَدْعاء ضَيْفٌ ومَعْيِلٌ		وأَرْمَلَةٌ تغْشى الدوَاجِن عَيْهَلُ
وأنشد غيره:
فَنِعْمَ مُناخُ ضِيفانٍ وتجرٍ		ومُلقَى زِفْرِ عَيْهَلَةٍ بَجالِ
عله: العَلْهَانُ: منْ تُنَازِعُه نفسُه إلى الشَّيْءِ، عَلِهَ يَعْلَهُ عَلَها، وعَلِهَ الرَّجُلُ: إذا اشْتَدَّ جُوعُه، والعَلْهانُ: الجَائِعُ. وامرأةٌ عَلْهَى، ويُجمعُ على عِلاَهٍ ونِسَوةٌ عَلاَهَى. وعَلِهَ الرَّجُلُ: إذا وقع في المَلاَمَةِ. والعَلْهَان: الظَّلِيمُ. والعالِهُ: النَّعَامَةُ. والعَلَهُ: خُبْثُ النَّفْسِ والحِدَّةِ والانْهمِاك، قال:
بِجُرْد يَعْلَهُ الـداعـي إلـيهـا		متى ركِبَ الفَوارِسُ أو متى لا
والعَلَهُ: أَذى الخُمار. وعَلْهَانُ: رجُلٌ من بني تَميمٍ، قال جرير:
جيئُوا بِمِثْلِ قَعْنَبٍ والعَلْهَانْ
هلع: الهَلَعُ: بُعْدُ الحِرْصِ. رجُلٌ هَلِعٌ هَلُوعٌ هِلْوَاعٌ هِلْوَاعَةٌ: جُزوعٌ حَرِيصٌ. يقال: جاع فَهَلَعَ أي قل صبْرُهُ، قال عمرو بن معد يكرب الزبيدي:
كمْ مِن أخٍ لي مـاجِـدٍ		بَوَّأْتُـهُ بَـيِديَّ لَـحْـدَا
ما إنْ جَزِعْتُ ولا هَـلِ		عْتُ ولا يَرُدُّ بكاي رُشْدا
والهُلاَعُ: الجَزَعُ وأَهْلَعَنِي: أَجْزَعَنِي. وناقةٌ هِلْواعةٌ: حديدةٌ سريعةٌ مِذْعَانٌ، قال الطرماح:
قد تَبَطَّنَتُ بِهِـلْـوَاعَةٍ		عُبرِ أسفارٍ كَتُومِ البُغَامْ
والهَوالعُ من النَّعامِ: الواحدُ هالِعٌ وهالِعَةٌ، وهي الحديدة في مُضِيِّها. وهَلْوَعْتَ فمَضَيْتَ: إذا عَدَوْتَ فأَسْرَعْتَ. ويقال: مالَهُ هِلَّعٌ ولا هِلَّعَةٌ: أي ماله جَدْيٌ ولا عَناقٌ.
لهع: اللَّهِعُ: المُسْتَرْسِلُ إلى كلَّ شَيْءٍ. وقد لَهِعَ لَهَعاً ولَهَاعَةً فهو لَهِعٌ.

### Türkçe

باب العين و الهاء واللام
(**ع ه ل**، **ع ل ه**، **ه ل ع**، **ل ه ع** kullanımlıdır) **عهل**: **العَيْهَلُ**: hızlı dişi deve; dedi ki:
Ve bir belde(ye) ki yüzler(ini) ekşitir, yüzler ekşitme(yi),
Orada bir **عَيْهَل**’i, izler(ini) sürerek, sürdüm,
**مُخْلِصَة** **الأنْقاءِ** yahut **زَعُومَا**.

Ve **امْرأةٌ عَيْهَلَةٌ**: yerleşip durmaz; ancak o, geliş ve gidiş olarak gidip gelmedir; ve **عَيْهَلٌ** da, **الهاء** olmaksızın (vardır). Dişi deveye gelince, **الهاء** olmaksızın ancak **عَيْهَلٌ** denir; dedi ki:
Bir misafir ve bir **مَعْيِلٌ**, **أبا الجَدْعاء** için ağlasın;
Ve evcil hayvanlara uğrayan bir dul(la birlikte) bir **عَيْهَلُ**.
Ve başkası inşad etti:
İki misafirin ve bir tüccarın konaklaması ne güzel;
Ve bir **عَيْهَلَةٍ**’nin iç çekişinin bırakıldığı yer, **بَجالِ**.

**عله**: **العَلْهَانُ**: nefsi onu şeye çekiştiren kimse; **عَلِهَ يَعْلَهُ عَلَها**. Ve **عَلِهَ الرَّجُلُ**: açlığı şiddetlendiği zaman; ve **العَلْهانُ**: aç olan. Ve **امرأةٌ عَلْهَى**; ve **عِلاَهٍ** üzere cem‘ olunur; ve **نِسَوةٌ عَلاَهَى**. Ve **عَلِهَ الرَّجُلُ**: kınanmaya düştüğü zaman. Ve **العَلْهَان**: devekuşu erkeği. Ve **العالِهُ**: devekuşu dişisi. Ve **العَلَهُ**: nefsin kötülüğü, keskinlik ve kendini kaptırma; dedi ki:
Çağıran, ona (doğru) çağırır, **بِجُرْد** ile **يَعْلَهُ**;
Ne vakit süvariler biner, yahut ne vakit binmezler.
Ve **العَلَهُ**: mahmurluğun eziyeti. Ve **عَلْهَانُ**: Benî Temîm’den bir adam; Cerîr dedi:
**قَعْنَبٍ**’in ve **العَلْهَانْ**’ın benzerini getirin.

**هلع**: **الهَلَعُ**: hırsın uzaklığı. **رَجُلٌ هَلِعٌ هَلُوعٌ هِلْوَاعٌ هِلْوَاعَةٌ**: çok sızlanan, hırslı. Denir: acıktı da **فَهَلَعَ**; yani sabrı azaldı; Zübeydî Amr b. Ma‘dîkerib dedi:
Nice benim için şerefli kardeş(ler)den,
Onu iki elimle bir lahde yerleştirdim;
Ne sızlandım ne de **هَـلِعْتُ**;
Ve ağlayışım bir rüşdü geri çevirmez.

Ve **الهُلاَعُ**: sızlanma; ve **أَهْلَعَنِي**: beni sızlandırdı. Ve **ناقةٌ هِلْواعةٌ**: keskin, hızlı, çabuk boyun eğen; Tırmâh dedi:
Onunla bir **بِهِـلْـوَاعَةٍ**’ye büründüm,
Yolculukların geçişi(nde), boğuk böğürtülü.

Ve devekuşundan **الهَوالعُ**: teki **هالِعٌ** ve **هالِعَةٌ**; o, gidişinde keskin olandır. Ve **هَلْوَعْتَ فمَضَيْتَ**: koşup hızlandığın zaman. Ve denir: onun için **هِلَّعٌ** yoktur ve **هِلَّعَةٌ** yoktur; yani onun için oğlak yoktur ve dişi oğlak yoktur.

**لهع**: **اللَّهِعُ**: her şeye doğru salıverilmiş olan. Ve gerçekten **لَهِعَ لَهَعاً ولَهَاعَةً**; o hâlde o, **لَهِعٌ**’dir.
