# هلك (ه-ل-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

- Harfler: ه - ل - ك
- Kur'an'da: 68 geçiş · 63 ayet · 36 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (36)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَهْلَكْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَا | Helak ettik | 16 | 16 | [6:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:6.md) |
| [أَهْلَكْنَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَاهَا | Onu helak ettik | 4 | 4 | [7:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:4.md) |
| [أَهْلَكْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْنَاهُمْ | Onları helak ettik | 4 | 4 | [18:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/18:59.md) |
| [هَلَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%87%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعَلَ | Helak oldu; Gitti | 4 | 4 | [4:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/4:176.md) |
| [فَأَهْلَكْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَأَفْعَلْنَاهُمْ | Hemen onları helak ettik | 3 | 3 | [6:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:6.md) |
| [أَهْلَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Helak etti | 2 | 2 | [28:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/28:78.md) |
| [فَأُهْلِكُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَأُفْعِلُوا | Helak edildiler | 2 | 2 | [69:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/69:5.md) |
| [مُهْلِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | مُفْعِلَ | Helak eden | 2 | 2 | [6:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:131.md) |
| [يُهْلَكُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Helak edilir | 2 | 2 | [6:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:47.md) |
| [يُهْلِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | يُفْعِلَ | Helak eder | 2 | 2 | [5:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/5:17.md) |
| [يُهْلِكُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلُونَ | Helak ederler | 2 | 2 | [6:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:26.md) |
| [أَتُهْلِكُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَتُفْعِلُنَا | Bizi helak eder misin? | 1 | 1 | [7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:155.md) |
| [أَفَتُهْلِكُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفَتُفْعِلُنَا | Hemen bizi helak eder misin? | 1 | 1 | [7:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:173.md) |
| [أَهْلَكَنِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | أَفْعَلَنِيَ | Beni helak etti | 1 | 1 | [67:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/67:28.md) |
| [أَهْلَكْتَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتَهُمْ | Onları helak ettin | 1 | 1 | [7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:155.md) |
| [أَهْلَكْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | أَفْعَلْتُ | Helak ettim | 1 | 1 | [90:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/90:6.md) |
| [التَّهْلُكَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | التَّفْعُلَةِ | Tehlike | 1 | 1 | [2:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/2:195.md) |
| [الْمُهْلَكِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْعَلِينَ | Helak edilenler | 1 | 1 | [23:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/23:48.md) |
| [الْهَالِكِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D9%83%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Helak olanlar | 1 | 1 | [12:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/12:85.md) |
| [فَأَهْلَكَتْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | فَأَفْعَلَتْهُ | Hemen onu helak etti | 1 | 1 | [3:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/3:117.md) |
| [فَأَهْلَكْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَأَفْعَلْنَا | Helak ettik | 1 | 1 | [43:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/43:8.md) |
| [لَنُهْلِكَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَنُفْعِلَنَّ | Kesinlikle helak edeceğiz | 1 | 1 | [14:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/14:13.md) |
| [لِمَهْلِكِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%84%D9%90%D9%85%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | لِمَفْعِلِهِمْ | Onların helak edilmesi için | 1 | 1 | [18:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/18:59.md) |
| [لِيَهْلِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | لِيَفْعِلَ | Helak olması için | 1 | 1 | [8:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/8:42.md) |
| [لِيُهْلِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | لِيُفْعِلَ | Helak etmesi | 1 | 1 | [11:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/11:117.md) |
| [مَهْلِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%85%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | مَفْعِلَ | Helak olmak | 1 | 1 | [27:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/27:49.md) |
| [مُهْلِكُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | مُفْعِلُهُمْ | Onları helak eden | 1 | 1 | [7:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:164.md) |
| [مُهْلِكُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88.md) | مُفْعِلُو | Helak edenler | 1 | 1 | [29:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/29:31.md) |
| [مُهْلِكُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | مُفْعِلُوهَا | Onu helak edenler | 1 | 1 | [17:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/17:58.md) |
| [مُهْلِكِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%90%D9%8A.md) | مُفْعِلِي | Helak edenler | 1 | 1 | [28:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/28:59.md) |
| [نُهْلِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | نُفْعِلَ | Helak ederiz | 1 | 1 | [17:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/17:16.md) |
| [نُهْلِكِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%90.md) | نُفْعِلْ | Helak ederiz | 1 | 1 | [77:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/77:16.md) |
| [هَالِكٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%87%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Helak olan | 1 | 1 | [28:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/28:88.md) |
| [وَأَهْلَكْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَأَفْعَلْنَا | Ve helak ettik | 1 | 1 | [21:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/21:9.md) |
| [وَيُهْلِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | وَيُفْعِلَ | Ve helak eder | 1 | 1 | [2:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/2:205.md) |
| [يُهْلِكُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%87%D9%92%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | يُفْعِلُنَا | Bizi helak eder | 1 | 1 | [45:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/45:24.md) |

## Mücavir kökler — 68 mücavir (264 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 16 ortak ayet · G² 86 · Kasaba
2. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 12 ortak ayet · G² 69 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
3. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 19 ortak ayet · G² 46 · Önce
4. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 14 · Zalimler
5. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Zenb : Kuyruk demektir
6. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Sicim bağıdır
7. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · Alet kaldıraç demektir
8. [بطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…
9. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Baid uzak demektir
10. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hars ekin demektir
11. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Hilal yeni ay demektir
12. [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Yürür
13. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Aşırı gidenler
14. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Âd
15. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
16. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
17. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Cürame hurma döküntüsü demektir
18. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Sikkin” bıçak demektir
19. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
20. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
21. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kuvvet
22. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Saçak demektir
23. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
24. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir
25. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
26. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
27. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beyt ev demektir
28. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
29. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Nihayet, son demektir
30. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Emam ön demektir
31. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 16 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
32. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
33. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Rical ayak demektir
34. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
35. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
36. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 18 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
37. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
38. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
39. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İki yüzlüler
40. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
41. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Beraber
42. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · İnek yavrusu, dana demektir
43. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
44. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · İşiten
45. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Uyanık yılan demektir
46. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
47. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
48. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
49. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
50. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
51. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
52. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
53. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Half : Ense demektir
54. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
55. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Veli arka demektir
56. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Yumruk demektir
57. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Musa
58. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
59. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
60. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D9%83/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هلك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md), [فني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A.md), [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md), [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md), [عطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın yüksekten veya uçurumdan düşmesi, kırılması, işlevini ve bütünlüğünü yitirerek yokluğa yuvarlanması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yasaları çiğneyen birey veya toplumların yapısal çöküşe uğraması, ontolojik ve ahlaki işlevini yitirerek silinmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin iç dengesini ve meşruiyet zeminini kaybetmesi sonucu kendi kendini kaçınılmaz bir tasfiye ve yok oluş sürecine sokması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel ölüm veya anlık bir mucizevi felaketle sınırlayıp, ayetlerdeki ahlaki, iktisadi ve toplumsal çöküş süreçlerini gözden kaçırma yanılgısı |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هل | Ortaya çıkma, telaşla yönelme, kontrolsüz hareket ve sarsıntı hali; [هلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%B9.md) sabırsızlık ve açgözlü telaşı, [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) hilalin aniden belirip sesin yükselmesini, [هلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%85.md) ise öne atılmayı ve çağrıyı ifade eder | ك | Avuç içine alma, çarpma ve sıkıştırma niteliğindeki ك harfinin eklenmesiyle serbest ve taşkın hareket, sert bir engele çarparak kırılma, derin bir boşluğa düşme ve nihai bir tükenişle durma anlamına daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, hayret, can havliyle ortaya çıkma ve dışa yansıyan sarsıcı durum |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, bir doğrultuda sürüklenme, sevk edilme ve kaçınılmaz akış |
| ك | Avuç içi | Kavrama, sınırlama, baskı uygulama ve sert bir yüzeye çarpıp sıkışma |
| هلك | İnsanın sevk edilip sert bir sınıra çarpması | Can havliyle debelenen veya kontrolsüzce sürüklenen bir varlığın kaçınılmaz bir engele veya uçuruma çarparak kırılması, düşmesi ve dağılması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin yüksekten derin bir uçuruma veya boşluğa yuvarlanması, kırılıp parçalanması; iki dağ arasındaki derin uçuruma ve yardan aşağı boşluğa düşüşe هَلَك denir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ çölün yok edici ıssızlığını ve rüzgârların savrulup tükendiği enginliği şu mısra ile tasvir etmiştir: وخرقٍ تهلك الأرواح فيه / بعيد الغور مشتبه المتان |
| Erken Arapça kullanım | Yırtıcı kuştan kaçarken can havliyle kendini kayalıklara ve tehlikelere atan çöl kuşu için اهتلكت القطاة ifadesi kullanılmış; ayrıca çölde yolunu kaybedip perişan olan yoksul ve kimsesiz kitleler için de هُلاّك tabirine yer verilmiştir |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça هلك kökü, Kuzeybatı Sami dillerinde de köklü bir geçmişe sahip ortak bir arkaik tabanı temsil eder. İbranicede הָלַךְ (halak) biçimi en temel hareket eylemi olan «yürümek, gitmek, akıp gitmek, göçüp gitmek» anlamını taşır ve mecazen «yok olup gitmek, ölmek» anlamına evrilir. Aramice ve Süryanicede ܗܠܟ (helak) aynı şekilde «yürümek, davranmak, çekilip gitmek» manasındadır. Akkadca alāku(m) fiili de «gitmek, seyrüsefer etmek, yitip gitmek» kök anlamını korur. Erken Sami katmanında genel bir «akıp gitme, yitme ve uzaklaşma» fiili olan bu çekirdek, Arapçanın özgül morfolojik gelişiminde «aşağı doğru düşüş, boşluğa yuvarlanma, kırılma ve varlıksal çöküş» yönünde somutlaşmış ve sertleşmiştir. Böylece Sami dillerindeki nötr «uzaklaşıp kaybolma» anlamı, Arapçada derin bir yar veya uçurumdan düşüşün getirdiği ontolojik ve fiziksel yıkım nüansını merkezine almıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Derin boşluk, düşme ve kırılma | İki tepe arasındaki boşluğa ve oradan düşüşe هَلَك denmesi, kökün dikey bir düşüş ve parçalanma ekseninde geliştiğini gösterir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice הָלַךְ ve Akkadca alāku(m) | Erken Sami katmanındaki «gitmek, kaybolup gitmek» fiili, Arapçada dikey düşüş ve yok oluş nüansına yoğunlaşmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren ikna edici bir karşılık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هلك | Anlamlı | Düşmek, kırılmak, yok olmak | Yüksekten uçuruma yuvarlanma, parçalanma, can ve malın zayi olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [هكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D9%84.md) | Anlamlı | Büyümek, serpilmek, heybetli olmak | İri yapılı kimse veya yüksek yapı; hedef kökteki aşağı düşüşün aksine yukarı doğru büyüme hareketi | Kur'an'da geçmez |
| لهك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır |
| لكه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır |
| [كهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%84.md) | Anlamlı | Olgunlaşmak, güç ve kemale ermek | Gençlik ile yaşlılık arasındaki en yetkin çağ; düşüş öncesi kemal seviyesi | Zıt yönlü tekabül; Kur'an'da geçer |
| [كله](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هلك | Merkez | Çöküş ve yok oluş | Kendi dengesini veya işlevini yitirerek boşluğa yuvarlanıp parçalanma | Bir şeyin bütünlüğünü ve varoluşsal işlevini geri dönülmez biçimde kaybetmesi |
| [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) | Komşu | Biyolojik son | Canlılık ve hareketin durması; sükûnet hali | هلك yıkıcı bir çöküş ve bozulmayı içerirken, [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) salt hayat enerjisinin kesilmesidir |
| [فني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A.md) | Komşu | Zamansal tükeniş | Varlığın süresini tamamlayarak tükenmesi, sona ermesi | [فني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A.md) ontolojik sınır ve zevali bildirir, هلك ise bozulma ve yıkımla gerçekleşen düşüşü vurgular |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Sermaye kaybı | Eksilme, zarara uğrama ve iflas hali | [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) eksilme ve kâr-zarar dengesinin bozulmasıdır; هلك ise nihai ve toptan çöküştür |
| [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Dışsal yıkım | Üstüne çökme, ezip geçme, harabeye çevirme | [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md) doğrudan dış bir kuvvetin fiziki tahribatıdır; هلك ise iç bozulmanın da yol açtığı tasfiyedir |
| [عطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%A8.md) | Komşu | Bozulma ve sakatlanma | İş göremez hale gelme, telef olma | [عطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%A8.md) aracın veya organın işlevsizleşmesidir; هلك mutlak zevale işaret eder |
| [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) | Zıt | Kurtulma ve selamet | Yüksek bir yere çıkarak tehlikeden ve çukurdan sıyrılma | Uçuruma düşüşün tam aksine selamet tepesine ulaşıp hayatta kalma hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هلك | Düşüp yok olmak, çöküşe uğramak | Varlığın iç veya dış etkenlerle yapısal bütünlüğünü yitirip derin bir boşluğa yuvarlanması | Kesin |
| Latince | Perire, ruere | Yıkılmak, yok olup gitmek, düşmek | Perire kökün tükeniş yönünü, ruere ise yüksekten aşağıya doğru devrilme ve düşüş yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Perish, ruin | Yok olmak, mahvolmak, çökmek | Perish kelimesi biyolojik ve ahlaki çürüyüp yok olmayı, ruin ise yapısal çöküşü karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zugrunde gehen, verderben | Dibini boylamak, mahvolmak, bozulmak | Zugrunde gehen kökün tam olarak «temeline/dibine yuvarlanma» imgesini eksiksiz yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Périr, s'effondrer | Can vermek, çökmek, telef olmak | S'effondrer yapısal yıkılma ve çöküşü, périr ise toptan ortadan kalkmayı bildirir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَهْلَكْنَا / فَأَهْلَكْنَاهُمْ | Toplumsal azap ve kavimlerin tasfiyesi | Zulüm ve tuğyan sebebiyle önceki inkârcı medeniyetlerin tarih sahnesinden bütünüyle silinmesi (En'âm [6:6](https://lisan.digital/tr/ayet/6:6.md), Meryem [19:98](https://lisan.digital/tr/ayet/19:98.md), Secde [32:26](https://lisan.digital/tr/ayet/32:26.md)) |
| هَلَكَ | Biyolojik ölüm ve geride varis bırakmama | Bir kimsenin vefat edip dünyadan ayrılması, miras veya peygamberlik bağlamı (Nisâ [4:176](https://lisan.digital/tr/ayet/4:176.md), Mü'min [40:34](https://lisan.digital/tr/ayet/40:34.md)) |
| يُهْلِكَ الحَرْثَ وَالنَّسْلَ | İfsat ve üretim dengesinin bozulması | İktisadi, ahlaki ve biyolojik neslin ve ürünün bozularak heder edilmesi (Bakara [2:205](https://lisan.digital/tr/ayet/2:205.md)) |
| هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَهْ | Güç ve meşruiyetin kaybolup gitmesi | Kıyamet günü dünyevi nüfuzun, mülkün ve saltanatın bütünüyle hükümsüz kalıp elden çıkması (Hâkka [69:29](https://lisan.digital/tr/ayet/69:29.md)) |
| لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ | Manevi ve ahlaki helak; inkârda ısrar | Apaçık bir hakikat karşısında bile bile küfrü ve sapkınlığı tercih ederek ruhsal olarak tükeniş (Enfâl [8:42](https://lisan.digital/tr/ayet/8:42.md)) |
| كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ | Ontolojik fena ve mutlak geçicilik | Yaratılmış olan her varlığın bizatihi var olma gücünden yoksun olup mutlak zevale mahkûm oluşu (Kasas [28:88](https://lisan.digital/tr/ayet/28:88.md)) |
| يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ | Kendi kendini imha ve yalan yere yemin | Münafıkların sahte mazeretler ve yalan yeminlerle kendilerini felakete sürüklemeleri (Tevbe [9:42](https://lisan.digital/tr/ayet/9:42.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ontolojik fena ve ilahi adalet | Kasas [28:88](https://lisan.digital/tr/ayet/28:88.md) ayeti bağlamında eşyanın bizatihi yokluğu (adem) ile Allah'ın beka sıfatı; kavimlerin helakinde kesb ve ilahi sünnet ilişkisi | Varlığın zati yetersizliği ve hak edilmiş nihai tasfiye |
| Fıkıh | Telef olan mal ve kalâle mirası | Nisâ [4:176](https://lisan.digital/tr/ayet/4:176.md) gereğince geride çocuk ve baba bırakmadan ölen kimsenin durumu; akitlerde malın helak olmasıyla (telef) sorumluluğun intikali | Hukuki kişiliğin veya mülkiyet konusunun ortadan kalkması |
| Tefsir | Sünnetullah ve medeniyetlerin çöküşü | Kur'an'da helak edilen kavimlerin zulüm, ifsat ve haksız kazanç gibi nesnel sebeplere bağlı olarak helak edilmesi kanunu | Sebep-sonuç ilişkisine dayalı kaçınılmaz tarihsel tasfiye |
| Hadis | Aşırılık ve ihtilaf uyarısı | Geçmiş ümmetlerin peygamberlerine aşırı soru sormak ve ihtilaf etmek suretiyle helak olduklarını belirten nebevi ikazlar | Dini ve ahlaki dengenin yitirilmesiyle gelen toplumsal dağılma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İlahi yasaya aykırılığın getirdiği manevi iflas | Dengeyi yitiren iradenin kendi kendini yokluğa mahkûm etmesi | Varlık gayesinden sapan bir bilincin kendi özünü çürütüp tüketmesi | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve ontolojik düzen | Bir sistemin entropi artışıyla dağılması | Yapısal bütünlüğün korunamayıp kaos ve yokluğa evrilmesi | Dış girdiden veya temel dengeden mahrum kalan organizmanın çözünmesi | Güçlü |
| Siyasi | Devlet ve iktidar felsefesi | Zulüm üzerine kurulu rejimlerin tasfiyesi | Meşruiyet zeminini kaybeden otoritelerin çöküş kanunu | Adaletten sapan yönetimlerin iç çürüme yoluyla tarih sahnesinden silinmesi | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve mülkiyet | Kaynakların israfı ve üretimin felç olması | Hırs ve sömürünün ekonomik düzeni çökertmesi | Bakara [2:205](https://lisan.digital/tr/ayet/2:205.md) gereği ekinin ve neslin ifsat edilerek iktisadi felakete yol açılması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik düzensizlik ve yapısal kararsızlık (Instability) | Kendi iç dengesini ve enerji döngüsünü koruyamayan bir sistemin kritik eşiği aşarak çökelmesi ve fonksiyonel formunu kaybetmesi hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve kurumsal iflas (Systemic Collapse) | Ortak ahlaki ve hukuki bağlayıcılığını yitiren toplumların iç çatışmalar ve kurumsal çözülme sonucunda dağılıp tarih sahnesinden çekilmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Helak kavramını yalnızca gökten taş yağması, tufan veya yıldırım gibi ani fiziksel felaketlerle sınırlayıp ahlaki, siyasi ve ekonomik çürüme boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bireyin yalan yere yeminle ruhunu öldürmesinden (Tevbe [9:42](https://lisan.digital/tr/ayet/9:42.md)), iktisadi üretimin ifsat edilmesine (Bakara [2:205](https://lisan.digital/tr/ayet/2:205.md)), bir devletin meşruiyetini yitirmesinden nihai ontolojik fena hakikatine kadar uzanan çok katmanlı bir çöküş nizamıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumların helakini sadece geçmişte kalmış mucizevi felaketler sanarak, günümüzdeki ahlaki kokuşmuşluk, iktisadi adaletsizlik ve kurumsal çöküşlerin aslında birer helak süreci olduğunu fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih felsefesini, sünnetullah yasasını ve varlık hiyerarşisini kuran temel kavramlardan biridir; adaletten sapan sistemlerin nasıl çöktüğünü nesnel bir sebep-sonuç ilişkisi içinde açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş peygamberlerin kavimleriyle olan kıssalarında, iktisadi ve ahlaki ifsat uyarılarında, miras hukukunda (kalâle) ve yaratılışın mutlak fena ve beka boyutunu bildiren itikadi ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahi cezaların keyfi veya rastlantısal olduğu algısını kırar; helakin aslında insanın ve toplumların kendi elleriyle ürettikleri fesadın doğal ve kaçınılmaz bir sonucu olduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüksek bir mevkiden veya dağ yarığından derin bir boşluğa yuvarlanma, yere çarpıp kırılma ve yapısal bütünlüğü yitirme.
- Soyut anlam: İlahi varoluş gayesinden ve adalet zemininden kopan fert ve toplulukların meşruiyetlerini yitirerek ontolojik ve ahlaki bir çöküşle tasfiye olmaları.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin kendi içindeki denge parametrelerini sıfırlaması neticesinde dış müdahaleye gerek kalmaksızın kaçınılmaz bir yok oluş girdabına sürüklenmesi.
- LaTeX modeli: $$S(t) \xrightarrow{\; \nabla J \le 0 \;} S_0 \cap \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$ zaman içindeki canlı sistemi, toplumu veya varlığı temsil eder. $\nabla J$ sistemin adalet, meşruiyet ve ilahi yasalara uyum eğimini (gradyanını) gösterir. Bu eğimin sıfırın altına düşmesi ($\nabla J \le 0$), sistemin iç çürümesini ve düşüşünü başlatır. Bu sürecin nihai sınırı ise sistemin başlangıç durumunun boş kümeye indirgenmesi ($S_0 \cap \emptyset$), yani helak olarak varlık sahnesinden bütünüyle silinmesidir.

## Geçtiği ayetler (63 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D9%83/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/2:195.md) — التَّهْلُكَةِ

وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Allah yolunda infak edin ve ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. İhsan edin, şüphesiz Allah ihsan edenleri sever.

### [Bakara 2:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/2:205.md) — وَيُهْلِكَ

وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

Meal (IK): Ve o, yanından ayrılınca yeryüzünde fesad çıkarmaya, harsı ve nesli yok etmeye çalışır. Allah fesadı sevmez.

### [Ali İmran 3:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/3:117.md) — فَأَهْلَكَتْهُ

مَثَلُ مَا يُنْفِقُونَ فِي هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Bu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.

### [Nisa 4:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/4:176.md) — هَلَكَ

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Senden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.

### [Maide 5:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/5:17.md) — يُهْلِكَ

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ أَنْ يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Andolsun ki, Allah; ancak Meryem oğlu Mesih’tir, diyenler kafir olmuşlardır. De ki: Eğer, Meryem oğlu Mesih’i anasını ve yeryüzünde olanların hepsini helak etmek isterse; kim, Allah’a karşı koyabilir? Göklerin, yerin ve arasındakilerin mülkü Allah’ındır. Dilediğini yaratır. Ve Allah, her şeye Kadir’dir.

### [En'am 6:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:6.md) — أَهْلَكْنَا · فَأَهْلَكْنَاهُمْ

أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ

Meal (IK): Görmediler mi ki; Biz, onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Biz, onları sizi yerleştirmediğimiz şekilde yer yüzüne yerleştirmiş, gökten bol yağmur yağdırmış ve altlarından ırmaklar akıtmıştık. Sonra onları günahlarından dolayı yok ettik. Ve aralarından başka bir nesil yetiştirdik.

### [En'am 6:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:26.md) — يُهْلِكُونَ

وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَيَنْأَوْنَ عَنْهُ وَإِنْ يُهْلِكُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onlar, hem bundan vazgeçirmeye çalışırlar, hem de kendileri ondan uzaklaşırlar. Onlar sadece kendilerini helake sürüklerler de farkına varmazlar.

### [En'am 6:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:47.md) — يُهْلَكُ

قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz; Allah’ın azabı siz ansızın ve açıkça gelirse; zalimler güruhundan başka kimse helake uğratılmış olur mu?

### [En'am 6:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/6:131.md) — مُهْلِكَ

ذَلِكَ أَنْ لَمْ يَكُنْ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَى بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا غَافِلُونَ

Meal (IK): Bu; Rabbının, haberleri yokken, kasabalar halkını haksız yere helak edici olmadığından dolayıdır.

### [Araf 7:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:4.md) — أَهْلَكْنَاهَا

وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ

Meal (IK): Nice kasabalar vardır ki; Biz, onları helak etmişizdir. Geceleyin uyurken, öğleyin dinlenirken, baskınımız gelip çattı onlara.

### [Araf 7:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:129.md) — يُهْلِكَ

قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا قَالَ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Sen, bize gelmezden önce de, geldikten sonra da eziyyet edildik. Dedi ki: Rabbınızın, düşmanınızı yok etmesi ve yeryüzünde sizi onların yerine getirmesi umulur. Ve o zaman nasıl davranacağınıza bakacaktır.

### [Araf 7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:155.md) — أَهْلَكْتَهُمْ · أَتُهْلِكُنَا

وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ أَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ

Meal (IK): Musa, ta’yin ettiğimiz vakit için kavminden yetmiş kişi seçti. Onları titreme tutunca dedi ki: Rabbım; dileseydin önce onalrı da helak ederdin, beni de. İçimizdeki beyinsizlerin işledikleri yüzünden bizi helak eder misin? Bu, Senin imtihanından başka birşey değildir. Onunla dilediğini dalalete düşürür, dilediğini de hidayete götürürsün. Sen, bizim dostumuzsun. O halde bizi bağışla, merhamet et bize. Sen bağışlayanların en hayırlısısın.

### [Araf 7:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:164.md) — مُهْلِكُهُمْ

وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani, içlerinden bir topluluk demişti ki: Allah’ın kendilerini helak edeceği veya çetin bir azab ile cezalandıracağı bir kavme ne diye öğüt veriyorsunuz? Onlar da: Rabbınıza karşı mazeret olsun ve belki sakınırlar diye, demişlerdi.

### [Araf 7:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/7:173.md) — أَفَتُهْلِكُنَا

أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ

Meal (IK): Veya daha önce sadece atalarımız şirk koşmuştu, biz ise onların ardından gelen bir nesiliz, bizi batıl işleyenlerin yaptıkları yüzünden helak eder misin? demeyesiniz.

### [Enfal 8:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/8:42.md) — لِيَهْلِكَ · هَلَكَ

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Hani siz, o vakit vadinin yakın kenarında idiniz, onlar da öte yamacında idiler. Kervan ise sizden daha aşağıda idi. Eğer bir yerde buluşmak üzere sözleşseydiniz; muhakkak ki vaktini ta’yinde ihtilafa düşerdiniz. Fakat Allah, işlenmesi gerekli olan emri yerine getirmek için yaptı. Ta ki helak olan; apaçık bir delilden dolayı helak olsun, yaşayan da apaçık bir delilden dolayı yaşasın. Ve muhakkak ki Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Enfal 8:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/8:54.md) — فَأَهْلَكْنَاهُمْ

كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ

Meal (IK): Firavun hanedanıyla, onlardan öncekilerin gidişi gibi. Rabblarının ayetlerini yalanlamışlardı da, Biz de günahlarından dolayı onları helak etmiş ve Firavun hanedanını suda boğmuştuk. Hepsi de zalimlerdi.

### [Tevbe 9:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/9:42.md) — يُهْلِكُونَ

لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ وَلَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Eğer kolay bir kazanç ve orta bir sefer olsaydı; elbette senin arkana düşerlerdi. Fakat zorluk onlara uzak geldi. Gücümüz yetseydi; herhalde biz de sizinle beraber çıkardık, diye yemin edeceklerdir. Kendilerini helak ederler. Allah biliyor ki; onlar muhakkak yalancılardır.

### [Yunus 10:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/10:13.md) — أَهْلَكْنَا

وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizden önce nice nesilleri zulmettikleri zaman helak ettik. Peygamberleri onlara apaçık delillerle geldikleri halde, onlar inanmamışlardı. İşte Biz, suçlu kavmi böyle cezalandırırız.

### [Hud 11:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/11:117.md) — لِيُهْلِكَ

وَمَا كَانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرَى بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا مُصْلِحُونَ

Meal (IK): Kasabaların halkı ıslah edilip dururken Rabbın haksız yere onları helak etmez.

### [Yusuf 12:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/12:85.md) — الْهَالِكِينَ

قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Vallahi sen, hala Yusuf’u anıp duruyorsun, sonunda ya kederinden bitkin düşeceksin veya helake uğrayanlardan olacaksın.

### [İbrahim 14:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/14:13.md) — لَنُهْلِكَنَّ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Küfredenler peygamberlerine dediler ki: Ya bizim dinimize dönersiniz, ya da sizi memleketimizden çıkarırız. Rabbları da onlara vahyetti ki: Biz,

### [Hicr 15:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/15:4.md) — أَهْلَكْنَا

وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا وَلَهَا كِتَابٌ مَعْلُومٌ

Meal (IK): Biz, hiç bir kasabayı bilinen bir yazısı olmaksızın helak etmedik.

### [İsra 17:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/17:16.md) — نُهْلِكَ

وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا

Meal (IK): Bir kasabayı da helak etmek istediğimiz zaman; varlıklılarına emir veririz de, orada fasıklık yaparlar. Bunun üzerine artık oraya söz hak olur. Ve Biz de onları yerle bir ederiz.

### [İsra 17:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/17:17.md) — أَهْلَكْنَا

وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ وَكَفَى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

Meal (IK): Nuh’tan sonra, nice nesilleri yok etmişizdir. Kullarının günahlarına Habir ve Basir olarak Rabbın yeter.

### [İsra 17:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/17:58.md) — مُهْلِكُوهَا

وَإِنْ مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِكُوهَا قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَابًا شَدِيدًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا

Meal (IK): Hiç bir kasaba yoktur ki; kıyamet gününden önce Biz, onu helak edecek veya şiddetli bir azabla azablandıracak olmayalım. Bu, Kitab’da yazılmıştır.

### [Kehf 18:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/18:59.md) — أَهْلَكْنَاهُمْ · لِمَهْلِكِهِمْ

وَتِلْكَ الْقُرَى أَهْلَكْنَاهُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَعَلْنَا لِمَهْلِكِهِمْ مَوْعِدًا

Meal (IK): İşte zulmettiklerinden dolayı helak ettiğimiz kasabalar. Onları yok etmek için, bir süre tayin etmiştik.

### [Meryem 19:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/19:74.md) — أَهْلَكْنَا

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثَاثًا وَرِئْيًا

Meal (IK): Onlardan önce nice nesilleri yok ettik ki, varlıkça ve gösterişçe bunlardan çok daha üstündüler.

### [Meryem 19:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/19:98.md) — أَهْلَكْنَا

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا

Meal (IK): Onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Şimdi onlardan hiç bir varlık emaresi hissediyor veya bir ses işitiyor musun?

### [Taha 20:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/20:128.md) — أَهْلَكْنَا

أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى

Meal (IK): Kendilerinden önce nice nesilleri yok edişimiz hala onları uyarmadı mı? Halbuki onların yurdlarında gezinip duruyorlar. Doğrusu bunda sağduyu sahipleri için ayetler vardır.

### [Taha 20:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/20:134.md) — أَهْلَكْنَاهُمْ

وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى

Meal (IK): Eğer onları daha evvel azaba uğratarak yok etseydik: Rabbımız, bize bir peygamber gönderseydin de hor ve rüsvay olmadan önce ayetlerine uysaydık olmaz mıydı? diyeceklerdi.

### [Enbiya 21:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/21:6.md) — أَهْلَكْنَاهَا

مَا آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَفَهُمْ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onlardan önce helak etmiş olduğumuz kasaba halkı iman etmemişti. Şimdi bunlar mı iman edecekler?

### [Enbiya 21:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/21:9.md) — وَأَهْلَكْنَا

ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَيْنَاهُمْ وَمَنْ نَشَاءُ وَأَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Nihayet onlara verdiğimiz sözün doğruluğunu gösterdik. Kendilerini ve dilediklerimizi kurtardık, aşırı gidenleri de yok ettik.

### [Enbiya 21:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/21:95.md) — أَهْلَكْنَاهَا

وَحَرَامٌ عَلَى قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَنَّهُمْ لَا يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Helak ettiğimiz kasaba halkına da haramdır. Onlar geri dönmezler.

### [Hac 22:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/22:45.md) — أَهْلَكْنَاهَا

فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ

Meal (IK): Nice kasabaları zulüm ederken helak ettik. Şimdi onların altları üstlerine gelmiş ıpıssız durmaktadır, kuyuları körelmiş, sarayları yıkılmıştır.

### [Müminun 23:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/23:48.md) — الْمُهْلَكِينَ

فَكَذَّبُوهُمَا فَكَانُوا مِنَ الْمُهْلَكِينَ

Meal (IK): Onları yalanladılar ve bu yüzden helake uğratılanlardan oldular.

### [Şuara 26:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/26:139.md) — فَأَهْلَكْنَاهُمْ

فَكَذَّبُوهُ فَأَهْلَكْنَاهُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Böylece onu yalanladılar. Ve Biz, onları yok ettik. Muhakkak ki bunda bir ayet vardır. Ama onların çoğu mü’minler olmadı.

### [Şuara 26:208](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/26:208.md) — أَهْلَكْنَا

وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ

Meal (IK): Uyarıcılar olmaksızın Biz, hiç bir kasabayı helak etmedik.

### [Neml 27:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/27:49.md) — مَهْلِكَ

قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Aralarında Allah’a yemin ederek: Gece, biz ona ve ailesine baskın verelim. Sonra da onun dostuna; ailesinin yok edilişinde bulunmadığımızı şüphesiz doğru söylediğimizi bildirelim, dediler.

### [Kasas 28:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/28:43.md) — أَهْلَكْنَا

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِ مَا أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الْأُولَى بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, önceki nesilleri yok ettikten sonra Musa’ya insanlar için basiretler, hidayet ve rahmet olmak üzere kitabı verdik. Olur ki düşünürler diye.

### [Kasas 28:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/28:58.md) — أَهْلَكْنَا

وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ

Meal (IK): Biz; nimet ve refahıyla şımarmış nice kasabaları yok etmişizdir. İşte kendilerinden sonra çok az kimselerin oturabileceği yerleri. Ve oralara varis olanlar Biz’dik, Biz.

### [Kasas 28:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/28:59.md) — مُهْلِكَ · مُهْلِكِي

وَمَا كَانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّهَا رَسُولًا يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا وَمَا كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرَى إِلَّا وَأَهْلُهَا ظَالِمُونَ

Meal (IK): Anasına, ayetlerimizi okuyacak bir peygamber göndermedikçe Rabbın kasabaları helak etmiş değildir. Ve Biz; halkı zalim olan kasabalardan başkasını helak edici değiliz.

### [Kasas 28:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/28:78.md) — أَهْلَكَ

قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِنْدِي أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعًا وَلَا يُسْأَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Bu, bana; ancak bende olan bilgiden ötürü verilmiştir. Bilmez mi ki; Allah, önceleri ondan daha güçlü ve topladığı daha fazla olan nice nesilleri yok etmiştir. Suçlulardan günahları sorulmaz.

### [Kasas 28:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/28:88.md) — هَالِكٌ

وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Allah ile birlikte bir başka tanrıya yalvarma. O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. O’nun zatından başka her şey helak olacaktır. Hüküm O’nundur ve sadece O’na döndürüleceksiniz.

### [Ankebut 29:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/29:31.md) — مُهْلِكُو

وَلَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَى قَالُوا إِنَّا مُهْلِكُو أَهْلِ هَذِهِ الْقَرْيَةِ إِنَّ أَهْلَهَا كَانُوا ظَالِمِينَ

Meal (IK): Elçilerimiz İbrahim’e müjde ile gelince dediler ki: Biz; bu kasaba halkını yok edeceğiz. Çünkü oranın ahalisi zalim kimselerdir.

### [Secde 32:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/32:26.md) — أَهْلَكْنَا

أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ أَفَلَا يَسْمَعُونَ

Meal (IK): Şimdi yurtlarında gezip dolaştıkları, kendilerinden önceki nesillerden nicesini yok etmiş olmamız, onları doğru yola sevketmez mi? Şüphesiz bunlarda ayetler vardır. Hala dinlemezler mi?

### [Yasin 36:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/36:31.md) — أَهْلَكْنَا

أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لَا يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Görmüyorlar mı ki; kendilerinden önce nice nesilleri helak ettik. Ve onlar, bir daha kendilerine dönemezler.

### [Sad 38:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/38:3.md) — أَهْلَكْنَا

كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ فَنَادَوْا وَلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ

Meal (IK): Kendilerinden önce nice nesilleri helak ettik de onlar, çığlıklar kopardılar. Halbuki kurtulmak vakti değildi.

### [Mü'min 40:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/40:34.md) — هَلَكَ

وَلَقَدْ جَاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِمَّا جَاءَكُمْ بِهِ حَتَّى إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتَابٌ

Meal (IK): Andolsun ki; daha önce Yusuf da size apaçık burhanlarla gelmişti. O zaman da size getirdiği şeylerden şüphelenip durmuştunuz. Nihayet vefat edince: Allah, bundan sonra hiç bir peygamber göndermez, demiştiniz. İşte Allah; haddi aşan aşırı şüphecileri böyle şaşırtır.

### [Zuhruf 43:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/43:8.md) — فَأَهْلَكْنَا

فَأَهْلَكْنَا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشًا وَمَضَى مَثَلُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Biz, bunlardan daha güçlü olanları helak ettik. Öncekilerin misali geçti.

### [Duhan 44:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/44:37.md) — أَهْلَكْنَاهُمْ

أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ أَهْلَكْنَاهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Bunlar mı daha hayırlı, yoksa Tübba kavmi ile onlardan evvel gelenler mi? Biz, onları helak ettik. Muhakkak ki onlar, mücrimler idiler.

### [Casiye 45:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/45:24.md) — يُهْلِكُنَا

وَقَالُوا مَا هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَا إِلَّا الدَّهْرُ وَمَا لَهُمْ بِذَلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

Meal (IK): Hayat; ancak bu dünyada yaşadığımızdır. Ölürüz ve yaşarız. Bizi ancak Dehr helak eder, dediler. Oysa onların bu konuda bilgileri yoktur. Başka değil, onlar sadece zannediyorlar.

### [Ahkaf 46:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/46:27.md) — أَهْلَكْنَا

وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا مَا حَوْلَكُمْ مِنَ الْقُرَى وَصَرَّفْنَا الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Andolsun ki biz, çevrenizdeki kasabaları da yok ettik. Belki dönerler diye ayetleri takrar tekrar açıkladık.

### [Ahkaf 46:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/46:35.md) — يُهْلَكُ

فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ بَلَاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): Peygamberlerden azim sahibi olanların sabrettiği gibi sen de sabret. Onlar için acele etme. Onlar vaad olunduklarını gördükleri gün; sanki dünyada sadece gündüzün bir saatı kadar kaldıklarını sanırlar. Bu bir tebliğdir. Fasıklar güruhundan başkası helak edilir mi hiç?

### [Muhammed 47:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/47:13.md) — أَهْلَكْنَاهُمْ

وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ هِيَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْيَتِكَ الَّتِي أَخْرَجَتْكَ أَهْلَكْنَاهُمْ فَلَا نَاصِرَ لَهُمْ

Meal (IK): Nice kasabaları yok ettik ki; onlar, seni sürüp çıkaran kasabadan daha kuvvetli idiler. Ve onlara yardım eden de bulunmadı.

### [Kaf 50:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/50:36.md) — أَهْلَكْنَا

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ

Meal (IK): Biz; onlardan önce, kendilerinden daha kuvvetli olan ve diyar diyar dolaşan nice nesilleri yok etmişizdir. Kurtuluş var mı?

### [Necm 53:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/53:50.md) — أَهْلَكَ

وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَادًا الْأُولَى

Meal (IK): Ve gerçekten O helak etti evvelki Ad’ı.

### [Kamer 54:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/54:51.md) — أَهْلَكْنَا

وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا أَشْيَاعَكُمْ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, sizin benzerlerinizi hep helak etmişizdir. Şu halde bir düşünen var mı?

### [Mülk 67:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/67:28.md) — أَهْلَكَنِيَ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): De ki: Beni ve benimle beraber bulunanları, Allah helak eder veya esirgerse; kafirleri, elim bir azabdan kurtaracak olan kimdir?

### [Hakka 69:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/69:5.md) — فَأُهْلِكُوا

فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ

Meal (IK): Bu sebeple Semud, azgın bir sesle helak edildiler.

### [Hakka 69:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/69:6.md) — فَأُهْلِكُوا

وَأَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ

Meal (IK): Ad’a gelince; onlar da uğultulu, azgın bir fırtına ile helak edildiler.

### [Hakka 69:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/69:29.md) — هَلَكَ

هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَهْ

Meal (IK): Gücüm de yok olup gitti benden.

### [Mürselat 77:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/77:16.md) — نُهْلِكِ

أَلَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Öncekileri Biz helak etmedik mi?

### [Beled 90:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/ayet/90:6.md) — أَهْلَكْتُ

يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالًا لُبَدًا

Meal (IK): Yığın yığın mal tüketmişimdir, diyor.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir. Helak olmak, kaybolmak, yok olmak ve ölmek anlamlarına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والكاف واللام معهما
هك ل، ه ل ك، ك ه ل مستعملات
هكل:
الهَيْكَلُ: الفرس الطويلُ عُلْواً وعَدْواً. قال:
بمُنْجَرِدٍ قَيْدٍ الأوابدِ هَيْكَلِ
والهَيْكَلُ: بيتٌ للنَّصارَى فيه صَنَمٌ على خِلْقَةِ مريم عليها السّلام فيما يُذْكَرُ، قال:
مَشْيَ النَّصارَى حول بيت الهَيْكَلِ
هلك:
الهُلْكُ: الهَلاكُ. والاهْتِلاكُ: رَمْيُ الإنسان نِفسَهُ في تَهلُكةٍ. والتَّهْلُكَةُ: كلُّ شيءٍ يصيرُ عاقبتُه إلى الهَلاكِ.
والقَطاةُ تَهْتَلِكُ من خَوْفِ البازي، أي: ترمي نفسَها في المَهالِك.
وقومٌ هلكَى وهالكون.
والهُلاّكُ: الصَّعاليكُ الّذين ينتابون النّاسَ طلباً لمعروفِهِمْ من سوء الحال. قال جميل:
أَبْيتُ مع الهُلاّكِ ضيفاً لأَهلِـهـا		وأهلي قريبٌ مُوسِعون ذَوُو فَضْل
وهالِكُ أهلٍ: الذي يَهلِكُ في أهلِهِ، وكذلك الذي يَهْلِكُ أهلُه، قال:
وهالك أهلٍ يُجِنُّـونَـهُ		كآخَرَ في أهلِهِ لم يُجَنّ
ومفازةٌ هالكةٌ من سَلَكها، أي: هالكةٌ السّالكين. قال العجاج:
ومَهْمَهٍ هالكِ مَنْ تَعَرَّجا
أي: يُهِلكُ من تعرّج به عن الطّريق.
والهَلَكَةُ: مَشْرَفَةُ المَهْواةِ في جوّ السُّكاكِ، قال ذو الرمة:
ترى قُرْطَها في واضحِ اللِّيتِ مُشرفاً		على هَلَكٍ في نَفْـنـفٍ يتـطـوّحُ
والهَلُوكُ: المرأة الفاجرة. والهالِكيُّ: الحدّادُ.
كهل:
الكَهْلُ: الذي وَخَطَهُ الشَّيْب ورأيتَ له بَجالةً. ورجلٌ كَهْلٌ، وامرأة كهلةٌ. وقلّ ما يُقال للمرأةِ: كَهْلَة، إلاّ أن يقولوا: شَهْلَةٌ كَهْلةٌ.
واكْتهلَتِ الرّوضةُ إذا عمّها نَوْرُها، قال:
يُضاحكُ الشَّمسَ منها كوكبٌ شَرِق		مُؤزّرٌ بعَميمِ النَّبْتِ مُـكْـتَـهِـلُ
ونعجةٌ مُكتهلةٌ: مُخْتَمرة الرأسِ بالبياض.
والكاهِلُ: مُقَدَّمُ الظَّهْر، مما يلي العُنُقَ، وهو الثُلُث الأعلى، فيه ستُّ فَقَرات.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الكاف** و**اللام** onlarla birlikte
**هك ل**، **ه ل ك**، **ك ه ل** kullanımdadırlar

**هكل**:
**الهَيْكَلُ**: yükseklikçe ve koşuşça uzun at. Dedi ki:
بمُنْجَرِدٍ قَيْدٍ الأوابدِ **هَيْكَلِ**
Ve **الهَيْكَلُ**: içinde, zikredildiğine göre, Meryem عليه السّلام’ın yaratılışı üzere bir put bulunan Hristiyanlara ait bir ev. Dedi ki:
مَشْيَ النَّصارَى حول بيت **الهَيْكَلِ**

**هلك**:
**الهُلْكُ**: **الهَلاكُ**. Ve **الاهْتِلاكُ**: insanın kendisini bir **تَهلُكةٍ** içine atması. Ve **التَّهْلُكَةُ**: akıbeti **الهَلاكِ**’a varan her şey.
Ve **القَطاةُ** **تَهْتَلِكُ** **البازي** korkusundan; yani kendisini **المَهالِك** içine atar.
Ve **هلكَى** ve **هالكون** bir kavim.
Ve **الهُلاّكُ**: kötü hâlden dolayı insanların iyiliklerini istemek için insanlara gidip gelen serseriler. Cemîl dedi ki:
أَبْيتُ مع **الهُلاّكِ** ضيفاً لأَهلِـهـا		وأهلي قريبٌ مُوسِعون ذَوُو فَضْل
Ve **هالِكُ أهلٍ**: kendi ehli içinde helâk olan; yine ehli helâk olan kimse. Dedi ki:
و**هالك أهلٍ** يُجِنُّـونَـهُ		كآخَرَ في أهلِهِ لم يُجَنّ
Ve bir **مفازةٌ هالكةٌ** onu kat edene; yani yürüyenleri helâk eden. **العجاج** dedi ki:
ومَهْمَهٍ هالكِ مَنْ تَعَرَّجا
Yani: onu yoldan saptırarak kıvrılanı helâk eder.
Ve **الهَلَكَةُ**: **السُّكاكِ** boşluğunda **المَهْواةِ**’nın uçurum başı. **ذو الرمة** dedi ki:
ترى قُرْطَها في واضحِ اللِّيتِ مُشرفاً		على **هَلَكٍ** في نَفْـنـفٍ يتـطـوّحُ
Ve **الهَلُوكُ**: fâcir kadın. Ve **الهالِكيُّ**: demirci.

**كهل**:
**الكَهْلُ**: saçına ak düşmüş ve onda bir vakar gördüğün kimse. Ve **كَهْلٌ** bir erkek, ve **كهلةٌ** bir kadın. Ve kadına **كَهْلَة** denmesi azdır; ancak “**شَهْلَةٌ كَهْلةٌ**” demeleri müstesna.
Ve **اكْتهلَتِ الرّوضةُ**: çayır, çiçeği onu kapladığında. Dedi ki:
يُضاحكُ الشَّمسَ منها كوكبٌ شَرِق		مُؤزّرٌ بعَميمِ النَّبْتِ **مُـكْـتَـهِـلُ**
Ve **مُكتهلةٌ** bir koyun: başı beyazlıkla örtülü.
Ve **الكاهِلُ**: boyna bitişik olan taraftan, sırtın ön kısmı; ve o, üst üçte birdir; onda altı omur vardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

هلكَ الشيء يَهْلِكُ هَلاكاً وهُلوكاً، ومَهْلَكاً ومَهْلِكاً ومَهْلُكاً، وتَهْلُكَةً؛ والاسم: الهُلْكُ بالضم. قال اليزيدي: التَهْلُكَةُ من نوادر المصادر، ليست مما يجري على القياس. وأهلَكَهُ غيره، واسْتَهْلَكَهُ. والمَهْلَكَةُ والمَهْلِكَةُ: المفازةُ. وقال أبو عبيد: تميم تقول: هَلَكَهُ يَهْلِكُهُ هَلْكاً، بمعنى أهْلَكَهُ. وأنشد للعجَّاج:
ومَهْمَةٍ هالِكِ من تَعَرَّجا
يريد مهْلِك، كما يقال ليلٌ غاضٍ، أي مُغْضٍ. ويقال: أراد هالِكَ المتعرِّجين، أي من تَعَرَّجَ فيه هَلَكَ. وقد يجمع هالِكٌ على هَلْكى وهُلاَّلٍ. قال الشاعر:
ترى الأراملَ والهُلاَّكَ تتْبَعُهُ		يَسْتَنُّ منه عليهم وابِلٌ رَذِمُ
يعني به الفقراء. وقد جاء في المثل: فلانٌ هالِكٌ في الهَوالِكِ. وأنشد أبو عمرو بن العلاء لابن جِذْلِ الطِعانِ:
فأيقنتُ أنِّي ثائرُ ابنِ مُكَـدَّمٍغَداتَئِذٍ أو هالِكٌ في الهَوالِكِ
وقولهم: افْعَلْ ذاك إمَّا هَلَكَتْ هُلُكُ، بضم الهاء واللام، غير مصروف، أي على كلِّ حال. وتَهالَكَ الرجل على الفراش، أي سقط. واهْتَلَكَتِ القطاةُ خوفَ البازي، أي رمت بنفسها في المَهالِكِ. والهَلوكُ من النساء: الفاجرةُ المتساقطةُ على الرجال، ولا يقال رجلٌ هَلوكٌ. والهَلَكُ بالتحريك: الشيء الذي يهوي ويسقط. والهَلَكَةُ أيضاً: الهلاكُ؛ ومنه قولهم: هي الهَلَكَةُ الهَلْكاءُ؛ وهو توكيد لها، كما يقال: همج هامجٌ. والهالكِيُّ: الحدَّاد. قال الكسائي: يقال وقع في وادي تُهُلِّكَ وهو غير مصروف، ومعناهما الباطلُ.

##### Türkçe

**هلكَ** şey **يَهْلِكُ** **هَلاكاً** ve **هُلوكاً**; ve **مَهْلَكاً** ve **مَهْلِكاً** ve **مَهْلُكاً**; ve **تَهْلُكَةً** (olarak) (gelir); isim: ötre ile **الهُلْكُ**’tur. el-Yezîdî dedi: **التَهْلُكَةُ** nadir masdarlardandır; kıyasa göre cereyan edenlerden değildir. Başkası onu **أهلَكَهُ** (helâk etti); ve onu **اسْتَهْلَكَهُ** (tüketip yok etti). **المَهْلَكَةُ** ve **المَهْلِكَةُ**: çöl (ıssız bozkır). Ebû Ubeyd dedi: Temîm der ki: **هَلَكَهُ يَهْلِكُهُ هَلْكاً**; **أهْلَكَهُ** manasında. el-‘Accâc’tan şu beyit okunmuştur:
ومَهْمَةٍ هالِكِ من تَعَرَّجا
**هالِكِ** ile **مهْلِك** kastediyor; nitekim “**ليلٌ غاضٍ**” denir; yani **مُغْضٍ**. Ve denir ki: “**هالِكَ المتعرِّجين**”i istedi; yani onda **تَعَرَّجَ** eden kimse helâk oldu. Ve **هالِكٌ** bazen **هَلْكى** ve **هُلاَّلٍ** üzerine cem‘ edilir. Şair dedi ki:
ترى الأراملَ والهُلاَّكَ تتْبَعُهُ		يَسْتَنُّ منه عليهم وابِلٌ رَذِمُ
Bununla fakirleri kastediyor. Meselde gelmiştir: “Falan **هالِكٌ**’tir **الهَوالِكِ** içinde.” Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ, İbn Cizl et-Tı‘ân’a ait olarak şu beyiti okudu:
فأيقنتُ أنِّي ثائرُ ابنِ مُكَـدَّمٍغَداتَئِذٍ أو هالِكٌ في الهَوالِكِ
Ve onların sözü: “**افْعَلْ** şunu; ya **هَلَكَتْ هُلُكُ**”; **الهاء** ve **اللام**’ın ötreli olmasıyla; gayr-i munsarif; yani her hâl üzere. Adam döşek üzerine **تَهالَكَ** etti; yani düştü. **القطاةُ** doğanın korkusundan **اهْتَلَكَتِ**; yani kendisini **المَهالِكِ** içine attı. Kadınlardan **الهَلوكُ**: erkeklerin üzerine düşüp saçılan fâcire; “erkek **هَلوكٌ**” denmez. Hareke ile **الهَلَكُ**: yuvarlanıp düşen şey. **الهَلَكَةُ** da: helâk; ondan onların sözü: “O, **الهَلَكَةُ الهَلْكاءُ**’dır”; bu, ona bir te’kîddir; nitekim “**همج هامجٌ**” denir. **الهالكِيُّ**: demirci. el-Kisâî dedi: “**وادي تُهُلِّكَ**” vadisine düştü denir; o da gayr-i munsariftir; ikisinin manası bâtıldır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ك ل
هكل ، هلك ، كهل : ( مستعملة ) .
هكل : أما هكل فقد استعمل منه الهَيْكل وهو البناء المرتفع تُشبَّهُ به الفرسُ الطويل ، ومنه قول امرىء القيس :
بمُنْجرِدٍ قَيْدِ الأوابدِ هَيْكلِ
وقال الليث : الهَيْكَلُ بيتٌ للنَّصارى فيه صنم على خِلْقَةِ مَرْيَمَ فيما يزعمون ، ومنه قول الراجز :
مَشْيَ النَّصارى حول بَيْتِ الهيكل
وقال ابن شميل : الهيكل : الضخم من كل حيوان .
وقال الليث : الهيكل الفرسُ الطويلُ عُلْواً وعَدْواً .
هلك : قال الليث : الهُلْك : الهلاكُ .
وقال أبو عبيد : يقال الهُلْكُ والهَلْك والمُلْك والمَلْك .
قال : وقال أبو زيد : يقال لأذهَبَنَّ فإمَّا هُلْكٌ وإِمَّا مُلْكٌ ، وبعضهم يقول : فإما هَلْكٌ وإما مَلْكٌ ، وقال : الاهتلاكُ : رَمْيُ الإنسان نفسَه في تَهْلُكَةٍ ، قال : والتَّهْلُكَةُ : كل شيء يصير عاقبته إلى الهلاك .
قال الله : ( وَلاَ تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ) ( البَقَرَة : 195 ) . قال : والقطاة تَهْتَلِكُ من خوف البازي أي ترمي نفسها في المهالك ، وقوم هَلْكَى وهالكون ؛ والهُلاَّكُ : الصعاليكُ الذين ينتابون الناسَ طلباً لمعروفهم من سوء الحال ، قال جميل :
أَبيتُ مع الهُلاَّكِ ضيفاً لأهلها
وأهلي قريب موسعون ذوو فضل
وقال في قول الأعشى :
وهالكُ أهلٍ يُجِنُّونه
كآخرَ في أهلِه لم يُجَنّ
قال : هو الذي يَهْلِكُ في أهله ، قال : ويكونُ ( هالك أهلٍ ) الذي يهلك أهله . قال : ومفازة هالكة من سَلَكَها أي هالكةٌ السالكين .
وفي حديث سهيل عن أبيه عن أبي هريرة : ( إذا قال الرجلُ هلكَ الناسُ فهو أهلكهم ) ، معناه أن العالمِين الذي يُقَنِّطُونَ الناس من رحمة الله يقولون : هلكَ الناسُ ، أي استوجبُوا النار والخلود فيها بسوء أعمالهم ، ومعنى قوله : هو أهلكهم أي هو أوجب لهم ذلك ، والله جل وعز لم يُهْلِكهم .
وقال مالك في قوله : أهلكهم ، أي أبسلهم .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : هلكتُ الرجلَ وأهلكتُه بمعنى ، وأنشد :
ومهمهٍ هالِكِ مَن تَعَرَّجَا
يعني مُهْلِكٍ ، لغة تميم .
وقال شمر : روى أبو عدنان عن الأصمعي أنه قال في قوله : هالك من تعرجا : أي هالكٌ المتعرِّجين إن لم يُهْذِبوا في السير .
قال ، وقال أبو عبيدة : أخبرني رؤبة أنه يقال : هلكتَني بمعنى أهلكتني ، قال : وليست بلغتي .
وقال الليث : الهَلَكَةُ : مَشْرَفَةُ المَهْواة في جو السُّكّاك .
وقال غيره : الهَلَكُ المهواةُ بين الجبلين ، وقال امرؤ القيس :
رأتْ هَلَكاً بِنِجَافِ الغَبِيطِ
فكادت تَجُذُّ الحُقِيُّ الهِجَارا
وقال ذو الرمة يصف امرأة جيداءَ :
ترى قُرْطَها في واضح اللِّيتِ مشرفا
على هَلَك في نَفْنَفٍ يتطَوَّحُ
أبو عبيد عن الأصمعي : تهالك فلان على المتاع والفراش : إذا سقط عليه ، ومنه تهالُك المرأةِ ، وتَهَالَكَت المرأةُ في مِشْيتها .
وقال ، وقال أبو زيد : الهَلُوك : المرأة الفاجرة .
أبو عبيد قال ابن الكلبي أوّل من عمل الحديد من العرب هالكُ بن أسدِ بن خزيمة ، قال : ولذلك قيل لبني أَسد القُيُون ، ومنه قول لبيد :
جُنُوحُ الهالكيِّ على يديه
مُكِبّاً يجتلي نُقَبَ النِّصَالِ
أَراد بالهالكيِّ الْحَدَّاد .
وقال غيره : استهلك الرجلُ في كذا وكذا : إذا جَهَد نفسه ، واهتلك مثلُه .
وقال الراعي :
لهنَّ حديثٌ فاتنٌ يترك الفتى
خفيف الحشا مستهلِك الربْحِ طامعاً
أي يَجْهَد قلبَه في إثرها ، وطريق مستهلِكُ الوِرْد أَي يَجْهَدُ من سلكه .
قال الحطيئة يصف طريقاً :
مستهلكُ الوِرْدِ كالأُسْتِيِّ قد جَعَلَتْ
أَيدي المَطِيِّ به عاديَّةً رُكُبا
وقال عرام في حديثه : كنت أَتهلَّكُ في مفاوز ، أَي كنت أَدور فيها شبهَ المتحير ، وأَنشد :
كأنها قطرة جاد السحاء بها
بين السماء وبين الأرض تهتلك
وقال ابن بزرج : يقال هذه أَرض أَرِمَةٌ هَلَكُونُ ، وأرَضُونَ هَلكُونُ : إذا لم يكن فيها شيء يقال : هَلَكون نبات أرمِين .
عمرو عن أبيه قال : الْهَلْكى : الشَّرهون من الرجال والنساء ، يقال رجالٌ هَلْكَى ونساءٌ هَلكى ، الواحد هالك وهالكة .
ويقال : تركتها آرِمَةً هلِكينَ ، إذا لم يصبها الغيث منذ دهرٍ طويل .
وفي حديث الدَّجَّالِ : فإمَّا هَلَكَ الْهُلْكُ فإن ربّكم ليس بأَعْوَر ، ورواه بعضهم : إمَّا هلكتْ هُلْكُ .
وقال شمر : قال الفراء : العرب تقول أَفعل كذا إما هَلَكَتْ هُلُكٌ ياهذا ، وهُلُكُ يا هذا ، بإجراء وغير إجراء ، وبعضهم يضيفه : إما هَلَكَتْ هُلُكُه ، أي على ما خيلت ، أي على كل حال ، ونحوه .
وقال غيرُه في تفسير الحديث : إنْ شُبِّه عليكم بكلّ معنى ، وعلى كلّ حال ، فلا يُشَبِّهَنّ عليكم إن ربكم ليس بأَعْوَر .
ورَوَى بعضُهم حديثَ الدجّال : ولكن الهُلْكُ كلُّ الهُلْك . إن ربكم ليس بأعور ، وفي رواية : فإما هَلَكت هُلَّكُ فإن ربكم ليس بأعور . الهُلْكُ الهلاك .
قال ابن الأنباريّ : مَن رواه كذلك فمعناه لكنّ هلك الدجّال وخِزْيه وبيانَ كَذِبه في
عَوَره . قال : ومن رَوَاه : فإن هلكَتْ هُلْكٌ : أراد ما اشتبه عليكم من أمْرِه ، فلا يَشْتَبِهَنَّ عليكم أنّ ربكم ليس بأَعور .
وقال شمر : قال أبو زيد : هذه أرضٌ هَلَكُون : إذا كانت جدبةً وإن كان فيها ماءٌ ، ومررتُ بأرضٍ هَلَكين بفتح الهاء واللام .
وأنشد شمِر :
إنَّ سَدَى خَيرٍ إلى غيرِ أهلِه
كَهالكةٍ من السَّحاب المصوِّبِ
قال : هو السّحاب الذي يَصُوب للمَطَر ، ثم يُقْلِع فلا يكون له مطر ، فذلك هَلاكُه ، كذلك رواه ابن الأنباريّ عن ثعلب ، عن سَلَمة عن الفراء .
قال : وقال غيره : فلانٌ هِلْكة من الهِلَكِ ، أي ساقطةٌ من السواقط ، أي هالك .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الهالكة : النفْسُ الشَّرِهَة . يقال : هَلكَ يَهْلِكُ هَلاكاً : إذا شَرِه . ومنه قوله : ولمْ أهلِكْ إلى اللبَن ، أي لم أشْرَه .
قال : ويقال للمُزاحم على الموائد : المتهالك والمُلاهِس والأوْبَش والحاضر واللَّعْو ، فإِذا أكلَ بيدٍ ومَنع بيد فهو جَرْدَبان .
وقال شمِر : قال أبو عبيدة : يقال وقع فلانٌ في الهَلَكة الهلْكاء والسَّوْءَة السَّوْآء .
قال : وقال ابن الأعرابي : الهَلَكُ السَّنَة الشديدة .
وقال الأسْود بن يَعْفُر :
قالت له أُمُّ صَمْعا إذْ تُؤامِرُه :
أما ترَى لذوِي الأموالِ والهَلَكِ
كهل : قال الله جلّ وعزّ : في قصة عيسى : ( وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِى الْمَهْدِ وَكَهْلاً ) ( آل عِمرَان : 46 ) . قال الفرّاء : أراد ومُكلِّماً الناس في المَهد وكَهْلاً .
والعرب تَجعل يَفعل في موضع فاعل إذا كانا في عُطوفٍ مجتمِعَيْن في الكلام .
قال الشاعر :
بتُّ أُعَشِّيها بعَضْبٍ باتِرِ
يَقصدُ في أسؤُقِها وَجائرِ
أراد قاصدٍ في أَسْؤُقِها وجائر ؛ وقد قيل إنّه عطَف الكَهْل على الصِّفَة ، أراد بقوله ) فِى الْمَهْدِ ) ( آل عِمرَان : 46 ) صبيّاً وكهْلاً ، فردّ الكَهل على الصِّفة كما قال الله : ( دَعَانَا لِجَنبِهِ أَوْ قَاعِدًا ) ( يُونس : 12 ) .
وأخبرني المنذريّ عن أحمدَ بنِ يحيى أنّه قال : ذكر الله جلّ وعزّ لعيسى آيتين :
إحداهما : تكليمه الناسَ في المَهد ، فهذه مُعْجزة ، والأخْرَى : نُزوله إلى الأرض عند اقتراب الساعة كَهْلاً ابنَ ثلاثين سنةً يُكلِّمُ أُمَّةَ محمدٍ ، فهذه الآية الثانية .
قال : وأخبرنا ابن الأعرابيّ أنه يقالُ للغلام : مُراهِق ، ثم مُحْتلِم ، ثم يقال : خَرَجَ وجهُه ثمّ أَبقلتْ لحيَتُه ، ثمَّ مُجْتمِع ، ثمَّ كهْل وهو ابنُ ثلاثٍ وثلاثين سنةً .
قلت : وقيل له حينئذٍ : كَهْل : لانتهاء شبابه وكمالِ قوَّتِه .
وكذلك يقال للنّبات إذا تمَّ طوله : قد اكتَهل .
وقال الأعشى يصفُ نباتاً :
يُضاحِكُ الشمسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بِعَميمِ النَّبْتِ مُكْتهِلُ
قوله : يُضاحِكُ الشمسَ ، معناه يَدُور معها ، ومُضاحكتُه إيَّاها حَسْنٌ له ونَضْرَة ، والكوكَبُ : مُعظم النبات ، والشَّرق الرَّيَّان الممتلِىءُ ماءً ، والمؤَزَّر : الذي صار النَّبات كالإزار له ، والعَميم : النّبات الكَثِيف الحسَن ، وهو أكثرُ من الجَميم .
يقال : نباتٌ عَميم ومُعْتَمّ وعَمَم .
قلتُ : وإذا بلغ الخمسين فإنه يقال له : كَهْل .
ومنه قوله :
هل كَهْلُ خَمْسينَ إنْ شاقَتْهُ منزلةٌ
مُسَفَّهٌ رأيُه فيها ومَسْبُوبُ
فجعَلَه كهلاً وقد بلغ الخمسين .
وقال الليث : الكهل الذي وخَطَه الشَّيْب ورأيتَ له بَجَالَةً ، وامرأَةٌ كَهلة .
قال : وقلَّ ما يقولون للمرأة كَهْلة مُفْرَدة إلاّ أن يقولوا : شَهْلة كَهلة ، وجمعُ الكَهل كُهول وكُهْل .
قال : واكتَهلت الرَّوضة : إذا عَمَّها نَوْرُها .
قال : وقال بعضهم : نعجَة مكتهِلة ، وهي المُختمِرة الرأسِ بالبياض .
قلتُ : نعجَةٌ مكتَهِلةٌ : إذا انتهى سِنُّها . ورَجلٌ كَهلٌ ، وامرأَةٌ كهلةٌ : إذا انتهى شَبابُهما ، وذلك عند استكمالهما ثلاثاً وثلاثين سنة .
وقد يقال : امرأة كهلةٌ وإن لم يُذكَر معها شَهْلَة . قال ذلك الأصمعي ، وابنُ الأعرابي وأبو عبيدة .
وقال ابن السكيت : الكُهْلُول والوُهْشُوش والبُهلُول : كلُّه السَّخيُّ الكريم .
وقال الليث : الكاهل مُقدَّم الظّهر ممّا يلي العُنُق ، وهو الثلث الأعلى فيه ستُّ فَقارات ، قال امرؤ القيس :
له حارِكٌ كالدِّعْصِ لَبَّدَه الثَّرَى
إلى كاهل مثل الرتاج المضبب
وقال ابن شميل : الكاهل : ما ظَهَر من الزَّوْر والزور ما بَطَنَ من الكاهل .
وقالُ غيره : الكاهل من الفَرَس : ما ارتَفَع من فروع كَتِفَيه ، وقال أبو دواد :
وكاهل أفرع فيه مع الإ
فراع إشرافٌ وتَقْبيبُ
وقال أبو عُبيدة : الحارِكُ فروع الكَتِفين ، وهو أيضاً الكاهل ، قال : والمَنسِج أسفلُ من ذلك ، والكاثِبة مقدَّمُ المَنْسج .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّ رجلاً أرادَ الجهادَ معه ، فقال : ( هل في أَهلِك مِن كاهِل ؟ ) ويُرْوَى مَنْ كاهَل فقال : لا . قال ( ففيهم فجاهِدْ ) .
قال أبو عُبيد : قال عُبيدة : هو مأخوذ الكَهْل ، يقول : هل فيهمْ مَنْ أسَنَّ وصار كَهْلاً ، يقال منه : رجل كَهْل وامرأةٌ كَهْلة ، وأنشدنا قول الراجز :
ولا أَعودُ بَعْدَهَا كَرِيّا
أُمارِس الكَهْلَة والصَّبِيّا
ورُوِي عن أبي سعيد الضرير أنه قال فيما ردّ على أبي عُبَيد : هذا خطأ قد يَخْلُفُ الرجلَ في أهله كهلاً وغير كهل ، قال : والذي سمعناه من العرب من غير مسألة أن الرجل الذي يخلُف الرجلَ في أهله يقال له الكاهِن ، وقد كهَن يَكْهُن كُهوناً ، قال : فلا يخلو هذا الحرفُ من شيئين أحدهما أن يكون المحدَّثُ ساء سمعه فظَنّ أنه كاهل ، وإنما هو كاهِنٌ ، أو يكون الحَرْف تُعاقَب فيه بين اللاّم والنّون ، كما قالوا : هَتَنَتِ السماءُ وهَتَلَت ، ومنه الغِرْيَن والغِرْيَل لما يَبْقَى في أسفل الحَوْض من الطِّين .
قلت : وهذا الّذي قاله أبو سَعيد له وَجْه غيرَ أنّه مستكرَه ، والذي عندي في تفسير قوله ( صلى الله عليه وسلم ) للرجل الذي أراد الجهادَ مَعَه : هل في أهلِك من كاهِل ؟ معناه هل في أهلِكَ مَنْ تَعْتَمِده للقيام بشأن عيالِك الصِّغار ومَن تخلُفه ممَّن يَلزمُك عَوْلُه ؟ فلما قال له : ماهم إلا صِبْية صِغار أجابه فقالَ تَخلَّف وجاهِدْ فيهم ولا تضيِّعهم .
وسمعتُ غيرَ واحد من العرب يقول : فلانٌ كاهِلُ بني فلان : أي معتَمدُهم في المُلِمَّات وسَنَدهم في المُهِمَّات ، وهو مأخوذ من كاهل الظَّهْر ، لأنَّ عُنُق الفَرَس يتسانَد إليه إذا أَحْضَر ، وهو معتَمد مقدَّم قَرَبُوس السَّرج ، واعتماد الفارس عليه ، ومن هذا قولُ رؤبةَ يَمْدَح مَعَدّاً :
إذَا مَعَدُّ عَدَّتِ الأوائلا
فابْنا نِزَارٍ فَرَّجا الزَّلازِلا
حِصْنَيْن كانا لَمَعدَ كاهِلا
أي كانا يَعنِي ربيعةَ ومُضَر عُمْدة أولاد مَعَدّ كلِّهم ، ثمّ وصفَهما فقال :
ومنكبين اعتليا التَّلاتِلاَ
والعرب تقول : مُضرُ كاهِلُ العرب ، وتميم كاهِلُ مُضَر ، وسعد كاهل تميم .
قلت : فهذا يبيِّن لك صحة ما اخترناه من هذه الأقاويل ، والله أعلم .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ : فلانٌ شديدُ الكاهل ، أي منيع الجانب ، ويقال طار لفلان طائرٌ كَهْل ، إذا كان له جَدُّ وحَظٌّ في الدنيا .
عمرو ، عن أبيه : الكَهُول : العَنْكبوت قال : وحُقُّ الكَهول : بَيْتُه .
وقال عمرو بنُ العاص لمعاوية حين أراد عزلَه عن مصر : إنّي أتيتُك من العراق وإنَّ أَمْرَك كحُقِّ الكَهُول ، فما زِلتُ أسْدِي وأُلْحِم حتى صار أَمرُك كَفلْكة الدّرَّارة وكالطِّراف الممدّد .
ورَوَى ابن السكّيت عن أبي عَمرو أَنّه قال : يقال للرجل : إنه لذو شاهِق وكاهِل وكاهِن ، بالنون واللام ، إذا اشتدّ غضبُه ، ويقال ذلك للفَحْل عند صِياله حين تَسْمع له صوتاً يَخْرج من جوفه .

##### Türkçe

ه ك ل
**هكل** , **هلك** , **كهل** : (kullanılan).

**هكل** : **هكل**’e gelince, ondan **الهَيْكل** kullanılmıştır; o, yüksek yapıdır; onunla uzun at benzetilir. Ondan, İmru’ul-Kays’ın sözü:
بمُنْجرِدٍ قَيْدِ الأوابدِ هَيْكلِ

Leys dedi: **الهَيْكَلُ** Hristiyanlara ait bir evdir; içinde, onların iddia ettiklerine göre Meryem’in yaratılışı üzere bir put vardır. Ondan, recezin sözü:
مَشْيَ النَّصارى حول بَيْتِ الهيكل

İbn Şumeyl dedi: **الهيكل**: her hayvandan iri olan.

Leys dedi: **الهيكل** yükseklikçe ve koşuşça uzun attır.

**هلك** : Leys dedi: **الهُلْك**: **الهلاك**tır.

Ebû Ubeyd dedi: **الهُلْكُ** ve **الهَلْك** ve **المُلْك** ve **المَلْك** denir.

Dedi: Ebû Zeyd dedi: “Mutlaka gideceğim; artık ya **هُلْكٌ** ya da **مُلْكٌ**.” denir; bazısı “artık ya **هَلْكٌ** ya da **مَلْكٌ**” der. Dedi: **الاهتلاكُ**: insanın kendisini bir **تَهْلُكَةٍ** içine atmasıdır. Dedi: **التَّهْلُكَةُ**: akıbeti helâke varan her şeydir.

Allah dedi: ( وَلاَ تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ) ( **البَقَرَة** : 195 ). Dedi: **القطاة** doğanın korkusundan **تَهْتَلِكُ** eder; yani kendisini helâk yerlerine atar. Ve **قوم هَلْكَى** ve **هالكون**; ve **الهُلاَّكُ**: kötü hâlden dolayı insanların iyiliklerini istemek için onlara gidip gelen serserilerdir. Cemîl dedi:
أَبيتُ مع الهُلاَّكِ ضيفاً لأهلها
وأهلي قريب موسعون ذوو فضل

A‘şâ’nın sözü hakkında dedi:
وهالكُ أهلٍ يُجِنُّونه
كآخرَ في أهلِه لم يُجَنّ

Dedi: O, kendi ehli içinde helâk olan kimsedir. Dedi: Ve (**هالك أهلٍ**) ehli helâk eden kimse olur. Dedi: Ve “**مفازة هالكة**” onu izleyen kimse için; yani yolcuları helâk edicidir.

Süheyl’in babasından, onun da Ebû Hureyre’den rivayet ettiği hadiste: ( إذا قال الرجلُ هلكَ الناسُ فهو أهلكهم ) ; manası: Allah’ın rahmetinden insanları ümitsizliğe düşüren âlimler “insanlar helâk oldu” derler; yani kötü amelleriyle ateşi ve onda ebedî kalmayı hak ettiler. Ve “o, onların **أهلكهم**’idir” sözünün manası: o, bunu onlara gerekli kılan kimsedir; hâlbuki Allah azze ve celle onları helâk etmemiştir.

Mâlik, “**أهلكهم**” sözü hakkında dedi: yani onları **أبسلهم** etti.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **هلكتُ** adamı ve **أهلكتُه** aynı manadadır. Ve şu beyit okundu:
ومهمهٍ هالِكِ مَن تَعَرَّجَا
yani **مُهْلِكٍ**; Temîm lehçesi.

Şemmer dedi: Ebû Adnân, Asma‘î’den rivayet etti; o, “**هالك من تعرجا**” sözü hakkında dedi ki: yani yürüyüşte düzgünleştirmezlerse, sapanların helâk edicisidir.

Dedi; Ebû Ubeyde dedi: Rü’be’nin bana haber verdiğine göre “**هلكتَني**” **أهلكتني** manasındadır. Dedi: Bu benim lehçem değildir.

Leys dedi: **الهَلَكَةُ**: **السُّكّاك**’ın boşluğunda, düşüş çukurunun üst tarafına bakan çıkıntıdır.

Başkası dedi: **الهَلَكُ** iki dağ arasındaki çukurdur. İmru’ul-Kays dedi:
رأتْ هَلَكاً بِنِجَافِ الغَبِيطِ
فكادت تَجُذُّ الحُقِيُّ الهِجَارا

Zû’r-Rumme, uzun boyunlu bir kadını vasfederek dedi:
ترى قُرْطَها في واضح اللِّيتِ مشرفا
على هَلَك في نَفْنَفٍ يتطَوَّحُ

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: “Falanca, meta ve döşek üzerine **تهالك** etti” denir; üzerine düştüğü zaman. Ondan, kadının **تهالُك**’u; ve kadın yürüyüşünde **تَهَالَكَت**.

Dedi; Ebû Zeyd dedi: **الهَلُوك**: fâhişe kadındır.

Ebû Ubeyd dedi: İbnü’l-Kelbî: Araplardan demiri ilk işleyen, **هالكُ بن أسدِ بن خزيمة**’dir. Dedi: Bu yüzden Benî Esed’e **القُيُون** denildi. Ondan, Lebîd’in sözü:
جُنُوحُ الهالكيِّ على يديه
مُكِبّاً يجتلي نُقَبَ النِّصَالِ
**الهالكيِّ** ile **الْحَدَّاد**’ı kastetti.

Başkası dedi: Adam, şunda bunda **استهلك** etti: kendisini zorladığı zaman; ve **اهتلك** onun gibidir.

Râ‘î dedi:
لهنَّ حديثٌ فاتنٌ يترك الفتى
خفيف الحشا مستهلِك الربْحِ طامعاً
yani onun peşinde kalbini zorlar. Ve “**طريق مستهلِكُ الوِرْد**” yani onu izleyen kimseyi zorlar.

Hutay’e, bir yolu vasfederek dedi:
مستهلكُ الوِرْدِ كالأُسْتِيِّ قد جَعَلَتْ
أَيدي المَطِيِّ به عاديَّةً رُكُبا

Arrâm, sözünde dedi: “Ben, çöllerde **أَتهلَّكُ** ederdim”; yani şaşkın gibi oralarda dönerdim. Ve şu beyit okundu:
كأنها قطرة جاد السحاء بها
بين السماء وبين الأرض تهتلك

İbn Bezrec dedi: “Bu, **أَرض أَرِمَةٌ هَلَكُونُ**” denir; ve “**أرَضُونَ هَلكُونُ**”: içinde hiçbir şey olmadığı zaman. “**هَلَكون نبات أرمِين**” denir.

Amr, babasından dedi: **الْهَلْكى**: erkek ve kadınlardan obur olanlardır. “Erkekler **هَلْكَى** ve kadınlar **هَلكى**” denir; tekili **هالك** ve **هالكة**’dir.

Ve “Onu, **آرِمَةً هلِكينَ** bıraktım” denir; uzun zamandan beri yağmur isabet etmediği zaman.

Deccâl hadîsinde: “Artık ya **هَلَكَ الْهُلْكُ**; çünkü Rabbiniz tek gözlü değildir.”; bazısı şöyle rivayet etti: “**إمَّا هلكتْ هُلْكُ**.”

Şemmer dedi: Ferrâ dedi: Araplar “Şunu yaparım; artık ya **هَلَكَتْ هُلُكٌ** ey bu!” ve “**هُلُكُ** ey bu!” der; i‘râb vererek ve vermeyerek. Bazısı onu izâfet yapar: “Artık ya **هَلَكَتْ هُلُكُه**”; yani tasavvur ettiğin üzere; yani her hâl üzere; ve benzeri.

Başkası, hadîsin tefsirinde dedi: Eğer size her manada ve her hâl üzere benzetilirse, Rabbinizin tek gözlü olmadığı size benzetilmesin.

Bazısı deccâl hadîsini şöyle rivayet etti: “Fakat **الهُلْكُ** bütün **الهُلْك**’tur. Rabbiniz tek gözlü değildir.” Ve bir rivayette: “Artık ya **هَلَكت هُلَّكُ**; çünkü Rabbiniz tek gözlü değildir.” **الهُلْكُ**: **الهلاك**tır.

İbnü’l-Enbârî dedi: Kim onu böyle rivayet ederse manası: fakat deccâlın helâki, rezilliği ve tek gözlülüğünde yalanının ortaya çıkmasıdır. Dedi: Kim de “**فإن هلكَتْ هُلْكٌ**” diye rivayet ederse, onun işi hakkında size karışık gelen şeyi kastetti; Rabbinizin tek gözlü olmadığı size karışık gelmesin.

Şemmer dedi: Ebû Zeyd dedi: “Bu, **أرضٌ هَلَكُون**”dur; kıraç olduğu zaman, içinde su olsa bile. Ve “**أرضٍ هَلَكين**”den geçtim; **الهاء** ve **اللام**’ı fetha ile.

Şemmer şu beyiti okudu:
إنَّ سَدَى خَيرٍ إلى غيرِ أهلِه
كَهالكةٍ من السَّحاب المصوِّبِ
Dedi: O, yağmur için aşağı inen, sonra açılıp giden ve yağmuru olmayan buluttur; işte bu onun helâkidir. İbnü’l-Enbârî bunu, Sa‘lebe’den, o da Seleme’den, o da Ferrâ’dan böyle rivayet etti.

Dedi: Başkası dedi: “Falanca, **هِلْكة**’dir **الهِلَكِ**’ten”; yani düşkünlerden bir düşkündür; yani helâk olmuş.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهالكة**: obur nefistir. “**هَلكَ يَهْلِكُ هَلاكاً**” denir: obur olduğu zaman. Ondan, “Süte doğru **أهلِكْ** etmedim”; yani oburluk etmedim.

Dedi: Sofralara üşüşene **المتهالك** ve **المُلاهِس** ve **الأوْبَش** ve **الحاضر** ve **اللَّعْو** denir. Eğer bir elle yer, bir elle men ederse o **جَرْدَبان**’dır.

Şemmer dedi: Ebû Ubeyde dedi: “Falanca, **الهَلَكة الهلْكاء** ve **السَّوْءَة السَّوْآء** içine düştü” denir.

Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَلَكُ** şiddetli yıldır.

Esved b. Ya‘fur dedi:
قالت له أُمُّ صَمْعا إذْ تُؤامِرُه :
أما ترَى لذوِي الأموالِ والهَلَكِ

**كهل** : Allah celle ve azze, Îsâ kıssasında dedi: ( وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِى الْمَهْدِ وَكَهْلاً ) ( **آل عِمرَان** : 46 ). Ferrâ dedi: “Ve beşikte ve **كَهْلاً** iken insanlarla konuşan”ı kastetti.

Araplar, ikisi sözde bir arada atıf içinde oldukları zaman, **يَفعل**’i **فاعل** yerinde yaparlar.

Şair dedi:
بتُّ أُعَشِّيها بعَضْبٍ باتِرِ
يَقصدُ في أسؤُقِها وَجائرِ
“Onun bacaklarında kasdeden ve eğri olan”ı kastetti. Ve denildi ki: **كَهْل**’i sıfata atfetti; ( فِى الْمَهْدِ ) ( **آل عِمرَان** : 46 ) sözüyle “çocukken ve **كهْلاً** iken”i kastetti; böylece **الكَهل**’i sıfata döndürdü; Allah’ın dediği gibi: ( دَعَانَا لِجَنبِهِ أَوْ قَاعِدًا ) ( **يُونس** : 12 ).

Münzirî bana, Ahmed b. Yahyâ’dan haber verdi; o dedi ki: Allah celle ve azze, Îsâ için iki âyet zikretti:
Bunlardan biri: beşikte insanlarla konuşmasıdır; bu bir mucizedir. Diğeri: saatin yaklaşması sırasında, otuz yaşında bir **كَهْلاً** olarak yere inişi; Muhammed ümmetiyle konuşur; işte bu ikinci âyettir.

Dedi: İbnü’l-A‘râbî’den bize haber verdi: oğlana **مُراهِق** denir, sonra **مُحْتلِم**, sonra “yüzü çıktı” denir, sonra sakalı bitti, sonra **مُجْتمِع**, sonra otuz üç yaşında iken **كهْل** denir.

Dedim: O vakit ona **كَهْل** denilmiştir; gençliğinin sona ermesi ve kuvvetinin kemale ermesi için.

Aynı şekilde, bitkiye boyu tamam olduğu zaman “**اكتَهل** etti” denir.

A‘şâ, bir bitkiyi vasfederek dedi:
يُضاحِكُ الشمسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بِعَميمِ النَّبْتِ مُكْتهِلُ
“**يُضاحِكُ الشمسَ**” sözü: onunla birlikte döner demektir; onun güneşle “gülüşmesi” ona güzellik ve tazelik verir. Ve **الكوكَبُ**: bitkinin büyüğü. Ve **الشَّرق**: suyla dolu, sulanmış. Ve **المؤَزَّر**: bitkinin ona bir izar gibi olduğu. Ve **العَميم**: sık ve güzel bitkidir; **الجَميم**’den daha çoktur.

“**نباتٌ عَميم**” ve **مُعْتَمّ** ve **عَمَم** denir.

Dedim: Elli yaşa ulaştığında ona **كَهْل** denir.

Ondandır, şu söz:
هل كَهْلُ خَمْسينَ إنْ شاقَتْهُ منزلةٌ
مُسَفَّهٌ رأيُه فيها ومَسْبُوبُ
Onu, elliye ulaşmış olduğu hâlde **كهلاً** yaptı.

Leys dedi: **الكهل**: saçına ak düşmüş ve onda bir vakar gördüğün kimsedir; ve **امرأَةٌ كَهلة**.

Dedi: Kadına tekil olarak **كَهلة** demeleri azdır; ancak “**شَهْلة كَهلة**” derler. Ve **الكَهل**’in çoğulu **كُهول** ve **كُهْل**’dür.

Dedi: **واكتَهلت الرَّوضة**: çayırı çiçeği kapladığı zaman.

Dedi: Bazısı dedi: **نعجَة مكتهِلة**; o, başı beyazlıkla örtünmüş olandır.

Dedim: **نعجَةٌ مكتَهِلةٌ**: yaşı sona erdiği zaman. Ve **رَجلٌ كَهلٌ** ve **امرأَةٌ كهلةٌ**: gençlikleri sona erdiği zaman; bu, otuz üç yılı tamamladıklarında olur.

Ve yanında **شَهْلَة** zikredilmese de “**امرأة كهلةٌ**” denebilir. Bunu Asma‘î, İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Ubeyde söyledi.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الكُهْلُول** ve **الوُهْشُوش** ve **البُهلُول**: hepsi cömert, kerimdir.

Leys dedi: **الكاهل** boyna bitişik olan sırtın ön kısmıdır; o, üst üçte birdir; onda altı omur vardır. İmru’ul-Kays dedi:
له حارِكٌ كالدِّعْصِ لَبَّدَه الثَّرَى
إلى كاهل مثل الرتاج المضبب

İbn Şumeyl dedi: **الكاهل**: **الزَّوْر**’dan görünen kısımdır; ve **الزور**: **الكاهل**’den içte kalan kısımdır.

Başkası dedi: Attan **الكاهل**: iki kürek kemiğinin dallarından yükselen kısımdır. Ebû Duvâd dedi:
وكاهل أفرع فيه مع الإ
فراع إشرافٌ وتَقْبيبُ

Ebû Ubeyde dedi: **الحارِكُ** iki kürek kemiğinin dallarıdır; o aynı zamanda **الكاهل**’dir. Dedi: **المَنسِج** bundan daha aşağıdır; ve **الكاثِبة** **المَنْسج**’in ön kısmıdır.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: Bir adam onunla birlikte cihada gitmek istedi; o da dedi ki: ( هل في أَهلِك مِن كاهِل ؟ ) ve “**مَنْ كاهَل**” diye de rivayet edilir. Adam dedi: Hayır. O dedi ki: ( ففيهم فجاهِدْ ) .

Ebû Ubeyd dedi: Ubeyde dedi: Bu, **الكَهْل**’den alınmıştır; “Onlarda yaşlanmış ve **كَهْلاً** olmuş kimse var mı?” der. Ondan: **رجل كَهْل** ve **امرأةٌ كَهْلة**. Ve bize recezin sözü okundu:
ولا أَعودُ بَعْدَهَا كَرِيّا
أُمارِس الكَهْلَة والصَّبِيّا

Ebû Sa‘îd ed-Darîr’den rivayet edildi; o, Ebû Ubeyd’e reddiye olarak dedi ki: Bu hatadır; adam, ehlinde **كهلاً** da bırakabilir, **غير كهل** de. Dedi: Bizim, soru olmaksızın Araplardan işittiğimiz: adamın ehlinde adamın yerine kalan kimseye **الكاهِن** denir; ve **كهَن يَكْهُن كُهوناً**. Dedi: Bu harf iki şeyden biri olmaktan çıkmaz: ya muhaddis işitmesini kötü yaptı da onun **كاهل** olduğunu sandı; hâlbuki o **كاهِنٌ**’dir; yahut harfte **اللاّم** ile **النّون** arasında nöbetleşme vardır; “**هَتَنَتِ السماءُ**” ve “**هَتَلَت**” dedikleri gibi; ve ondan, havuzun dibinde çamurdan kalan şeye **الغِرْيَن** ve **الغِرْيَل**.

Dedim: Ebû Sa‘îd’in dediği bunun bir yönü vardır; ancak zorlanmıştır. Benim yanımda, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) onunla birlikte cihada gitmek isteyen adama “Ehlinde **كاهِل** var mı?” sözünün tefsiri: Ehlinde, küçük çocuklarının işini yürütmek için dayandığın ve bakımı sana gerekli olanlardan yerine bıraktığın kimse var mı? demektir. Ona “Onlar ancak küçük çocuklardır” deyince ona cevap verdi ve dedi ki: “Geri kal ve onlarda cihad et; onları zayi etme.”

Araplardan birden fazlasını işittim: “Falanca, Benî falancanın **كاهِلُ**’idir”; yani belâlarda dayanakları ve önemli işlerde destekleridir. Bu, sırtın **كاهل**’inden alınmıştır; çünkü atın boynu, hızlandığı zaman ona dayanır; ve o, eyerin ön **قَرَبُوس**’unun dayanağıdır ve binicinin ona dayanmasıdır. Bundan, Rü’be’nin Ma‘add’ı övdüğü sözü:
إذَا مَعَدُّ عَدَّتِ الأوائلا
فابْنا نِزَارٍ فَرَّجا الزَّلازِلا
حِصْنَيْن كانا لَمَعدَ كاهِلا
yani iki kale, Ma‘add’ın bütün evlatlarının direği idi; sonra onları vasfetti ve dedi:
ومنكبين اعتليا التَّلاتِلاَ

Araplar der ki: **مُضرُ كاهِلُ العرب**; ve Temîm, **كاهِلُ مُضَر**; ve Sa‘d, Temîm’in **كاهل**’idir.

Dedim: Bu, bu sözlerden seçtiğimizin doğruluğunu sana açıklar; Allah daha iyi bilir.

Münzirî bana, Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: “Falanca **شديدُ الكاهل**’dir”; yani yanı sağlamdır. Ve “Falancaya **طائرٌ كَهْل** uçtu” denir; dünyada ona bir talih ve nasip olduğu zaman.

Amr, babasından: **الكَهُول**: örümcektir. Dedi: **وحُقُّ الكَهول**: onun evidir.

Amr b. el-Âs, Muâviye’ye, onu Mısır’dan azletmek istediği zaman dedi: “Sana Irak’tan geldim; senin işin **كحُقِّ الكَهُول** gibidir. Ben, durmadan bağışta bulunup yamadım; nihayet senin işin, **كَفلْكة الدّرَّارة** gibi ve **كالطِّراف الممدّد** gibi oldu.”

İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan rivayet etti: O dedi ki: “Adama ‘O, **ذو شاهِق وكاهِل وكاهِن**’dir’ denir; **بالنون واللام**; öfkesi şiddetlendiği zaman. Bu, aygıra da, azgınlığı sırasında, karnının içinden çıkan bir ses işittiğin zaman söylenir.”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء واللام وما يثلثهما)
(هلم) الهاء واللام والميم ليس فيه إلا قولهم هَلُمَّ: كلمة دعوة إلى شَيء. قالوا: وأصلها هَلْ أَؤُمُّ، كلامُ مَن يريد إتيان الطعام، ثمَّ كثُرت حتَّى تكلَّم بها الدَّاعي، مثل قولهم: تَعَالَ، أي اعْلُ، ثمَّ كثُرت حتّى قالها مَن كان أسفَلَ لمن كان فَوق. ويحتمل أنْ يكون معناها هلْ لك في الطَّعام أُمَّ، أي اقصِدْ. والذي عندنا في ذلك أنَّه من الكلام المُشكِل. وقد مرَّ مثلُه.
(هلا) الهاء واللام والحرف المعتلّ. يقولون: هَلاَ. كملةٌ تسكَّنُ بها الإناث عند مقارنةِ الفحل إيَّاها. قال:
* ألاَ حيِّيا لَيلَى وقُولاَ لها هَلاَ([1]) *
ويقال: ذهَبَ بذي هِلِيَّان، أي حيث لا يُدرَى.
(هلب) الهاء واللام والباء: أصلٌ يدلُّ على سُبوغٍ في شيءٍ وسَعَة. فالهُلْب: ما غلُظ من الشَّعر، كشعر الذَّنَب. وعيشٌ أهْلَبُ: واسع، كما يقال: عيش أزَبُّ. ويومٌ هَلاَّبٌ، إذا كان مطرُه دائماً في لِين. والهَلاَّبة: الرّيح الباردة مع قَطْرٍ([2])، ولذلك يقال لِشدَّة الزمان هُلْبَة. وإنَّما قِيل فرسٌ مهلوبٌ لأنّه قد جُزَّ هُلْبُ ذَنبِه.
(هلت) الهاء واللام والتاء. ليس بشيء، إلاَّ أنهم يقولون: الهَلْت: الجماعة([3]). [والهُلاَت([4])]: الاستِرخاء.
(هلج) الهاء واللام والجيم ليس بشيء. ويقولون: هَلَج: أتَى بكلامٍ ولا يوثَق به.
(هلس) الهاء واللام والسين يدلُّ على إخفاء شيءٍ: من كلامٍ وغيره. يقال: أهْلَسَ في الضَّحِك: أخْفاه. قال:
* تضحك مني ضَحِكاً إهلاسَا([5]) *
وهالَسَ فُلاناً: سارَّهُ. والمهلوسُ: الضَّعيف العَقْل، وهو القياس. والهُلاَس [شِبْه السُّلال من الهُزال([6])]، كأنَّ لحمَه خَفِيَ وتوارَى.
ومما شذَّ عن الباب الهَلْس: الخَيْر الكثير([7]).
(هلع) الهاء واللام والعين: يدلُّ على سُرعةٍ وحِدَّة. وناقة هِلْوَاعٌ: حديدة سريعة. ونعامةٌ هالِعٌ كذلك. ومنه الهَلَعُ في الإنسان: شِبْه الحِرْص. ورجلٌ هَلِعٌ وهَلُوع.
قال ابن السِّكِّيت: رجلٌ هُلْعَة يَهْلَعُ ويَجْزَع سريعاً. ويقال: ما لَهُ هِلَّعٌ ولا هِلَّعة، أي جَدْيٌ ولا عَنَاق، وسمِّيا بذلك لنَزقِهما.
(هلف) الهاء واللام والفاء: كلماتٌ متقاربةُ القِياس تدلُّ على كِبَر وضِخَم. والهِلَّوفُ: الشَّيخ الضَّخم. واللِّحيةُ الضخْمة هِلَّوفةٌ، والجمل الكبير هِلَّوْف.
(هلك) الهاء واللام والكاف: يدلُّ على كَسْرٍ وسُقوط. منه الهلاك: السُّقوط، ولذلك يقال للميت هَلَكَ. واهتَلكت القَطاةُ خَوْفَ البازِي: رمَتْ بنَفْسها على المهالك. فأمَّا قول الهذليّ([8]):
* ولا هُلُكِ المفارِشِ عُزَّل([9]) *
فيقول: ليس أمَّهاتُهم أمَّهات سَوء. وامرأةٌ هَلوكٌ، إذا تَهالكت في غُنْجها متكسِّرة. ولا يقال رجلٌ هلوك. والمُهْتَلِك: الذي يَهتلِك أبداً إلى مَن يكفُلُه، وناسٌ مهتلكون وهُلاَّك. وقول الحُطيئة:
مُستَهلِكُ الوِرْدِ كالأسْدِيِّ قد جَعَلَتْ *** أيدِي المطيِّ به عاديّةً رُغُبَا([10])
قالوا: مسهتلِك: جادٌّ والقياسُ لا يدلُّ إلاَّ على ما ذكرناه في صِفة القطاة إذا* اهتلكَتْ من خَوف البازي. والأرضُ الهَلَكِينُ([11]): الجَدْبة. والهَلَك: الشَّيء الهالك. والهَلَك: المَهْوَى بين الجبلَين. قال ذو الرُّمَّة:
تَرَى قُرْطَهَا في واضِحِ اللِّيتِ مُشْرِفاً *** على هَلَكٍ في نَفْنَفٍ يَتَطَوَّحُ([12])
أمَّا الهالكي فالحدَّاد، يقولون: نُسِبَ إلى الهالك بن عَمرو بن أسد بن خُزَيمة، وكان يَعْمَل الحديد، ولذلك قيل لبني أسدٍ: القُيُون.
---------------------__
([1]) البيت للنابغة الجعدي، يقوله في ليلى الأخيلية. اللسان (هلا) واللآلئ 282. وعجزه:
* فقد ركبت أمراً أغر محجلا *
([2]) في الأصل: "قطعة"، صوابه في المجمل واللسان.
([3]) لم أجد هذا في غير المجمل والمقاييس. والذي في القاموس: "والهلتات: الجماعة يقيمون ويظعنون". وفي مادة (هلث): "الهلثي والهلثاء والهلثاءة ويكسران، والهلثة بالضم: جماعة علت أصواتهم". والذي في اللسان (هلت): "والهلتاءة: الجماعة من الناس يقيمون ويظعنون. هذه رواية أبي زيد، ورواها ابن السكيت بالثاء" وصنع في مادة (هلت) صنيع صاحب القاموس وزاد عليه "الهلثاة" عن ثعلب.
([4]) التكملة من المجمل، ولم ترد في اللسان ولا القاموس. وجاءت بالثاء في القاموس فقط.
([5]) أنشده في اللسان (هلس) والمخصص (2: 145/14: 262).
([6]) التكملة من المجمل.
([7]) ذكر في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([8]) هو أبو كبير الهذلي، كما في المجمل وديوان الهذليين (2: 90).
([9]) البيت بتمامه كما في الديوان:
سجراء نفسي غير جمع أشابة *** حشدا ولا هلك المفارش عزل
 ([10]) وكذا جاءت روايته في الديوان 4 واللسان (أسد). وفي اللسان (هلك): "عادية ركبا".
([11]) يقال هلكين وهلكون أيضاً.
([12]) ديوان ذي الرمة 82 واللسان (هلك)، والكامل 145 ليبسك.

ـ

##### Türkçe

(هâ ve lâm ve onlara üçlü olanlar bâbı)

(هلم) **الهاء** ve **اللام** ve **الميم**’de, onların “**هَلُمَّ**” demelerinden başka bir şey yoktur: bir şeye davet kelimesi. Dediler ki: Aslı **هَلْ أَؤُمُّ**’dur; yemeğe gelmek isteyenin sözüdür; sonra çoğaldı, öyle ki davet eden onunla konuştu; onların “**تَعَالَ**” sözleri gibi, yani “yüksel”; sonra çoğaldı, öyle ki aşağıda olan, yukarıda olana onu söyledi. Ve muhtemeldir ki manası “yemekte senin için var mı, **أُمَّ**”, yani “kastet” olsun. Bizim katımızda bunda olan, onun müşkil sözden olduğudur. Benzeri geçmiştir.

(هلا) **الهاء** ve **اللام** ve illetli harf. Derler: **هَلاَ**. Dişiler, erkeğin onlara yaklaşması sırasında onunla sükûnet buldurulan bir kelimedir. Dedi:
* ألاَ حيِّيا لَيلَى وقُولاَ لها **هَلاَ** *
Ve denir: **ذَهَبَ بذي هِلِيَّان**, yani bilinmeyen yere.

(هلب) **الهاء** ve **اللام** ve **الباء**: bir asıl; bir şeyde yaygınlık ve genişliğe delalet eder. Şu halde **الهُلْب**: kıldan kalın olan şeydir; kuyruk kılı gibi. Ve **عيشٌ أهْلَبُ**: geniş; denildiği gibi: **عيش أزَبُّ**. Ve **يومٌ هَلاَّبٌ**: yağmuru yumuşaklık içinde sürekli olduğu zaman. Ve **الهَلاَّبة**: damla ile beraber soğuk rüzgâr; bunun için zamanın şiddetine **هُلْبَة** denir. Ancak “**فرسٌ مهلوبٌ**” denildi; çünkü kuyruğunun **هُلْب**’u kırpılmıştır.

(هلت) **الهاء** ve **اللام** ve **التاء**. Bir şey değildir; ancak onlar derler: **الهَلْت**: cemaat. [Ve **والهُلاَت**]: gevşeklik.

(هلج) **الهاء** ve **اللام** ve **الجيم** bir şey değildir. Ve derler: **هَلَج**: kendisine güvenilmeyen bir söz getirdi.

(هلس) **الهاء** ve **اللام** ve **السين**, sözden ve başkasından bir şeyi gizlemeye delalet eder. Denir: **أهْلَسَ** gülmede: onu gizledi. Dedi:
* تضحك مني ضَحِكاً إهلاسَا *
Ve **هالَسَ** falancayı: ona sır söyledi. Ve **المهلوسُ**: aklı zayıf olan; ve o kıyastır. Ve **الهُلاَس** [zayıflıktan sülâle benzeri], sanki eti gizlendi ve saklandı.
Ve bâbdan şâz olanlardan: **الهَلْس**: çok hayır.

(هلع) **الهاء** ve **اللام** ve **العين**: sürat ve keskinliğe delalet eder. Ve **ناقة هِلْوَاعٌ**: keskin, hızlı. Ve **نعامةٌ هالِعٌ** da böyledir. Ve ondan insandaki **الهَلَعُ**: hırsa benzer. Ve **رجلٌ هَلِعٌ** ve **هَلُوع**.
İbnü’s-Sikkît dedi: **رجلٌ هُلْعَة**; **يَهْلَعُ** ve **يَجْزَع** çabuk. Ve denir: onda ne **هِلَّعٌ** vardır ne **هِلَّعة**; yani ne oğlak ne dişi oğlak; ikisi de ataklıkları sebebiyle böyle adlandırıldı.

(هلف) **الهاء** ve **اللام** ve **الفاء**: kıyası birbirine yakın kelimelerdir; büyüklük ve iriliğe delalet eder. Ve **الهِلَّوفُ**: iri ihtiyar. Ve iri sakal **هِلَّوفةٌ**’dir; ve büyük deve **هِلَّوْف**.

(هلك) **الهاء** ve **اللام** ve **الكاف**: kırılma ve düşmeye delalet eder. Ondan **الهلاك**: düşme; bunun için ölüye **هَلَكَ** denir. Ve **اهتَلكت** toy kuşu, doğanın korkusundan: kendini helâk yerlerine attı. أما Huzelî’nin sözü([8]):
* ولا هُلُكِ المفارِشِ عُزَّل *
Şöyle der: anneleri kötü anneler değildir. Ve **امرأةٌ هَلوكٌ**, nazında kırılarak kendini bırakıp dağıldığı zaman. Ve **رجلٌ هلوك** denmez. Ve **المُهْتَلِك**: kendisini kefil olacak kimseye daima bırakan kimse; ve **ناسٌ مهتلكون** ve **هُلاَّك**. Ve Hutay’e’nin sözü:
مُستَهلِكُ الوِرْدِ كالأسْدِيِّ قد جَعَلَتْ *** أيدِي المطيِّ به عاديّةً رُغُبَا
Dediler: **مسهتلِك**: ciddi; ve kıyas, ancak toy kuşunun sıfatında, doğanın korkusundan **اهتلكَتْ** olduğu zaman zikrettiğimize delalet eder. Ve **الأرضُ الهَلَكِينُ**: kıtlık. Ve **الهَلَك**: helâk olmuş şey. Ve **الهَلَك**: iki dağ arasındaki uçurum. Zü’r-Rumme dedi:
تَرَى قُرْطَهَا في واضِحِ اللِّيتِ مُشْرِفاً *** على هَلَكٍ في نَفْنَفٍ يَتَطَوَّحُ
أما **الهالكي** ise demirci; derler: **الهالك** b. Amr b. Esed b. Huzeyme’ye nisbet edildi; demir işlerdi; bunun için Benî Esed’e **القُيُون** denildi.

---------------------__
([1]) Beyit Nâbiga el-Ca‘dî’nindir; onu Leylâ el-Ahîliyye hakkında söyler. Lisân (**هلا**) ve el-Leâlî 282. Ve ikinci mısraı:
* فقد ركبت أمراً أغر محجلا *
([2]) Asılda: “قطعة”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([3]) Bunu el-Mücmel ve el-Mekâyîs’ten başka yerde bulmadım. Ve Kâmûs’ta olan: “**والهلتات**: cemaat; ikamet ederler ve göçerler.” Ve (هلث) maddesinde: “**الهلثي** ve **الهلثاء** ve **الهلثاءة**; ikisi de kesrelenir; ve **الهلثة** damme ile: sesleri yükselen cemaat.” Ve Lisân’da (هلت) olan: “**والهلتاءة**: insanlardan cemaat; ikamet ederler ve göçerler. Bu Ebû Zeyd’in rivayetidir; onu İbnü’s-Sikkît **بالثاء** ile rivayet etti.” Ve (هلت) maddesinde Kâmûs sahibinin yaptığı gibi yaptı ve ona Sa‘leb’den “**الهلثاة**”yı ekledi.
([4]) Tekmile el-Mücmel’dendir; Lisân’da da Kâmûs’ta da gelmedi. Kâmûs’ta yalnız **بالثاء** ile geldi.
([5]) Lisân’da (**هلس**) ve el-Muhassas’ta (2: 145/14: 262) onu şâhid getirdi.
([6]) Tekmile el-Mücmel’dendir.
([7]) Kâmûs’ta zikredildi; Lisân’da zikredilmedi.
([8]) O, el-Mücmel ve Dîvânü’l-Huzeliyyîn’de (2: 90) olduğu üzere Ebû Kebîr el-Huzelî’dir.
([9]) Beyit, dîvânda olduğu üzere tamamıyla:
سجراء نفسي غير جمع أشابة *** حشدا ولا هلك المفارش عزل
([10]) Rivayeti dîvânda 4 ve Lisân’da (**أسد**) böyle geldi. Ve Lisân’da (**هلك**): “**عادية ركبا**”.
([11]) **هلكين** ve **هلكون** da denir.
([12]) Dîvânü Zî’r-Rumme 82 ve Lisân (**هلك**), ve el-Kâmil 145 (Lypsk).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الهلاك على ثلاثة (في المطبوعة: ذكر أن الهلاك على ثلاثة أوجه، ثم عدها أربعة، وتبعه في ذلك الفيروزآبادي في البصائر. لكن نجد أن السمين قال: الهلاك على أربعة أوجه، وذكرها. انظر: عمدة الحفاظ (هلك) ) أوجه:
- افتقاد الشيء عنك، وهو عند غيرك موجود كقوله تعالى: ﴿هلك عني سلطانيه﴾ [الحاقة/29].
- وهلاك الشيء باستحالة وفساد كقوله: ﴿ويهلك الحرث والنسل﴾ [البقرة/ 205] ويقال: هلك الطعام.
والثالث: الموت كقوله: ﴿إن امرؤ هلك﴾ [النساء/176] وقال تعالى مخبرا عن الكفار: ﴿وما يهلكنا إلا الدهر﴾ [الجاثية/24].
ولم يذكر الله الموت بلفظ الهلاك حيث لم يقصد الذم إلا في هذا الموضع، وفي قوله: ﴿ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا﴾ [غافر/34]، وذلك لفائدة يختص ذكرها بما بعد هذا الكتاب.
والرابع: بطلان الشيء من العالم وعدمه رأسا، وذلك المسمى فناء المشار إليه بقوله: ﴿كل شيء هالك إلا وجهه﴾ [القصص/88] ويقال للعذاب والخوف والفقر: الهلاك، وعلى هذا قوله: ﴿وما يهلكون إلا أنفسهم وما يشعرون﴾ [الأنعام/26]، ﴿وكم أهلكنا قبلهم من قرن﴾ [مريم/74]، ﴿وكم من قرية أهلكناها﴾ [الأعراف/4]، ﴿فكأين من قرية أهلكناها﴾ [الحج/45]، ﴿أفتهلكنا بما فعل المبطلون﴾ [الأعراف/173]، ﴿أتهلكنا بما فعل السفهاء منا﴾ [الأعراف/ 155]. وقوله: ﴿فعل يهلك إلا القوم الفاسقون﴾ [الأحقاف/35] هو الهلاك الأكبر الذي دل النبي صلى الله عليه وسلم بقوله: (لا شر كشر بعده النار) (لم أجده؛ وقد تقدم ص 300)، وقوله تعالى: ﴿ما شهدنا مهلك أهله﴾ [النمل/ 49]. والهلك بالضم: الإهلاك، والتهلكة: ما يؤدي إلى الهلاك، قال تعالى: ﴿ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة﴾ [البقرة/195] وامرأة هلوك: كأنها تتهالك في مشيها كما قال الشاعر:
*مريضات أوبات التهادي كأنما**تخاف على أحشائها أن تقطعا*
(البيت لمسلم بن الوليد في الحماسة البصرية 2/220، والحيوان 4/259. البيت نسبه المؤلف في المحاضرات للسعيد، وبعده:
*تسيب انسياب الأيم أخضره الندى ** يرفع من أطرافه ما ترفعا*
انظر: محاضرات الأدباء 2/139؛ والحيوان للجاحظ 4/259؛ وعمدة الحفاظ (هلك) ؛ وتفسير الراغب ورقة 129)
وكني بالهلوك عن الفاجرة لتمايلها، والهالكي: كان حداد من قبيلة هالك، فسمي كل حداد هالكيا، والهلك: الشيء الهالك.

##### Türkçe

- **الهلاك** üç (basılı nüshada: **الهلاك**ın üç vecih üzere olduğu zikredildi, sonra onları dört saydı; bu hususta onu **الفيروزآبادي** **البصائر**’de takip etti. Lakin biz **السمين**’in “**الهلاك** dört vecih üzeredir” dediğini ve onları zikrettiğini buluruz. Bak: **عمدة الحفاظ** (**هلك**) ) vech üzeredir:
- Şeyin senden yitmesi; hâlbuki o, başkasının yanında mevcut olmasıdır; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿هلك عني سلطانيه﴾ [الحاقة/29].
- Şeyin, dönüşüm ve bozulma ile helâk olması; ﴿ويهلك الحرث والنسل﴾ [البقرة/ 205] sözü gibi. Ve denilir: **هلك الطعام**.
- Üçüncüsü: ölüm; ﴿إن امرؤ هلك﴾ [النساء/176] sözü gibi. Ve Yüce Allah kâfirlerden haber vererek dedi: ﴿وما يهلكنا إلا الدهر﴾ [الجاثية/24].
Ve Allah, bu mevzide ve şu sözünde dışında, zemmi kastetmediği yerde ölümü **الهلاك** lafzıyla zikretmedi: ﴿ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا﴾ [غافر/34]; bu da, bu kitaptan sonra gelenle ilgili olarak zikri ona mahsus bir fayda içindir.
- Dördüncüsü: şeyin âlemden bâtıl olması ve kökten yokluğu; bu, ﴿كل شيء هالك إلا وجهه﴾ [القصص/88] sözüyle işaret olunan **فناء** diye adlandırılandır. Ve azap, korku ve fakirlik için: **الهلاك** denilir. Bu üzere onun sözü: ﴿وما يهلكون إلا أنفسهم وما يشعرون﴾ [الأنعام/26]، ﴿وكم أهلكنا قبلهم من قرن﴾ [مريم/74]، ﴿وكم من قرية أهلكناها﴾ [الأعراف/4]، ﴿فكأين من قرية أهلكناها﴾ [الحج/45]، ﴿أفتهلكنا بما فعل المبطلون﴾ [الأعراف/173]، ﴿أتهلكنا بما فعل السفهاء منا﴾ [الأعراف/ 155]. Ve onun sözü: ﴿فعل يهلك إلا القوم الفاسقون﴾ [الأحقاف/35] (bu) en büyük **الهلاك**tır; Peygamber صلى الله عليه وسلم onu şu sözüyle delâlet etti: (لا شر كشر بعده النار) (onu bulmadım; ve s. 300’de geçti). Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ما شهدنا مهلك أهله﴾ [النمل/ 49]. Ve **الهلك** (damme ile): **الإهلاك**tır. Ve **التهلكة**: **الهلاك**a götüren şeydir. Yüce Allah dedi: ﴿ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة﴾ [البقرة/195]. Ve **امرأة هلوك**: sanki yürüyüşünde kendini helâke atar; şairin dediği gibi:
*مريضات أوبات التهادي كأنما**تخاف على أحشائها أن تقطعا*
(بيت, **مسلم بن الوليد**’indir: **الحماسة البصرية** 2/220 ve **الحيوان** 4/259. Beyti müellif **المحاضرات**’te **السعيد**’e nispet etti; ve ondan sonra:
*تسيب انسياب الأيم أخضره الندى ** يرفع من أطرافه ما ترفعا*
Bak: **محاضرات الأدباء** 2/139; ve **الحيوان** للجاحظ 4/259; ve **عمدة الحفاظ** (**هلك**) ; ve **تفسير الراغب** ورقة 129)
Ve **الهلوك** ile, salınmasından dolayı fâcire kinaye yapıldı. Ve **الهالكي**: **هالك** kabilesinden bir demirci idi; böylece her demirciye **هالكيا** denildi. Ve **الهلك**: helâk olan şeydir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ل ك
فيه الهلاك والهلك والهلكة‏:‏ ووقعوا في المهلكة والمهالك‏.‏
وألقى بيده إلى التّهلُكة‏.‏
وهلكوا مهلكاً واحداً‏.‏
وفلان هالك في الهوالك‏.‏
واهتلك فلان‏:‏ ألقى نفسه في التّهلكة‏.‏
وأهلك الشيء واستهلكه‏.‏
وهوى في هلكٍ وهو مهوًى بين جبلين‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ترى قرطها في واضح اللّيت مشرفاً على هلكٍ في نفنفٍ يتطوّح ومن المجاز‏:‏ مفازة تهلك فيها الأرواح‏.‏
قال زهير‏:‏ وخرقٍ تهلك الأرواح فيه بعيد الغور مشتبه المتان وهلك على الشيء وتهالك عليه إذا اشتدّ حرصه وشرهه‏.‏
وأنا متهالك في مودّتك ومستهلك‏.‏
قال القطاميّ‏:‏ وتهالكت في هذا الأمر واستهلكت فيه إذا كنت مجداً فيه مستعجلاً‏.‏
قال الحطيئة يصف طريقاً‏:‏ مستهلك الورد كالأسديّ قد جعلت أيدي المطيّ به عاديةً رغباً ومرّ يهتلك في عدوه ويتهالك‏:‏ يجدّ‏.‏
قال الحارث ابن حرجة‏:‏ فلما يئست نسأت القلوص تهالك في سبسبٍ أغبر وتهالك على الفراش‏:‏ تساقط عليه‏.‏
وتهالكت في مشيتها‏:‏ تفيّأت وتكسّرت ومنه الهلوك‏:‏ للفاجرة والجمع الهلك‏.‏
وقوم هلاّكٌ‏:‏ صعاليك سيئو الحال‏.‏
قال أبو طالب في مدح رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم‏:‏ يلوذ به الهلاّك من آل هاشم فهم عنده في نعمة وفواضل وقال جميل‏:‏ أبيت مع الهلاّك ضيفاً لأهلها وأهلي قريبٌ موسعون ذوو فضل

##### Türkçe

ه ل ك
Onda **الهلاك** ve **الهلك** ve **الهلكة** vardır: ve **المهلكة**’ye ve **المهالك**’e düştüler.
Ve elini **التّهلُكة**’ye attı.
Ve tek bir **مهلكاً** olarak helâk oldular.
Ve falan, **الهوالك** içinde **هالك**tır.
Ve falan **اهتلك**: kendisini **التّهلكة**’ye attı.
Ve şeyi **أهلك** etti ve onu **استهلك** etti.
Ve iki dağ arasında bir düşüş yeri iken **هلكٍ** içine düştü ve o **مهوًى**dır.
Zû’r-Rumme dedi:
Onun küpesini, uyluğun açıklığında, bir **هلكٍ** üzerine yüksekçe görürsün; bir düzlükte yalpalayıp durur.
Ve mecazdandır: içinde canların helâk olduğu çöl.
Züheyr dedi:
Ve bir yarık ki onda canlar helâk olur; derinliği uzak, sırtları birbirine benzer.
Ve bir şey üzerinde **هلك** oldu ve ona **تهالك** etti: hırsı ve açgözlülüğü şiddetlendiği zaman.
Ve ben senin sevgin içinde **متهالك** ve **مستهلك**im.
Kutâmî dedi:
Bu işte **تهالكت** ve onda **استهلكت**: onda ciddi, onda aceleci olduğun zaman.
Hutay’e bir yolu vasfederek dedi:
Suya varışı **مستهلك**; aslan gibi; bineklerin elleri onda saldırgan, istekli kılınmıştır.
Ve bir kimse koşusunda **يهتلك** eder ve **يتهالك** eder: ciddi davranır.
Hâris b. Hurece dedi:
Artık ümidimi kesince, dişi deveyi geciktirdim; tozlu bir düzlükte **تهالك** eder.
Ve döşek üzerine **تهالك** etti: onun üzerine döküldü.
Ve yürüyüşünde **تهالكت**: gölgelenip salındı ve kırılıp büküldü.
Ve ondandır **الهلوك**: fahişe için; çoğulu **الهلك**tir.
Ve bir kavim **هلاّكٌ**: kötü hâlli serserilerdir.
Ebû Tâlib, Allah Teâlâ’nın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, Resûlullah’ı övmede dedi:
Hâşim oğullarından **الهلاّك** ona sığınır; onlar onun yanında nimet ve fazlalıklar içindedir.
Ve Cemîl dedi:
Onların ehline misafir olarak **الهلاّك** ile geceledim; hâlbuki benim ehlim yakındır; genişlik sahipleri, fazilet sahipleridir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لهَلْكُ: الهلاك. قال أَبو عبيد: يقال الهَلْك والهُلْكُ
اوالمُلْكُ والمَلْكُ؛ هَلَكَ يَهْلِكُ هُلْكاً وهَلْكاً وهَلاكاً: مات. ابن جني: ومن الشاذ قراءة من قرأَ: ويَهْلَكُ الحَرْثُ والنَّسْلُ، قال: هو من باب رَكَنَ يَرْكَنُ وقَنَطَ يَقْنَطُ، وكل ذلك عند أَبي بكر لغات مختلطة، قال: وقد يجوز أَن يكون ماضي يَهْلكُ هَلِك كعَطِبَ، فاستغنى عنه بهَلَكَ وبقيت يَهْلَك دليلاً عليها، واستعمل أَبو حنيفة الهَلَكَة في جُفُوف النبات وبَيُوده فقال يصف النبات: من لَدُنِ ابتدائه إِلى تمامه، ثم تَوَلِّيه وإِدباره إِلى هَلَكَتِه وبَيُوده.
ورجل هالِكٌ من قوم هُلَّكٍ وهُلاَّك وهَلْكَى وهَوَالِكَ، الأَخيرة شاذة؛ وقال الخليل: إِنما قالوا هَلْكَى وزَمْنَى ومَرْضَى لأَنها أَشياء ضُرِبُوا بها وأُدْخِلوا فيها وهم لها كارهون. الأَزهري: قومٌ هَلْكَى وهالِكُون. الجوهري: وقد يجمع هالِك على هَلْكَى وهُلاَّك؛ قال زيادُ بن مُنْقِذ:
تَرَى الأَرامِلَ والهُلاَّكَ تَتْبَعُه،
يَسْتَنُّ منه عليهم وابِلٌ رَزِمُ
يعني به الفقراء؛ وهَلَكَ الشيءَ وهَلَّكه وأَهْلَكَه؛ قال العجاج: ومَهْمَهٍ هالِكِ مَنْ تَعَرَّجا،
هائلةٍ أَهْوالُه مَنْ أَدْلَجا
يعني مُهْلِك، لغة تميم، كما يقال ليل غاضٍ أَي مُغْضٍ. وقال الأَصمعي في قوله هالِكِ من تَعَرَّجا أَي هالكِ المُتَعَرِّجين إِن لم يُهَذِّبوا في السير أَي من تعرَّض فيه هَلَكَ؛ وأَنشد ثعلب:
قالت سُلَيْمى هَلِّكوا يَسارا
الجوهري: هَلَكَ الشيءُ يَهْلِكُ هَلاكاً وهُلوكاً ومَهْلَكاً ومَهْلِكاً ومَهْلُكاً وتَهْلُكَةً، والاسم الهُلْكُ، بالضم؛ قال اليزيدي: التَّهْلُكة من نوادر المصادر ليست مما يجري على القياس؛ قال ابن بري: وكذلك التُّهْلوك الهَلاكُ؛ قال: وأَنشد أَبو نخَيْلة لشَبِيبِ بن شَبَّةَ: شَبيبُ، عادى اللهُ من يَجْفُوكا
وسَبَّبَ اللهُ له تُهْلوكا
وأَهْلكه غيره واسْتَهْلَكه. وفي الحديث عن أَبي هريرة: إِذا قال الرجلُ هَلَكَ الناسُ
فهو أَهْلَكهم؛ يروى بفتح الكاف وضمها، فمن فتحها كانت فعلاً ماضياً ومعناه أَن الغالِين الذين يُؤيِسُون الناسَ
من رحمة ا لله تعالى يقولون هَلَك الناسُ
أَي استوجبوا النار والخلود فيها بسوء أَعمالهم، فإِذا قال الرجل ذلك فهو الذي أَوجبه لهم لا الله تعالى، أَو هو الذي لما قال لهم ذلك وأَيأَسهم حملهم على ترك الطاعة والانهماك في المعاصي، فهو الذي أَوقعهم في الهلاك، وأَما الضم فمعناه أَنه إِذا قال ذلك لهم فهو أَهْلَكهم أَي أَكثرهم هَلاكاً، وهو الرجلُ يُولَعُ بعيب الناس ويَذْهبُ بنفسه عُجْباً، ويرى له عليهم فضلاً. وقال مالك في قوله أَهلكهم أَي أَبْسَلُهم. وفي الحديث: ما خالَطتِ الصدقةُ مالاً إِلاَّ أَهْلَكَتْه؛ قيل: هو حضٌّ على تعجيل الزكاة من قبل أَن تختلط بالمال بعد وجوبها فيه فتذهب به، وقيل: أَراد تحذير العُمَّال عن اخْتِزال شيء منها وخلطهم إِياه بها، وقيل: أَن يأْخذ الزكاة وهو غنّي عنها. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَتاه سائل فقال له: هَلَكْتُ وأَهْلَكْتُ أَي أَهلكت عيالي. وفي التنزيل: وتلك القُرى أَهْلَكْناهم لما ظلموا. وقال أَبو عبيدة: أَخبرني رُؤْبة أَنه يقول هَلَكْتَني بمعنى أَهْلَكتني، قال: وليست بلغتي. أَبو عبيدة: تميم تقول هَلَكَه يَهْلِكُه هَلْكاً بمعنى أَهْلَكه. وفي المثل: فلان هالِكٌ في الهوالك؛ وأَنشد أَبو عمرو لابن جذْلِ الطِّعانِ:
تَجاوَزْتُ هِنْداً رَغْبَةً عن قِتالِه،
إِلى مالِكٍ أَعْشُو إِلى ذكْرِ مالكِ
فأَيْقَنْتُ أَني ثائِرُ ابن مُكَدَّمٍ،
غَداةَ إِذٍ، أَو هالِكٌ في الهَوالِكِ
قال: وهذا شاذ على ما فسر في فوارس؛ قال ابن بري: يجوز أَن يريد هالك في الأُمم الهَوالِك فيكون جمع هالكة، على القياس، وإِنما جاز فوارس لأَنه مخصوص بالرجال فلا لبس فيه، قال: وصواب إنشاد البيت:
فأَيقنت أَني عند ذلك ثائر
والهَلَكَة: الهَلاكُ؛ ومنه قولهم: هي الهَلَكَة الهَلْكاءُ، وهو توكيد لها، كما يقال هَمَجٌ هامجٌ.
أبو عبيدة: يقال وقع فلان في الهَلَكَةِ الهَلْكى والسَّوْأَة السَّوْأى. وقوله عز وجل: وجعلنا لمَهْلِكهِم مَوعِداً؛ أي لوقت هِلاكِهم أجَلاً، ومن قرأ لمَهْلَكِهم فمعناه لإهلاكهم. وفي حديث أم زرع: وهو إمامُ القَوْم في المَهالِك؛ أرادت في الحروب وأنه لثِقَته بشجاعته يتقدَّم ولا يتخلف، وقيل: إنه لعلمه بالطُّرق يتقدَّم القومَ فيهديهم وهم على أثره. واسْتَهْلَكَ المالَ: أنفقه وأنفده؛ أنشد سيبويه:
تقولُ، إذا اسْتَهْلَكْتُ مالاً للَذَّةٍ،
فُكَيْهَةُ: هَشَّيْءٌ بكَفَّيْكَ لائِقُ
قال سيبويه: يريد هل شيء فأدغم اللام في الشين، وليس ذلك بواجب كوجوب إدغام الشم والشراب ولا جميعهم يدغم هل شيء. وأهْلَكَ المالَ: باعه. في بعض أخبار هذيل: أن حَبيباً الهُذَليّ قال لمَعْقِلِ ابن خُوَيْلِد: ارجِعْ إلى قومك، قال: كيف أصنع بإيلي؟ قال: أهْلِكْها أي بعْها. والمَهْلَكة والمَهلِكة والمَهْلُكة: المَفازة لأنه يهلك فيها كثيراً. ومفازة هالكةٌ من سَلَكها أي هالكة للسالكين. وفي حديث التوبة: وتَرْكُها مَهْلِكة أي موضع لهَلاكِ نفْسه، وجمعها مَهالِكُ، وتفتح لامها وتكسر أيضاً للمفازة. والهَلَكُونُ: الأَرض الجَدْبة وإن كان فيها ماء. ابن بُزُرج: يقال هذه أرض آرمَةٌ هَلَكُونٌ، وأرض هَلَكون إذا لم يكن فيها شيء. يقال: هَلَكونُ نبات أرضين. ويقال: ترَكها آرِمَةً هَلَكِينَ إذا لم يصبها الغَيْثُ منذ دهر طويل. يقال: مررت بأرض هَلَكِينَ، بفتح الهاء واللام
(* قوله: «هَلَكينَ
بفتح النون دون تنوين»، هكذا في الأصل. وفي القاموس: أرضٌ هَلَكِينٌ وأرضٌ هَلكونٌ، بتنوين الضمّ).
والهَلَكُ والهَلَكاتُ: السِّنُونَ لأنها مهلكة؛ عن ابن الأعرابي؛ وأنشد لأسْودَ بن يَعْفُرَ:
قالت له أمُّ صَمْعا، إذ تُؤَامِرُه:
ألا تَرَى لِذَوي الأَموالِ والهَلَكِ؟
الواحدة هَلَكة بفتح اللام أيضاً. والهَلاكُ: الجَهْدُ المُهْلِكُ. وهَلاكٌ مُهْتَلِكٌ: على المبالغة؛ قال رؤبة:
من السِّنينَ والهَلاكِ المِهْتَلِكْ
ولأَذْهَبَنَّ فإما هُلْكٌ وإما مُلْكٌ، والفتح فيهما لغة، أي لأَذْهَبَنَّ فإما أن أهْلِكَ وإما أن أمْلِكَ. وهالِكُ أهْلٍ: الذي يَهْلِكُ في أهْله؛ قال الأَعشى:
وهالِك أهْلٍ يَعودُونه،
وآخَرُ في قَفْزةٍ لم يُجَنْ
قال: ويكون وهالك أهلٍ الذي يُهْلِك أهْلَه. والهَلَكُ: جِيفَةُ الشيء الهالِك. والهَلَكُ: مَشْرَفَةُ المَهْواةِ من جَوِّ السُّكاكِ لأنها مَهْلَكة، وقيل: الهَلَكُ ما بين كل أرض إلى التي تحتها إلى الأرض السابعة، وهو من ذلك؛ فأما قول الشاعر:
الموتُ تأتي لميقاتٍ خَواطِفُه،
وليس يُعْجِزُهُ هَلْكٌ ولا لُوح
فإنه سكن للضرورة، وهو مذهب كوفي، وقد حجر عليه سيبويه إلا في المكسور والمضموم، وقيل: الهَلَكُ ما بين أعلى الجبل وأسفله ثم يستعار لهواء ما بين كل شيئين، وكله من الهَلاك، وقيل: الهَلَكُ المَهْواة بين الجبلين؛ وأنشد لامرئ القيس:
أرى ناقَةَ القَيْسِ قد أصْبَحَتْ،
على الأَيْنِ، ذاتَ هِبابٍ نِوارا
رأتْ هَلَكاً بنِجاف الغَبِيط،
فكادَتْ تَجُدُّ الحُقِيّ الهِجارا
ويروى: تَجُدّ لذاك الهِجارا؛ قوله هِباب: نَشاط، ونِواراً: نِفاراً، وتجدّ: تقطع الحبل نُفوراً من المَهْواةِ، والهِجار: حبل يشدّ في رسغ البعير. والهَلَكُ: المَهْواة بين الجبلين؛ وقال ذو الرمة يصف امرأة جَيْداء:تَرى قُرْطَها في واضِحِ اللَّيتِ مُشْرِفاً
على هَلَكٍ، في نَفْنَفٍ يَتَطَوّحُ
والهَلَكُ، بالتحريك: الشيء الذي يَهْوي ويسقُط. والتَّهْلُكَةُ: الهلاك. وفي التنزيل العزيز: ولا تُلْقوا بأيديكم إلى التَّهْلُكة؛ وقيل: التَّهْلُكة كل شيء تصير عاقبته إلى الهَلاك. والتُّهْلُوك: الهَلاك؛ وأنشد بيت شَبيبٍ:
وسَبَّبَ الله له تُهْلوكا
ووقع في وادي تُهْلِّكَ، بضم التاء والهاء واللامُ مشددة، وهو غير مصروف مثل تُخيبَ أي في الباطل والهلاك كأنهم سَمَّوْه بالفعل.
والاهْتِلاكُ والانْهِلاكُ: رمي الإنسان بنفسه في تَهْلُكة. والقَطاة تَهْتَلِكُ من خوف البازي أي ترمي بنفسها في المَهالك. ويقال: تَهْتَلِكُ تجتهد في طيرانها، ويقال منه: اهْتَلَكتِ القَطاةُ. والمِهْتَلِكُ: الذي ليس له همٌّ إلا أن يَتَضَيَّفه الناسُ، يَظَلُّ نهارَه فإذا جاء الليل أسرعَ إلى من يَكْفُله خَوْفَ الهَلاكِ لا يتمالك دونَه؛ قال أبو خِراشٍ:إلى بَيْتِه يأوي الغريبُ إذا شَتا،
ومُهتَلِكٌ بالي الدَّريسَيْنِ عائِلُ
والهُلاّكُ: الصَّعاليك الذين يَنْتابون الناسَ ابتغاء معروفهم من سوء حالهم، وقيل: الهُلاّك المُنْتَجِعون الذين قد ضلوا الطريق، وكله من ذلك؛ أنشد ثعلب لجَمِيل:
أبِيتُ مع الهُلاّكِ ضَيْفاً لأهْلِها،
وأهْلي قريبٌ مُوسِعُون ذوو فَضْلِ
وكذلك المُتَهَلِّكُون؛ أنشد ثعلب للمُتَنَخِّل الهُذَليّ: لو أنه جاءني جَوْعانُ مُهْتَلِكٌ،
من بُؤَّس الناس، عنه الخيْرُ مَحْجُوزُ
وافْعَلْ ذلك إما هَلَكَتْ هُلُكُ أي على كل حال، بضم الهاء واللام غير مصروف؛ قال ابن سيده: وبعضهم لا يصرفه أي على ما خَيَّلَتْ نَفْسُك ولو هَلَكْتَ، والعامَّة تقول: إن هَلَكَ الهُلُكُ؛ قال ابن بري: حكى أبو علي عن الكسائي هَلَكَتْ هُلُكُ، مصروفاً وغير مصروف. وفي حديث الدجال: وذكر صفته ثم قال: ولكن الهُلْكُ كلُّ الهُلْكِ أن ربكم ليس بأعور، وفي رواية: فإما هَلَكَتْ هُلَّكُ فإن ربكم ليس بأعور؛ الهُلْكُ الهَلاك، ومعنى الرواية الأولى الهَلاكُ كلُّ الهَلاك للدجال لأنه وإن ادّعى الربوبية ولَبَّس على الناس بما لا يقدر عليه الشر، فإنه لا يقدر على إزالة العَور لأن الله منزه عن النقائص والعيوب، وأما الثانية فهُلَّكٌ، بالضم والتشديد، جمع هالك أي فإن هَلَكَ به ناس جاهلون وضلُّوا فاعلموا أن الله ليس بأعور، ولو روي: فإما هَلَكَتْ هُلُك على قول العرب افعل كذا إما هَلَكَتْ هُلَّكُ وهُلُكٌ بالتخفيف منوَّناً وغير منوّن، لكان وجهاً قويّاً ومُجْراه مُجْرى قولهم افْعَلْ ذلك على ما خَيَّلَتْ أي على كل حال. وهُلُكٌ: صفة مفردة بمعنى هالكة كناقة سُرُحٌ وامرأة عُطُلٌ، فكأنه قال: فكيفما كان الأمر فإن ربكم ليس بأعور، وفي رواية: فإما هَلَكَ الهُلُكُ فإن ربكم ليس بأعور. قال الفراء: العرب تقول افعل ذلك إما هَلَكَتْ هُلُكُ، وهُلُكٌ بإجراءٍ وغير إجراء، وبعضهم يُضيفه إما هَلَكتْ هُلُكُه أي على ما خَيَّلَتْ أي على كل حال، وقيل في تفسير الحديث: إن شَبَّه عليكم بكل معنىً وعلى كل حال فلا يُشَبِّهَنَّ عليكم أنَّ ربكم ليس بأعور، وقوله على ما خَيَّلَتْ أي أرَتْ وشَبَّهَتْ، وروى بعضهم حديث الدجال وخزيه وبيان كذبه في عوره.والهَلُوك من النساء: الفاجرة الشَّبِقَةُ المتساقطة على الرجال، سميت بذلك لأنها تَتهالك أي تَتَمايل وتنثني عند جماعها، ولا يوصف الرجل الزاني بذلك فلا يقال رجل هَلُوكٌ؛ وقال بعضهم: الهَلُوك الحَسَنة التَّبَعُّلِ لزوجها. وفي حديث مازِنٍ: إني مُولَعٌ بالخمر والهَلُوكِ من النساء. وفي الحديث: فتهالَكْتُ عليه فسألته أي سقطت عليه ورميت بنفسي فوقه. وتَهالك الرجلُ على المتاع والفِراشِ: سقط عليه، وتَهالَكَتِ المرأةُ في مشيها: من ذلك.
والهالِكِيُّ: الحدَّادُ، وقيل الصَّيْقَل؛ قال ابن الكلبي: أوّل من عَمِلَ الحديدَ من العرب الهالكُ بن عمرو بن أسَد بن خُزيْمة، وكان حدّاداً نسب إليه الحدّاد فقيل الهالِكيُّ، ولذلك قيل لبني أسد القُيونُ؛ وقال لبيد:
جُنوحَ الهالِكِيِّ على يدَيْهِ،
مُكِبّاً يَجْتَلي نُقَبَ النِّصالِ
أراد بالهالِكيّ الحداد؛ وقال آخر:
ولا تَكُ مِثلَ الهالِكيِّ وعِرْسِه،
سَقَتْه على لَوْحٍ سِمامَ الذَّرارِحِ
فقالت: شَرابٌ بارِدٌ قد جَدَحْتُه،
ولم يَدْر ما خاضَتْ له بالمَجادِحِ
أي خلطته بالسويق. قال عرّام في حديثه: كنت أتَهَلَّكُ في مَفاوز أي كنت أدور فيها شِبْهَ المتحير؛ وأنشد:
كأنها قَطرةٌ جاد السحابُ بها،
بين السماء وبين الأرْضِ تَهْتَلِكُ
واسْتَهْلَكَ الرجلُ في كذا إذا جَهَدَ نَفْسَه، واهْتَلَكَ معه؛ وقال الراعي:
لهنَّ حديثٌ فاتِنٌ يَتْرُك الفَتى
خفيفَ الحشا، مُسْتَهْلِكَ الرِّبْح، طامِعا
أي يَجْهَدُ قَلْبَه في إثرها. وطريق مُسْتَهْلِكُ الوِرْد أي يُجْهِدُ من سَلَكَه؛ قال الحُطَيئة يصف الطريق:
مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ، كالأُسْتيِّ، قد جعَلَتْ
أيدي المَطيِّ به عاديَّةً رُكُبا
الأُسْتِيُّ والأُسْديُّ: يعني به السَّدى والسَّتى؛ شبَّه شَرَك الطريق بسَدَى الثوب. وفلان هِلْكَةٌ من الهِلَكِ أي ساقطة من السواقط أي هالِكٌ. والهَلْكى: الشَّرِهُونَ من النساء والرجال، يقال: رجال هَلْكى ونساء هَلْكى، الواحد هالِكٌ وهالكة. ابن الأَعرابي: الهالِكَة النفس الشَّرِهَة؛ يقال: هَلَكَ يَهْلِكُ هَلاكاً إذا شَرِهَ؛ ومنه قوله: ولم أهلِكْ إلى اللَّبَنِ
(* تمامه كما في شرح القاموس:
جللته السيف إذا مالت كوارته * تحت العجاج ولم اهلك إلى
اللبن)
أي لم أشْرَهْ. ويقال للمُزاحِمِ على الموائد: المُتَهالِكُ والمُلاهسُ والوارش والحاضِرُ
(* قوله «والحاضر» كذا بالأصل. والذي في مادّة حضر:
رجل حضر ككتف وندس: يتحين طعام الناس ليحضره.) واللَّعْوُ، فإذا أكل بيد ومنع بيد فهو جَرْدَبانُ؛ وأنشد شمر:
إنَّ سَدى خَيْرٍ إلى غيرِ أهْلِه،
كَهالِكَةٍ من السحابِ المُصَوِّبِ
قال: هو السحاب الذي يَصُوبُ المَطَر ثم يُقلِعُ فلا يكون له مطر فذلك هَلاكه.

##### Türkçe

**لهَلْكُ**: **الهلاك**. Ebû Ubeyd dedi: **الهَلْك** ve **الهُلْكُ** denir; yahut **المُلْكُ** ve **المَلْكُ**; **هَلَكَ يَهْلِكُ** **هُلْكاً** ve **هَلْكاً** ve **هَلاكاً**: öldü. İbn Cinnî: Şâz olanlardandır, şu okuyuşu okuyan kimsenin kıraati: **ويَهْلَكُ الحَرْثُ والنَّسْلُ**; dedi ki: bu, **رَكَنَ يَرْكَنُ** ve **قَنَطَ يَقْنَطُ** babındandır; bütün bunlar Ebû Bekr nezdinde karışık lehçelerdir; dedi ki: ve câiz olur ki **يَهْلكُ**’ün mâzîsi, **عَطِبَ** gibi **هَلِك** olsun; böylece ondan **هَلَكَ** ile müstağnî olundu ve **يَهْلَك** ona delil olarak kaldı. Ebû Hanîfe, bitkinin kuruması ve beyazlaması hakkında **الهَلَكَة**’yi kullandı; bitkiyi vasfederek dedi ki: başlangıcından tamamına kadar, sonra yüz çevirmesi ve geri dönmesi, **هَلَكَتِه**’ne ve beyazlamasına kadar.

Ve bir adam **هالِكٌ**, **هُلَّكٍ** ve **هُلاَّك** ve **هَلْكَى** ve **هَوَالِكَ** kavmindendir; sonuncusu şâzdır. Halîl dedi: ancak **هَلْكَى** ve **زَمْنَى** ve **مَرْضَى** dediler; çünkü bunlar, kendileriyle vuruldukları ve içine sokuldukları şeylerdir; onlar ise bunları istemezler. Ezherî: bir kavim **هَلْكَى** ve **هالِكُون**. Cevherî: ve **هالِك** bazen **هَلْكَى** ve **هُلاَّك** üzerine cem‘ olunur; Ziyâd b. Munkız dedi:

تَرَى الأَرامِلَ والهُلاَّكَ تَتْبَعُه،
يَسْتَنُّ منه عليهم وابِلٌ رَزِمُ

Bununla fakirleri kasteder. Ve **هَلَكَ** şeyi ve **هَلَّكه** ve **أَهْلَكَه**; Accâc dedi:

ومَهْمَهٍ هالِكِ مَنْ تَعَرَّجا،
هائلةٍ أَهْوالُه مَنْ أَدْلَجا

Bununla **مُهْلِك**’i kasteder; Temîm lehçesidir; nitekim “**ليل غاضٍ**” denir, yani **مُغْضٍ**. Asma‘î, “**هالِكِ من تَعَرَّجا**” sözünde dedi ki: yani, yürüyüşte düzeltmezlerse, **المُتَعَرِّجين**’in helâk edicisi; yani onda kendini tehlikeye atan kimse helâk olur. Sa‘leb şu beyti okudu:

قالت سُلَيْمى هَلِّكوا يَسارا

Cevherî: **هَلَكَ** şey **يَهْلِكُ** **هَلاكاً** ve **هُلوكاً** ve **مَهْلَكاً** ve **مَهْلِكاً** ve **مَهْلُكاً** ve **تَهْلُكَةً**; isim **الهُلْكُ**’tur, zamme ile. Yezîdî dedi: **التَّهْلُكة** masdarların nadirlerindendir; kıyasa göre cereyan edenlerden değildir. İbn Berrî dedi: aynı şekilde **التُّهْلوك** da **الهَلاك**’tır; dedi ki: Ebû Nuhayle, Şebîb b. Şebbe için şu beyti okudu:

شَبيبُ، عادى اللهُ من يَجْفُوكا
وسَبَّبَ اللهُ له تُهْلوكا

Ve başkası onu **أَهْلكه** etti ve onu **اسْتَهْلَكه** etti. Hadiste Ebû Hureyre’den: adam “**هَلَكَ الناسُ**” dediği zaman, o **أَهْلَكهم**’dir; kâfın fethiyle ve zammıyla rivayet olunur. Kim onu fetha ile okursa, mâzî fiil olur; mânâsı: Allah Teâlâ’nın rahmetinden insanları ümitsizliğe düşüren aşırılar “**هَلَك الناسُ**” derler; yani kötü amelleri sebebiyle ateşi ve onda ebedî kalmayı hak ettiler; adam bunu söylediğinde, bunu onlara vacip kılan odur, Allah Teâlâ değil; yahut onlara bunu söyleyip onları ümitsizliğe düşürdüğünde, onları itaati terk etmeye ve günahlara dalmaya sevk eder; böylece onları helâke düşüren odur. Zamma gelince, mânâsı: bunu onlara söylediğinde o **أَهْلَكهم**’dir; yani helâkça en çok olanlarıdır; o, insanların ayıbına tutkun olan, kendisiyle övünerek kendinden geçen ve kendisi için onlara karşı bir üstünlük gören adamdır. Mâlik, “**أَهلكهم**” sözünde dedi ki: yani onları **أَبْسَلُهم** eder. Hadiste: sadaka bir mala karışmadı ki onu **أَهْلَكَتْه**; denildi ki: bu, zekâtı, onda vacip olduktan sonra mala karışıp onu götürmesinden önce acele vermeye teşviktir; ve denildi ki: âmilleri, ondan bir şeyi gizlice alıp onu onunla karıştırmalarından sakındırmayı kastetti; ve denildi ki: zekâtı, ona muhtaç olmadığı hâlde almasıdır. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir dilenci ona geldi, ona dedi ki: **هَلَكْتُ وأَهْلَكْتُ**; yani ailemi helâk ettim. Tenzîlde: “**وتلك القُرى أَهْلَكْناهم لما ظلموا**”. Ebû Ubeyde dedi: Ru’be bana haber verdi ki o, **هَلَكْتَني**’yi “**أَهْلَكتني**” mânâsında söyler; dedi ki: bu benim lehçem değildir. Ebû Ubeyde: Temîm, **هَلَكَه يَهْلِكُه هَلْكاً** der; “**أَهْلَكه**” mânâsında. Meselde: falan, **الهَوالِك** içinde **هالِكٌ**tur. Ebû Amr, İbn Cezl et-Tı‘ân için şu beyti okudu:

تَجاوَزْتُ هِنْداً رَغْبَةً عن قِتالِه،
إِلى مالِكٍ أَعْشُو إِلى ذكْرِ مالكِ
فأَيْقَنْتُ أَني ثائِرُ ابن مُكَدَّمٍ،
غَداةَ إِذٍ، أَو هالِكٌ في الهَوالِكِ

Dedi ki: bu, **فوارس**’te açıklanana göre şâzdır. İbn Berrî dedi: “**الأُمم الهَوالِك**” içinde helâk olanı kastetmesi câizdir; böylece kıyasa göre **هالكة**’nin cem‘i olur. **فوارس** ancak erkeklere mahsus olduğu için câiz oldu; onda karışıklık yoktur. Dedi ki: beytin doğru rivayeti:

فأَيقنت أَني عند ذلك ثائر

Ve **الهَلَكَة**: **الهَلاك**; ondan, “**هي الهَلَكَة الهَلْكاءُ**” sözleri; bu, ona te’kîddir; nitekim “**هَمَجٌ هامجٌ**” denir.

Ebû Ubeyde: “falan, **الهَلَكَةِ الهَلْكى**’ya ve **السَّوْأَة السَّوْأى**’ya düştü” denir. Aziz ve celîl olanın sözü: “**وجعلنا لمَهْلِكهِم مَوعِداً**”; yani helâklarının vaktine bir süre. Kim “**لمَهْلَكِهم**” okursa, mânâsı: onları helâk etmeye. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “o, **المَهالِك**’te kavmin imamıdır”; savaşlarda demek istedi; ve şecaatine güveninden dolayı öne geçer, geri kalmaz; ve denildi ki: yolları bilmesinden dolayı kavmin önüne geçer, onlara yol gösterir; onlar da onun izindedir. Ve **اسْتَهْلَكَ المالَ**: onu harcadı ve tüketti; Sîbeveyh şu beyti okudu:

تقولُ، إذا اسْتَهْلَكْتُ مالاً للَذَّةٍ،
فُكَيْهَةُ: هَشَّيْءٌ بكَفَّيْكَ لائِقُ

Sîbeveyh dedi: “**هل شيء**” kasteder; lâmı şîne idğam etti; bu, **الشم** ve **الشراب** idğamının vücûbu gibi vâcip değildir; onların hepsi “**هل شيء**”yi idğam etmez. Ve **أهْلَكَ المالَ**: onu sattı. Hüzeyl haberlerinden bazısında: Habîb el-Hüzelî, Ma‘kıl b. Huveylid’e dedi ki: kavmine dön; dedi ki: develerime ne yapayım? dedi ki: **أهْلِكْها** yani sat. Ve **المَهْلَكة** ve **المَهلِكة** ve **المَهْلُكة**: çöl; çünkü onda çok kimse helâk olur. Ve bir çöl, ona giren için **هالكةٌ**; yani yolcular için helâk edici. Tevbe hadîsinde: “onu terk etmek **مَهْلِكة**’dir”; yani nefsinin helâkı için yer. Cem‘i **مَهالِكُ**tur; ve çöl için lâmı fetha ile de, kesra ile de okunur. Ve **الهَلَكُونُ**: içinde su olsa bile çorak arazi. İbn Büzürc: “bu, **آرمَةٌ هَلَكُونٌ** bir arazidir” denir; ve içinde hiçbir şey yoksa “**أرض هَلَكون**”. “**هَلَكونُ نبات أرضين**” denir. Ve “uzun zamandan beri yağmur isabet etmediyse onu **آرِمَةً هَلَكِينَ** bıraktı” denir. “**أرض هَلَكِينَ**”den geçtim denir; hâ’nın ve lâmın fethasıyla.
(* Sözü: “**هَلَكينَ بفتح النون دون تنوين**”, asılda böyledir. Kâmûs’ta: “**أرضٌ هَلَكِينٌ وأرضٌ هَلكونٌ**”, zammın tenvîniyle.)

Ve **الهَلَكُ** ve **الهَلَكاتُ**: seneler; çünkü helâk edicidir; İbnü’l-A‘râbî’den. Esved b. Ya‘fur için şu beyti okudu:

قالت له أمُّ صَمْعا، إذ تُؤَامِرُه:
ألا تَرَى لِذَوي الأَموالِ والهَلَكِ؟

Tekili **هَلَكة**’dir; lâmın fethasıyla da. Ve **الهَلاكُ**: helâk edici meşakkat. Ve **هَلاكٌ مُهْتَلِكٌ**: mübalağa üzere; Ru’be dedi:

من السِّنينَ والهَلاكِ المِهْتَلِكْ

Ve “mutlaka gideceğim; ya **هُلْكٌ** ya **مُلْكٌ**”; ikisinde de fetha bir lehçedir; yani: mutlaka gideceğim; ya helâk olurum ya mülk sahibi olurum. Ve **هالِكُ أهْلٍ**: ehli içinde helâk olan; A‘şâ dedi:

وهالِك أهْلٍ يَعودُونه،
وآخَرُ في قَفْزةٍ لم يُجَنْ

Dedi ki: ve **وهالك أهلٍ**; eh­lini helâk eden kimse de olur. Ve **الهَلَكُ**: helâk olmuş şeyin leşi. Ve **الهَلَكُ**: **جَوِّ السُّكاكِ**’tan uçurumun yüksek kenarı; çünkü o bir **مَهْلَكة**’dir. Ve denildi ki: **الهَلَكُ**, her yer ile altındaki yer arasındaki, yedinci yere kadar olan boşluktur; o da bundandır. Şairin sözüne gelince:

الموتُ تأتي لميقاتٍ خَواطِفُه،
وليس يُعْجِزُهُ هَلْكٌ ولا لُوح

Bu, zaruret için sükûn verilmiştir; bu, Kûfelilerin mezhebidir; Sîbeveyh, meksûr ve mazmûm dışında buna engel olmuştur. Ve denildi ki: **الهَلَكُ**, dağın üstü ile altı arasındadır; sonra iki şey arasındaki havaya istiâre edilir; hepsi **الهَلاك**’tandır. Ve denildi ki: **الهَلَكُ**, iki dağ arasındaki uçurumdur. İmru’ul-Kays için şu beyti okudu:

أرى ناقَةَ القَيْسِ قد أصْبَحَتْ،
على الأَيْنِ، ذاتَ هِبابٍ نِوارا
رأتْ هَلَكاً بنِجاف الغَبِيط،
فكادَتْ تَجُدُّ الحُقِيّ الهِجارا

Ve “**تَجُدّ لذاك الهِجارا**” diye de rivayet olunur. “**هِباب**” sözü: canlılık; “**نِواراً**”: ürkme. “**وتجدّ**”: uçurumdan ürkerek ipi keser. “**والهِجار**”: devenin bileğine bağlanan ip. Ve **الهَلَكُ**: iki dağ arasındaki uçurum. Zü’r-Rumme, uzun boyunlu bir kadını vasfederek dedi:

تَرى قُرْطَها في واضِحِ اللَّيتِ مُشْرِفاً
على هَلَكٍ، في نَفْنَفٍ يَتَطَوّحُ

Ve **الهَلَكُ**, hareke ile: düşüp yuvarlanan şey. Ve **التَّهْلُكَةُ**: **الهلاك**. Aziz tenzîlde: “**ولا تُلْقوا بأيديكم إلى التَّهْلُكة**”; ve denildi ki: **التَّهْلُكة**, âkıbeti helâka varan her şeydir. Ve **التُّهْلُوك**: **الهَلاك**; Şebîb’in beytini okudu:

وسَبَّبَ الله له تُهْلوكا

Ve **تُهْلِّكَ** vadisine düştü; tâ’nın, hâ’nın zammıyla ve lâm şeddeli; **تُخيبَ** gibi gayr-i munsarıftır; yani bâtılda ve helâkta; sanki onu fiille adlandırdılar.

Ve **الاهْتِلاكُ** ve **الانْهِلاكُ**: insanın kendini bir **تَهْلُكة**’ye atması. Ve **القَطاة** doğanın korkusundan **تَهْتَلِكُ**; yani kendini **المَهالك**’e atar. Ve denilir: **تَهْتَلِكُ**; uçuşunda gayret eder. Ve ondan denilir: **اهْتَلَكتِ القَطاةُ**. Ve **المِهْتَلِكُ**: insanların onu misafir etmesinden başka derdi olmayan; gündüzünü geçirir; gece gelince, helâk korkusundan onu kefil olacak kimseye çabuk gider; onsuz kendini tutamaz. Ebû Hirâş dedi:

إلى بَيْتِه يأوي الغريبُ إذا شَتا،
ومُهتَلِكٌ بالي الدَّريسَيْنِ عائِلُ

Ve **الهُلاّكُ**: kötü hâllerinden dolayı insanların iyiliğini arayarak onlara uğrayan serseriler; ve denildi ki: **الهُلاّك** yolu kaybetmiş **المُنْتَجِعون**’dur; hepsi bundandır. Sa‘leb, Cemîl için okudu:

أبِيتُ مع الهُلاّكِ ضَيْفاً لأهْلِها،
وأهْلي قريبٌ مُوسِعُون ذوو فَضْلِ

Ve aynı şekilde **المُتَهَلِّكُون**; Sa‘leb, el-Mütenahhil el-Hüzelî için okudu:

لو أنه جاءني جَوْعانُ مُهْتَلِكٌ،
من بُؤَّس الناس، عنه الخيْرُ مَحْجُوزُ

Ve “bunu yap; ya **هَلَكَتْ هُلُكُ**”; yani her hâl üzere; hâ’nın ve lâmın zammıyla, gayr-i munsarıf. İbn Sîde dedi: bazısı onu sarf etmez; yani nefsin sana hayal ettirdiyse, velev helâk olsan. Avam: “**إن هَلَكَ الهُلُكُ**” der. İbn Berrî dedi: Ebû Ali, Kisâî’den **هَلَكَتْ هُلُكُ**’u sarflı ve sarfsız olarak nakletti. Deccâl hadîsinde: sıfatını zikretti, sonra dedi ki: “lâkin **الهُلْكُ** bütün **الهُلْكِ**: Rabbiniz tek gözlü değildir”; bir rivayette: “**فإما هَلَكَتْ هُلَّكُ فإن ربكم ليس بأعور**”. **الهُلْكُ**: **الهَلاك**. Birinci rivayetin mânâsı: deccâl için helâkın tamamı; çünkü rubûbiyet iddiasında bulunsa ve şerrin güç yetiremeyeceği şeylerle insanlara karıştırsa da, tek gözlülüğü gidermeye güç yetiremez; çünkü Allah noksanlıklardan ve ayıplardan münezzehtir. İkincisine gelince: **هُلَّكٌ**, zamm ve teşdîd ile; **هالك**’in cem‘idir; yani onunla cahil insanlar helâk olur ve saparsa, bilin ki Allah tek gözlü değildir. Eğer “**فإما هَلَكَتْ هُلُك**” diye rivayet edilseydi, Arapların “şunu yap; ya **هَلَكَتْ هُلَّكُ** ve **هُلُكٌ**” (tahfîf ile), tenvînli ve tenvînsiz sözleri üzere, güçlü bir vecih olurdu; ve onun cereyanı, “**افْعَلْ ذلك على ما خَيَّلَتْ**” sözlerinin cereyanı gibidir; yani her hâl üzere. Ve **هُلُكٌ**: **هالكة** mânâsında müfred sıfattır; “**ناقة سُرُحٌ**” ve “**امرأة عُطُلٌ**” gibi. Sanki dedi ki: iş nasıl olursa olsun, Rabbiniz tek gözlü değildir. Bir rivayette: “**فإما هَلَكَ الهُلُكُ فإن ربكم ليس بأعور**”. Ferrâ dedi: Araplar “şunu yap; ya **هَلَكَتْ هُلُكُ**” der; i‘râb ile ve i‘râbsız. Bazısı onu izâfet eder: “**إما هَلَكتْ هُلُكُه**”; yani nefsin hayal ettirdiği üzere; yani her hâl üzere. Ve hadisin tefsirinde denildi ki: size her mânâ ile ve her hâl üzere benzetilirse, Rabbinizin tek gözlü olmadığı size benzetilmesin. “**على ما خَيَّلَتْ**” sözü: gösterdi ve benzetti demektir. Bazısı, deccâlin hadisini, onun rezilliğini ve tek gözlülüğünde yalanının açıklanmasını rivayet etti.

Ve kadınlardan **الهَلُوك**: fâhişe, şehvetli, erkeklerin üzerine düşen; böyle adlandırıldı; çünkü o **تَتهالك** eder; yani cimaında sallanır ve bükülür. Zina eden erkek bununla vasfedilmez; “adam **هَلُوكٌ**” denmez. Bazısı dedi: **الهَلُوك**, kocasına güzel geçimli olandır. Mâzin hadîsinde: “ben şaraba ve kadınlardan **الهَلُوكِ**’a düşkünüm.” Hadiste: “ona **فتهالَكْتُ عليه**; sonra ona sordum”; yani onun üzerine düştüm ve kendimi onun üstüne attım. Ve adam, meta ve döşeğin üzerine **تَهالك** etti: üzerine düştü. Ve kadın yürüyüşünde **تَهالَكَت**: bundandır.

Ve **الهالِكِيُّ**: demirci; ve denildi ki: cilacı. İbnü’l-Kelbî dedi: Araplardan demiri ilk işleyen, **الهالكُ بن عمرو بن أسَد بن خُزيْمة**’dir; demirci idi; demirci ona nisbet edildi; böylece **الهالِكيُّ** denildi; bunun için Benî Esed’e **القُيونُ** denildi. Lebîd dedi:

جُنوحَ الهالِكِيِّ على يدَيْهِ،
مُكِبّاً يَجْتَلي نُقَبَ النِّصالِ

**الهالِكيّ** ile demirciyi kastetti. Bir başkası dedi:

ولا تَكُ مِثلَ الهالِكيِّ وعِرْسِه،
سَقَتْه على لَوْحٍ سِمامَ الذَّرارِحِ
فقالت: شَرابٌ بارِدٌ قد جَدَحْتُه،
ولم يَدْر ما خاضَتْ له بالمَجادِحِ

Yani onu **السويق** ile karıştırdı. Arrâm, sözünde dedi ki: “**كنت أتَهَلَّكُ في مَفاوز**”; yani onlarda, şaşkına benzer şekilde dolaşırdım. Ve şu beyti okudu:

كأنها قَطرةٌ جاد السحابُ بها،
بين السماء وبين الأرْضِ تَهْتَلِكُ

Ve adam, bir şeyde **اسْتَهْلَكَ** ettiğinde: nefsini yordu; ve onunla **اهْتَلَكَ** etti. Râ‘î dedi:

لهنَّ حديثٌ فاتِنٌ يَتْرُك الفَتى
خفيفَ الحشا، مُسْتَهْلِكَ الرِّبْح، طامِعا

Yani onun peşinde kalbini yorar. Ve “**طريق مُسْتَهْلِكُ الوِرْد**”; yani ona gireni yorar. Hutay’e, yolu vasfederek dedi:

مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ، كالأُسْتيِّ، قد جعَلَتْ
أيدي المَطيِّ به عاديَّةً رُكُبا

**الأُسْتِيُّ** ve **الأُسْديُّ**: bununla **السَّدى** ve **السَّتى**’yi kasteder; yolun çatallarını, elbisenin çözgüsüne benzetti. Ve falan, **الهِلَكِ**ten bir **هِلْكَةٌ**; yani düşkünlerden bir düşkün; yani **هالِكٌ**. Ve **الهَلْكى**: kadın ve erkeklerden oburlar; “erkekler **هَلْكى** ve kadınlar **هَلْكى**” denir; tekili **هالِكٌ** ve **هالكة**. İbnü’l-A‘râbî: **الهالِكَة** obur nefistir; “**هَلَكَ يَهْلِكُ هَلاكاً**” denir; oburluk ettiğinde. Ondan şu sözü:

ولم أهلِكْ إلى اللَّبَنِ

Yani oburluk etmedim. Sofralara üşüşene: **المُتَهالِكُ** ve **المُلاهسُ** ve **الوارش** ve **الحاضِرُ** ve **اللَّعْوُ** denir; eğer bir elle yer, bir elle men ederse o **جَرْدَبانُ**dur. Şemir şu beyti okudu:

إنَّ سَدى خَيْرٍ إلى غيرِ أهْلِه،
كَهالِكَةٍ من السحابِ المُصَوِّبِ

Dedi ki: o, yağmuru indirip sonra kesilen, böylece yağmuru olmayan buluttur; işte bu onun **هَلاكه**’dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه ل ك * * هَلَكَ * الشيء يهلِك بالكسر * هَلاَكاً * و * هُلُوكاً * و * مَهْلُكاً بفتح اللام وكسرها وضمها و * تَهْلُكَةً * بضم اللام والاسم * الهُلْكُ * بالضم قال اليزيدي * التَّهْلُكَةُ * من نوادر المصادر ليست مما يجري على القياس و * أَهْلَكَهُ * و * اسْتَهْلَكَهُ * و * المَهْلَكَةُ * بفتح اللام وكسرها المفازة و * هَلَكَهُ * في لغة تميم بمعنى * أَهْلَكَهُ * وبابه ضرب ويجمع * هَالكٌ * على * هَلْكَى * و * هُلاَّكٍ * وجاء في المثل فلان * هالِكٌ * في * الهوالِكِ * وهو شاذ على ما ذكرناه في فوارس و * الهَلَكَةُ * أيضا * الهَلاَكُ

##### Türkçe

* ه ل ك * **هَلَكَ** şey, kesre ile yehlik; **هَلاَكاً** ve **هُلُوكاً** ve lâmın fethası, kesresi ve zammıyla **مَهْلُكاً** ve lâmın zammıyla **تَهْلُكَةً** (olarak); isim ise zam ile **الهُلْكُ**’tur. el-Yezîdî dedi ki: **التَّهْلُكَةُ**, kaynakların nadirlerindendir; kıyasa göre cereyan eden şeylerden değildir. Ve **أَهْلَكَهُ** ve **اسْتَهْلَكَهُ**; ve lâmın fethası ve kesresiyle **المَهْلَكَةُ**: çöl. Ve Temîm dilinde **هَلَكَهُ**, **أَهْلَكَهُ** anlamındadır; babı “darabe”dir. Ve **هَالكٌ**, **هَلْكَى** ve **هُلاَّكٍ** üzerine cem‘ edilir. Ve meselde geldi: falan **هالِكٌ**’tir **الهوالِكِ** içinde; bu, “Fevâris”te zikrettiğimiz üzere şâzdır. Ve **الهَلَكَةُ** da: **الهَلاَكُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

هلك، كضرب ومنع وعلم وعلى الثاني قراءة الحسن وأبي حيوة وابن أبي إسحاق ويهلك الحرث والنسل بفتح الياء واللام، ورفع الثاء واللام كما في العباب، وفي كتاب الشواذ لابن

  جني رواه هارون عن الحسن وابن أبي إسحاق، قال ابن مجاهد: هو غلط قال أبو الفتح: لعمري إن ذلك ترك لما عليه أهل اللغة، ولكن قد جاء له نظير أعني قولنا: هلك يهلك فعل يفعل، وهو ما حكاه صاحب الكتاب من قولهم: أبى يأبى، وحكى غيره: قنط يقنط، وسلا يسلى، وجبا الماء يجباه، وركن يركن، وقلا يقلى وغسى الليل يغسى، وكان أبو بكر رحمه الله يذهب في هذا إلى أنها لغات تداخلت، وذلك أنه قد يقال: قنط وقنط وركن وركن، وسلا وسلي، فتداخلت مضارعاتها، وأيضا فإن في آخرها ألفا، وهي ألف سلا وقلا وغسى وأبى، فضارعت الهمزة نحو قرأ وهدأ.
 وبعد: فإذا كان الحسن وابن أبي إسحاق إمامين في الثقة واللغة فلا وجه لمنع ما قرآ به، ولا سيما وله نظير في السماع، وقد يجوز أن يكون يهلك جاء على هلك بمنزلة عطب، غير أنه استغنى عن ماضيه بهلك انتهى. هلكا - بالضم - وهلاكا بالفتح وتهلوكا وهذه عن ابن بري، وهلوكا، بضمهما وهذه نقلها الجوهري مع الثانية، وقال شيخنا: لو قال بضمان وأسقط الضم الأول لكان أخصر وأوجز مع الجري على قاعدته المألوفة، فعدوله عنها لغير نكتة غير صواب. قلت: العذر في ذلك تخلل لفظ هلاك، وهو بالفتح. نعم، لو أخر لفظ هلاك بعد قوله بضمهما كان كما قاله شيخنا، فتأمل، ومهلكة كذا في النسخ والصواب مهلكا، كما هو نص الصحاح والعباب، وتهلكة، مثلثتي اللام واقتصر الجوهري على تثليث لام مهلك، وأما التهلكة بضم اللام، فنقل عن اليزيدي أنه من نوادر المصادر، وليست مما يجري على القياس، وأنشد ابن بري شاهدا على التهلوك قول أبي نخيلة لشبيب بن شبة:
  شبيب عادى الله من يجفوكا
  وسبب الله له تهـلـوكـا وقرأ الخليل قوله تعالى:  ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة  بكسر اللام، وقوله: مات تفسير لقوله هلك، ولم يقيده بشيء؛ لأنه الأكثر في استعمالهم، واختصاصه بميتة السوء عرف طارئ لا يعتد به، بدليل ما لا يحصى من الآي، والأحاديث، قال شيخنا: ولطرو هذا العرف قال الشهاب في شرح الشفاء: إنه يمنع إطلاقه في حق الأنبياء عليهم الصلاة والسلام، ولا يعتد بأصل اللغة القديمة كما لا يخفي عمن له مساس بالقواعد الشرعية، والله أعلم.
 وأهلكه غيره واستهلكه، وهلكه تهليكا، وأنشد ثعلب:
  قالت سليمى هلكوا يسارا وقول النبي صلى الله عليه وسلم:  إذا قال الرجل هلك الناس فهو أهلكهم  يروى برفع الكاف وفتحها، فمن رفع الكاف أراد أن الغالين الذين يؤيسون الناس من رحمة الله تعالى يقولون هلك الناس، أي: استوجبوا النار والخلود فيها لسوء أعمالهم، فإذا قال الرجل ذلك فهو أهلكهم، وقيل: هو أنساهم لله تعالى، ومن روى بفتح الكاف أراد فهو الذي يوجب لهم ذلك لا الله تعالى.
 وقوله صلى الله عليه وسلم:  ما خالطت الصدقة مالا إلا أهلكته  حض على تعجيل الزكاة من قبل أن تختلط بالمال فتذهب به، ويقال: أراد تحذير العمال اختزال شيء منها وخلطهم إياه بأموالهم، وفي التنزيل:  وتلك القرى أهلكناهم لما ظلموا  .
 وهلكه يهلكه هلكا بمعنى أهلكه لازم متعد قال أبو عبيدة: أخبرني رؤبة أنه يقال: هلكتني بمعنى أهلكتني قال: وليست بلغتي، قال أبو عبيدة: وهي لغة تميم، وأنشد الجوهري للعجاج:
  ومهمه هالك من تعرجا

  هائلة أهواله من أدلجا أي مهلك، كما يقال: ليل غاض أي مغض، ويقال: هالك المتعرجين، أي من تعرج فيه هلك.
 ورجل هالك من قوم هلكى قال الخليل: إنما قالوا هلكى وزمنى ومرضى؛ لأنها أشياء ضربوا بها، وأدخلوا فيها. وهم لها كارهون ويجمع أيضا على هلك وهلاك كسكر ورمان، قال جميل:
  أبيت مع الهلاك ضيفا لأهلـهـا                      وأهلي قريب موسعون ذوو فضل وقال أبو طالب:
  يطيف به الهلاك من آل هاشم                      فهم عنده في نعمة وفواضل وهوالك أيضا، ومنه المثل: فلان هالك من الهوالك، وأنشد أبو عمرو لابن جذل الطعان:
  تجاوزت هندا رغبة عن قتالـه                      إلى مالك أعشو إلى ذكر مالك
  فأيقنت أني ثائر ابـن مـكـدم                      غداتئذ أو هالك في الهوالـك قال: وهذا شاذ على ما فسر في فوارس، قال ابن بري: يجوز أن يريد هالك في الأمم الهوالك، فيكون جمع هالكة على القياس، وإنما جاز فوارس لأنه مخصوص بالرجال، فلا لبس فيه، قال: وصواب إنشاد البيت:
  فأيقنت أني عند ذلك ثائر والهلكة محركة، والهلكاء بالفتح: الهلاك، ومنه قولهم: هي هلكة هلكاء وهو توكيد لها، كما يقال: همج هامج.
 وقال أبو عبيد: يقال: وقع فلان في الهلكة الهلكى، والسوأة السوأى.
 وقولهم: لأذهبن فإما هلك وإما ملك، بفتحهما وبضمهما ومر في م ل ك أنه يثلث أي: إما أن أهلك وإما أن أملك نقله ابن السكيت.
 واستهلك المال: أنفقه وأنفده أنشد سيبويه:
  تقول إذا استهلكت مالا للذة                      فكيهة هشيئ بكفئين لائق قال سيبويه: يريد هل شيء فأدغم اللام في الشين، وليس ذلك بواجب كوجوب إدغام الشم والشراب، ولا جميعهم يدغم هل شيء.
 وأهلكه: باعه وفي بعض أخبار هذيل: أن حبيبا الهذلي قال لمعقل بن خويلد: ارجع إلى قومك. قال: كيف أصنع بإبلي? قال: أهلكها، أي: بعها.
 ومن المجاز: المهلكة، ويثلث: المفازة لأنها تهلك الأرواح فيها، قاله الزمخشري، وقال غيره: لأنها تحمل على الهلاك، وفي حديث التوبة: وتركها بمهلكة بفتح اللام وكسرها أيضا، والجمع المهالك.
 والهلكون كحلزون، وتكسر الهاء أيضا، وهذه عن ابن بزرج: الأرض الجدبة وإن كان فيها ماء، و قال ابن بزرج يقال: هذه أرض هلكين أي جدبة، كذا ذكره ابن فارس وأرض هلكون: إذا لم تمطر منذ دهر هكذا في النسخ، ونص أبن بزرج: هذه أرض آرمة هلكون، وأرض هلكون: إذا لم يكن فيها شيء، ويقال: تركتها آرمة هلكين: إذا لم يصبها الغيث منذ دهر طويل، يقال: مررت بأرض هلكين بفتح الهاء واللام.
 ومن المجاز: الهلك، محركة: السنون الجدبة لأنها تهلك عن ابن الأعرابي، وأنشد لأسود بن يعفر:
  قالت له أم صمعا إذ تؤامـره                      ألا ترى لذوي الأموال والهلك الواحدة بهاء، كالهلكات محركة أيضا.
 والهلك: ما بين كل أرض إلى التي تحتها إلى الأرض السابعة.
 والهلك: جيفة الشيء الهالك نقله الليث، وأنشد قول امرئ القيس الآتي قريبا.

  وقيل الهلك: ما بين أعلى الجبل وأسفله، ومنه استعير بمعنى هواء ما بين كل شيئين وكله من الهلاك، وقيل: هو المهواة بين الجبلين وقيل: مشرفة المهواة من جو السكاك، فأما قول الشاعر:
  الموت تأتي لميقات خواطفه                      وليس يعجزه هلك ولا لوح فإنه سكن للضررة، وهو مذهب كوفي، وقد حجر عليه سيبويه إلا في المكسور والمضموم، وقال ذو الرمة يصف امرأة جيداء:
  ترى قرطها في واضح الليت مشرفا                      على هلك في نفـنـف يتـطـوح والهلك أيضا: الشيء الذي يهوي ويسقط وأنشد الجوهري لامرئ القيس:
  رأت هلكا بنجاف الغبيط                      فكادت تجد لذاك الهجارا وأنشده غيره شاهدا على المهواة بين الجبلين، وقبله:
  أرى ناقة القيس قد أصبحت                      على الأين ذات هباب نوارا قوله: هباب، أي: نشاط، ونوارا، أي: نفارا، وتجد: تقطع الحبل نفورا من المهواة، ويروى: تجد الخقي الهجارا، والهجار: حبل يشد به رسغ البعير.
 ومن مجاز المجاز الهلوك كصبور: المرأة الفاجرة الشبقة المتساقطة على الرجال مأخوذ من تهالكت في مشيها: إذا تكسرت، أو لأنها تتهالك أي تتمايل وتتثنى عند جماعها، ولا يوصف الرجل الزاني بذلك، فلا يقال: رجل هلوك.
 وقال بعضهم: الهلوك: الحسنة التبعل لزوجها ومنه حديث مازن: إني مولع بالخمر والهلوك من النساء، كأنه ضد.
 ومن المجاز: الهلوك: الرجل السريع الإنزال عند الجماع، فكأنه يرمي نفسه لذلك. عن ابن عباد.
 وقولهم: افعل ذلك إما هلكت هلك - بالضمات - ممنوعة من الصرف، وعليه اقتصر الجوهري وقد تصرف لغة نقلها الفراء وقيل: إما هلكت هلكه بالإضافة، أي: على ما خيلت أي على كل حال وخيلت: أي أرت وشبهت.
 وحكى الفراء عن الكسائي: إما هلكة هلك، جعله اسما وأضاف إليه ولم يجر هلك، وأراد هي هلكة هلك يا هذا، كما في العباب، ووقع في مسند الإمام أحمد بن حنبل رضي الله عنه في حديث الدجال وذكر صفته فقال: أعور جعد أزهر هجان أقمر كأن رأسه أصلة أشبه الناس بعبد العزى بن قطن فإما هلك الهلك فإن ربكم ليس بأعور، هكذا روى بأل ورواه غيره ولكن الهلك كل الهلك أي لكن الهلاك كل الهلاك للدجال أن الناس يعلمون أن الله سبحانه منزه عن العور وعن جميع الآفات، فإذا ادعى الربوبية ولبس عليهم بأشياء ليست في البشر فإنه لا يقدر على إزالة العور الذي يسجل عليه بالبشر، ويروى فإما هلكت هلك كسكر، أي فإن هلك به ناس جاهلون فضلوا فاعلموا أن الله ليس بأعور، قال الصاغاني: ولو روي فإما هلكت هلك على قول العرب: افعل ذلك إما هلكت هلك لكان وجها قريبا، ومجراه مجرى قولهم: افعل ذلك على ما خيلت أي: على كل حال، وهلك: صفة مفردة نحو قولك: امرأة عطل، وناقة سرح، بمعنى هالكة، والهالكة نفسه، والمعنى: افعله فإن هلكت نفسك.
 قلت: وهذا الذي وجهه فقد روي أيضا هكذا وفسره بما سبق ابن الأثير في النهاية وغيره، وقيل - في تفسير الحديث -: إن شبه عليكم بكل معنى وعلى كل حال فلا يشبهن عليكم أن ربكم ليئس بأعور.
 والتهلكة بضم اللام: كل ما أي كل شيء تصير عاقبته إلى الهلاك وبه فسرت الآية أيضا.

  وقال الكسائي يقال: وقع فلان في وادي تهلك، بضم التاء والهاء وكسر اللام المشددة ممنوعا من الصرف، والذي في العباب والصحاح بضم التاء والهاء واللام مشددة، فلم يصرحا أن اللام مكسورة، أي: في الباطل والهلاك، مثل تخيب وتضلل كأنهم سموه بالفعل، وهو مجاز.
 ومن المجاز: الاهتلاك والانهلاك رميك نفسك في تهلكة ومنه: القطاة تهتلك من خوف البازي أي ترمي بنفسها في المهالك، قال زهير:
  يركضن عند الذنابي وهي جاهدة                      يكاد يخطفها طورا وتهتـلـك وقال الليث: المهتلك: الهالك من لا هم له إلا أن يتضيفه الناس يظل نهاره فإذا جاء الليل أسرع إلى من يكفله خوف الهلاك لا يتمالك دونه، وأنشد لأبي خراش:
  إلى بيته يأوي الغريب إذا شتا                      ومهتلك بالي الدريسين عائل وقال ابن فارس: المهتلك: الذي يهتلك أبدا إلى من يكفله، وهو مجاز.
 ومن المجاز الهلاك كرمان: الذين ينتابون الناس ابتغاء معروفهم لسوء حالهم، وقال الزمخشري: هم الصعاليك.
 وقيل: هم المنتجعون الذين ضلوا الطريق وأنشد ثعلب لجميل:
  أبيت مع الهلاك ضيفا لأهلـهـا                      وأهلي قريب موسعون ذوو فضل كالمهتلكين أنشد ثعلب للمتنخل الهذلي:
  لو أنه جاءني جوعان مهـتـلـك                      من بؤس الناس عنه الخير محجوز والهالكي: الحداد، وقيل: الصيقل؛ لأن أول من عمل الحديد الهالك بن عمرو بن أسد بن خزيمة قاله ابن الكلبي، قال لبيد رضي الله تعالى عنه:
  جنوح الهالكي على يديه                      مكبا يجتلي نقب النصال أي صدأها، قال الجوهري: ولذلك يقال لبني أسد: القيون.
 ومن المجاز: تهالك على الفراش أو المتاع: إذا تساقط عليه، وفي العباب سقط، قال ذو الرمة:
  كأن على فيهـا إذا رد روحـهـا                      إلى الرأس روح العاشق المتهالك وفي الحديث: فتهالكت عليه فسألته أي: سقطت عليه ورميت بنفسي فوقه.
 ومن المجاز: تهالكت المرأة في مشيتها: إذا تمايلت وفي الأساس: تفيأت وتكسرت، ومنه الهلوك للفاجرة، وفي العباب: تفككت للرجال.
 وقال ابن الأعرابي: الهالكة: النفس الشرهة، وقد هلك الرجل يهلك هلاكا: إذا شره، ومنه قوله أنشده الكسائي في نوادره:
  جللته السيف إذ مالت كـوارتـه                      تحت العجاج ولم أهلك إلى اللبن أي لم أشره وهو مجاز.
 ويقال: فلان هلكة، بالكسر من الهلك، كعنب، أي: ساقطة من السواقط أي هالك.
 والهيلكون كحيزبون: المنجل الذي لا أسنان له نقله الصاغاني، وكأنه إذا لم يكن له أسنان يهلك ما يحصد به، ولذلك سمي.
 والهالوك: سم الفأر.
 وأيضا: نوع من الطراثيث إذا طلع في الزرع يضعفه ويفسده، فيصفر لونه ويتساقط، هكذا يسمونه بمصر، ويتشاءمون به، وأكثر ضرره على الفول والعدس.
 ومما يستدرك عليه: هلك يهلك هلكا بالفتح، عن أبي عبيد، وهلكة محركة، عن الصاغاني.
 واستعمل أبو حنيفة الهلكة في جفوف النبات.
 والهلاك: الفقراء والصعاليك، وبه فسر قول زياد بن منقذ:
  ترى الأرامل والهلاك تتبعه                      يستن منه عليهم وابل رذم ومفازة هالك، أي: مهلكة، من تعرض فيها هلك.
 والهلك، بالضم: الاسم من الهلاك، نقله الجوهري.

  وقوله تعالى:  وجعلنا لمهلكهم موعدا  أي: لوقت هلاكهم أجلا، ومن قرأ لمهلكهم، فمعناه لإهلاكهم.
 والمهالك: الخروب، وهو مجاز، ومنه حديث أم زرع: وهو إمام القوم في المهالك أرادت أنه لثقته بشجاعته يتقدم في الحروب ولا يتخلف، وقيل: إنه لعلمه بالطرق يتقدم القوم فيهديهم وهم على أثره.
 والهلاك: الجهد المهلك، وهلاك مهتلك، على المبالغة، قال رؤبة:
  من السنين والهلاك المهتلك وفي العباب: المنهلك.
 وهالك أهل: الذي يهلك في أهله، قال الأعشى:
  وهالك أهل يعودونـه                      وآخر في قفرة لم يجن وفي العباب يجنونه بدل يعودونه.
 ومر يهتلك في عدوه، ويتهالك: أي يجد، وهو مجاز، ومنه: القطاة تهتلك أي تجد في طيرانها، وفي حديث عرام: كنت أتهلك في مفازة أي أدور فيها شبه المتحير، وكذلك أهتلك، قال:
  كأنها قطرة جاد السحاب بهـا                      بين السماء وبين الأرض تهتلك واستهلك الرجل في كذا: إذا جهد نفسه، وافتلك معه، وقال الراعي:
  لهن حديث فاتن يتـرك الـفـتـى                      خفيف الحشا مستهلك الريح طامعا أي يجهد قلبه في أثرها.
 ويقال: أنا متهالك في مودتك، ومستهلك، وتهالكت في هذا الأمر واستهلكت فيه: كنت مجدا فيه متعجلا.
 وطريق مستهلك الورد، أي: يجهد من سلكه، قال الحطيئة يصف الطريق:
  مستهلك الورد كالأستي قد جعلت                      أيدي المطي به عادية ركـبـا الأستي والأسدي، يعني به السدى، شبه شرك الطريق بسدى الثوب، وفي العباب: عادية رغبا وقال: أي يهلك هذا الطريق من طلب الماء لبعده، أي هو طريق ممتد كسدى الثوب.
 وتهالك على الشيء: اشتد حرصه عليه.
 والهلكى: الشرهون من النساء والرجال، وهو هالك، وهي هالكة.
 ويقال للمزاحم على الموائد: المتهالك، والملاهس، فإذا أكل بيد ومنع بيد فهو جردبان.
 والهالكة من السحاب: الذي يصوب المطر ثم يقلع فلا يكون له مطر، عن شمر.
 والهلك، محركة: الجرف، وبه فسر قول ذي الرمة السابق.

##### Türkçe

**هلك**; **ضرب** ve **منع** ve **علم** gibi; ve ikinciye göre Hasan’ın, Ebû Hayve’nin ve İbn Ebî İshâk’ın kıraati; ve **ويهلك الحرث والنسل** (yâ ve lâmın fethiyle; ve **الحرث**’ın **الثاء**’sını ve **النسل**’in **اللام**’ını ref‘ ile), **العباب**’da olduğu gibi. İbn Cinnî’nin **كتاب الشواذ**’unda Hârûn’un Hasan ve İbn Ebî İshâk’tan rivayet ettiği: İbn Mücâhid dedi ki: “Bu yanlıştır.” Ebû’l-Feth dedi ki: “Ömrüme yemin olsun ki bu, ehl-i lugatin üzerinde bulunduğu şeyi terk etmektir; fakat bunun bir benzeri gelmiştir; yani bizim sözümüz: **هلك يهلك** ( **فعل يفعل** ); bu da, **الكتاب** sahibinin onların sözünden hikâye ettiği şeydir: **أبى يأبى**; başkası da hikâye etti: **قنط يقنط** ve **سلا يسلى** ve **جبا الماء يجباه** ve **ركن يركن** ve **قلا يقلى** ve **غسى الليل يغسى**. Ebû Bekir رحمه الله bunda, bunun dillerin birbirine karışması olduğuna giderdi; çünkü denilebilir: **قنط** ve **قنط**; ve **ركن** ve **ركن**; ve **سلا** ve **سلي**; böylece muzâri‘leri birbirine karıştı. Ayrıca, sonlarında bir **ألف** vardır; o da **سلا** ve **قلا** ve **غسى** ve **أبى**’nin **ألف**’ıdır; böylece hemzeye benzeşti; **قرأ** ve **هدأ** gibi.
Ve sonra: Hasan ve İbn Ebî İshâk güven ve lugatte iki imam olunca, onların okudukları şeyi men etmeye bir yön yoktur; hele ki semâ‘da onun bir benzeri varken. Ve caizdir ki **يهلك** , **هلك** üzerine **عطب** menzilesinde gelmiş olsun; ancak mâzîsinden **هلك** ile müstağni olmuştur; bitti. **هلكا** — zamm ile — ve **هلاكا** fetha ile; ve **تهلوكا**; bu İbn Berrî’dendir. Ve **هلوكا**; ikisinin de zammıyla; bunu Cevherî ikinciyle birlikte nakletti. Şeyhimiz dedi ki: “İki zamm ile deyip ilk zammı düşürseydi, kaidesiyle alışılmış yürüyüş üzere daha kısa ve daha veciz olurdu; ondan nükte olmaksızın dönmesi doğru değildir.” Dedim ki: Bunun özrü, araya **هلاك** lafzının girmesidir; o da fetha iledir. Evet; **هلاك** lafzını “ikisinin zammıyla” sözünden sonra geciktirseydi, şeyhimizin dediği gibi olurdu; öyleyse düşün. Ve **مهلكة**; nüshalarda böyle; doğrusu **مهلكا**’dır; **الصحاح** ve **العباب**’ın nassı olduğu gibi. Ve **تهلكة**; **اللام**’ı üç vecihli. Cevherî, **مهلك**’in **لام**’ını üçlemeye iktisar etti. **التهلكة** ise **اللام**’ın zammıyla; Yezîdî’den nakledildi ki o, masdarların nadirlerindendir; kıyasa göre cereyan edenlerden değildir. İbn Berrî, **التهلوك** üzerine şahit olarak Ebû Nuhayle’nin Şebîb b. Şebbe’ye sözünü inşâd etti:

شبيب عادى الله من يجفوكا
وسبب الله له تهـلـوكـا

Halîl, Allah Teâlâ’nın şu kavlini okudu: **ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة**; **اللام**’ın kesriyle. Ve “**مات**” sözü, “**هلك**” sözünün tefsiridir; onu bir şeyle kayıtlamadı; çünkü onların استعمالında en çok olan odur. Onun kötü ölümle اختصاصı, itibar edilmeyen arızî bir örftür; sayısız âyet ve hadis bunun delilidir. Şeyhimiz dedi ki: “Bu örfün sonradan ortaya çıkması sebebiyle Şihâb, **شرح الشفاء**’da dedi ki: Peygamberler hakkında (onlara salât ve selâm olsun) onun إطلاقını men eder; eski lugat aslını da, şer‘î kaidelere temas eden kimseye gizli olmadığı üzere, dikkate almaz.” Allah daha iyi bilir.
Ve başkası onu **أهلكه** etti ve **استهلكه** etti; ve onu **هلكه** etti **تهليكا**. Sa‘leb inşâd etti:

قالت سليمى هلكوا يسارا

Ve Nebî صلى الله عليه وسلم’in sözü: **إذا قال الرجل هلك الناس فهو أهلكهم**; **الكاف**’ın ref‘iyle ve fethiyle rivayet olunur. **الكاف**’ı ref‘ eden, Allah Teâlâ’nın rahmetinden insanları ümitsizliğe düşüren aşırıların “**هلك الناس**” dediklerini kasteder; yani: kötü amelleri sebebiyle ateşi ve onda ebedî kalmayı hak ettiler. O hâlde bir adam bunu söylerse, o onların **أهلكهم**’idir. Ve denildi ki: O, onları Allah Teâlâ’yı anmaktan en çok unutturanıdır. **الكاف**’ı fetha ile rivayet eden ise “O, bunu onlara vacip kılan odur; Allah Teâlâ değil” demeyi kasteder.
Ve onun صلى الله عليه وسلم sözü: **ما خالطت الصدقة مالا إلا أهلكته**; mal ile karışmadan önce zekâtı acele etmeye teşviktir; böylece ona gidip onu götürmesin. Ve denilir: İşçileri, ondan bir şeyi saklayıp onu mallarına karıştırmalarından sakındırmayı kastetmiştir. Ve تنزيل’de: **وتلك القرى أهلكناهم لما ظلموا**.
Ve **هلكه يهلكه هلكا**; **أهلكه** manasında; لازم–müteaddî. Ebû Ubeyde dedi ki: Rü’be bana haber verdi ki “**هلكتني**” denir; “**أهلكتني**” manasında. Dedi ki: “Bu benim lugatim değildir.” Ebû Ubeyde dedi ki: “Bu Temîm’in lugatıdır.” Cevherî, Accâc için inşâd etti:

ومهمه هالك من تعرجا

هائلة أهواله من أدلجا

Yani **مهلك**; “**ليل غاض**” denildiği gibi; yani **مغض**. Ve denilir: **هالك المتعرجين**; yani onda eğrilen kimse helâk olur.
Ve **رجل هالك**; **قوم هلكى**’dan. Halîl dedi ki: Onlar ancak **هلكى** ve **زمنى** ve **مرضى** dediler; çünkü bunlar, kendileriyle vuruldukları şeylerdir; ve onların içine sokuldular; ve onlar buna kerih kimselerdir. Ve ayrıca **هلك** ve **هلاك** üzerine cem‘ olunur; **سكر** ve **رمان** gibi. Cemîl dedi ki:

أبيت مع الهلاك ضيفا لأهلـهـا                      وأهلي قريب موسعون ذوو فضل

Ebû Tâlib dedi ki:

يطيف به الهلاك من آل هاشم                      فهم عنده في نعمة وفواضل

Ve **هوالك** da. Ondandır mesel: “Falan, **هالك**’tır **من الهوالك**.” Ebû Amr, İbn Cezl et-Ta‘‘ân için inşâd etti:

تجاوزت هندا رغبة عن قتالـه                      إلى مالك أعشو إلى ذكر مالك
فأيقنت أني ثائر ابـن مـكـدم                      غداتئذ أو هالك في الهوالـك

Dedi ki: Bu, **فوارس**’te tefsir edildiği üzere şâzdır. İbn Berrî dedi ki: “Ümmetler-i helâk olmuşlar içinde **هالك**’ı kastetmesi caizdir; böylece **هالكة**’nın cem‘i kıyasa göre olur. **فوارس** ancak erkeklere mahsus olduğu için caiz oldu; onda iltibas yoktur.” Dedi ki: Beytin doğru inşâdı:

فأيقنت أني عند ذلك ثائر

Ve **الهلكة**; harekeli. Ve **الهلكاء** fetha ile: **الهلاك**. Ondandır onların sözü: “O, **هلكة هلكاء**’dır”; bu, onun için te’kîddir; “**همج هامج**” denildiği gibi.
Ebû Ubeyd dedi ki: Denilir: “Falan, **الهلكة الهلكى**’ya düştü”; ve “**السوأة السوأى**.”
Ve onların sözü: “Mutlaka gideceğim; ya **هلك** ya **ملك**”; ikisinin de fethiyle ve ikisinin de zammıyla. **م ل ك**’te geçti ki o üçlenir; yani: ya helâk olurum ya mâlik olurum. İbn Sikkît nakletti.
Ve **استهلك المال**: onu harcadı ve tüketti. Sîbeveyh inşâd etti:

تقول إذا استهلكت مالا للذة                      فكيهة هشيئ بكفئين لائق

Sîbeveyh dedi ki: “**هل شيء**”i kasteder; sonra **اللام**’ı **الشين**’e idğâm etti. Bu, **الشم** ve **الشراب** idğâmının vücûbu gibi vâcip değildir; ve onların hepsi **هل شيء**’i idğâm etmez.
Ve **أهلكه**: onu sattı. Hüzeyl haberlerinden bazısında: Habîb el-Hüzeylî, Ma‘kıl b. Huveylid’e dedi ki: “Kavmine dön.” Dedi ki: “Develerime ne yapayım?” Dedi ki: “**أهلكها**”; yani: “Onları sat.”
Ve mecazdandır: **المهلكة**; ve üçlenir: **المفازة**; çünkü onda ruhları helâk eder; Zemahşerî söyledi. Başkası dedi ki: Çünkü helâke sevk eder. Tevbe hadîsinde: “Onu **بمهلكة**’de bıraktı”; **اللام**’ın fethiyle ve kesriyle de. Cem‘i: **المهالك**.
Ve **الهلكون**; **حلزون** gibi; **الهاء** da kesrelenir. Bu, İbn Büzerc’dendir: içinde su olsa bile çorak yer. İbn Büzerc dedi: Denilir: “Bu, **أرض هلكين**’dir”; yani çorak; İbn Fâris böyle zikretti. Ve “**أرض هلكون**”: uzun zamandan beri yağmur yağmadığı zaman; nüshalarda böyle. İbn Büzerc’in nassı: “Bu, **أرض آرمة هلكون**’dur.” Ve “**أرض هلكون**”: içinde hiçbir şey olmadığı zaman. Ve denilir: “Onu **آرمة هلكين** bıraktım”; uzun zamandan beri ona yağmur isabet etmediği zaman. Denilir: “**أرض هلكين**’den geçtim”; **الهاء** ve **اللام**’ın fethiyle.
Ve mecazdandır: **الهلك**; harekeli: çorak yıllar; çünkü helâk eder; İbnü’l-A‘râbî’den. Esved b. Ya‘fer için inşâd etti:

قالت له أم صمعا إذ تؤامـره                      ألا ترى لذوي الأموال والهلك

Tekili **الهاء** iledir; **الهلكات** gibi; harekeli olarak da.
Ve **الهلك**: her bir yer ile onun altındaki yer arasındaki şey; yedinci yere kadar.
Ve **الهلك**: helâk olmuş şeyin leşi; Leys nakletti. Ve az sonra gelecek İmrü’ül-Kays’ın sözünü inşâd etti.

Ve denildi: **الهلك**: dağın üst tarafı ile alt tarafı arasındaki şeydir; ondan, iki şey arasındaki havâ mânâsında ödünç alınmıştır; hepsi **الهلاك**tandır. Ve denildi: o, iki dağ arasındaki **المهواة**dır. Ve denildi: **السكاك**ın havasından **المهواة**nın yüksekçe (kenarı)dır. Şairin sözüne gelince:
  Ölüm, kapıp alanlarının vakti için gelir;                      onu ne **هلك** ne de **لوح** âciz bırakır.
Şu, **الضررة** için bir sükûndur; bu, Kûfelilerin mezhebidir. Sîbeveyh ise, kırık ve ötreli olan dışında ona engel koymuştur. Zû’r-Rumme, uzun boyunlu bir kadını vasfederek dedi ki:
  Onun küpesini, açık **الليت**te yüksekçe görürsün;                      bir **هلك** üzerine, bir **نفـنـف**te, sallanıp durur.
Ve **الهلك** ayrıca: düşüp yuvarlanan şeydir. Cevherî, İmru’ul-Kays’tan şu beyti rivayet etti:
  **الغبيط**un **نجاف**ında bir **هلك** gördü;                      neredeyse o **الهجار**ı koparacaktı.
Başka biri onu, iki dağ arasındaki **المهواة**ya delil olarak rivayet etti; ondan önce de:
  Kays’ın devesini, sabahlamış görüyorum;                      **الأين** üzerinde, **هباب**lı, **نوارا**lı.
Onun sözü: **هباب**; yani: canlılık. Ve **نوارا**; yani: ürküp kaçma. Ve **تجد**: **المهواة**dan ürküp ipi koparmaktır. Şöyle de rivayet edilir: **تجد الخقي الهجارا**. Ve **الهجار**: devenin bileğine bağlanan iptir.

Mecazın mecazından: **الهلوك** ( **صبور** vezninde): erkeklere düşkün, şehvetli, erkeklerin üzerine dökülüp saçılan fâhişe kadın; **تهالكت في مشيها**dan alınmıştır: yürüyüşünde kırılıp büküldüğü zaman; yahut çünkü o **تتهالك** eder, yani birleşmesi sırasında sallanır ve kıvrılıp bükülür. Zina eden erkek bununla vasfedilmez; bu yüzden “**رجل هلوك**” denilmez.

Bazıları dedi: **الهلوك**: kocasına iyi şekilde bağlanan (itaat ve muhabbetle eşlik eden) kadın; bundan Mâzin hadisi: “Ben şaraba ve kadınlardan **الهلوك**a düşkünüm”; sanki zıddı gibi.

Mecazdan: **الهلوك**: cinsel birleşmede çabuk boşalan erkek; sanki bunun için kendini atar. İbn Abbâd’dan.

Onların sözü: “Bunu yap; **إما هلكت هلك**” — (ötrelerle) — gayr-i munsariftir; Cevherî bununla yetinmiştir. Ferrâ’nın naklettiği bir lehçede ise munsarif kılınmıştır. Ve denildi: “**إما هلكت هلكه**” izafetle; yani: “**على ما خيلت**”, yani: her hâl üzere. Ve **خيلت**: yani gösterdim ve benzettim.

Ferrâ, Kisâî’den nakletti: “**إما هلكة هلك**”; onu isim yaptı ve ona izafe etti; **هلك**i irablandırmadı. Ve muradı: “Ey şu, o **هلكة هلك**tir” idi; **العباب**’da olduğu gibi. İmam Ahmed b. Hanbel’in (Allah ondan razı olsun) **مسند**’inde, Deccâl hadîsinde, sıfatını zikredip şöyle dediği yerde geçti: “Tek gözlü, kıvırcık, parlak, beyazımsı, ay gibi; sanki başı **أصلة**; insanların en çok benzeyeni: Abdüluzzâ b. Katan. Artık **فإما هلك الهلك**; çünkü Rabbiniz tek gözlü değildir.” Böylece **بأل** ile rivayet etti; başkası ise “**ولكن الهلك كل الهلك**” diye rivayet etti; yani: fakat Deccâl için helâkın bütünü helâktır; çünkü insanlar, Allah Teâlâ’nın tek gözlülükten ve bütün âfetlerden münezzeh olduğunu bilirler; o rubûbiyyet iddia edip onlara, beşerde olmayan şeylerle karıştırınca, beşerlikle üzerine yazılan tek gözlülüğü gideremez. Ve “**فإما هلكت هلك**” ( **سكر** gibi) diye de rivayet edilir; yani: eğer onunla câhil birtakım insanlar helâk olup saparsa, bilin ki Allah tek gözlü değildir. Sâğânî dedi: Eğer “**فإما هلكت هلك**” Arapların sözüne göre rivayet edilseydi: “Bunu yap; **إما هلكت هلك**”, yakın bir vecih olurdu; onun cereyanı, onların “**افعل ذلك على ما خيلت**” sözünün cereyanı gibidir; yani: her hâl üzere. Ve **هلك**: “**امرأة عطل**” ve “**ناقة سرح**” sözün gibi müfred bir sıfattır; mânâsı: **هالكة**. Ve **الهالكة**: bizzat nefistir. Mânâ: “Onu yap; çünkü nefsin helâk olursa (olsun).”

Dedim: Onun yönlendirdiği bu, böylece de rivayet edilmiştir; ve onu, daha önce geçenle, İbnü’l-Esîr’in **النهاية**’sinde ve başkalarında tefsir etti. Ve denildi — hadisin tefsirinde —: size her mânâ ile ve her hâl üzere karışık gösterilse bile, Rabbinizin tek gözlü olmadığı size karışık gelmesin.

**التهلكة** (lâmın ötrelisiyle): âkıbeti helâka dönen her şey, yani her şey; âyet de bununla tefsir edilmiştir.

Kisâî dedi: “**وقع فلان في وادي تهلك**” denir; tâ ve hâ ötreli, şeddeli lâm kesreli olarak; gayr-i munsarif. **العباب** ve **الصحاح**’ta olan ise: tâ ve hâ ötreli, lâm şeddeli; lâmın kesreli olduğunu açıkça söylemediler. Yani: bâtıl ve helâk içinde; **تخيب** ve **تضلل** gibi; sanki onu fiille adlandırdılar; bu mecazdır.

Mecazdan: **الاهتلاك** ve **الانهلاك**: kendini bir **تهلكة**ye atmandır. Ondan: **القطاة** (yaban güvercini), doğanın korkusundan **تهتلك** eder; yani kendini helâklere atar. Züheyr dedi:
  Kuyruk diplerinde koşarlar, o ise gayretlidir;                      bazen onu kapacak gibi olur ve **تهتـلـك** eder.
Leys dedi: **المهتلك**: helâk olan; insanların onu misafir etmesinden başka kaygısı olmayan; gündüzünü geçirir; gece gelince, helâk korkusuyla onu üstlenecek olana hızla gider; onsuz kendini tutamaz. Ebû Harâş’tan şu beyit rivayet edildi:
  Kış olunca yabancı onun evine sığınır;                      ve iki eski elbiseli, yoksul bir **مهتلك** (de).
İbn Fâris dedi: **المهتلك**: kendisini sürekli onu üstlenecek olana atan kimsedir; bu mecazdır.

Mecazdan: **الهلاك** ( **رمان** gibi): kötü hâllerinden dolayı insanların iyiliğini aramak için insanlara gidip gelenlerdir. Zemahşerî dedi: onlar **الصعاليك**tir.

Ve denildi: onlar, yolu şaşırmış **المنتجعون**dur. Sa‘leb, Cemîl’den şu beyti rivayet etti:
  **الهلاك** ile, onun ehline misafir olarak geceleyip kalırım;                      hâlbuki ehlim yakın, genişlik içinde, fazilet sahipleri.
**كالمهتلكين**: Sa‘leb, el-Mütenahhil el-Hüzelî’den rivayet etti:
  Eğer bana, insanların yoksulluğundan dolayı hayır kendisinden alıkonmuş, aç bir **مهـتـلـك** gelseydi...
Ve **الهالكي**: demircidir. Ve denildi: **الصيقل**; çünkü demiri ilk işleyen, **الهالك بن عمرو بن أسد بن خزيمة**’dir; bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. Lebîd (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi:
  **الهالكي**nin iki eli üzerinde eğilişi;                      yüzüstü, kılıç uçlarının **نقب**unu parlatır.
Yani: pasını. Cevherî dedi: bunun için Benî Esed’e “**القيون**” denir.

Mecazdan: **تهالك على الفراش أو المتاع**: üzerine dökülüp düşmesi; **العباب**’da: düştü. Zû’r-Rumme dedi:
  Sanki onun ağzı üzerinde, ruhunu geri çevirdiğinde;                      başa doğru, **المتهالك** âşığın ruhu (gibi).
Hadiste: “**فتهالكت عليه فسألته**”; yani: onun üzerine düştüm ve kendimi onun üstüne attım.

Mecazdan: **تهالكت المرأة في مشيتها**: sallanması. **الأساس**’ta: gölgelenip eğilip büküldü ve kırılıp büküldü. Ondan, fâhişe için **الهلوك**. **العباب**’da: erkekler için gevşeyip çözülmesi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهالكة**: obur nefistir. Ve adam **هلك يهلك هلاكا** eder: oburlaştığı zaman. Ondan, Kisâî’nin **نوادر**’inde rivayet ettiği sözü:
  Toz duman altında, kılıcımı ona indirdim; **كوارتـه** eğildiğinde;                      ve süte karşı **أهلك** olmadım.
Yani: oburlaşmadım; bu mecazdır.

Ve denir: falan **هلكة**dir; kesre ile, **الهلك**ten; **عنب** gibi; yani: düşkünlerden bir düşkün; yani helâk olmuş.

Ve **الهيلكون** ( **حيزبون** gibi): dişleri olmayan oraktır; Sâğânî nakletti. Sanki dişleri olmadığında, onunla biçtiğini helâk eder; bu yüzden adlandırıldı.

Ve **الهالوك**: fare zehridir.

Ve ayrıca: ekinde çıktığında onu zayıflatıp bozan bir tür **الطراثيث**; rengi sararır ve dökülüp saçılır; Mısır’da onu böyle adlandırırlar; onunla uğursuzluk sayarlar; zararı en çok bakla ve mercimek üzerinedir.

Ona ek olarak kaydedileceklerdendir: Ebû Ubeyd’den, **هلك يهلك هلكا** (fetha ile). Ve Sâğânî’den, harekeli **هلكة**.

Ebû Hanîfe, bitkinin kuruyup sertleşmesinde **الهلكة**yi kullandı.

Ve **الهلاك**: fakirler ve **الصعاليك**; bununla, Ziyâd b. Munkız’ın sözü tefsir edildi:
  Dul kadınları ve **الهلاك**ı, onu takip eder görürsün;                      üzerlerine, ince taneli sağanak yağmur gibi yağdırır.
Ve **مفازة هالك**: yani: **مهلكة**; onda kendini ortaya atan helâk olur.

Ve **الهلك** (ötre ile): **الهلاك**tan isimdir; Cevherî nakletti.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **وجعلنا لمهلكهم موعدا**; yani: helâk oluşlarının vakti için bir ecel (süre) (kıldık). Kim **لمهلكهم** diye okursa, mânâsı: onları helâk etmek içindir.

Ve **المهالك**: keçiboynuzlarıdır; bu mecazdır. Ondan: Ümmü Zer‘ hadisi: “O, kavmin **المهالك** içinde imamıdır”; onunla, cesaretine güveninden dolayı savaşlarda öne geçtiğini ve geri kalmadığını kastetti. Ve denildi ki: yolları bilmesinden dolayı kavmin önüne geçer de onlara yol gösterir; onlar da onun izindedir.

Ve **الهلاك**: helâk edici güçlük (meşakkat)tir. Ve **هلاك مهتلك**: mübalağa üzere (pek şiddetli helâk). Rü’be dedi ki:
من السنين والهلاك المهتلك
Ve **العباب**’da: **المنهلك**.

Ve **هالك أهل**: kendi ehli içinde helâk olan kimsedir. A‘şâ dedi ki:
وهالك أهل يعودونـه                      وآخر في قفرة لم يجن
Ve **العباب**’da **يجنونه** “**يعودونه**” yerine.

Ve (denir:) düşmanına karşı **يهتلك** olarak geçti; ve **يتهالك**: yani gayret eder; bu mecazdır. Ondan: **القطاة تهتلك** yani uçuşunda gayret eder. Ve Arrâm hadîsinde: “Bir çorak yerde **أتهلك** idim” yani şaşkına benzer bir hâlde onun içinde dolaşırdım; aynı şekilde **أهتلك**. Dedi ki:
كأنها قطرة جاد السحاب بهـا                      بين السماء وبين الأرض تهتلك
Ve adamın bir şeyde **استهلك** olması: nefsini yormasıdır; ve onunla birlikte **افتلك**. Râ‘î dedi ki:
لهن حديث فاتن يتـرك الـفـتـى                      خفيف الحشا مستهلك الريح طامعا
yani onun ardınca kalbini yorar.

Ve denir: “Ben senin sevginde **متهالك**im” ve **مستهلك**; ve “Bu işte **تهالكت**” ve onda **استهلكت**: onda ciddi, aceleci idim.

Ve **طريق مستهلك الورد**: yani ona giren kimseyi yorar. Hutay’e yolu vasfederek dedi ki:
مستهلك الورد كالأستي قد جعلت                      أيدي المطي به عادية ركـبـا
**الأستي** ve **الأسدي**; bununla **السدى**yı kasteder; yolun yarığını elbisenin **سدى**sına benzetti. Ve **العباب**’da: **عادية رغبا**. Ve dedi ki: yani su istemek için (giden) bu yol, uzaklığından dolayı helâk eder; yani o, elbisenin **سدى**sı gibi uzayıp giden bir yoldur.

Ve bir şeye **تهالك** etti: ona karşı hırsı şiddetlendi.

Ve **الهلكى**: kadınlardan ve erkeklerden obur (aşırı iştahlı) olanlardır; o **هالك**tir, o (kadın) **هالكة**dir.

Ve sofralara üşüşene: **المتهالك** ve **الملاهس** denir. Eğer bir elle yer ve bir elle menederse o **جردبان**dır.

Ve buluttan **الهالكة**: yağmuru şiddetle indirip sonra çekilen, artık onun için yağmur olmayan (bulut)tur; Şemmer’den.

Ve **الهلك**, harekeli: yar (uçurum kenarı)dır; ve bununla Zü’r-Rumme’nin önceki sözü tefsir edilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَلَكَ
1 هَلَكَ ذ , inf. n. هَلَاكٌ &c., (S, K, &c.,) He, or it, perished, came to nought, came to an end, passed away, was not, was no more, or became non-existent or annihilated: (KL, PS in explanation of هَلاَكٌ, &c.:) or fell: or became in a bad, or corrupt, state; became corrupted, vitiated, marred, or spoiled: or went away, no one knew whither: (Mgh in explanation of هَلاَكٌ:) he died. (K.) ― -b2- هَلَكَتْ أَرْضُهُ His land had its herbage dried up by drought: see جَرِبَ.

وَادِى تُهُلِّكَ
2 وَادِى تُهُلِّكَ ذ I. q. تُضُلِّل

أَهْلَكَهُ
4 أَهْلَكَهُ ذ He destroyed, made an end of, or caused to perish or come to an end, made away, did away with, or brought to nought, him, or it; took away his life.

تَهَالَكَ غَمًّا
6 تَهَالَكَ غَمًّا ذ [app. He perished gradually by reason of grief.] (A, art. سوس: see 1 in that art.) ― -b2- تَهَالَكَ عَلَيْهِ He was vehemently eager for it. (TA.) ― -b3- تَهَالَكَ فِيهِ He strove, laboured, toiled, or exerted himself, in it, namely in running; as also ↓ اِهْتَلَكَ. (TA.) He strove, laboured, toiled, or exerted himself, and hastened, in it, namely an affair; as also ↓ استهلك فيه. (TA.) ― -b4- تَهَالَكَتْ said of a she-camel, i. q. عَشِقَتْ [She vehemently desired the stallion]. (AA, TA in art. عشق.)

8 اِهْتَلَكَ see 6.

اِسْتَهْلَكَ
10 اِسْتَهْلَكَ ذ properly signifies He sought, or courted, destruction; like اِسْتَمَاتَ: see مُسْتَمِيتَ: and see an ex. voce شَرْشَرَةٌ. ― -b2- اِسْتَهْلَكَ فِى كَذَا He (a man) distressed, troubled, or fatigued, himself in, or respecting, such a thing. (TA.) See also 6.

هَلَكَةٌ
هَلَكَةٌ ذ The drying up of the plants, or herbage. (AHn, TA.) See هَلاَكٌ.

هَلاَكٌ
هَلاَكٌ ذ [Perdition; destruction; a state of perdition or destruction: a lost state;] death. (K.) ― -b2- هَلاَكٌ and ↓ هَلَكَةٌ are syn. (S, Msb, K.) ― -b3- اِرْتَبَكَ فِى اِنْهَلَكَاتِ He stuck fast in cases of perdition: see art. ربك.

هَالِكٌ
هَالِكٌ ذ Dead; or dying. (Bd, Jel in xii. 85) ― -b2- هَالِكٌ sometimes means Subject to perish; as in the Kur, xxviii. last verse.

مَهْلُكٌ
مَهْلُكٌ ذ : see أَلُوكٌ.

مَهْلِكٌ
مَهْلِكٌ ذ Death: see a verse cited voce سَهُوٌ.

مَهْلَِكَةٌ
مَهْلَِكَةٌ ذ A cause of perdition, or of death. (TA in art. بخل.) ― -b2- (tropical:) A place of perdition or death: and a desert: (KL:) or a [desert, or such as is termed] مَفَازَة; (S, K, TA;) because persons perish therein; (Z, TA;) or because it urges [or leads] to perdition. (TA.) See جَادَّةٌ.

هُوَ مُسْتَهْلِكٌ اِلَى كَذَا
هُوَ مُسْتَهْلِكٌ اِلَى كَذَا ذ i. q. مُسْتَمِيتٌ [q. v.]. (TA, art. موت, from the A.) ― -b2- مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ A road that destroys him who seeks water, by reason of its far extent. (O.)

##### Türkçe

**هَلَكَ**
1 **هَلَكَ** ذ, mastar ismi **هَلَاكٌ** vb., (S, K, vb.,) O, yahut o (şey), helâk oldu, hiçliğe geldi, sona geldi, geçip gitti, yok oldu, artık yok oldu, yahut var-olmayan veya yok edilmiş hâle geldi: (KL, **هَلاَكٌ** vb. açıklamasında, PS:) yahut düştü: yahut kötü, yahut bozuk, bir hâle geldi; bozuldu, fesada uğradı, kusurlandı, bozulup zedelendi, yahut bozuldu: yahut gitti, nereye olduğu kimse bilmedi: (Mgh, **هَلاَكٌ** açıklamasında:) o öldü. (K.) ― -b2- **هَلَكَتْ أَرْضُهُ** Onun toprağının otu kuraklıkla kuruyup gitti: **جَرِبَ**’e bak.

**وَادِى تُهُلِّكَ**
2 **وَادِى تُهُلِّكَ** ذ I. q. **تُضُلِّل**

**أَهْلَكَهُ**
4 **أَهْلَكَهُ** ذ O, onu yahut onu (şeyi) helâk etti, son verdi, yahut helâk olmasına veya sona ermesine sebep oldu, ortadan kaldırdı, yok etti, yahut hiçliğe getirdi; onun hayatını aldı.

**تَهَالَكَ غَمًّا**
6 **تَهَالَكَ غَمًّا** ذ [görünüşe göre: keder sebebiyle derece derece helâk oldu.] (A, madde **سوس**: o maddede 1’e bak.) ― -b2- **تَهَالَكَ عَلَيْهِ** O, ona karşı şiddetle istekli oldu. (TA.) ― -b3- **تَهَالَكَ فِيهِ** O, onda çabaladı, emek verdi, didindi, yahut kendini zorladı; yani koşmada; bunun gibi ↓ **اِهْتَلَكَ**. (TA.) O, onda çabaladı, emek verdi, didindi, yahut kendini zorladı, ve acele etti; yani bir işte; bunun gibi ↓ **استهلك فيه**. (TA.) ― -b4- **تَهَالَكَتْ** dişi deve hakkında söylenir, I. q. **عَشِقَتْ** [Aygırı şiddetle arzuladı]. (AA, TA, madde **عشق**’ta.)

8 **اِهْتَلَكَ** 6’ya bak.

**اِسْتَهْلَكَ**
10 **اِسْتَهْلَكَ** ذ aslında şu mânaya gelir: O, helâki istedi, yahut helâke talip oldu; **اِسْتَمَاتَ** gibi: **مُسْتَمِيتَ**’e bak: ve **شَرْشَرَةٌ** lafzı altında bir örneğe bak. ― -b2- **اِسْتَهْلَكَ فِى كَذَا** O (bir adam), böyle bir şeyde, yahut böyle bir şey hakkında, kendini sıkıntıya soktu, rahatsız etti, yahut yordu. (TA.) 6’ya da bak.

**هَلَكَةٌ**
**هَلَكَةٌ** ذ Bitkilerin, yahut otun, kuruyup gitmesi. (AHn, TA.) **هَلاَكٌ**’a bak.

**هَلاَكٌ**
**هَلاَكٌ** ذ [Helâk; yok oluş; helâk veya yok oluş hâli: kayıp bir hâl;] ölüm. (K.) ― -b2- **هَلاَكٌ** ve ↓ **هَلَكَةٌ** eş anlamlıdır. (S, Msb, K.) ― -b3- **اِرْتَبَكَ فِى اِنْهَلَكَاتِ** O, helâk durumlarında saplanıp kaldı: madde **ربك**’e bak.

**هَالِكٌ**
**هَالِكٌ** ذ Ölü; yahut ölmekte olan. (Bd, Jel, xii. 85’te) ― -b2- **هَالِكٌ** bazen “helâk olmaya maruz” mânasına gelir; Kur’ân’da, xxviii. son âyette olduğu gibi.

**مَهْلُكٌ**
**مَهْلُكٌ** ذ : **أَلُوكٌ**’a bak.

**مَهْلِكٌ**
**مَهْلِكٌ** ذ Ölüm: **سَهُوٌ** lafzı altında zikredilen bir beyte bak.

**مَهْلَِكَةٌ**
**مَهْلَِكَةٌ** ذ Helâkin, yahut ölümün, bir sebebi. (TA, madde **بخل**’de.) ― -b2- (mecaz:) Helâk veya ölüm yeri: ve bir çöl: (KL:) yahut bir **مَفَازَة** diye adlandırılan [çöl, yahut onun gibi bir yer]; (S, K, TA;) çünkü kişiler orada helâk olurlar; (Z, TA;) yahut çünkü o, helâke sevk eder [yahut götürür]. (TA.) **جَادَّةٌ**’ye bak.

**هُوَ مُسْتَهْلِكٌ اِلَى كَذَا**
**هُوَ مُسْتَهْلِكٌ اِلَى كَذَا** ذ I. q. **مُسْتَمِيتٌ** [bk.]. (TA, madde **موت**, A’dan.) ― -b2- **مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ** Uzak uzanışı sebebiyle su arayanı helâk eden bir yol. (O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَلَكَ
هَلَكَ A ,  I ( n. ac. هُلْك 3 ,  مَهْلَك 17 ,  مَهْلَكَة 17t ,  مَهْلِك 18 ,  مَهْلِكَة 18t ,  مَهْلُك 19 ,  مَهْلُكَة 19t ,  هَلَاْك 22 ,  هُلُوْك 27 ,

تَهْلَُِكَة
تَهْلَُِكَة ,  تُهْلُوْك ),
a.  Perished; died; was ruined, destroyed.

b.  I ( n. ac. هُلْك 3 ,  هَلَاْك 22 ),  see IV (a) .

c.  ( n. ac. هَلَاْك 22 ) [ Ila ], Was greedy of.

d.  ( n. ac. هُلْك 3 ), Feared.

e.  [ coll. ], Was damned.

هَلِكَ
هَلِكَ A ( n. ac. هَلَك 4 ),
a.  see I (a) .

هَلَّكَ
هَلَّكَ II ,
a.  see IV (a) .

أَهْلَكَ
أَهْلَكَ IV ,
a.  Made to perish; destroyed; ruined, spoilt.

b.  Exasperated.

c.  Sold ( property ).

d.  [ coll. ], Damned.

تَهَاْلَكَ
تَهَاْلَكَ VI
a.  [ 'Ala ], Threw himself upon; was impatient for.

b.  [ Fī ], Applied himself to.

c.  Fell.

اِنْهَلَكَ
اِنْهَلَكَ VII ,  اِهْتَلَكَ VIII ,
a.  Rushed into danger; was lost.

اِسْتَهْلَكَ
اِسْتَهْلَكَ X ,
a.  see IV (a) .

b.  Squandered, dissipated.

هَلْك
هَلْك 1 ,
a.  Ruin, destruction; death.

هِلْكَة
هِلْكَة 2t , ( pl. هِلَك 7 ),
a.  Abject; wretch.

هُلْك
هُلْك 3 ,
a.  see 1 .

هَلَك
هَلَك 4 ,
a.  see 1 .

b.  Declivity.

c.  Corpse.

d.  Falling body.

e.  Interval.

هَلَكَة
هَلَكَة 4t ,
a.  see 1 .

b.  ( pl. هَلَك 4 &  reg. ), Year of dearth.

مَهْلَكَة
مَهْلَكَة 17t ,  مَهْلِكَة 18t ,  مَهْلُكَة 19t , ( pl. مَهَاْلِكُ 44 ),
a.  Dangerous place; desert, wild.

هَاْلِك
هَاْلِك 21 , ( pl. هَلْكَى 1ya ,  هُلَّك 11 ,  هُلَّاْك 29 ,  هَوَاْلِكُ 41 ),
a.  Perishing.

b.  [ coll. ], Reprobate, damned.

هَاْلِكِيّ
هَاْلِكِيّ 21yi ,
a.  Smith, blacksmith.

b.  Polisher.

هَلَاْك
هَلَاْك 22 ,
a.  see 1 .

هَلُوْك
هَلُوْك 26 ,
a.  Whore.

هَلْكَآءُ
هَلْكَآءُ 42 ,
a.  see 1 .

أَهْلَكَ
N. Ag. أَهْلَكَ IV ,
a.  Destructive; pernicious; deadly, lethal, fatal.

تَهَاْلَكَ
N. Ag. تَهَاْلَكَ VI ,
a.  Dangerous road.

اِهْتَلَكَ
N. Ag. اِهْتَلَكَ VIII ,
a.  Parasite.

تَهْلُكَة
تَهْلُكَة
a.  see 1 .

b.  Danger.

اِمَّا هَلَكَتْ هُلُكُ
اِمَّا هَلَكَتْ هُلُكُ
a.  Cost what it may.

##### Türkçe

**هَلَكَ**
**هَلَكَ** A , I ( mastar: **هُلْك** 3 , **مَهْلَك** 17 , **مَهْلَكَة** 17t , **مَهْلِك** 18 , **مَهْلِكَة** 18t , **مَهْلُك** 19 , **مَهْلُكَة** 19t , **هَلَاْك** 22 , **هُلُوْك** 27 ,

**تَهْلَُِكَة**
**تَهْلَُِكَة** , **تُهْلُوْك** ),
a. Helâk oldu; öldü; harap oldu, yok edildi.

b. I ( mastar: **هُلْك** 3 , **هَلَاْك** 22 ), IV (a)’ya bak.

c. ( mastar: **هَلَاْك** 22 ) [ **Ila** ], -e karşı açgözlü oldu.

d. ( mastar: **هُلْك** 3 ), korktu.

e. [ topluluk ], lânetlendi.

**هَلِكَ**
**هَلِكَ** A ( mastar: **هَلَك** 4 ),
a. I (a)’ya bak.

**هَلَّكَ**
**هَلَّكَ** II ,
a. IV (a)’ya bak.

**أَهْلَكَ**
**أَهْلَكَ** IV ,
a. Helâk ettirdi; yok etti; harap etti, bozdu.

b. Öfkelendirdi.

c. (mülk) sattı.

d. [ topluluk ], lânetledi.

**تَهَاْلَكَ**
**تَهَاْلَكَ** VI
a. [ **'Ala** ], kendini üzerine attı; için sabırsız oldu.

b. [ **Fī** ], kendini verdi.

c. Düştü.

**اِنْهَلَكَ**
**اِنْهَلَكَ** VII , **اِهْتَلَكَ** VIII ,
a. Tehlikeye atıldı; kayboldu.

**اِسْتَهْلَكَ**
**اِسْتَهْلَكَ** X ,
a. IV (a)’ya bak.

b. Saçıp savurdu, israf etti.

**هَلْك**
**هَلْك** 1 ,
a. Yıkım, yok oluş; ölüm.

**هِلْكَة**
**هِلْكَة** 2t , (çoğul: **هِلَك** 7 ),
a. Zelil; sefil.

**هُلْك**
**هُلْك** 3 ,
a. 1’e bak.

**هَلَك**
**هَلَك** 4 ,
a. 1’e bak.

b. Yokuş aşağı eğim.

c. Ceset.

d. Düşen cisim.

e. Ara.

**هَلَكَة**
**هَلَكَة** 4t ,
a. 1’e bak.

b. (çoğul: **هَلَك** 4 & düzenli), kıtlık yılı.

**مَهْلَكَة**
**مَهْلَكَة** 17t , **مَهْلِكَة** 18t , **مَهْلُكَة** 19t , (çoğul: **مَهَاْلِكُ** 44 ),
a. Tehlikeli yer; çöl, ıssız.

**هَاْلِك**
**هَاْلِك** 21 , (çoğul: **هَلْكَى** 1ya , **هُلَّك** 11 , **هُلَّاْك** 29 , **هَوَاْلِكُ** 41 ),
a. Helâk olan.

b. [ topluluk ], reddedilmiş, lânetli.

**هَاْلِكِيّ**
**هَاْلِكِيّ** 21yi ,
a. Demirci, kara demirci.

b. Parlatıcı.

**هَلَاْك**
**هَلَاْك** 22 ,
a. 1’e bak.

**هَلُوْك**
**هَلُوْك** 26 ,
a. Fahişe.

**هَلْكَآءُ**
**هَلْكَآءُ** 42 ,
a. 1’e bak.

**أَهْلَكَ**
İsm-i fâil: **أَهْلَكَ** IV ,
a. Helâk edici; zararlı; öldürücü, ölümcül, fatal.

**تَهَاْلَكَ**
İsm-i fâil: **تَهَاْلَكَ** VI ,
a. Tehlikeli yol.

**اِهْتَلَكَ**
İsm-i fâil: **اِهْتَلَكَ** VIII ,
a. Asalak.

**تَهْلُكَة**
**تَهْلُكَة**
a. 1’e bak.

b. Tehlike.

**اِمَّا هَلَكَتْ هُلُكُ**
**اِمَّا هَلَكَتْ هُلُكُ**
a. Ne pahasına olursa olsun.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

هلك
هَلَكَ - يَهْلِكُ - هَالِك - مَهْلِك - تَهْلُكَة - أَهْلَكَ - يُهْلِكُ - مُهْلِك - مُهْلَك - مُهْلَكُوْن
هَلَكَ - يَهْلِكُ + الكائن أو الشيء : يتخرب بناؤه ويتوقف عن العمل والفعل: تختفي وتزول البنية المميزة لبناء أو كائن وتتحول إلى كيان أو كيانات أخرى مختلفة لا تشبه أو تماثل البنية الأصلية مطلقاً، وينتج عن ذلك توقف الكائن عن العمل والفعل والوظيفة وانعدام تأثيره: يهلك البشر - القرى - المال - السلطان - الحرث - النسل - كل شيء يهلك
هَلَكَ - يَهْلِكُ + الكائن أو الشيء + عن كائن أو شيء: فعل " هَلَكَ - يَهْلِكُ " عندما يكون نسبياً: ينعدم أثر وفعل شيء بالنسبة للكائن: تزول فائدته ونفعه عنه
هَالِك: اسم فاعل صفة مشبهة من " هَلَكَ - يَهْلِكُ ": المتخرب المتوقف عن العمل
مَهْلِك: على وزن " مَفْعِل " مصدر ميمي حال أو اسم مكان وزمان من " هَلَكَ - يَهْلِكُ ": مكان أو وقت وقوع الهلاك
تَهْلُكَة - التهلكة: على وزن " تَفْعُلَة"  اسم فعل مبالغة من " هَلَكَ - يَهْلِكُ ": الهلاك الشديد المؤكد من شيء معلوم: وهي أيضاً اسم آلة الهلاك
أَهْلَكَ - يُهْلِكُ: على وزن " أفْعَلَ " من " هَلَكَ - يَهْلِكُ ": جعله " يَهْلِكُ ": عمل على تخربه وتوقف فعله وحياته
مُهْلِك: اسم فاعل صفة مشبهة من " أَهْلَكَ - يُهْلِكُ "
مُهْلَك: اسم مفعول من " أَهْلَكَ - يُهْلِكُ "
مُهْلَكُوْن: جمع "  مُهْلَكٌ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " هلاك وفناء الشيء وزواله، جسماً، أو أثراً وفعلاً " وهي:
فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ، زَهَقَ - يَزْهَقُ، بَادَ - يَبيْدُ، بَطَلَ - يَبْطُلُ، نَفِدَ - يَنْفَدُ
هَلَكَ - يَهْلِكُ
السلطان يهلك	﴿هلك عني سلطاني (29)﴾ الحاقة ﴿ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا كذلك يضل الله من هو مسرف مرتاب(34)﴾ غافر ﴿إذ أنتم بالعدوة الدنيا وهم بالعدوة القصوى والركب أسفل منكم ولو تواعدتم لاختلفتم في الميعاد ولكن ليقضي الله أمرا كان مفعولا ليَهْلِكَ من هَلَكَ عن بينةويحيا من حي عن بينة وإن الله لسميع عليم(42)﴾ الأنفال ﴿يستفتونك قل الله يفتيكم في الكلالة إن امرؤ هَلَكَ ليس له ولد وله أخت فلها نصف ما ترك وهو يرثها إن لم يكن لها ولد فإن كانتا اثنتين فلهما الثلثان مما ترك وإن كانوا إخوة رجالا ونساء فللذكر مثل حظ الأنثيين يبين الله لكم أن تضلوا والله بكل شيء عليم(176)﴾ النساء
مَهْلِك
 ﴿قالوا تقاسموا بالله لنبيتنه وأهله ثم لنقولن لوليه ما شهدنا مهلك أهله وإنا لصادقون (49)﴾ النمل
التهلكة
 ﴿وأنفقوا في سبيل الله ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة وأحسنوا إن الله يحب المحسنين (195)﴾ البقرة
هالك
الشيء يهلك﴿ولا تدع مع الله إلها آخر لا إله إلا هو كل شيء هالك إلا وجهه له الحكم وإليه ترجعون(88)﴾ القصص ﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين (85)﴾ يوسف
أهْلَكَ - يُهْلِكُ - مُهْلِكُ
 ﴿فاصبر كما صبر أولوا العزم من الرسل ولا تستعجل لهم كأنهم يوم يرون ما يوعدون لم يلبثوا إلا ساعة من نهار بلاغفهل يُهْلَكُ إلا القوم الفاسقون (35)﴾ الأحقاف ﴿قل أرأيتكم إن أتاكم عذاب الله بغتة أو جهرة هل يُهْلَكُ إلا القوم الظالمون(47)﴾ الأنعام
الحرث
الحرث والنسل يهلك﴿وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد(205)﴾ البقرة ﴿مثل ما ينفقون في هذه الحياة الدنيا كمثل ريح فيها صر أصابت حرث قوم ظلموا أنفسهم فأهلكته وما ظلمهم الله ولكن أنفسهم يظلمون(117)﴾ آل عمران
إهلاك القرى
للإهلاك كتاب﴿وإن من قرية إلا نحن مهلكوها قبل يوم القيامة أو معذبوها عذابا شديدا كان ذلك في الكتاب مسطورا(58)﴾ الإسراء ﴿وما أهلكنا من قرية إلا ولها كتاب معلوم (4)﴾ الحجر
لها منذرون	﴿وما أهلكنا من قرية إلا لها منذرون (208)﴾ الشعراء ﴿وما كان ربك مهلك القرى حتى يبعث في أمها رسولا يتلوا عليهم آياتنا وما كنا مهلكي القرى إلا وأهلها ظالمون (59)﴾ القصص
ولا ناصر لهم	﴿وكأين من قرية هي أشد قوة من قريتك التي أخرجتك أهلكناهم فلا ناصر لهم (13)﴾ محمد ﴿فكأين من قرية أهلكناها وهي ظالمة فهي خاوية على عروشها وبئر معطلة وقصر مشيد(45)﴾ الحج
	﴿وكم من قرية أهلكناها فجاءها بأسنا بياتا أو هم قائلون(4)﴾ الأعراف
عبرة لغيرهم	﴿وحرام على قرية أهلكناها أنهم لا يرجعون (95)﴾ الأنبياء ﴿ولقد أهلكنا ما حولكم من القرى وصرفنا الآيات لعلهم يرجعون (27)﴾ الأحقاف
للإهلاك سنة وسبب
بظلم أهلها﴿وما كان ربك ليهلك القرى بظلم وأهلها مصلحون (117)﴾ هود ﴿ذلك أن لم يكن ربك مهلك القرى بظلم وأهلها غافلون(131)﴾ الأنعام
ظالمون	﴿وتلك القرى أهلكناهم لما ظلموا وجعلنا لمهلكهم موعدا(59)﴾ الكهف ﴿وما كان ربك مهلك القرى حتى يبعث في أمها رسولا يتلوا عليهم آياتنا وما كنا مهلكي القرى إلا وأهلها ظالمون (59)﴾ القصص ﴿ولما جاءت رسلنا إبراهيم بالبشرى قالوا إنا مهلكو أهل هذه القرية إن أهلها كانوا ظالمين(31)﴾ العنكبوت
الفسق والبطر	﴿وإذا أردنا أن نهلك قرية أمرنا مترفيها ففسقوا فيها فحق عليها القول فدمرناها تدميرا (16)﴾ الإسراء ﴿وكم أهلكنا من قرية بطرت معيشتها فتلك مساكنهم لم تسكن من بعدهم إلا قليلا وكنا نحن الوارثين(58)﴾ القصص
لا يؤمنون	﴿ما آمنت قبلهم من قرية أهلكناها أفهم يؤمنون(6)﴾ الأنبياء
إهلاك القرون
الأولى﴿ولقد آتينا موسى الكتاب من بعد ما أهلكنا القرون الأولى بصائر للناس وهدى ورحمة لعلهم يتذكرون(43)﴾ القصص ﴿ألم نهلك الأولين (16)﴾ المرسلات
القرون من قبلكم	﴿ولقد أهلكنا القرون من قبلكم لما ظلموا وجاءتهم رسلهم بالبينات وما كانوا ليؤمنوا كذلك نجزي القوم المجرمين(13)﴾ يونس ﴿قال إنما أوتيته على علم عندي أولم يعلم أن الله قد أهلك من قبله من القرون من هو أشد منه قوة وأكثر جمعا ولا يسأل عن ذنوبهم المجرمون(78)﴾ القصص
 	﴿وكم أهلكنا من القرون من بعد نوح وكفى بربك بذنوب عباده خبيرا بصيرا(17)﴾ الإسراء
يمشون في مساكنهم	﴿أفلم يهد لهم كم أهلكنا قبلهم من القرون يمشون في مساكنهم إن في ذلك لآيات لأولي النهى(128)﴾ طه ﴿أولم يهد لهم كم أهلكنا من قبلهم من القرون يمشون في مساكنهم إن في ذلك لآيات أفلا يسمعون(26)﴾ السجدة
مكناهم	﴿ألم يروا كم أهلكنا من قبلهم من قرن مكناهم في الأرض ما لم نمكن لكم وأرسلنا السماء عليهم مدرارا وجعلنا الأنهار تجري من تحتهم فأهلكناهم بذنوبهم وأنشأنا من بعدهم قرنا آخرين(6)﴾ الأنعام ﴿وكم أهلكنا قبلهم من قرن هم أحسن أثاثا ورئيا (74)﴾ مريم
أشد بطشاَ	﴿وكم أهلكنا قبلهم من قرن هم أشد منهم بطشا فنقبوا في البلاد هل من محيص (36)﴾ ق ﴿فأهلكنا أشد منهم بطشا ومضى مثل الأولين(8)﴾ الزخرف
لم يبق منهم حس	﴿وكم أهلكنا قبلهم من قرن هل تحس منهم من أحد أو تسمع لهم ركزا(98)﴾ مريم ﴿كم أهلكنا من قبلهم من قرن فنادوا ولات حين مناص(3)﴾ ص
لا يرجعون	﴿ألم يروا كم أهلكنا قبلهم من القرون أنهم إليهم لا يرجعون (31)﴾ يس
بذنوبهم	﴿ألم يروا كم أهلكنا من قبلهم من قرن مكناهم في الأرض ما لم نمكن لكم وأرسلنا السماء عليهم مدرارا وجعلنا الأنهار تجري من تحتهم فأهلكناهم بذنوبهم وأنشأنا من بعدهم قرنا آخرين(6)﴾ الأنعام ﴿كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كذبوا بآيات ربهم فأهلكناهم بذنوبهموأغرقنا آل فرعون وكل كانوا ظالمين(54)﴾ ألنفال
الظالمين	﴿وقال الذين كفروا لرسلهم لنخرجنكم من أرضنا أو لتعودن في ملتنا فأوحى إليهم ربهم لنهلكن الظالمين(13)﴾ إبراهيم ﴿ولقد أهلكنا القرون من قبلكم لما ظلموا وجاءتهم رسلهم بالبينات وما كانوا ليؤمنوا كذلك نجزي القوم المجرمين(13)﴾ يونس
المسرفين	﴿ثم صدقناهم الوعد فأنجيناهم ومن نشاء وأهلكنا المسرفين (9)﴾ الأنبياء
المكذبين	﴿فكذبوه فأهلكناهم إن في ذلك لآية وما كان أكثرهم مؤمنين(139)﴾ الشعراء
المجرمين	﴿أهم خير أم قوم تبع والذين من قبلهم أهلكناهم إنهم كانوا مجرمين (37)﴾ الدخان
أشياعكم	﴿ولقد أهلكنا أشياعكم فهل من مدكر (51)﴾ القمر
الأولين	﴿ولقد آتينا موسى الكتاب من بعد ما أهلكنا القرون الأولى بصائر للناس وهدى ورحمة لعلهم يتذكرون(43)﴾ القصص ﴿ألم نهلك الأولين (16)﴾ المرسلات
عدوكم	﴿قالوا أوذينا من قبل أن تأتينا ومن بعد ما جئتنا قال عسى ربكم أن يهلك عدوكم ويستخلفكم في الأرض فينظر كيف تعملون(129)﴾ الأعراف
قوماً	﴿وإذ قالت أمة منهم لم تعظون قوما الله مهلكهم أو معذبهم عذابا شديدا قالوا معذرة إلى ربكم ولعلهم يتقون(164)﴾ الأعراف
مالاً	﴿يقول أهلكت مالا لبدا (6)﴾ البلد

﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف ﴿لقد كفر الذين قالوا إن الله هو المسيح ابن مريم قل فمن يملك من الله شيئا إن أراد أن يهلك المسيح ابن مريم وأمه ومن في الأرض جميعا ولله ملك السماوات والأرض وما بينهما يخلق ما يشاء والله على كل شيء قدير(17)﴾ المائدة
	﴿قل أرأيتم إن أهلكني الله ومن معي أو رحمنا فمن يجير الكافرين من عذاب أليم(28)﴾ الملك
	﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف ﴿أو تقولوا إنما أشرك آباؤنا من قبل وكنا ذرية من بعدهم أفتهلكنا بما فعل المبطلون (173)﴾ الأعراف
أهلكهم بعذاب	﴿ولو أنا أهلكناهم بعذاب من قبله لقالوا ربنا لولا أرسلت إلينا رسولا فنتبع آياتك من قبل أن نذل ونخزى (134)﴾ طه
بريح	﴿وأنه أهلك عادا الأولى (50)﴾ النجم ﴿وأما عاد فأهلكوا بريح صرصر عاتية (6)﴾ الحاقة
بالطاغية	﴿فأما ثمود فأهلكوا بالطاغية (5)﴾ الحاقة
يهلكون أنفسهم	﴿وهم ينهون عنه وينأون عنه وإن يهلكون إلا أنفسهم وما يشعرون(26)﴾ الأنعام ﴿لو كان عرضا قريبا وسفرا قاصدا لاتبعوك ولكن بعدت عليهم الشقة وسيحلفون بالله لو استطعنا لخرجنا معكم يهلكون أنفسهم والله يعلم إنهم لكاذبون(42)﴾ التوبة
بالدهر	﴿وقالوا ما هي إلا حياتنا الدنيا نموت ونحيا وما يهلكنا إلا الدهر وما لهم بذلك من علم إن هم إلا يظنون(24)﴾ الجاثية
مُهلِك
﴿ذلك أن لم يكن ربك مهلك القرى بظلم وأهلها غافلون(131)﴾ الأنعام ﴿وإذ قالت أمة منهم لم تعظون قوما الله مهلكهم أو معذبهم عذابا شديدا قالوا معذرة إلى ربكم ولعلهم يتقون(164)﴾ الأعراف
مُهْلَكٌ - مُهْلَكين
 ﴿فكذبوهما فكانوا من المهلكين (48)﴾ المؤمنون
مختار الصحاح
● [هلك] ه ل ك: هَلَكَ الشيء يهلِك بالكسر هَلاَكاً و هُلُوكاً و مَهْلُكاً بفتح اللام وكسرها وضمها و تَهْلُكَةً بضم اللام والاسم الهُلْكُ بالضم قال اليزيدي التَّهْلُكَةُ من نوادر المصادر ليست مما يجري على القياس و أَهْلَكَهُ و اسْتَهْلَكَهُ و المَهْلَكَةُ بفتح اللام وكسرها المفازة و هَلَكَهُ في لغة تميم بمعنى أَهْلَكَهُ وبابه ضرب ويجمع هَالكٌ على هَلْكَى و هُلاَّكٍ وجاء في المثل فلان هالِكٌ في الهوالِكِ وهو شاذ على ما ذكرناه في فوارس و الهَلَكَةُ أيضا الهَلاَكُ
الراغب
هلك
- الهلاك على ثلاثة (في المطبوعة: ذكر أن الهلاك على ثلاثة أوجه، ثم عدها أربعة، وتبعه في ذلك الفيروزآبادي في البصائر. لكن نجد أن السمين قال: الهلاك على أربعة أوجه، وذكرها. انظر: عمدة الحفاظ (هلك) ) أوجه:
- افتقاد الشيء عنك، وهو عند غيرك موجود كقوله تعالى: }هلك عني سلطانيه{ [الحاقة/29].
- وهلاك الشيء باستحالة وفساد كقوله: }ويهلك الحرث والنسل{ [البقرة/ 205] ويقال: هلك الطعام.
والثالث: الموت كقوله: }إن امرؤ هلك﴿[النساء/176] وقال تعالى مخبرا عن الكفار:﴾وما يهلكنا إلا الدهر{ [الجاثية/24].
ولم يذكر الله الموت بلفظ الهلاك حيث لم يقصد الذم إلا في هذا الموضع، وفي قوله: }ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا{ [غافر/34]، وذلك لفائدة يختص ذكرها بما بعد هذا الكتاب.
والرابع: بطلان الشيء من العالم وعدمه رأسا، وذلك المسمى فناء المشار إليه بقوله: }كل شيء هالك إلا وجهه﴿[القصص/88] ويقال للعذاب والخوف والفقر: الهلاك، وعلى هذا قوله:﴾وما يهلكون إلا أنفسهم وما يشعرون﴿[الأنعام/26]،﴾وكم أهلكنا قبلهم من قرن﴿[مريم/74]،﴾وكم من قرية أهلكناها﴿[الأعراف/4]،﴾فكأين من قرية أهلكناها﴿[الحج/45]،﴾أفتهلكنا بما فعل المبطلون﴿[الأعراف/173]،﴾أتهلكنا بما فعل السفهاء منا﴿[الأعراف/ 155]. وقوله:﴾فعل يهلك إلا القوم الفاسقون﴿[الأحقاف/35] هو الهلاك الأكبر الذي دل النبي صلى الله عليه وسلم بقوله: (لا شر كشر بعده النار) (لم أجده؛ وقد تقدم ص 300)، وقوله تعالى:﴾ما شهدنا مهلك أهله﴿[النمل/ 49]. والهلك بالضم: الإهلاك، والتهلكة: ما يؤدي إلى الهلاك، قال تعالى:﴾ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة{ [البقرة/195] وامرأة هلوك: كأنها تتهالك في مشيها كما قال الشاعر:
- 469 - مريضات أوبات التهادي كأنما * تخاف على أحشائها أن تقطعا
(البيت لمسلم بن الوليد في الحماسة البصرية 2/220، والحيوان 4/259. البيت نسبه المؤلف في المحاضرات للسعيد، وبعده:
تسيب انسياب الأيم أخضره الندى * يرفع من أطرافه ما ترفعا
انظر: محاضرات الأدباء 2/139؛ والحيوان للجاحظ 4/259؛ وعمدة الحفاظ (هلك) ؛ وتفسير الراغب ورقة 129)
وكني بالهلوك عن الفاجرة لتمايلها، والهالكي: كان حداد من قبيلة هالك، فسمي كل حداد هالكيا، والهلك: الشيء الهالك.
ملخص اللسان
1.  الهَلْكُ: الهلاك. يقال الهَلْك والهُلْكُ اوالمُلْكُ والمَلْكُ؛ هَلَكَ يَهْلِكُ هُلْكاً وهَلْكاً وهَلاكاً: مات ، ورجل هالِكٌ من قوم هُلَّكٍ وهُلاَّك وهَلْكَى وهَوَالِكَ، قومٌ هَلْكَى وهالِكُون. وقد يجمع هالِك على هَلْكَى وهُلاَّك؛
2.     هَلَكَ الشيءُ يَهْلِكُ هَلاكاً وهُلوكاً ومَهْلَكاً ومَهْلِكاً ومَهْلُكاً وتَهْلُكَةً، والاسم الهُلْكُ، وأَهْلكه غيره واسْتَهْلَكه.
3.  وجعلنا لمَهْلِكهِم مَوعِداً؛ أي لوقت هِلاكِهم أجَلاً،ومن قرأ لمَهْلَكِهم فمعناه لإهلاكهم ، والتَّهْلُكَةُ: الهلاك. وفي التنزيل العزيز: ولا تُلْقوا بأيديكم إلى التَّهْلُكة؛ وقيل:التَّهْلُكة كل شيء تصير عاقبته إلى الهَلاك. والتُّهْلُوك: الهَلاك؛
4.     الهَلَكَة في جُفُوف النبات وبَيُوده فقال يصف النبات: من لَدُنِ ابتدائه إِلى تمامه، ثم  تَوَلِّيه وإِدباره إِلى هَلَكَتِه وبَيُوده.
5.     وهو إمامُ القَوْم في المَهالِك؛ أرادت في الحروب
6.     والمَهْلَكة والمَهلِكة والمَهْلُكة: المَفازة لأنه يهلك فيها كثيراً. ومفازة هالكةٌ من سَلَكها أي هالكة للسالكين.
7.     والهَلَكُ والهَلَكاتُ: السِّنُونَ لأنها مهلكة؛
8.     والهَلاكُ: الجَهْدُ المُهْلِكُ. وهَلاكٌ مُهْتَلِكٌ: على المبالغة؛
9.     الهَلَكُ المَهْواة بين الجبلين؛
10.                        والهَلَكُ، بالتحريك: الشيء الذي يَهْوي ويسقُط.
11.          الهَلُوك الحَسَنة التَّبَعُّلِ لزوجها.والهَلُوك من النساء: الفاجرة الشَّبِقَةُ المتساقطة على الرجال، سميت بذلك لأنها تَتهالك أي تَتَمايل وتنثني عند جماعها،
12.                        المِهْتَلِكُ: الذي ليس له همٌّ إلا أن يَتَضَيَّفه الناسُ، يَظَلُّ نهارَه فإذا جاء الليل أسرعَ إلى من يَكْفُله خَوْفَ الهَلاكِ لا يتمالك دونَه؛
13.                        واسْتَهْلَكَ الرجلُ في كذا إذا جَهَدَ نَفْسَه،واهْتَلَكَ معه؛
14.                        وأهْلَكَ المالَ: باعه.واسْتَهْلَكَ المالَ: أنفقه وأنفده؛
لسان العرب
● - هلك: الهَلْكُ: الهلاك. قال أَبو عبيد: يقال الهَلْك والهُلْكُ    اوالمُلْكُ والمَلْكُ؛ هَلَكَ يَهْلِكُ هُلْكاً وهَلْكاً وهَلاكاً: مات. ابن جني:    ومن الشاذ قراءة من قرأَ: ويَهْلَكُ الحَرْثُ والنَّسْلُ، قال: هو من باب    رَكَنَ يَرْكَنُ وقَنَطَ يَقْنَطُ، وكل ذلك عند أَبي بكر لغات مختلطة،    قال: وقد يجوز أَن يكون ماضي يَهْلكُ هَلِك كعَطِبَ، فاستغنى عنه بهَلَكَ    وبقيت يَهْلَك دليلاً عليها، واستعمل أَبو حنيفة الهَلَكَة في جُفُوف    النبات وبَيُوده فقال يصف النبات: من لَدُنِ ابتدائه إِلى تمامه، ثم    تَوَلِّيه وإِدباره إِلى هَلَكَتِه وبَيُوده.    ورجل هالِكٌ من قوم هُلَّكٍ وهُلاَّك وهَلْكَى وهَوَالِكَ، الأَخيرة    شاذة؛ وقال الخليل: إِنما قالوا هَلْكَى وزَمْنَى ومَرْضَى لأَنها أَشياء    ضُرِبُوا بها وأُدْخِلوا فيها وهم لها كارهون. الأَزهري: قومٌ هَلْكَى    وهالِكُون. الجوهري: وقد يجمع هالِك على هَلْكَى وهُلاَّك؛ قال زيادُ بن    مُنْقِذ:    تَرَى الأَرامِلَ والهُلاَّكَ تَتْبَعُه،    يَسْتَنُّ منه عليهم وابِلٌ رَزِمُ    يعني به الفقراء؛ وهَلَكَ الشيءَ وهَلَّكه وأَهْلَكَه؛ قال العجاج:    ومَهْمَهٍ هالِكِ مَنْ تَعَرَّجا،    هائلةٍ أَهْوالُه مَنْ أَدْلَجا    يعني مُهْلِك، لغة تميم، كما يقال ليل غاضٍ أَي مُغْضٍ. وقال الأَصمعي    في قوله هالِكِ من تَعَرَّجا أَي هالكِ المُتَعَرِّجين إِن لم يُهَذِّبوا    في السير أَي من تعرَّض فيه هَلَكَ؛ وأَنشد ثعلب:    قالت سُلَيْمى هَلِّكوا يَسارا    الجوهري: هَلَكَ الشيءُ يَهْلِكُ هَلاكاً وهُلوكاً ومَهْلَكاً    ومَهْلِكاً ومَهْلُكاً وتَهْلُكَةً، والاسم الهُلْكُ، بالضم؛ قال اليزيدي:    التَّهْلُكة من نوادر المصادر ليست مما يجري على القياس؛ قال ابن بري: وكذلك    التُّهْلوك الهَلاكُ؛ قال: وأَنشد أَبو نخَيْلة لشَبِيبِ بن شَبَّةَ:    شَبيبُ، عادى اللهُ من يَجْفُوكا    وسَبَّبَ اللهُ له تُهْلوكا    وأَهْلكه غيره واسْتَهْلَكه. وفي الحديث عن أَبي هريرة: إِذا قال الرجلُ    هَلَكَ الناسُ    فهو أَهْلَكهم؛ يروى بفتح الكاف وضمها، فمن فتحها كانت فعلاً ماضياً    ومعناه أَن الغالِين الذين يُؤيِسُون الناسَ    من رحمة ا لله تعالى يقولون هَلَك الناسُ    أَي استوجبوا النار والخلود فيها بسوء أَعمالهم، فإِذا قال الرجل ذلك    فهو الذي أَوجبه لهم لا الله تعالى، أَو هو الذي لما قال لهم ذلك وأَيأَسهم    حملهم على ترك الطاعة والانهماك في المعاصي، فهو الذي أَوقعهم في    الهلاك، وأَما الضم فمعناه أَنه إِذا قال ذلك لهم فهو أَهْلَكهم أَي أَكثرهم    هَلاكاً، وهو الرجلُ يُولَعُ بعيب الناس ويَذْهبُ بنفسه عُجْباً، ويرى له    عليهم فضلاً. وقال مالك في قوله أَهلكهم أَي أَبْسَلُهم. وفي الحديث: ما    خالَطتِ الصدقةُ مالاً إِلاَّ أَهْلَكَتْه؛ قيل: هو حضٌّ على تعجيل الزكاة    من قبل أَن تختلط بالمال بعد وجوبها فيه فتذهب به، وقيل: أَراد تحذير    العُمَّال عن اخْتِزال شيء منها وخلطهم إِياه بها، وقيل: أَن يأْخذ الزكاة    وهو غنّي عنها. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَتاه سائل فقال له:    هَلَكْتُ وأَهْلَكْتُ أَي أَهلكت عيالي. وفي التنزيل: وتلك القُرى أَهْلَكْناهم    لما ظلموا. وقال أَبو عبيدة: أَخبرني رُؤْبة أَنه يقول هَلَكْتَني بمعنى    أَهْلَكتني، قال: وليست بلغتي. أَبو عبيدة: تميم تقول هَلَكَه يَهْلِكُه    هَلْكاً بمعنى أَهْلَكه. وفي المثل: فلان هالِكٌ في الهوالك؛ وأَنشد    أَبو عمرو لابن جذْلِ الطِّعانِ:    تَجاوَزْتُ هِنْداً رَغْبَةً عن قِتالِه،    إِلى مالِكٍ أَعْشُو إِلى ذكْرِ مالكِ    فأَيْقَنْتُ أَني ثائِرُ ابن مُكَدَّمٍ،    غَداةَ إِذٍ، أَو هالِكٌ في الهَوالِكِ    قال: وهذا شاذ على ما فسر في فوارس؛ قال ابن بري: يجوز أَن يريد هالك في    الأُمم الهَوالِك فيكون جمع هالكة، على القياس، وإِنما جاز فوارس لأَنه    مخصوص بالرجال فلا لبس فيه، قال: وصواب إنشاد البيت:    فأَيقنت أَني عند ذلك ثائر    والهَلَكَة: الهَلاكُ؛ ومنه قولهم: هي الهَلَكَة الهَلْكاءُ، وهو توكيد    لها، كما يقال هَمَجٌ هامجٌ.    أبو عبيدة: يقال وقع فلان في الهَلَكَةِ الهَلْكى والسَّوْأَة    السَّوْأى. وقوله عز وجل: وجعلنا لمَهْلِكهِم مَوعِداً؛ أي لوقت هِلاكِهم أجَلاً،    ومن قرأ لمَهْلَكِهم فمعناه لإهلاكهم. وفي حديث أم زرع: وهو إمامُ    القَوْم في المَهالِك؛ أرادت في الحروب وأنه لثِقَته بشجاعته يتقدَّم ولا    يتخلف، وقيل: إنه لعلمه بالطُّرق يتقدَّم القومَ فيهديهم وهم على أثره.    واسْتَهْلَكَ المالَ: أنفقه وأنفده؛ أنشد سيبويه:    تقولُ، إذا اسْتَهْلَكْتُ مالاً للَذَّةٍ،    فُكَيْهَةُ: هَشَّيْءٌ بكَفَّيْكَ لائِقُ    قال سيبويه: يريد هل شيء فأدغم اللام في الشين، وليس ذلك بواجب كوجوب    إدغام الشم والشراب ولا جميعهم يدغم هل شيء. وأهْلَكَ المالَ: باعه. في بعض    أخبار هذيل: أن حَبيباً الهُذَليّ قال لمَعْقِلِ ابن خُوَيْلِد: ارجِعْ    إلى قومك، قال: كيف أصنع بإيلي؟ قال: أهْلِكْها أي بعْها. والمَهْلَكة    والمَهلِكة والمَهْلُكة: المَفازة لأنه يهلك فيها كثيراً. ومفازة هالكةٌ من    سَلَكها أي هالكة للسالكين. وفي حديث التوبة: وتَرْكُها مَهْلِكة أي    موضع لهَلاكِ نفْسه، وجمعها مَهالِكُ، وتفتح لامها وتكسر أيضاً للمفازة.    والهَلَكُونُ: الأَرض الجَدْبة وإن كان فيها ماء. ابن بُزُرج: يقال هذه أرض    آرمَةٌ هَلَكُونٌ، وأرض هَلَكون إذا لم يكن فيها شيء. يقال: هَلَكونُ    نبات أرضين. ويقال: ترَكها آرِمَةً هَلَكِينَ إذا لم يصبها الغَيْثُ منذ دهر    طويل. يقال: مررت بأرض هَلَكِينَ، بفتح الهاء واللام    (* قوله: «هَلَكينَ    بفتح النون دون تنوين»، هكذا في الأصل. وفي القاموس: أرضٌ هَلَكِينٌ    وأرضٌ هَلكونٌ، بتنوين الضمّ).    والهَلَكُ والهَلَكاتُ: السِّنُونَ لأنها مهلكة؛ عن ابن الأعرابي؛ وأنشد    لأسْودَ بن يَعْفُرَ:    قالت له أمُّ صَمْعا، إذ تُؤَامِرُه:    ألا تَرَى لِذَوي الأَموالِ والهَلَكِ؟    الواحدة هَلَكة بفتح اللام أيضاً. والهَلاكُ: الجَهْدُ المُهْلِكُ.    وهَلاكٌ مُهْتَلِكٌ: على المبالغة؛ قال رؤبة:    من السِّنينَ والهَلاكِ المِهْتَلِكْ    ولأَذْهَبَنَّ فإما هُلْكٌ وإما مُلْكٌ، والفتح فيهما لغة، أي    لأَذْهَبَنَّ فإما أن أهْلِكَ وإما أن أمْلِكَ. وهالِكُ أهْلٍ: الذي يَهْلِكُ في    أهْله؛ قال الأَعشى:    وهالِك أهْلٍ يَعودُونه،    وآخَرُ في قَفْزةٍ لم يُجَنْ    قال: ويكون وهالك أهلٍ الذي يُهْلِك أهْلَه. والهَلَكُ: جِيفَةُ الشيء    الهالِك. والهَلَكُ: مَشْرَفَةُ المَهْواةِ من جَوِّ السُّكاكِ لأنها    مَهْلَكة، وقيل: الهَلَكُ ما بين كل أرض إلى التي تحتها إلى الأرض السابعة،    وهو من ذلك؛ فأما قول الشاعر:    الموتُ تأتي لميقاتٍ خَواطِفُه،    وليس يُعْجِزُهُ هَلْكٌ ولا لُوح    فإنه سكن للضرورة، وهو مذهب كوفي، وقد حجر عليه سيبويه إلا في المكسور    والمضموم، وقيل: الهَلَكُ ما بين أعلى الجبل وأسفله ثم يستعار لهواء ما    بين كل شيئين، وكله من الهَلاك، وقيل: الهَلَكُ المَهْواة بين الجبلين؛    وأنشد لامرئ القيس:    أرى ناقَةَ القَيْسِ قد أصْبَحَتْ،    على الأَيْنِ، ذاتَ هِبابٍ نِوارا    رأتْ هَلَكاً بنِجاف الغَبِيط،    فكادَتْ تَجُدُّ الحُقِيّ الهِجارا    ويروى: تَجُدّ لذاك الهِجارا؛ قوله هِباب: نَشاط، ونِواراً: نِفاراً،    وتجدّ: تقطع الحبل نُفوراً من المَهْواةِ، والهِجار: حبل يشدّ في رسغ    البعير. والهَلَكُ: المَهْواة بين الجبلين؛ وقال ذو الرمة يصف امرأة    جَيْداء:تَرى قُرْطَها في واضِحِ اللَّيتِ مُشْرِفاً    على هَلَكٍ، في نَفْنَفٍ يَتَطَوّحُ    والهَلَكُ، بالتحريك: الشيء الذي يَهْوي ويسقُط. والتَّهْلُكَةُ:    الهلاك. وفي التنزيل العزيز: ولا تُلْقوا بأيديكم إلى التَّهْلُكة؛ وقيل:    التَّهْلُكة كل شيء تصير عاقبته إلى الهَلاك. والتُّهْلُوك: الهَلاك؛ وأنشد    بيت شَبيبٍ:    وسَبَّبَ الله له تُهْلوكا    ووقع في وادي تُهْلِّكَ، بضم التاء والهاء واللامُ مشددة، وهو غير مصروف    مثل تُخيبَ أي في الباطل والهلاك كأنهم سَمَّوْه بالفعل.    والاهْتِلاكُ والانْهِلاكُ: رمي الإنسان بنفسه في تَهْلُكة. والقَطاة    تَهْتَلِكُ من خوف البازي أي ترمي بنفسها في المَهالك. ويقال: تَهْتَلِكُ    تجتهد في طيرانها، ويقال منه: اهْتَلَكتِ القَطاةُ. والمِهْتَلِكُ: الذي    ليس له همٌّ إلا أن يَتَضَيَّفه الناسُ، يَظَلُّ نهارَه فإذا جاء الليل    أسرعَ إلى من يَكْفُله خَوْفَ الهَلاكِ لا يتمالك دونَه؛ قال أبو    خِراشٍ:إلى بَيْتِه يأوي الغريبُ إذا شَتا،    ومُهتَلِكٌ بالي الدَّريسَيْنِ عائِلُ    والهُلاّكُ: الصَّعاليك الذين يَنْتابون الناسَ ابتغاء معروفهم من سوء    حالهم، وقيل: الهُلاّك المُنْتَجِعون الذين قد ضلوا الطريق، وكله من ذلك؛    أنشد ثعلب لجَمِيل:    أبِيتُ مع الهُلاّكِ ضَيْفاً لأهْلِها،    وأهْلي قريبٌ مُوسِعُون ذوو فَضْلِ    وكذلك المُتَهَلِّكُون؛ أنشد ثعلب للمُتَنَخِّل الهُذَليّ:    لو أنه جاءني جَوْعانُ مُهْتَلِكٌ،    من بُؤَّس الناس، عنه الخيْرُ مَحْجُوزُ    وافْعَلْ ذلك إما هَلَكَتْ هُلُكُ أي على كل حال، بضم الهاء واللام غير    مصروف؛ قال ابن سيده: وبعضهم لا يصرفه أي على ما خَيَّلَتْ نَفْسُك ولو    هَلَكْتَ، والعامَّة تقول: إن هَلَكَ الهُلُكُ؛ قال ابن بري: حكى أبو علي    عن الكسائي هَلَكَتْ هُلُكُ، مصروفاً وغير مصروف. وفي حديث الدجال: وذكر    صفته ثم قال: ولكن الهُلْكُ كلُّ الهُلْكِ أن ربكم ليس بأعور، وفي رواية:    فإما هَلَكَتْ هُلَّكُ فإن ربكم ليس بأعور؛ الهُلْكُ الهَلاك، ومعنى    الرواية الأولى الهَلاكُ كلُّ الهَلاك للدجال لأنه وإن ادّعى الربوبية    ولَبَّس على الناس بما لا يقدر عليه الشر، فإنه لا يقدر على إزالة العَور لأن    الله منزه عن النقائص والعيوب، وأما الثانية فهُلَّكٌ، بالضم والتشديد،    جمع هالك أي فإن هَلَكَ به ناس جاهلون وضلُّوا فاعلموا أن الله ليس بأعور،    ولو روي: فإما هَلَكَتْ هُلُك على قول العرب افعل كذا إما هَلَكَتْ    هُلَّكُ وهُلُكٌ بالتخفيف منوَّناً وغير منوّن، لكان وجهاً قويّاً ومُجْراه    مُجْرى قولهم افْعَلْ ذلك على ما خَيَّلَتْ أي على كل حال. وهُلُكٌ: صفة    مفردة بمعنى هالكة كناقة سُرُحٌ وامرأة عُطُلٌ، فكأنه قال: فكيفما كان    الأمر فإن ربكم ليس بأعور، وفي رواية: فإما هَلَكَ الهُلُكُ فإن ربكم ليس    بأعور. قال الفراء: العرب تقول افعل ذلك إما هَلَكَتْ هُلُكُ، وهُلُكٌ    بإجراءٍ وغير إجراء، وبعضهم يُضيفه إما هَلَكتْ هُلُكُه أي على ما خَيَّلَتْ    أي على كل حال، وقيل في تفسير الحديث: إن شَبَّه عليكم بكل معنىً وعلى كل    حال فلا يُشَبِّهَنَّ عليكم أنَّ ربكم ليس بأعور، وقوله على ما    خَيَّلَتْ أي أرَتْ وشَبَّهَتْ، وروى بعضهم حديث الدجال وخزيه وبيان كذبه في    عوره.والهَلُوك من النساء: الفاجرة الشَّبِقَةُ المتساقطة على الرجال، سميت    بذلك لأنها تَتهالك أي تَتَمايل وتنثني عند جماعها، ولا يوصف الرجل الزاني    بذلك فلا يقال رجل هَلُوكٌ؛ وقال بعضهم: الهَلُوك الحَسَنة التَّبَعُّلِ    لزوجها. وفي حديث مازِنٍ: إني مُولَعٌ بالخمر والهَلُوكِ من النساء.    وفي الحديث: فتهالَكْتُ عليه فسألته أي سقطت عليه ورميت بنفسي فوقه.    وتَهالك الرجلُ على المتاع والفِراشِ: سقط عليه، وتَهالَكَتِ المرأةُ في    مشيها: من ذلك.    والهالِكِيُّ: الحدَّادُ، وقيل الصَّيْقَل؛ قال ابن الكلبي: أوّل من    عَمِلَ الحديدَ من العرب الهالكُ بن عمرو بن أسَد بن خُزيْمة، وكان حدّاداً    نسب إليه الحدّاد فقيل الهالِكيُّ، ولذلك قيل لبني أسد القُيونُ؛ وقال    لبيد:    جُنوحَ الهالِكِيِّ على يدَيْهِ،    مُكِبّاً يَجْتَلي نُقَبَ النِّصالِ    أراد بالهالِكيّ الحداد؛ وقال آخر:    ولا تَكُ مِثلَ الهالِكيِّ وعِرْسِه،    سَقَتْه على لَوْحٍ سِمامَ الذَّرارِحِ    فقالت: شَرابٌ بارِدٌ قد جَدَحْتُه،    ولم يَدْر ما خاضَتْ له بالمَجادِحِ    أي خلطته بالسويق. قال عرّام في حديثه: كنت أتَهَلَّكُ في مَفاوز أي كنت    أدور فيها شِبْهَ المتحير؛ وأنشد:    كأنها قَطرةٌ جاد السحابُ بها،    بين السماء وبين الأرْضِ تَهْتَلِكُ    واسْتَهْلَكَ الرجلُ في كذا إذا جَهَدَ نَفْسَه، واهْتَلَكَ معه؛ وقال    الراعي:    لهنَّ حديثٌ فاتِنٌ يَتْرُك الفَتى    خفيفَ الحشا، مُسْتَهْلِكَ الرِّبْح، طامِعا    أي يَجْهَدُ قَلْبَه في إثرها. وطريق مُسْتَهْلِكُ الوِرْد أي يُجْهِدُ    من سَلَكَه؛ قال الحُطَيئة يصف الطريق:    مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ، كالأُسْتيِّ، قد جعَلَتْ    أيدي المَطيِّ به عاديَّةً رُكُبا    الأُسْتِيُّ والأُسْديُّ: يعني به السَّدى والسَّتى؛ شبَّه شَرَك الطريق    بسَدَى الثوب. وفلان هِلْكَةٌ من الهِلَكِ أي ساقطة من السواقط أي    هالِكٌ. والهَلْكى: الشَّرِهُونَ من النساء والرجال، يقال: رجال هَلْكى ونساء    هَلْكى، الواحد هالِكٌ وهالكة. ابن الأَعرابي: الهالِكَة النفس    الشَّرِهَة؛ يقال: هَلَكَ يَهْلِكُ هَلاكاً إذا شَرِهَ؛ ومنه قوله:    ولم أهلِكْ إلى اللَّبَنِ    (* تمامه كما في شرح القاموس:    جللته السيف إذا مالت كوارته * تحت العجاج ولم اهلك إلى    اللبن)    أي لم أشْرَهْ. ويقال للمُزاحِمِ على الموائد: المُتَهالِكُ والمُلاهسُ    والوارش والحاضِرُ    (* قوله «والحاضر» كذا بالأصل. والذي في مادّة حضر:    رجل حضر ككتف وندس: يتحين طعام الناس ليحضره.) واللَّعْوُ، فإذا أكل بيد    ومنع بيد فهو جَرْدَبانُ؛ وأنشد شمر:    إنَّ سَدى خَيْرٍ إلى غيرِ أهْلِه،    كَهالِكَةٍ من السحابِ المُصَوِّبِ    قال: هو السحاب الذي يَصُوبُ المَطَر ثم يُقلِعُ فلا يكون له مطر فذلك    هَلاكه.
مقاييس اللغة:
(هلك) الهاء واللام والكاف: يدلُّ على كَسْرٍ وسُقوط. منه الهلاك: السُّقوط، ولذلك يقال للميت هَلَكَ. واهتَلكت القَطاةُ خَوْفَ البازِي: رمَتْ بنَفْسها على المهالك. فأمَّا قول الهذليّ([8]):
* ولا هُلُكِ المفارِشِ عُزَّل([9]) *
فيقول: ليس أمَّهاتُهم أمَّهات سَوء. وامرأةٌ هَلوكٌ، إذا تَهالكت في غُنْجها متكسِّرة. ولا يقال رجلٌ هلوك. والمُهْتَلِك: الذي يَهتلِك أبداً إلى مَن يكفُلُه، وناسٌ مهتلكون وهُلاَّك. وقول الحُطيئة:
مُستَهلِكُ الوِرْدِ كالأسْدِيِّ قد جَعَلَتْ *** أيدِي المطيِّ به عاديّةً رُغُبَا([10])
قالوا: مسهتلِك: جادٌّ والقياسُ لا يدلُّ إلاَّ على ما ذكرناه في صِفة القطاة إذا* اهتلكَتْ من خَوف البازي. والأرضُ الهَلَكِينُ([11]): الجَدْبة. والهَلَك: الشَّيء الهالك. والهَلَك: المَهْوَى بين الجبلَين. قال ذو الرُّمَّة:
تَرَى قُرْطَهَا في واضِحِ اللِّيتِ مُشْرِفاً *** على هَلَكٍ في نَفْنَفٍ يَتَطَوَّحُ([12])
أمَّا الهالكي فالحدَّاد، يقولون: نُسِبَ إلى الهالك بن عَمرو بن أسد بن خُزَيمة، وكان يَعْمَل الحديد، ولذلك قيل لبني أسدٍ: القُيُون.
القاموس المحيط:
هَلَكَ، كضَرَبَ ومَنَعَ وعَلِمَ، هُلْكاً، بالضم، وهَلاكاً وتُهْلُوكاً وهُلوكاً، بضمهما، ومَهْلَِكَةً وتَهْلَِكَةً، مُثَلَّثَتَيِ اللامِ ماتَ، وأهْلَكَهُ واسْتَهْلَكَهُ وهَلَّكَهُ، وهَلَكَهُ يَهْلِكُهُ، لازِمٌ مُتَعَدٍ. ورجُلٌ هالِكٌ مِن هَلْكَى وهُلَّكٍ وهُلاَّكٍ، وهَوالِكَ شاذٌّ. والهَلَكَةُ، محرَّكةً، والهَلْكاءُ الهَلاكُ. وهَلَكةٌ هَلْكاءُ تَوْكيد. ولأَذْهَبَنَّ فإمَّا هَلْكٌ، وإمَّا مَلْكٌ، بِفَتْحِهِما، وبِضَمِّهِما، أي إمَّا أن أهْلِكَ، وإمَّا أَنْ أمْلِكَ.
واسْتَهْلَكَ المالَ: أنْفَقَه وأنْفَدَهُ. وأهْلَكَهُ: باعَهُ. والمَهْلَكَةُ، ويُثَلَّثُ: المَفازَةُ. والهَلَكونُ، كحلَزونٍ، وتُكْسَرُ الهاءُ: الأرضُ الجَدْبَةُ وإن كانَ فيها ماءٌ، ويقالُ: هذه أرضٌ هَلَكينٌ، وأرضٌ هَلَكونٌ: إذا لمْ تُمْطَرْ مُنْذُ دَهْرٍ. والهَلَكُ، محرَّكةً: السِّنونَ الجَدْبَةُ، الواحِدَةُ: بهاءٍ، كالهَلَكاتِ، وما بين كُلِّ أرضٍ إلى التي تَحْتَها إلى الأَرْضِ السابِعَةِ، وجيفَةُ الشيءِ الهالِكِ، وما بين أعْلَى الجَبَلِ وأسْفَلِهِ، وهوَاءُ ما بين كلِّ شَيْئَيْنِ، والشيءُ الذي يَهْوِي ويَسْقُطُ. والهَلوكُ، كصَبورٍ: الفاجِرَةُ المُتَساقِطَةُ على الرِّجالِ، والحَسَنَةُ التَّبَعُّلِ لِزَوْجِها، ضِدٌّ، والرجُلُ السَّريعُ الإِنْزَالِ. وافْعَلْ ذلك إمَّا هَلَكَتْ هُلُكُ، بالضَّمَّاتِ، مَمْنُوعَةً، وقد تُصْرَفُ، وقد قيلَ: هَلَكَتْ هُلُكُهُ، أي: على كلِّ حالٍ، وعَن الكِسائِيِّ: هَلَكَةُ هُلُكَ: جَعَلَهُ اسماً، وأضافَ إليه. ووقَعَ في " مُسْنَدِ " أحمدَ، في حديثِ الدَّجَّالِ: " فإِمَّا هَلَكَ الهُلُكُ، فإِنَّ رَبَّكُمْ ليسَ بأعْوَرَ " ، هكذا بأَلْ.
والتًّهْلُكَةُ: كلُّ ما عاقِبَتُه إلى الهَلاكِ. ووادي تُهُلِّكَ، بضم التاء والهاء، وكسرِ اللامِ المُشَدَّدَةِ، مَمْنُوعَاً: الباطِلُ. والاهْتِلاَكُ والانْهِلاكُ: رَمْيُكَ نَفْسَكَ في تَهْلُكَةٍ. والمُهْتَلِكُ: مَنْ لا هَمَّ له إلاَّ أنْ يَتَضَيَّفَهُ الناس. والهُلاَّكُ: الذينَ يَنْتَابُونَ الناسَ ابْتِغَاءَ مَعْرُوفِهِم، والمُنْتَجِعُونَ الذينَ ضَلُّوا الطَّريقَ، كالمُهْتَلِكينَ. والهالِكِيُّ: الحَدَّادُ، والصَّيْقَلُ، لأنَّ أوَّلَ مَنْ عَمِلَ الحَديدَ الهالِكُ بنُ أسَدٍ.
وتَهالَكَ على الفِراشِ: تَساقَطَ، و المرأةُ في مِشْيَتِهَا: تَمايَلَتْ. والهالِكَةُ: النَّفْسُ الشَّرِهَةُ، وقد هَلَكَ يَهْلِكُ هَلاكاً. وفلانٌ هِلْكَةٌ، بالكسرِ، من الهِلَكِ، كعِنَبٍ: ساقِطَةٌ مِنَ السَّواقِطِ. والهَيْلَكُونُ: المِنْجَلُ لا أسْنانَ له. والهالوكُ: سَمُّ الفأرِ، ونَوْعٌ من الطَّراثيثِ.
تاج العروس:
ه ل ك
هَلَكَ كضَرَبَ ومَنَعَ وعَلِمَ وعلى الثّاني قراءةُ الحَسَنِ وأَبي حَيوَةَ وابنِ أَبي إِسْحاقَ ويَهْلَكُ الحَرثُ والنَّسلُ بفَتْحِ الياءِ واللامِ ورفعِ الثّاءِ واللامِ كما في العُبابِ وفي كتاب الشّواذِّ لابنِ
جِنِّي رواه هارُونُ عن الحَسَنِ وابن أبي إِسْحاقَ قال ابنُ مُجاهِد : هو غَلَطٌ قالَ أَبو الفَتْح : لَعَمْرِي إِنَّ ذلك تَركٌ لما عَلَيهِ أَهْلُ اللُّغَة ولكِنْ قد جاءَ له نَظِيرٌ أَعْني قَوْلَنا : هَلَكَ يَهْلَكُ فَعَلَ يَفْعَلُ وهو ما حَكاهُ صاحب الكِتابِ من قَوْلِهم : أبى يَأْبى وحَكَى غَيرُه : قَنَطَ يَقْنَطُ وسَلا يَسلَى وجَبَا الماءَ يَجْبَاه ورَكَنَ يَركَنُ وقَلاَ يَقْلَى وغَسَى اللّيل يَغْسَى وكانَ أَبُو بَكْرٍ رَحِمَه اللّه يَذْهَبُ في هذا إلى أَنّها لُغاتٌ تَداخَلَتْ وذلِكَ أَنّه قد يُقال : قَنَطَ وقَنِطَ ورَكَنَ ورَكِنَ وسَلا وسَلِيَ فتَداخَلَتْ مُضارِعاتُها وأَيْضًا فإِنّ في آخِرِها أَلِفًا وهي أَلف سَلا وقَلاَ وغسى وأبى فضارَعَت الهَمْزَة نحو قَرَأَ وهَدَأَ
وبَعْدُ : فإِذا كان الحَسَنُ وابنُ أبي إِسْحاقَ إِمامَين في الثِّقَةِ واللُّغَةِ فلا وَجْهَ لمَنْعِ ما قَرَآ بِهِ ولا سِيّما وله نَظِيرٌ في السَّماعِ وقد يَجُوزُ أَنْ يكونَ يَهْلَكُ جاءَ على هَلِكَ بمنزِلَةِ عَطِبَ غير أَنّه اسْتُغْنىَ عن ماضِيه بهَلَكْ انتهى . هُلْكًا - بالضّم - وهَلاكًا بالفَتْح وتهْلُوكًا وهذه عن ابن بَريّ وهُلُوكًا بضَمِّهما وهذه نَقَلَها الجَوْهَرِيُّ مع الثانيةِ وقالَ شيخُنا : لو قال بضَمِّانَّ وأَسْقَطَ الضّمَّ الأَوّلَ لكانَ أَخْصَرَ وأوْجَزَ مع الجَريِ على قاعِدَتِهِ المَأْلُوفةِ فعُدُولُه عنها لغَيرِ نُكْتَة غيرُ صَواب . قلت : العُذْرُ في ذلك تَخَلُّلُ لفظِ هَلاكٍ وهو بالفَتْحِ . نَعَم لو أَخَّرَ لَفْظَ هَلاكٍ بعد قولِه بضَمِّهِما كانَ كما قالَهُ شَيخُنا فتأَمَّل ومَهْلُكَةً كذا في النُّسِخِ والصّوابُ مَهْلكًا كما هو نَصّ الِّصحاحِ والعُباب وتَهْلِكَةً مثَلَّثَتَيِ اللامِ واقْتَصَر الجوهرِي على تثْلِيث لامٍ مَهْلُك وأَمّا التَّهْلُكَة بضَم الّلامِ فنُقِل عن اليَزِيدِيِّ أَنَّه من نوادِرِ المَصادِرِ وليسَتْ مما يَجْرِي على القِياسِ وأَنشَد ابنُ بَريّ شاهِدًا على التّهْلُوكَ قولَ أَبي نُخَيلَةَ لشَبِيبِ بن شَبَّةَ :
" شبِيبُ عادَى اللُّه مَن يَجْفُوكا
" وسبَّبَ اللّه له تُهْلُوكا وقرَأَ الخلِيلُ قوله تعالى : " ولا تُلْقُوا بأَيْدِيكُم إِلى التَّهْلُكة " بكسرِ اللامِ وقولُه : مات تفْسِيرٌ لقولِه هَلكَ ولم يُقيِّدْه بشيء ؛ لأَنه الأَكْثر في اسْتِعمالِهم واخْتِصاصُه بمِيتةِ السّوءِ عرفٌ طارِئٌ لا يُعْتدُّ به بدَلِيل ما لا يُحْصَى من الآي والأَحادِيثِ قالَ شيخُنا : ولُطُروِّ هذا العُرفِ قال الشِّهابُ في شرحِ الشِّفاءِ : إِنْه يَمْنعُ إِطْلاقه في حق الأنْبِياءِ عليهِمُ الصّلاةُ والسّلامُ ولا يُعْتدُّ بأَصْلِ اللّغةِ القدِيمَةِ كما لا يَخْفي عَمَّنْ له مَساسٌ بالقواعِدِ الشَّرعِيَّةِ واللّه أَعْلمُ
وأهْلكه غيرُه واسْتَهْلكه وهَلَّكهُ تهْلِيكًا وأَنشد ثعلب :
" قالتْ سُليمَى هَلِّكُوا يَسارَا وقَوْلُ النَّبِيِّ صَلّى الّلهُ عليهِ وسَلّمَ : " إِذا قال الرَّجُلُ هَلكَ النّاسُ فهُوَ أَهْلكُهْم " يروى برفِعِ الكافِ وفتْحها فمن رَفع الكاف أرادَ أَنَّ الغالِينَ الذين يُؤيسُون الناسَ من رَحْمَةِ اللّه تعالى يَقُّولُون هَلكَ الناسُ أي : اسْتوْجَبُوا النارَ والخُلُودَ فيها لسُوءِ أَعْمالِهِم فإِذا قال الرّجُلُ ذلِكَ فهو أَهْلكُهم وقِيل : هو أَنْساهُم للّه تعالى ومن رَوَى بفتْحِ الكافِ أَرادَ فهُوَ الذي يُوجبُ لهم ذلِكَ لا اللّهُ تعالى
وقولهُ صَلَّى الله عليهِ وسَلَّمَ : " ما خالطَت الصَّدَقةُ مالاً إِلاّ أَهْلكتْه " حَضٌّ على تعْجِيلِ الزَّكاةِ من قبلِ أَن تخْتلِط بالمالِ فَتذْهَبَ به ويُقال : أَرادَ تحْذِيرَ العُمّالِ اخْتِزالَ شيء مِنْها وخلْطَهم إِيّاهُ بأَمْوالِهِم وفي التَّنْزِيلِ : " وتِلْكَ القُرَىَ أَهْلكْناهُم لمّا ظلمُوا "
وهَلكه يَهْلِكُه هَلْكًا بمَعْنى أَهْلكه لازِمٌ مُتعَدِّ قال أَبو عُبَيدَة : أَخْبَرَني رُؤْبَةُ أَنّه يقال : هَلكْتَنِي بمعنى أَهْلكْتني قال : وليسَتْ بلُغتِي قال أَبو عُبَيدَةَ : وهي لُغةُ تمِيمِ وأَنْشد الجَوْهَرِيُّ للعَجّاجِ :
" ومَهْمَهِ هالِك مَنْ تعَرَّجَا
" هائِلةٍ أَهْوالُه من أَدْلجَا أي مُهْلِك كما يُقالُ : ليل غاضٍ أي مُغض ويُقال : هالِك المُتعَرِّجينَ أي مَنْ تعَرَّجَ فيه هَلكَ
ورَجُلٌ هالِكٌ من قوْمِ هَلْكى قال الخلِيلُ : إِنّما قالُوا هَلْكى وزَمْنى ومَرضى ؛ لأَنّها أَشياءُ ضُرِبُوا بها وأُدْخِلُوا فيها . وهُم لها كارِهُون ويجْمَعُ أَيْضًا على هُلَّك وهُلاَّك كسُكَّرٍ ورُمّانٍ قال جميلٌ :
أَبِيتُ مع الهُلاّكِ ضَيفًا لأَهْلِها ... وأَهْلِي قرِيبٌ مُوسِعُون ذوُو فضْلِ وقال أَبو طالِبِ :
يُطِيفُ بهِ الهُلاَّكُ من آلِ هاشِمٍ ... فهُم عِنْدَه في نِعْمَةٍ وفواضِلِ وهَوالِكُ أَيْضًا ومنه المَثَلُ : فلانٌ هالِكٌ من الهَوالِكِ وأَنْشَدَ أَبو عَمْرو لابْنِ جِذْلِ الطِّعانِ :
تَجاوَزْتُ هِنْدا رَغْبَةً عن قِتالِه ... إِلَى مالِك أَعْشُو إِلى ذِكر مالكِ
فأَيْقَنْتُ أَنِّي ثائِر ابن مُكَدَّمٍ ... غَداتَئذٍ أَو هالِكٌ في الهَوالِكِ قالَ : وهذا شَاذٌّ على ما فسِّرَ في فوارِس قال ابنُ بَرِّيّ : يجوزُ أَن يُرِيدَ هالِكٌ في الأمَمِ الهَوالِكِ فيكونُ جَمْعَ هالِكَة على القياسِ وإِنّما جازَ فوارِس لأَنّه مَخْصُوصٌ بالرِّجالِ فلا لَبس فيهِ قال : وصَوابُ إٍنشادِ البَيتِ :
" فأَيْقَنْتُ أنِّي عندَ ذلِكَ ثائِرٌ والهَلَكَةُ مُحَرَّكَةً والهَلْكاءُ بالفَتْحِ : الهَلاكُ ومنه قَوْلُهُم : هي هَلَكةٌ هَلْكاءُ وهو تَوْكِيدٌ لَهَا كما يُقالُ : هَمَجٌ هامِجٌ
وقالَ أَبو عُبَيدٍ : يُقال : وَقَع فلانٌ في الهَلَكَةِ الهَلْكَى والسَّوْأَةِ السَّوْأى
وقَوْلُهم : لأَذْهَبَنَّ فإِمّا هُلْكٌ وِإمّا مُلْك بفَتْحِهمَا وبضَمِّهما ومَرّ في م ل ك أَنّه يُثَلَّثُ أي : إمّا أَنْ أَهْلِكَ وِإمّا أَنْ أَمْلِكَ نقله ابنُ السِّكيتِ
واسْتَهْلَكَ المالَ : أَنْفَقَه وأَنْفَدهُ أَنْشَدَ سِيبَوَيْهِ :
تَقُولُ إِذا اسْتَهْلَكْتُ مالاً لِلَذَّة ... فُكَيهَةُ هَشَّيئٌ بكَفَّئينَ لائِقُ قالَ سِيبَوَيْهِ : يريدُ هَلْ شَيءٌ فأَدْغَمَ اللاّمَ في الشِّينِ ولَيسَ ذلك بواجِب كوُجُوبِ إِدغامِ الشّمّ والشَّراب ولا جَمِيعُهم يُدْغِمُ هَلْ شَيءٌ
وأَهْلَكَه : باعَهُ وفي بعض أَخْبارِ هُذَيْلٍ : أَنَّ حَبِيبًا الهُذَلِيَ قالَ لمَعْقِلِ بنِ خَوْيلدٍ : ارْجعْ إِلى قَوْمِكَ . قالَ : كَيفَ أَصْنَعُ بإِبِلِي ؟ قالَ : أَهْلِكْها أي : بِعْها
ومن المَجازِ : المَهْلَكَةُ ويُثَلَّثُ : المَفازَةُ لأنّها تَهْلَكُ الأَرْواحُ فِيها قالَه الزَّمَخْشَرِيُّ وقالَ غَيرُه : لأَنَّها تَحْمِل على الهَلاكِ وفي حَدِيثِ التَّوْبَةِ : وتَركُها بمَهْلَكَة بفتح اللامِ وكَسرِها أَيضًا والجَمْعُ المَهالِكُ
والهَلَكُونُ كحَلَزُون وتُكْسَرُ الهاءُ أَيْضًا وهذه عن ابنِ بُزُرْجَ : الأَرْضُ الجَدْبَةُ وإِنْ كان فِيها ماءٌ و قال ابنُ بُزُرج يُقالُ : هذه أَرْضٌ هَلَكِينٌ أي جَدْبَة كذا ذكرَه ابنُ فارِسٍ وأَرْضٌ هَلَكُونٌ : إِذا لم تُمْطَر مُنْذُ دَهْرٍ هكذا في النّسَخِ ونصُّ أبنِ بُزُرْجَ : هذه أَرْضٌ آرمَة هِلَكُونَ وأَرْضٌ هِلَكُونَ : إِذا لم يَكنْ فِيها شيءٌ ويُقال : ترَكْتُها آرِمَةً هِلَكِينَ : إِذا لم يُصِبها الغيثُ منْذُ دَهْرِ طوِيل يُقالُ : مَرَرْتُ بأَرْضٍ هَلَكِينَ بفتحِ الهَاءِ واللام
ومِنَ المَجازِ : الهَلَكُ مُحَرَّكةً : السِّنُون الجَدْبَةُ لأَنّها تُهْلِكُ عن ابنِ الأَعْرابي وأَنْشدَ لأَسْوَدَ بنِ يَعْفُرَ :
قالتْ لهُ أَمُّ صَمْعا إِذْ تُؤامِرُهُ ... أَلا ترَى لِذِوي الأَموالِ والهَلَكِ الواحِدَةُ بهاءٍ كالهَلَكاتِ مُحَرَّكةً أَيضًا
والهَلَكُ : ما بَيْنَ كُلِّ أَرْض إِلى التي تحْتها إِلى الأَرْضِ السّابِعَةِ
والهَلَكُ : جيفةُ الشيء الهالِكِ نقَلَه اللّيثُ وأَنْشَدَ قولَ امْرئَ القيسِ الآتِي قرِيبًا
وقِيلَ الهَلَكُ : ما بَين أَعْلَى الجَبَلِ وأَسْفَلِه ومِنْهُ اسْتُعِيرَ بمَعْنَى هَواء ما بَيْنَ كُلِّ شَيئَين وكُلُّه من الهَلاكِ وقيل : هو المَهْواةُ بينَ الجَبَلَين وقيل : مَشْرَفَةُ المَهْواةِ من جَوِّ السُّكاكِ فأَمّا قولُ الشّاعِرِ :
المَوْتُ تَأْتِي لمِيقاتٍ خَواطِفُه ... ولَيسَ يُعجِزُهُ هَلْكٌ ولا لُوحُ فإِنّه سَكَّنَ للضَّرُرَةِ وهو مَذْهَبٌ كُوفي وقد حَجَّرَ عليه سِيبَوَيْه إِلاّ في المَكْسُورِ والمَضْمُوم وقال ذُو الرُمَّةِ يصفُ امْرَأَةً جَيداءَ :
تَرَى قُرطَها في واضِحِ اللِّيتِ مُشْرِفِا ... على هَلَكٍ في نَفْنفٍ يَتَطَوَّحُ والهَلَكُ أَيْضًا : الشيء الذي يَهْوِي ويسقُطُ وَأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لامْرِئَ القَيسِ :
رَأَتْ هَلكَاً بنِجافِ الغَبِيطِ ... فكادَتْ تَجُدُّ لِذاكَ الهِجَارَا وأَنْشَدَه غيره شاهَدَاً على المَهْواةِ بينَ الجَبَلَيْنِ وقَبلَه :
أَرَى ناقَةَ القَيسِ قَدْ أَصْبَحَتْ ... عَلَى الأَيْنِ ذاتَ هِبابٍ نِوارَا قولُه : هِباب أي : نَشاط ونِوارا أي : نِفارا وتَجُدُّ : تَقْطَعُ الحَبلَ نُفُورا من المَهْواةِ ويروى : تَجُدُّ الْخُقِيَ الهِجارَا والهجارُ : حَبل يُشَدُّ بهِ رُسْغُ البَعِيرِ
ومن مَجازِ المَجازِ الهَلُوكُ كصَبُور : المَرأَةُ الفاجِرَةُ الشبِقَةُ المُتَساقِطَةُ على الرِّجالِ مأخوذ من تَهالكَتْ في مَشْيِها : إِذا تَكَسَّرَتْ أَو لأَنَّها تَتَهالَكُ أي تَتَمايَلُ وتَتَثَنَّى عِنْدَ جِماعَها ولا يُوصَفُ الرَجُلُ الزّانِي بذلِكَ فلا يُقال : رَجُلٌ هَلُوكٌ
وقالَ بعضُهُم : الهَلُوكُ : الحَسَنَةُ التَّبَعُّلِ لِزَوْجِها ومنه حَدِيثُ مازن : إِنِّي مُولَعٌ بالخَمْرِ والهَلُوكِ من النِّساء كأَنَّه ضِدّ
ومن المَجازِ : الهَلُوكُ : الرَجُلُ السَّرِيعُ الإِنْزالِ عند الجِماعِ فكأَنَّه يَرمِي نَفْسَه لذلك . عن ابنِ عَبّاد
وقولُهم : افْعَلْ ذلِكَ إِمّا هَلَكَتْ هُلُكُ - بالضَّمّاتِ - مَمنُوعَةً من الصَّرفِ وعليه اقْتصَرَ الجَوْهَرِيُّ وقد تُصْرَفُ لغة نَقلَها الفَرّاءُ وقيلَ : إِما هَلَكَتْ هُلُكُهُ بالإضافَةِ أي : على ما خَيَلَت أي عَلَى كُلً حال وخيَلَت : أي أَرَتْ وشبَّهَتْ
وحَكى الفرّاءُ عن الكِسائيِ : إِمّا هَلَكَةُ هُلَكَ جَعَله اسْمًا وأَضاف إِليهِ ولم يُجْرِ هُلُكَ وأَرادَ هي هَلَكَةُ هُلكَ يا هذا كما في العُبابِ ووَقعَ في مُسْندِ الإِمامِ أَحْمَدَ بنِ حَنْبَل رضي اللّه عنه في حَدِيثِ الدَّجّالِ وذكرَ صِفَتَه فقال : أَعْوَرُ جَعدٌ أَزْهَرُ هِجانٌ أَقْمَرُ كأَنَّ رأْسَه أَصَلَةٌ أَشْبَهُ النّاسِ بعبد العُزَّى بنِ قَطَن فإمّا هَلَكَ الهُلُكُ فإِنَّ رَبَّكُمْ لَيسَ بأَعْوَرَ هكًذا رُوىَ بأَلْ ورَواه غيرُه ولكِن الهُلْكُ كُلَّ الهُلْكِ أي لكنِ الهَلاكُ كُلُّ الهُلاكِ للدَّجّالِ أَنّ الناسَ يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه سُبحانَه مُنَزَّهٌ عن العَوَرِ وعن جَمِيعِ الآفاتِ فإِذا ادَّعَى الرُّبُوبيَّة ولبَّسَ عليهم بأَشْياءَ لَيسَتْ في البَشَرِ فإنه لا يَقْدِرُ على إزالة العَوَرِ الذي يُسَجّلُ عليه بالبَشرِ ويروَى فإِمّا هَلَكَتْ هُلَّكٌ كسُكَّر أي فإنْ هَلَكَ به ناسٌ جاهِلُون فضَلّوا فاعْلمُوا أَنَّ اللّهَ ليس بأَعْوَرَ قال الصّاغاني : ولو رُوِي فإِمّا هَلَكَتْ هُلُك على قَوْلِ العَرَبِ : افْعَلْ ذلك إِمّا هَلكتْ هُلُكٌ لكان وَجْهًا قرِيبًا ومُجراهُ مُجْرَى قوْلِهم : افْعَلْ ذلك عَلِى ما خيَّلَتْ أي : على كُلِّ حالٍ وهُلُكٌ : صِفَةٌ مُفردَةٌ نحو قَوْلِكِ : امْرَأَةٌ عُطُلٌ وناقَةٌ سُرُحٌ بمَعْنَى هالِكَة والهالِكَةُ نَفْسُه والمَعْنَى : افْعَلْه فإِنْ هَلَكَت نفْسكَ
قلتُ : وهذا الذي وَجَّهَه فقد رُوِيَ أَيضًا هكذا وفَسَّرَه بما سَبَقَ ابنُ الأَثِير في النِّهايَةِ وغيرِه وقِيلَ - في تَفْسِيرِ الحديث - : إِنْ شَبَّهَ عليكم بكُلِّ مَعْنًى وعَلَى كُلِّ حال فلا يُشَبِّهَنَّ عليكم أَنَّ رَبَّكُم ليئسَ بأَعْوَرَ
والتَّهْلُكَةُ بضم الّلامِ : كُلُّ ما أي كُلُّ شيء تَصِير عاقبِتُهُ إِلى الهَلاكِ وبه فُسِّرَت الآيةُ أَيضًا
وقالَ الكِسائيُّ يُقال : وَقَعَ فلانٌ في وادِي تُهُلِّك بضمِّ التاءِ والهاءِ وكَسْرِ اللامِ المُشَدَّدَةِ مَمْنوعًا من الصّرفِ والذي في العُبابِ والصِّحاحِ بضمِّ التّاءِ والهاءِ والّلامُ مُشَدَّدَةٌ فلم يُصَرِّحا أَنّ اللامَ مكسورةٌ أي : في الباطِلِ والهَلاكِ مثل تُخُيِّبَ وتُضُلِّلَ كأَنَّهم سَمَّوْهُ بالفِعْلِ وهو مَجازٌ
ومن المَجازِ : الاهْتِلاكُ والانْهِلاكُ رَمْيُكَ نَفْسَك في تَهْلُكَة ومنه : القَطاةُ تَهْتَلِكُ من خَوْفِ البازِيّ أي تَرمِي بنَفْسِها في المَهالِكِ قال زُهَيرٌ :
يَركُضْنَ عندَ الذُّنابي وهي جاهِدَةٌ ... يَكادُ يَخْطَفُها طَوْرًا وتَهْتَلِكُ وقالَ اللَّيثُ : المُهْتَلِكُ : الهالِكُ مَنْ لا هَمَّ لَه إِلا أَنْ يَتَضَيَّفَه الناسُ يَظَلّ نَهارَه فإِذا جاءَ اللّيلُ أَسْرَعَ إِلى مَنْ يَكْفُلُه خَوْفَ الهَلاكِ لا يَتَمالَكُ دُونَه وأَنْشَدَ لأبي خِراش :
إِلى بَيتِه يَأْوِي الغَرِيبُ إِذا شَتَا ... ومُهْتَلِكٌ بالِي الدَّرِيسَيْنِ عائِلُ وقالَ ابنُ فارِسٍ : المُهْتَلِكُ : الذي يَهْتَلِكُ أَبداً إِلى من يَكْفُلُه وهو مَجازٌ
ومن المَجازِ الهُلاَّكُ كَرُمّانٍ : الّذِينَ يَنْتابُون النّاسَ ابْتِغاءَ مَعْرُوفِهِم لسُوءِ حالِهم وقال الزَّمَخْشَرِيُّ : هم الصَّعالِيكُ
وقيل : هم المُنْتَجِعُونَ الّذِينَ ضَلُّوا الطَّرِيقَ وأَنْشَدَ ثعْلبٌ لجَمِيل :
أَبِيتُ مع الهُلاَّكِ ضَيفًا لأَهْلِها ... وأَهْلِي قَرِيبٌ مُوسِعُونَ ذوُو فَضْلِ كالمُهْتَلِكِينَ أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ للمُتَنَخِّلِ الهُذلِيِّ :
لو أَنَّه جاءَنِي جَوْعانُ مُهْتَلِكٌ ... من بُؤَّسِ النّاسِ عَنْهُ الخَيرُ مَحْجُوزُ والهالِكِيُ : الحَدّادُ وقيل : الصّيقلُ ؛ لأَنَّ أَوَّل من عَمِل الحَدِيد الهالِكُ بنُ عَمْرِو بن أَسَدِ بنِ خُزْيمة قاله ابنُ الكلْبِيِّ قالَ لبِيدٌ رضي اللّهُ تعالى عنه :
جُنُوحَ الهالِكِيِّ عَلى يَدَيْهِ ... مُكِبًّا يَجْتلِي نُقَبَ النِّصالِ أي صَدَأَها قال الجَوْهَرِيُّ : ولِذلِكَ يُقال لِبني أَسد : القُيُونُ
ومن المَجازِ : تهالك على الفِراش أو المَتاعِ : إِذا تساقط عليه وفي العُبابِ سَقط قال ذُو الرُّمَّةِ :
كأَنَّ عَلى فِيها إِذا رَدَّ رُوحَها ... إِلى الرَّأسِ رُوحُ العاشِقِ المُتهالِكِ وفي الحَدِيثِ : فتهالكْتُ عليهِ فسَأَلْتُه أي : سَقطْتُ عليه ورَمَيتُ بنفْسِي فوْقه
ومن المَجازِ : تهالكتِ المَرأَةُ في مِشْيتِها : إِذا تمايَلتْ وفي الأَساسِ : تفيَّأَت وتكسَّرَتْ ومنه الهَلُوكُ للفاجِرَةِ وفي العبابِ : تفَكَّكَت للرجالِ
وقالَ ابنُ الأَعْرابي : الهالِكَةُ : النَّفْسُ الشَّرِهَةُ وقد هَلَكَ الرَّجُلُ يَهْلِكُ هَلاكًا : إِذا شَرِهَ ومنه قولُه أَنْشَدَه الكِسائي في نَوادِرِه :
جَلَّلْتُه السيفَ إِذ مالَتْ كِوارَتُه ... تَحْتَ العَجاجِ ولم أَهْلِكْ إِلى اللَّبنَ أي لم أَشْره وهو مَجازٌ
ويُقال : فُلانٌ هِلْكَة بالكَسرِ من الهِلَكِ كعِنَبٍ أي : ساقطَةٌ من السَّواقِطِ أي هالِكٌ
والهَيلَكُون كحَيزَبُونٍ : المِنْجَلُ الذي لا أَسنانَ لَهُ نقَلَه الصّاغانِيُ وكأَنَّه إِذا لم يكُنْ له أَسْنانٌ يُهْلِكُ ما يُحْصَدُ به ولذلك سُمِّي
والهَالُوكُ : سَمُّ الفَأْرِ
وأَيْضًا : نَوْعٌ من الطَّراثِيثِ إِذا طَلَعَ في الزَّرْعِ يُضْعِفُه ويُفْسِدُه فيَصْفَرُّ لونُه ويَتَساقَطُ هكذا يُسَمُّونَه بمصرَ ويَتَشاءمُونَ به وأَكْثَرُ ضَرَرِه على الفُولِ والعَدَسِ
ومما يستدرك عليه : هَلَكَ يَهْلِكُ هَلْكًا بالفتح عن أبي عُبَيدٍ وهَلَكَةً مُحَرَكَةً عن الصّاغانيِّ
واسْتَعْمَلَ أَبو حَنِيفَةَ الهَلَكَةَ في جُفُوفِ النَّباتِ
والهُلاكُ : الفُقَراءُ والصَّعالِيكُ وبه فُسِّرَ قولُ زِيادِ بنِ مُنْقِذٍ :
تَرَى الأَرامِلَ والهُلاَّكَ تَتْبَعُه ... يَسْتنُّ مِنْهُ عليهِم وابِلٌ رَذِمُ ومَفازَةٌ هالِكٌ أي : مهْلِكَةٌ مَن تَعَرَّضَ فِيها هَلَكَ
والهُلْكُ بالضمِّ : الاسمُ من الهَلاكِ نقله الجَوْهَرِيُّ
وقولهُ تعالى : " وجَعَلْنَا لمَهْلِكِهِم مَوعِدًا " أي : لوَقْتِ هَلاكِهِم أَجَلاً ومَنْ قَرَأَ لمَهْلَكِهم فمعناه لإِهْلاكِهِمْ
والمَهالِكُ : الخرُوبُ وهو مجاز ومنه حَدِيثُ أمِّ زَرْعٍ : وهو إِمامُ القَوْمِ في المَهالِكِ أَرادَتْ أَنَّه لثِقَتِه بشَجاعَتِه يَتَقَدَّمُ في الحُرُوبِ ولا يَتَخَلَّفُ وقِيلَ : إِنَّه لعِلْمِه بالطّرُقِ يتَقَدَّمُ القَوْمَ فيَهْدِيهِم وهُم على أَثَرِه
والهَلاكُ : الجَهْدُ المُهْلِكُ وهَلاكٌ مُهْتَلِكٌ على المُبالَغَةِ قال رُؤْبَةُ :
" مِنَ السِّنِينَ والهَلاكِ المُهْتَلِكْ وفي العُبابِ : المُنْهَلِكْ
وهالِكُ أَهْل : الذي يَهْلِكُ في أَهْلِه قال الأَعْشَى :
وهالِكِ أَهْل يَعُودُونَه ... وآخَرَ في قَفْرَة لم يُجَنْ وفي العُبابِ يُجِنُّونَه بدل يَعُودُونَه
ومَرَ يَهْتَلِكُ في عَدْوِه ويَتَهالَكُ : أي يَجِدّ وهو مَجازٌ ومِنْه : القَطاةُ تَهْتَلِكُ أي تَجِدّ في طَيَرانِها وفي حَدِيث عَرّامِ : كُنْتُ أَتَهَلَّكُ في مَفازَةٍ أي أَدُورُ فيها شِبهَ المُتَحَيِّرِ وكذلك أَهْتَلِكُ قال :
كأَنَّها قَطْرَةٌ جادَ السَّحابُ بِها ... بَيْنَ السَّماءِ وبَيْنَ الأَرْضِ تَهْتَلِكُ واسْتَهْلَكَ الرَّجُلُ في كَذا : إِذا جَهَدَ نَفْسَه وافتَلَكَ مَعَه وقالَ الرّاعِي :
لَهُنَّ حَدِيثٌ فاتِنٌ يَتْرُكُ الفَتَى ... خَفِيفَ الحشًا مُسْتَهْلِكَ الرّيح طامِعَا أي يجهد قلبه في أَثرها
ويقال : أَنا مُتَهالِكٌ في مَوَدَّتِك ومُستَهْلِكٌ وتَهالَكْتُ في هذا الأَمْرِ واسْتَهْلَكْتُ فيهِ : كُنْتَ مُجِدًّا فيه مُتَعَجَلا
وطَرِيقٌ مُستَهْلِكُ الوِردِ أي : يُجْهِدُ مَنْ سَلَكَه قالَ الحُطَيئَةُ يصِفُ الطَّرِيقَ :
مُستَهْلِكُ الوِرْدِ كالأُسْتِيِّ قد جَعَلَتْ ... أَيْدِي المَطِيِّ به عادِيَّةً رُكبَا الأُسْتِيُّ والأسْدِيّ يعني بهِ السَّدَى شَبَّهَ شَرَك الطّرِيقِ بسَدَى الثَّوبِ وفي العُباب : عادِيَّةً رُغُبَا وقالَ : أي يُهْلِكُ هذا الطّرِيقُ من طَلَبَ الماءَ لبُعْدِه أي هو طَرِيقٌ مُمْتَدُّ كسَدَى الثَّوْبِ
وتَهالَكَ على الشيء : اشْتَدَّ حِرصُه عليه
والهَلْكَى : الشَّرِهُونَ من النِّساءِ والرجالِ وهو هالكٌ وهي هالِكَةٌ
ويَقال للمُزاحِمِ على المَوائِدِ : المُتَهالِكُ والمُلاهِس فإِذا أَكَلَ بيَدٍ ومَنَعَ بيَدٍ فَهُو جَردَبانُ
والهالِكَةُ من السَّحابِ : الذي يَصُوبُ المَطَرَ ثم يُقْلِعُ فلا يَكُونُ له مَطَرٌ عن شَمِر
والهَلَكُ محرَّكَةً : الجُرُفُ وبه فُسرَ قولُ ذِي الرُّمَّةِ السابِق

##### Türkçe

**هلك**
**هَلَكَ - يَهْلِكُ - هَالِك - مَهْلِك - تَهْلُكَة - أَهْلَكَ - يُهْلِكُ - مُهْلِك - مُهْلَك - مُهْلَكُوْن**
**هَلَكَ - يَهْلِكُ** + varlık veya şey: yapısı harap olur ve iş ve fiilden durur: bir yapı veya varlığın ayırt edici yapısı kaybolur ve yok olur; aslî yapıya hiçbir surette benzemeyen veya onu andırmayan başka bir varlığa yahut varlıklara dönüşür; bunun sonucu olarak varlığın iş, fiil ve görevden durması ve etkisinin yokluğu meydana gelir: insanlar helâk olur - köyler - mal - saltanat - ekin - nesil - her şey helâk olur.
**هَلَكَ - يَهْلِكُ** + varlık veya şey + bir varlık veya şeyden: **" هَلَكَ - يَهْلِكُ "** fiili, nisbetli olduğu zaman: şeyin varlığa nisbetle etkisi ve fiili yok olur: onun için faydası ve yararı gider.
**هَالِك**: **" هَلَكَ - يَهْلِكُ "**’ten ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: harap olmuş, işten durmuş olan.
**مَهْلِك**: **" مَفْعِل "** vezninde; **" هَلَكَ - يَهْلِكُ "**’ten mîmî masdar, hâl yahut mekân ve zaman ismi: helâkin vuku bulduğu yer veya vakit.
**تَهْلُكَة - التهلكة**: **" تَفْعُلَة"** vezninde; **" هَلَكَ - يَهْلِكُ "**’ten mübalağa ism-i fiili: bilinen bir şeyden şiddetli, kesin helâk; ayrıca helâk âletinin adı.
**أَهْلَكَ - يُهْلِكُ**: **" هَلَكَ - يَهْلِكُ "**’ten **" أفْعَلَ "** vezninde: onu **" يَهْلِكُ "** kıldı: onun harap olmasına ve fiilinin ve hayatının durmasına çalıştı.
**مُهْلِك**: **" أَهْلَكَ - يُهْلِكُ "**’ten ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.
**مُهْلَك**: **" أَهْلَكَ - يُهْلِكُ "**’ten ism-i mef’ûl.
**مُهْلَكُوْن**: **"  مُهْلَكٌ "**’ın çoğulu.

Ve lafız, “şeyin helâki ve fenâsı ve yok oluşu; cisim olarak yahut eser ve fiil olarak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ، زَهَقَ - يَزْهَقُ، بَادَ - يَبيْدُ، بَطَلَ - يَبْطُلُ، نَفِدَ - يَنْفَدُ**

**هَلَكَ - يَهْلِكُ**
Saltanat helâk olur	﴿**هلك عني سلطاني (29)**﴾ **الحاقة** ﴿**ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا كذلك يضل الله من هو مسرف مرتاب(34)**﴾ **غافر** ﴿**إذ أنتم بالعدوة الدنيا وهم بالعدوة القصوى والركب أسفل منكم ولو تواعدتم لاختلفتم في الميعاد ولكن ليقضي الله أمرا كان مفعولا ليَهْلِكَ من هَلَكَ عن بينةويحيا من حي عن بينة وإن الله لسميع عليم(42)**﴾ **الأنفال** ﴿**يستفتونك قل الله يفتيكم في الكلالة إن امرؤ هَلَكَ ليس له ولد وله أخت فلها نصف ما ترك وهو يرثها إن لم يكن لها ولد فإن كانتا اثنتين فلهما الثلثان مما ترك وإن كانوا إخوة رجالا ونساء فللذكر مثل حظ الأنثيين يبين الله لكم أن تضلوا والله بكل شيء عليم(176)**﴾ **النساء**

**مَهْلِك**
 ﴿**قالوا تقاسموا بالله لنبيتنه وأهله ثم لنقولن لوليه ما شهدنا مهلك أهله وإنا لصادقون (49)**﴾ **النمل**

**التهلكة**
 ﴿**وأنفقوا في سبيل الله ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة وأحسنوا إن الله يحب المحسنين (195)**﴾ **البقرة**

**هالك**
Şey helâk olur﴿**ولا تدع مع الله إلها آخر لا إله إلا هو كل شيء هالك إلا وجهه له الحكم وإليه ترجعون(88)**﴾ **القصص** ﴿**قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين (85)**﴾ **يوسف**

**أهْلَكَ - يُهْلِكُ - مُهْلِكُ**
 ﴿**فاصبر كما صبر أولوا العزم من الرسل ولا تستعجل لهم كأنهم يوم يرون ما يوعدون لم يلبثوا إلا ساعة من نهار بلاغفهل يُهْلَكُ إلا القوم الفاسقون (35)**﴾ **الأحقاف** ﴿**قل أرأيتكم إن أتاكم عذاب الله بغتة أو جهرة هل يُهْلَكُ إلا القوم الظالمون(47)**﴾ **الأنعام**

**الحرث**
Ekin helâk olur; ekin ve nesil helâk olur﴿**وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد(205)**﴾ **البقرة** ﴿**مثل ما ينفقون في هذه الحياة الدنيا كمثل ريح فيها صر أصابت حرث قوم ظلموا أنفسهم فأهلكته وما ظلمهم الله ولكن أنفسهم يظلمون(117)**﴾ **آل عمران**

Köylerin helâk edilmesi
Helâk için bir yazı vardır﴿**وإن من قرية إلا نحن مهلكوها قبل يوم القيامة أو معذبوها عذابا شديدا كان ذلك في الكتاب مسطورا(58)**﴾ **الإسراء** ﴿**وما أهلكنا من قرية إلا ولها كتاب معلوم (4)**﴾ **الحجر**

Onlar için uyarıcılar vardır	﴿**وما أهلكنا من قرية إلا لها منذرون (208)**﴾ **الشعراء** ﴿**وما كان ربك مهلك القرى حتى يبعث في أمها رسولا يتلوا عليهم آياتنا وما كنا مهلكي القرى إلا وأهلها ظالمون (59)**﴾ **القصص**

Onlar için yardımcı yoktur	﴿**وكأين من قرية هي أشد قوة من قريتك التي أخرجتك أهلكناهم فلا ناصر لهم (13)**﴾ **محمد** ﴿**فكأين من قرية أهلكناها وهي ظالمة فهي خاوية على عروشها وبئر معطلة وقصر مشيد(45)**﴾ **الحج**
	﴿**وكم من قرية أهلكناها فجاءها بأسنا بياتا أو هم قائلون(4)**﴾ **الأعراف**

Başkaları için ibret	﴿**وحرام على قرية أهلكناها أنهم لا يرجعون (95)**﴾ **الأنبياء** ﴿**ولقد أهلكنا ما حولكم من القرى وصرفنا الآيات لعلهم يرجعون (27)**﴾ **الأحقاف**

Helâk için sünnet ve sebep vardır
Halkının zulmüyle﴿**وما كان ربك ليهلك القرى بظلم وأهلها مصلحون (117)**﴾ **هود** ﴿**ذلك أن لم يكن ربك مهلك القرى بظلم وأهلها غافلون(131)**﴾ **الأنعام**

Zâlimler	﴿**وتلك القرى أهلكناهم لما ظلموا وجعلنا لمهلكهم موعدا(59)**﴾ **الكهف** ﴿**وما كان ربك مهلك القرى حتى يبعث في أمها رسولا يتلوا عليهم آياتنا وما كنا مهلكي القرى إلا وأهلها ظالمون (59)**﴾ **القصص** ﴿**ولما جاءت رسلنا إبراهيم بالبشرى قالوا إنا مهلكو أهل هذه القرية إن أهلها كانوا ظالمين(31)**﴾ **العنكبوت**

Fısk ve azgınlık	﴿**وإذا أردنا أن نهلك قرية أمرنا مترفيها ففسقوا فيها فحق عليها القول فدمرناها تدميرا (16)**﴾ **الإسراء** ﴿**وكم أهلكنا من قرية بطرت معيشتها فتلك مساكنهم لم تسكن من بعدهم إلا قليلا وكنا نحن الوارثين(58)**﴾ **القصص**

İman etmezler	﴿**ما آمنت قبلهم من قرية أهلكناها أفهم يؤمنون(6)**﴾ **الأنبياء**

Nesillerin helâk edilmesi
İlk olanlar﴿**ولقد آتينا موسى الكتاب من بعد ما أهلكنا القرون الأولى بصائر للناس وهدى ورحمة لعلهم يتذكرون(43)**﴾ **القصص** ﴿**ألم نهلك الأولين (16)**﴾ **المرسلات**

Sizden önceki nesiller	﴿**ولقد أهلكنا القرون من قبلكم لما ظلموا وجاءتهم رسلهم بالبينات وما كانوا ليؤمنوا كذلك نجزي القوم المجرمين(13)**﴾ **يونس** ﴿**قال إنما أوتيته على علم عندي أولم يعلم أن الله قد أهلك من قبله من القرون من هو أشد منه قوة وأكثر جمعا ولا يسأل عن ذنوبهم المجرمون(78)**﴾ **القصص**
 	﴿**وكم أهلكنا من القرون من بعد نوح وكفى بربك بذنوب عباده خبيرا بصيرا(17)**﴾ **الإسراء**

Meskenlerinde yürürler	﴿**أفلم يهد لهم كم أهلكنا قبلهم من القرون يمشون في مساكنهم إن في ذلك لآيات لأولي النهى(128)**﴾ **طه** ﴿**أولم يهد لهم كم أهلكنا من قبلهم من القرون يمشون في مساكنهم إن في ذلك لآيات أفلا يسمعون(26)**﴾ **السجدة**

**مكناهم**	﴿Onlar görmediler mi: kendilerinden önce nice nesli helâk ettik; onları yeryüzünde size sağlamadığımız şekilde yerleştirmiştik; üzerlerine göğü bol bol (yağmur) göndermiştik; ırmakları altlarından akar kılmıştık; sonra günahları sebebiyle onları helâk ettik ve onların ardından başka bir nesil meydana getirdik (6)﴾ **الأنعام** ﴿Ve kendilerinden önce nice nesli helâk ettik; onlar eşya ve görünüşçe daha güzeldi (74)﴾ **مريم**
**أشد بطشاَ**	﴿Ve kendilerinden önce nice nesli helâk ettik; onlar bunlardan kuvvetçe daha şiddetliydi; ülkelerde delip geçtiler; kaçacak bir yer var mı? (36)﴾ **ق** ﴿Sonra bunlardan kuvvetçe daha şiddetli olanları helâk ettik; öncekilerin misali geçti (8)﴾ **الزخرف**
**لم يبق منهم حس**	﴿Ve kendilerinden önce nice nesli helâk ettik; onlardan birinden bir his duyuyor musun yahut onlara ait bir fısıltı işitiyor musun? (98)﴾ **مريم** ﴿Kendilerinden önce nice nesli helâk ettik; sonra seslendiler; fakat kaçış vakti değildi (3)﴾ **ص**
**لا يرجعون**	﴿Onlar görmediler mi: kendilerinden önce nice nesilleri helâk ettik; şüphesiz onlar bunlara dönmezler (31)﴾ **يس**
**بذنوبهم**	﴿Onlar görmediler mi: kendilerinden önce nice nesli helâk ettik; onları yeryüzünde size sağlamadığımız şekilde yerleştirmiştik; üzerlerine göğü bol bol (yağmur) göndermiştik; ırmakları altlarından akar kılmıştık; sonra günahları sebebiyle onları helâk ettik ve onların ardından başka bir nesil meydana getirdik (6)﴾ **الأنعام** ﴿Firavun hanedanının ve onlardan öncekilerin gidişi gibi: Rablerinin âyetlerini yalanladılar; biz de onları günahları sebebiyle helâk ettik ve Firavun hanedanını boğduk; hepsi zalimlerdi (54)﴾ **ألنفال**
**الظالمين**	﴿Kâfir olanlar elçilerine dedi ki: “Sizi mutlaka yurdumuzdan çıkaracağız yahut mutlaka milletimize döneceksiniz.” Bunun üzerine Rableri onlara vahyetti: “Zalimleri mutlaka helâk edeceğiz” (13)﴾ **إبراهيم** ﴿Andolsun, sizden önceki nesilleri zulmettiklerinde helâk ettik; elçileri onlara apaçık delillerle geldi; fakat iman edecek değillerdi; suçlu topluluğu böyle cezalandırırız (13)﴾ **يونس**
**المسرفين**	﴿Sonra onlara vaadi doğru çıkardık; onları ve dilediklerimizi kurtardık; müsrifleri helâk ettik (9)﴾ **الأنبياء**
**المكذبين**	﴿Onu yalanladılar; biz de onları helâk ettik; şüphesiz bunda bir âyet vardır; onların çoğu iman edici değildi (139)﴾ **الشعراء**
**المجرمين**	﴿Bunlar mı hayırlı, yoksa Tubba‘ kavmi mi ve onlardan öncekiler mi? Onları helâk ettik; şüphesiz onlar suçluydular (37)﴾ **الدخان**
**أشياعكم**	﴿Andolsun, sizin taraftarlarınızı helâk ettik; öğüt alan var mı? (51)﴾ **القمر**
**الأولين**	﴿Andolsun, önceki nesilleri helâk ettikten sonra Mûsâ’ya kitabı verdik; insanlar için basiretler, hidayet ve rahmet olarak; umulur ki hatırlarlar (43)﴾ **القصص** ﴿Öncekileri helâk etmedik mi? (16)﴾ **المرسلات**
**عدوكم**	﴿Dediler ki: “Bize, bize gelmeden önce de geldikten sonra da eziyet edildi.” Dedi ki: “Umulur ki Rabbiniz düşmanınızı helâk eder ve sizi yeryüzünde halifeler kılar da nasıl amel edeceğinize bakar” (129)﴾ **الأعراف**
**قوماً**	﴿İçlerinden bir topluluk dedi ki: “Allah’ın helâk edeceği yahut şiddetli bir azapla azap edeceği bir kavme niçin öğüt veriyorsunuz?” Dediler ki: “Rabbinize bir mazeret olsun diye; umulur ki sakınırlar” (164)﴾ **الأعراف**
**مالاً**	﴿Der ki: “Yığın yığın mal helâk ettim” (6)﴾ **البلد**
﴿Mûsâ kavminden yetmiş adamı buluşma vaktimiz için seçti; onları sarsıntı yakalayınca dedi ki: “Rabbim! Dileseydin onları daha önce de beni de helâk ederdin. İçimizden sefihlerin yaptıkları sebebiyle bizi helâk mi edeceksin? O ancak senin fitnendir; onunla dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirirsin. Sen bizim velîmizsin; bizi bağışla, bize merhamet et; sen bağışlayanların en hayırlısısın” (155)﴾ **الأعراف** ﴿“Allah, Meryem oğlu Mesih’tir” diyenler andolsun kâfir oldular. De ki: “Eğer Allah Meryem oğlu Mesih’i, annesini ve yeryüzünde olanların hepsini helâk etmek isterse, Allah’tan bir şeyi kim engelleyebilir?” Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin mülkü Allah’ındır; dilediğini yaratır; Allah her şeye kadirdir (17)﴾ **المائدة**
	﴿De ki: “Gördünüz mü: Allah beni ve benimle beraber olanları helâk ederse yahut bize merhamet ederse, kâfirleri elem verici bir azaptan kim korur?” (28)﴾ **الملك**
	﴿Mûsâ kavminden yetmiş adamı buluşma vaktimiz için seçti; onları sarsıntı yakalayınca dedi ki: “Rabbim! Dileseydin onları daha önce de beni de helâk ederdin. İçimizden sefihlerin yaptıkları sebebiyle bizi helâk mi edeceksin? O ancak senin fitnendir; onunla dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirirsin. Sen bizim velîmizsin; bizi bağışla, bize merhamet et; sen bağışlayanların en hayırlısısın” (155)﴾ **الأعراف** ﴿Yahut dersiniz ki: “Ancak babalarımız daha önce ortak koştular; biz de onların ardından bir zürriyet olduk; bâtıl işleyenlerin yaptıkları sebebiyle bizi helâk mi edeceksin?” (173)﴾ **الأعراف**
**أهلكهم بعذاب**	﴿Eğer biz onları ondan önce bir azapla helâk etseydik, mutlaka derlerdi ki: “Rabbimiz! Bize bir elçi gönderseydin de, zelil ve rezil olmadan önce âyetlerine uysaydık” (134)﴾ **طه**
**بريح**	﴿Ve şüphesiz O, önceki Âd’ı helâk etti (50)﴾ **النجم** ﴿Âd ise, uğultulu, azgın bir rüzgârla helâk edildiler (6)﴾ **الحاقة**
**بالطاغية**	﴿Semûd ise, taşkın (azap) ile helâk edildiler (5)﴾ **الحاقة**
**يهلكون أنفسهم**	﴿Ondan men ederler ve ondan uzak dururlar; yalnızca kendilerini helâk ederler; farkına varmazlar (26)﴾ **الأنعام** ﴿Eğer yakın bir ganimet ve orta bir yolculuk olsaydı elbette sana uyarlar; fakat mesafe onlara uzak geldi; “Gücümüz yetseydi mutlaka sizinle çıkardık” diye Allah’a yemin edecekler; kendilerini helâk ederler; Allah onların mutlaka yalancı olduklarını bilir (42)﴾ **التوبة**
**بالدهر**	﴿Dediler ki: “O ancak bizim dünya hayatımızdır; ölürüz ve yaşarız; bizi ancak zaman helâk eder.” Bununla ilgili onların bir bilgisi yoktur; onlar ancak zannederler (24)﴾ **الجاثية**
**مُهلِك**
﴿Bu, Rabbinin, halkı gaflet içindeyken şehirleri zulüm ile helâk edici olmamasındandır (131)﴾ **الأنعام** ﴿İçlerinden bir topluluk dedi ki: “Allah’ın helâk edeceği yahut şiddetli bir azapla azap edeceği bir kavme niçin öğüt veriyorsunuz?” Dediler ki: “Rabbinize bir mazeret olsun diye; umulur ki sakınırlar” (164)﴾ **الأعراف**
**مُهْلَكٌ - مُهْلَكين**
 ﴿İkisini yalanladılar; böylece helâk edilenlerden oldular (48)﴾ **المؤمنون**
مختار الصحاح
● **[هلك]** **ه ل ك**: **هَلَكَ** şey **يهلِك** (kesre ile) **هَلاَكاً** ve **هُلُوكاً** ve **مَهْلُكاً** (lâmın fethiyle, kesriyle ve zammıyla) ve **تَهْلُكَةً** (lâmın zammıyla); isim **الهُلْكُ** (zamm ile). Yezîdî dedi ki: **التَّهْلُكَةُ** nadir masdarlardandır; kıyasa göre cereyan edenlerden değildir. Ve **أَهْلَكَهُ** ve **اسْتَهْلَكَهُ**; ve **المَهْلَكَةُ** (lâmın fethiyle ve kesriyle) çöl (ıssız yer)dir. Ve Temîm dilinde **هَلَكَهُ**, **أَهْلَكَهُ** mânâsınadır; babı **ضرب**’dır. Ve **هَالكٌ**, **هَلْكَى** ve **هُلاَّكٍ** üzerine cem‘ edilir. Meselde geldi: “Falan **هالِكٌ** **في الهوالِكِ**”; bu, **فوارس**’ta zikrettiğimize göre şâzdır. Ve **الهَلَكَةُ** da **الهَلاَكُ**’tır.
الراغب
هلك
- **الهلاك** üç üzeredir (basılı nüshada: helâkın üç vecih üzere olduğunu zikretti, sonra onları dört saydı; bu hususta ona **الفيروزآبادي** **في البصائر**’de tâbi oldu. Lâkin **السمين**’in “helâk dört vecih üzeredir” dediğini ve onları zikrettiğini buluruz. Bak: **عمدة الحفاظ** (**هلك**) ) vecih:
- Şeyin senden yitmesi; o ise başkasının yanında mevcut olması; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: }**هلك عني سلطانيه**{ [**الحاقة**/29].
- Ve şeyin, dönüşme ve bozulma ile helâki; sözü gibi: }**ويهلك الحرث والنسل**{ [**البقرة**/ 205]. Ve denir: **هلك الطعام**.
Ve üçüncüsü: ölüm; sözü gibi: }**إن امرؤ هلك**﴿[**النساء**/176]. Ve Allah Teâlâ kâfirlerden haber vererek dedi:﴾**وما يهلكنا إلا الدهر**{ [**الجاثية**/24].
Allah, ölümden **الهلاك** lafzıyla söz etmedi; zemmi kastetmediği yerlerde; ancak bu mevkide ve şu sözünde: }**ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا**{ [**غافر**/34]; bu, bu kitaptan sonra gelenle ilgili olarak zikri ona mahsus bir fayda içindir.
Ve dördüncüsü: şeyin âlemden bâtıl olması ve baştan yokluğu; bu, fenâ diye adlandırılan, şu sözüyle işaret edilendir: }**كل شيء هالك إلا وجهه**﴿[**القصص**/88]. Ve azap, korku ve fakirlik için: **الهلاك** denir. Ve bunun üzerine şu sözü:﴾**وما يهلكون إلا أنفسهم وما يشعرون**﴿[**الأنعام**/26]،﴾**وكم أهلكنا قبلهم من قرن**﴿[**مريم**/74]،﴾**وكم من قرية أهلكناها**﴿[**الأعراف**/4]،﴾**فكأين من قرية أهلكناها**﴿[**الحج**/45]،﴾**أفتهلكنا بما فعل المبطلون**﴿[**الأعراف**/173]،﴾**أتهلكنا بما فعل السفهاء منا**﴿[**الأعراف**/ 155]. Ve şu sözü:﴾**فعل يهلك إلا القوم الفاسقون**﴿[**الأحقاف**/35] o, Peygamber’in صلى الله عليه وسلم şu sözüyle delâlet ettiği en büyük helâktir: (**لا شر كشر بعده النار**) (onu bulmadım; ve s. 300’de geçti), ve Allah Teâlâ’nın sözü:﴾**ما شهدنا مهلك أهله**﴿[**النمل**/ 49]. Ve **الهلك** (zamm ile): **الإهلاك**’tır. Ve **التهلكة**: helâke götüren şeydir. Allah Teâlâ dedi ki:﴾**ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة**{ [**البقرة**/195]. Ve **امرأة هلوك**: sanki yürüyüşünde kendini helâke atar; şairin dediği gibi:
- 469 - مريضات أوبات التهادي كأنما * تخاف على أحشائها أن تقطعا

(Şiir, Basra **الحماسة**’sinde 2/220’de ve **الحيوان**’da 4/259’dadır. Beyti müellif **المحاضرات**’ta **السعيد**’e nisbet etti; ve ondan sonra:
تسيب انسياب الأيم أخضره الندى * يرفع من أطرافه ما ترفعا
Bak: **محاضرات الأدباء** 2/139; ve **الحيوان** (Câhiz’in) 4/259; ve **عمدة الحفاظ** (**هلك**); ve **تفسير الراغب** varak 129)

Ve **الهلوك** ile, salınmasından dolayı fahişe kastedildi; ve **الهالكي**: **هالك** kabilesinden bir demirci idi; böylece her demirciye **هالكيا** denildi; ve **الهلك**: helâk olan şey.

**ملخص اللسان**
1. **الهَلْكُ**: helâk. Denir: **الهَلْك** ve **الهُلْكُ** yahut **المُلْكُ** ve **المَلْكُ**; **هَلَكَ يَهْلِكُ هُلْكاً وهَلْكاً وهَلاكاً**: öldü; ve **رجل هالِكٌ** **من قوم هُلَّكٍ** ve **هُلاَّك** ve **هَلْكَى** ve **هَوَالِكَ**; (yani) **قومٌ هَلْكَى** ve **هالِكُون**. Ve **هالِك** bazen **هَلْكَى** ve **هُلاَّك** üzerine cem‘ edilir;
2. **هَلَكَ الشيءُ يَهْلِكُ هَلاكاً وهُلوكاً ومَهْلَكاً ومَهْلِكاً ومَهْلُكاً وتَهْلُكَةً**; isim **الهُلْكُ**’tür; ve başkası onu **أَهْلكه** etti ve onu **اسْتَهْلَكه** etti.
3. **وجعلنا لمَهْلِكهِم مَوعِداً**; yani helâklarının vakti için bir ecel; ve kim **لمَهْلَكِهم** okursa, mânâsı onların helâk edilmesi içindir; ve **التَّهْلُكَةُ**: helâk. Ve aziz tenzilde: **ولا تُلْقوا بأيديكم إلى التَّهْلُكة**; ve denildi: **التَّهْلُكة** âkıbeti helâka varan her şeydir. Ve **التُّهْلُوك**: helâk;
4. **الهَلَكَة** bitkinin kurumasında ve beyazlamasındadır; bitkiyi vasfederek dedi: başlangıcından tamamına kadar, sonra onun yüz çevirmesi ve geri dönmesi, **هَلَكَتِه**’ne ve beyazlamasına kadar.
5. Ve o, **المَهالِك**’te kavmin imamıdır; (bununla) savaşlarda (olanı) kastetti.
6. Ve **المَهْلَكة** ve **المَهلِكة** ve **المَهْلُكة**: çöl; çünkü onda çokça helâk olunur. Ve **مفازة هالكةٌ**: ona giren kimse için; yani yürüyenler için helâk edici.
7. Ve **الهَلَكُ** ve **الهَلَكاتُ**: yıllar; çünkü helâk edicidir.
8. Ve **الهَلاكُ**: helâk edici meşakkat. Ve **هَلاكٌ مُهْتَلِكٌ**: mübalağa üzere.
9. **الهَلَكُ** iki dağ arasındaki uçurumdur;
10. Ve **الهَلَكُ** (harekeli olarak): düşüp yuvarlanan ve düşen şey.
11. **الهَلُوك**: kocasına iyi eşlik eden (kadın). Ve kadınlardan **الهَلُوك**: fahişe, şehvetli, erkeklerin üzerine düşen; buna, çünkü o **تَتهالك** eder, yani cima‘ında salınır ve bükülür, diye ad verildi.
12. **المِهْتَلِكُ**: insanların onu misafir etmesinden başka kaygısı olmayan; gündüzünü geçirir; gece gelince, helâk korkusundan, onu kefil olacak kimseye doğru hızlanır; onsuz kendini tutamaz;
13. **واسْتَهْلَكَ الرجلُ** filân şeyde: nefsini yordu; ve onunla birlikte **اهْتَلَكَ** etti;
14. **وأهْلَكَ المالَ**: onu sattı. **واسْتَهْلَكَ المالَ**: onu harcadı ve tüketti;

**لسان العرب**

● - هلك: **الهَلْكُ**: **الهلاك**. Ebû Ubeyd dedi: **الهَلْك** ve **الهُلْكُ** yahut **المُلْكُ** ve **المَلْكُ** denir; **هَلَكَ يَهْلِكُ هُلْكاً وهَلْكاً وهَلاكاً**: öldü. İbn Cinnî: Şâz olanlardandır: şu okuyuşu okuyan kimsenin kıraati: **ويَهْلَكُ الحَرْثُ والنَّسْلُ**; dedi ki: bu, **رَكَنَ يَرْكَنُ** ve **قَنَطَ يَقْنَطُ** bâbındandır; bütün bunlar Ebû Bekr nezdinde karışık lehçelerdir; dedi ki: ve câizdir ki **يَهْلكُ**’ün mâzîsi, **عَطِبَ** gibi **هَلِك** olsun; böylece ondan **هَلَكَ** ile müstağnî olundu ve **يَهْلَك** ona delil olarak kaldı. Ebû Hanîfe, bitkinin kuruması ve beyazlaması hakkında **الهَلَكَة**’yi kullandı; bitkiyi vasfederek şöyle dedi: başlangıcından tamamına kadar, sonra dönüp gitmesi ve geri çekilmesi, **هَلَكَتِه**’ine ve beyazlamasına kadar.

Ve bir adam **هالِكٌ**, **هُلَّكٍ** kavminden; ve **هُلاَّك** ve **هَلْكَى** ve **هَوَالِكَ**; sonuncusu şâzdır. Halîl dedi: ancak **هَلْكَى** ve **زَمْنَى** ve **مَرْضَى** dediler; çünkü bunlar, kendileriyle vuruldukları ve içine sokuldukları şeylerdir; onlar ise bunlara kerih olan kimselerdir. Ezherî: bir kavim **هَلْكَى** ve **هالِكُون**. Cevherî: ve **هالِك** bazen **هَلْكَى** ve **هُلاَّك** üzerine cem‘ olunur; Ziyâd b. Munkız dedi:

تَرَى الأَرامِلَ والهُلاَّكَ تَتْبَعُه،
يَسْتَنُّ منه عليهم وابِلٌ رَزِمُ

Bununla fakirleri kasteder. Ve **هَلَكَ الشيءَ** ve **هَلَّكه** ve **أَهْلَكَه**; Accâc dedi:

ومَهْمَهٍ هالِكِ مَنْ تَعَرَّجا،
هائلةٍ أَهْوالُه مَنْ أَدْلَجا

Bununla **مُهْلِك**’i kasteder; Temîm lügatidir; nitekim **ليل غاضٍ** denir, yani **مُغْضٍ**. Asma‘î, **هالِكِ من تَعَرَّجا** sözünde dedi ki: yani, yürüyüşte (seyrde) düzeltmezlerse, **المُتَعَرِّجين**’in helâk edicisi; yani onda kendini ortaya atan kimse **هَلَكَ**. Sa‘leb şu beyti okudu:

قالت سُلَيْمى هَلِّكوا يَسارا

Cevherî: **هَلَكَ الشيءُ يَهْلِكُ هَلاكاً وهُلوكاً ومَهْلَكاً ومَهْلِكاً ومَهْلُكاً وتَهْلُكَةً**; isim **الهُلْكُ**’tur, zamme ile. Yezîdî dedi: **التَّهْلُكة** masdarların nadirlerindendir; kıyasa göre cereyan edenlerden değildir. İbn Berrî dedi: aynı şekilde **التُّهْلوك** da **الهَلاكُ**tır; dedi ki: Ebû Nuhayle, Şebîb b. Şebbe için şu beyti okudu:

شَبيبُ، عادى اللهُ من يَجْفُوكا
وسَبَّبَ اللهُ له تُهْلوكا

Ve başkası onu **أَهْلكه** etti ve onu **اسْتَهْلَكه** etti. Hadiste Ebû Hureyre’den: adam **هَلَكَ الناسُ** dediği zaman, o **أَهْلَكهم**’dir; kâfın fethasıyla ve zammıyla rivayet olunur. Kim onu fetha ile okursa, mâzî fiil olur; mânâsı: Allah Teâlâ’nın rahmetinden insanları ümitsizliğe düşüren aşırı gidenler **هَلَك الناسُ** derler; yani kötü amelleri sebebiyle ateşi ve onda ebedî kalmayı hak ettiler; adam bunu söylediği zaman, bunu onlara vacip kılan odur, Allah Teâlâ değil; yahut onlara bunu söylediği ve onları ümitsizliğe düşürdüğü için, onları itaati terk etmeye ve günahlara dalmaya sevk etti; böylece onları helâke düşüren odur. Zamma gelince: mânâsı, bunu onlara söylediği zaman o **أَهْلَكهم**’dir; yani onların en çok helâk olanıdır; o, insanların ayıbına düşkün olan ve kendisiyle (nefsinde) kendini beğenmeye giden, kendisi için onlara karşı bir fazilet gören adamdır. Mâlik, **أَهلكهم** sözünde dedi ki: yani onların en bedbahtı. Hadiste: sadaka bir mala karışmadı ki onu **أَهْلَكَتْه**; denildi ki: bu, zekâtın, onda vacip olduktan sonra malla karışıp onu götürmesinden önce acele verilmesine teşviktir; ve denildi ki: maksadı, âmilleri ondan bir şey gizlice alıp onu onunla karıştırmalarından sakındırmaktır; ve denildi ki: zekâtı, ona muhtaç olmadığı hâlde almasıdır. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir dilenci ona geldi, ona dedi ki: **هَلَكْتُ وأَهْلَكْتُ**; yani ailemi helâk ettim. Tenzîlde: **وتلك القُرى أَهْلَكْناهم لما ظلموا**. Ebû Ubeyde dedi: Ru’be bana haber verdi ki o, **هَلَكْتَني**’yi **أَهْلَكتني** mânâsında söyler; dedi ki: bu benim lügatim değildir. Ebû Ubeyde: Temîm, **هَلَكَه يَهْلِكُه هَلْكاً** der; **أَهْلَكه** mânâsında. Meselde: falan **هالِكٌ في الهوالك**; Ebû Amr, İbn Cezl et-Tı‘ân’a ait şu beyti okudu:

تَجاوَزْتُ هِنْداً رَغْبَةً عن قِتالِه،
إِلى مالِكٍ أَعْشُو إِلى ذكْرِ مالكِ
فأَيْقَنْتُ أَني ثائِرُ ابن مُكَدَّمٍ،
غَداةَ إِذٍ، أَو هالِكٌ في الهَوالِكِ

Dedi ki: bu, **فوارس**’te açıklanana göre şâzdır. İbn Berrî dedi: **الأُمم الهَوالِك** içinde **هالك**’i kastetmesi câizdir; böylece **هالكة**’nin cem‘i olur, kıyasa göre. Dedi ki: **فوارس** ancak erkeklere mahsus olduğu için câiz oldu; onda karışıklık yoktur. Dedi ki: beytin doğru rivayeti:

فأَيقنت أَني عند ذلك ثائر

Ve **الهَلَكَة**: **الهَلاكُ**; ondan onların sözü: **هي الهَلَكَة الهَلْكاءُ**; bu, onun için te’kîddir; nitekim **هَمَجٌ هامجٌ** denir.

Ebû Ubeyde: “falan **في الهَلَكَةِ الهَلْكى**’ya ve **السَّوْأَة السَّوْأى**’ya düştü” denir. Aziz ve celîl olanın sözü: **وجعلنا لمَهْلِكهِم مَوعِداً**; yani helâklarının vaktine bir süre (ecel) kıldık. Kim **لمَهْلَكِهم** okursa, mânâsı: onların helâk edilişine. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “o, kavmin **في المَهالِك**’te imamıdır”; savaşlarda demek istedi; ve şecaatine güveninden dolayı öne geçer, geri kalmaz. Ve denildi ki: yolları bilmesinden dolayı kavmin önüne geçer, onlara yol gösterir; onlar da onun izindedir.

Ve **اسْتَهْلَكَ المالَ**: onu harcadı ve tüketti; Sîbeveyh şu beyti okudu:

تقولُ، إذا اسْتَهْلَكْتُ مالاً للَذَّةٍ،
فُكَيْهَةُ: هَشَّيْءٌ بكَفَّيْكَ لائِقُ

Sîbeveyh dedi: **هل شيء** kasteder; sonra **اللام**’ı **الشين**’e idğam etti; bu, **الشم** ve **الشراب** idğamının vücûbu gibi vâcip değildir; ve onların hepsi **هل شيء**’i idğam etmez. Ve **أهْلَكَ المالَ**: onu sattı. Huzeyl haberlerinin bazısında: Habîb el-Huzelî, Ma‘kıl b. Huveylid’e dedi ki: kavmine dön; dedi ki: develerime ne yapayım? dedi ki: **أهْلِكْها** yani sat. Ve **المَهْلَكة** ve **المَهلِكة** ve **المَهْلُكة**: çöl; çünkü onda çok kimse helâk olur. Ve bir çöl, ona giren kimse için **هالكةٌ**; yani sâlikler için helâk edici. Tevbe hadîsinde: “onu terk etmek **مَهْلِكة**’dir”; yani nefsinin helâkı için bir yer; cem‘i **مَهالِكُ**tur; ve çöl için lâmı fetha ile de, kesra ile de okunur.

Ve **الهَلَكُونُ**: içinde su olsa bile çorak arazi. İbn Büzürc: “bu, **آرمَةٌ هَلَكُونٌ** bir arazidir” denir; ve içinde hiçbir şey yoksa **أرض هَلَكون**. Denir ki: **هَلَكونُ نبات أرضين**. Ve denir ki: uzun zamandan beri ona yağmur isabet etmediyse onu **آرِمَةً هَلَكِينَ** bıraktı. Denir ki: **بأرض هَلَكِينَ**’den geçtim; **الهاء** ve **اللام** fetha ile.
(* Sözü: “**هَلَكينَ** nûn fetha ile, tenvinsiz”, asılda böyledir. Kâmûs’ta: **أرضٌ هَلَكِينٌ** ve **أرضٌ هَلكونٌ**, zamme tenvini ile.)

Ve **الهَلَكُ** ve **الهَلَكاتُ**: yıllar; çünkü helâk edicidir; İbnü’l-A‘râbî’den. Esved b. Ya‘fur’a ait şu beyti okudu:

قالت له أمُّ صَمْعا، إذ تُؤَامِرُه:
ألا تَرَى لِذَوي الأَموالِ والهَلَكِ؟

Tekili **هَلَكة**’dir; **اللام** da fetha ile. Ve **الهَلاكُ**: helâk edici meşakkat. Ve **هَلاكٌ مُهْتَلِكٌ**: mübalağa üzere; Ru’be dedi:

من السِّنينَ والهَلاكِ المِهْتَلِكْ

Ve “mutlaka gideceğim; artık ya **هُلْكٌ** ya **مُلْكٌ**”; ikisinde de fetha bir lügattir; yani: mutlaka gideceğim; artık ya helâk olurum ya da mülk sahibi olurum. Ve **هالِكُ أهْلٍ**: ehli içinde helâk olan kimse; A‘şâ dedi:

وهالِك أهْلٍ يَعودُونه،
وآخَرُ في قَفْزةٍ لم يُجَنْ

Dedi ki: ve **وهالك أهلٍ** “ehlini helâk eden kimse” de olur. Ve **الهَلَكُ**: helâk olan şeyin leşi.

**والهَلَكُ**: sokakların boşluğundan **المَهْواة**’nin (uçurumun) yüksekçe yeri; çünkü o bir **مَهْلَكة**’dir (helâk yeri). Ve denildi: **الهَلَكُ** her bir yer ile onun altındaki yer arasında, yedinci yere kadar olan şeydir; ve o bundandır. Şairin sözüne gelince:
الموتُ تأتي لميقاتٍ خَواطِفُه،
وليس يُعْجِزُهُ هَلْكٌ ولا لُوح
şüphesiz o, zaruret için sükûn etti; bu da Kûfelilerin mezhebidir. Sîbeveyh ise kırık ve ötreli (harf) dışında ona engel olmuştur. Ve denildi: **الهَلَكُ** dağın üstü ile altı arasındaki şeydir; sonra her iki şey arasındaki havaya ödünçlenir; ve hepsi **الهَلاك**’tandır. Ve denildi: **الهَلَكُ** iki dağ arasındaki **المَهْواة**’dir; ve İmru’ul-Kays’tan okundu:
أرى ناقَةَ القَيْسِ قد أصْبَحَتْ،
على الأَيْنِ، ذاتَ هِبابٍ نِوارا
رأتْ هَلَكاً بنِجاف الغَبِيط،
فكادَتْ تَجُدُّ الحُقِيّ الهِجارا
Ve şöyle rivayet olunur: **تَجُدّ لذاك الهِجارا**; onun sözü **هِباب**: canlılık; ve **نِواراً**: ürkme; ve **تجدّ**: **المَهْواة**’den ürkerek ipi keser. Ve **الهِجار**: devenin bileğine bağlanan iptir. Ve **الهَلَكُ**: iki dağ arasındaki **المَهْواة**’dir. Zû’r-Rumme, uzun boyunlu bir kadını vasfederek dedi:
تَرى قُرْطَها في واضِحِ اللَّيتِ مُشْرِفاً
على هَلَكٍ، في نَفْنَفٍ يَتَطَوّحُ

Ve **الهَلَكُ** (harekeli olarak): düşüp yuvarlanan ve düşen şeydir. Ve **التَّهْلُكَةُ**: **الهلاك**. Aziz tenzilde: **ولا تُلْقوا بأيديكم إلى التَّهْلُكة**; ve denildi: **التَّهْلُكة** akıbeti **الهَلاك**’a varan her şeydir. Ve **التُّهْلُوك**: **الهَلاك**; ve Şebîb’in beyti okundu:
وسَبَّبَ الله له تُهْلوكا

Ve **تُهْلِّكَ** vadisine düştü; **التاء** ve **الهاء** ötreli, **اللام** şeddeli; ve o, **تُخيبَ** gibi gayr-i munsarıftır; yani bâtılda ve helâkte; sanki onu fiille adlandırmışlardır.

Ve **الاهْتِلاكُ** ve **الانْهِلاكُ**: insanın kendisini bir **تَهْلُكة**’ye atmasıdır. Ve **القَطاة** doğanın korkusundan **تَهْتَلِكُ**; yani kendisini **المَهالك**’e atar. Ve denilir: **تَهْتَلِكُ** uçuşunda gayret eder; ve ondan denilir: **اهْتَلَكتِ القَطاةُ**. Ve **المِهْتَلِكُ**: insanların onu misafir etmelerinden başka kaygısı olmayan kimsedir; gündüzünü geçirir, gece gelince, **الهَلاك** korkusundan, onu barındıracak olana, kendini tutamayarak, hızla gider. Ebû Hırâş dedi:
إلى بَيْتِه يأوي الغريبُ إذا شَتا،
ومُهتَلِكٌ بالي الدَّريسَيْنِ عائِلُ

Ve **الهُلاّكُ**: kötü hallerinden dolayı insanların iyiliğini aramak üzere insanlara gidip gelen serserilerdir. Ve denildi: **الهُلاّك** yolu şaşırmış **المُنْتَجِعون**’dur; ve hepsi bundandır. Sa‘leb, Cemîl için okudu:
أبِيتُ مع الهُلاّكِ ضَيْفاً لأهْلِها،
وأهْلي قريبٌ مُوسِعُون ذوو فَضْلِ

Ve aynı şekilde **المُتَهَلِّكُون**; Sa‘leb, el-Mutenahhil el-Huzelî için okudu:
لو أنه جاءني جَوْعانُ مُهْتَلِكٌ،
من بُؤَّس الناس، عنه الخيْرُ مَحْجُوزُ

Ve bunu yap: **إما هَلَكَتْ هُلُكُ**; yani her hâl üzere; **الهاء** ve **اللام** ötreli, gayr-i munsarıf. İbn Sîde dedi: Bazıları onu munsarıf yapmaz; yani nefsin sana hayal ettirdiği üzere, velev ki helâk olsan. Avam ise der: **إن هَلَكَ الهُلُكُ**. İbn Berrî dedi: Ebû Alî, Kisâî’den **هَلَكَتْ هُلُكُ**’u, munsarıf ve gayr-i munsarıf olarak nakletti.

Deccâl hadîsinde: sıfatını zikretti, sonra dedi: fakat **الهُلْكُ** bütün **الهُلْكِ** şudur ki Rabbiniz tek gözlü değildir. Bir rivayette: **فإما هَلَكَتْ هُلَّكُ فإن ربكم ليس بأعور**; **الهُلْكُ** **الهَلاك**’tır. Birinci rivayetin manası: Deccâl için helâk, bütün helâktir; çünkü o, rubûbiyet iddia etse ve şerrin güç yetiremeyeceği şeylerle insanlara karışıklık verse de, tek gözlülüğü gidermeye güç yetiremez; çünkü Allah noksanlıklardan ve ayıplardan münezzehtir. İkincisine gelince, **هُلَّكٌ** (ötreli ve şeddeli) **هالك**’in cem‘idir; yani eğer onunla cahil insanlar helâk olur ve saparlarsa, bilin ki Allah tek gözlü değildir. Eğer şöyle rivayet edilseydi: **فإما هَلَكَتْ هُلُك** Arapların “şunu yap: **إما هَلَكَتْ هُلَّكُ**” sözü üzere; ve **هُلُكٌ** (tahfifli) tenvinli ve tenvinsiz; bu güçlü bir vecih olurdu ve “**افْعَلْ ذلك على ما خَيَّلَتْ**” yani her hâl üzere sözlerinin mecrasına yürütülürdü. Ve **هُلُكٌ**: **هالكة** manasında müfred bir sıfattır; **ناقة سُرُحٌ** ve **امرأة عُطُلٌ** gibi. Sanki şöyle dedi: iş nasıl olursa olsun, Rabbiniz tek gözlü değildir. Bir rivayette: **فإما هَلَكَ الهُلُكُ فإن ربكم ليس بأعور**. Ferrâ dedi: Araplar der: “bunu yap: **إما هَلَكَتْ هُلُكُ**”; ve **هُلُكٌ** i‘râb yürütülerek ve yürütülmeyerek. Bazıları onu izâfet eder: **إما هَلَكتْ هُلُكُه**; yani **على ما خَيَّلَتْ**; yani her hâl üzere. Ve hadîsin tefsirinde denildi: size her manada ve her hâl üzere benzetilirse, Rabbinizin tek gözlü olmadığı size benzetilmesin. Ve onun sözü **على ما خَيَّلَتْ**: gösterdi ve benzetti demektir. Bazıları deccâlin hadîsini, onun rezilliğini ve tek gözlülüğündeki yalanının açıklanmasını rivayet etti.

Ve kadınlardan **الهَلُوك**: erkeklerin üzerine düşen, şehvetli fâhişedir; buna böyle ad verildi; çünkü o **تَتهالك** eder; yani cimaı sırasında sallanır ve bükülür. Zina eden erkek bununla vasfedilmez; “erkek **هَلُوكٌ**” denmez. Bazıları dedi: **الهَلُوك** kocasına iyi eşlik eden güzel (kadın)dır. Mâzin hadîsinde: “Ben şaraba ve kadınlardan **الهَلُوكِ**’a düşkünüm.”

Hadîste: “**فتهالَكْتُ عليه فسألته**”; yani onun üzerine düştüm ve kendimi onun üstüne attım.

**وتَهالك الرجلُ على المتاع والفِراشِ**: onun üzerine düştü. **وتَهالَكَتِ المرأةُ في مشيها**: bundandır.

Ve **الهالِكِيُّ**: demirci; ve denildi: cilacı. İbn el-Kelbî dedi: Araplardan demiri ilk işleyen, Huzeyme oğlu Esed oğlu Amr oğlu **الهالكُ** idi; demirciydi; demirci ona nisbet edildi de **الهالِكيُّ** denildi. Bundan dolayı Benî Esed’e **القُيونُ** denildi. Lebîd dedi:
جُنوحَ الهالِكِيِّ على يدَيْهِ،
مُكِبّاً يَجْتَلي نُقَبَ النِّصالِ
**الهالِكيّ** ile demirciyi kastetti. Bir başkası dedi:
ولا تَكُ مِثلَ الهالِكِيِّ وعِرْسِه،
سَقَتْه على لَوْحٍ سِمامَ الذَّرارِحِ
فقالت: شَرابٌ بارِدٌ قد جَدَحْتُه،
ولم يَدْر ما خاضَتْ له بالمَجادِحِ
yani onu **السويق** ile karıştırdı.

Arrâm, sözünde dedi: “Ben **مَفاوز**’de **أتَهَلَّكُ** ederdim”; yani içinde, şaşkına benzer şekilde dolaşırdım. Ve okundu:
كأنها قَطرةٌ جاد السحابُ بها،
بين السماء وبين الأرْضِ تَهْتَلِكُ

Ve **اسْتَهْلَكَ** adam filân şeyde: nefsini zorladığı zaman; ve onunla birlikte **اهْتَلَكَ**. Râ‘î dedi:
لهنَّ حديثٌ فاتِنٌ يَتْرُك الفَتى
خفيفَ الحشا، مُسْتَهْلِكَ الرِّبْح، طامِعا
yani onun peşinde kalbini zorlar.

Ve **طريق مُسْتَهْلِكُ الوِرْد**: ona gireni yoran (yoldur). Hutay’e, yolu vasfederek dedi:
مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ، كالأُسْتيِّ، قد جعَلَتْ
أيدي المَطيِّ به عاديَّةً رُكُبا
**الأُسْتِيُّ** ve **الأُسْديُّ**: bununla **السَّدى** ve **السَّتى**’yi kasteder; yolun tuzağını elbisenin **سَدَى**’sına benzetti.

Ve falan kimse **هِلْكَةٌ من الهِلَكِ**; yani düşkünlerden bir düşkün; yani **هالِكٌ**. Ve **الهَلْكى**: kadın ve erkeklerden oburlar; “erkekler **هَلْكى** ve kadınlar **هَلْكى**” denir; tekili **هالِكٌ** ve **هالكة**’dir.

İbnü’l-A‘râbî: **الهالِكَة** nefis, **الشَّرِهَة** (olan)dır; denir ki: **هَلَكَ يَهْلِكُ هَلاكاً**; **شَرِهَ** olduğu zaman. Ve ondandır onun sözü:
“Ve süte karşı **أهلِكْ** etmedim”
(* tamamı, Kāmûs şerhinde olduğu gibi:
“Onu kılıçla örttüm; kılıcın kabzası eğildiği zaman
toz dumanın altında; ve süte karşı **اهلك** etmedim”)
yani **أشْرَهْ** etmedim. Ve sofralar üzerine sıkışıp itişene denir: **المُتَهالِكُ** ve **المُلاهسُ** ve **الوارش** ve **الحاضِرُ**
(* onun sözü “**والحاضر**” asılda böyle. **حضر** maddesinde olan:
**رجل حضر** ( **كتف** ve **ندس** gibi): insanların yemeğini hazır bulunmak için kollayan.)
ve **اللَّعْوُ**; artık eliyle yerse ve eliyle menederse o **جَرْدَبانُ**dur; ve Şemmer inşâd etti:
“Şüphesiz bir hayrın, ehli olmayanına akıtılması,
yağdıran buluttan bir **هالِكَة** gibidir.”
Dedi: o, yağmuru indirip sonra çekilip giden buluttur; artık onun için yağmur olmaz; işte bu onun **هَلاكه**dır.

مقاييس اللغة:
(**هلك**) **الهاء** ve **اللام** ve **الكاف**: kırılma ve düşmeye delâlet eder. Ondan **الهلاك**: düşüştür; bu yüzden ölü için **هَلَكَ** denir. Ve **اهتَلكت** **القَطاةُ** **خَوْفَ البازِي**: kendini helâk yerlerinin üzerine attı. Amma Hüzeylî’nin sözü([8]):
* Ve ne **هُلُكِ المفارِشِ** **عُزَّل**([9]) *
Şöyle der: anneleri kötü anneler değildir. Ve bir kadın **هَلوكٌ**, eğer nazında kırılarak **تَهالكت** ederse. Ve erkek için **هلوك** denmez. Ve **المُهْتَلِك**: kendisini kefil olacak kimseye daima atan kimsedir; ve insanlar **مهتلكون** ve **هُلاَّك**. Ve Hutay’e’nin sözü:
**مُستَهلِكُ الوِرْدِ** **كالأسْدِيِّ** قد جَعَلَتْ *** أيدِي **المطيِّ** به عاديّةً رُغُبَا([10])
Dediler: **مسهتلِك**: ciddi. Ve kıyas, ancak bizim **القطاة**’ın sıfatında zikrettiğimize delâlet eder; **اهتلكَتْ** olduğunda **خَوف البازي**’den. Ve **الأرضُ الهَلَكِينُ**([11]): kıt (çorak)tır. Ve **الهَلَك**: helâk olmuş şeydir. Ve **الهَلَك**: iki dağ arasındaki uçurumdur. Zü’r-Rumme dedi:
تَرَى قُرْطَهَا في واضِحِ اللِّيتِ مُشْرِفاً *** على **هَلَكٍ** في نَفْنَفٍ يَتَطَوَّحُ([12])
Amma **الهالكي** demirci (haddâd)dır; derler ki: **الهالك بن عَمرو بن أسد بن خُزَيمة**’ye nisbet edildi; demir işlerdi; bu yüzden Benî Esed’e **القُيُون** denildi.

القاموس المحيط:
**هَلَكَ**, **كضَرَبَ** ve **مَنَعَ** ve **عَلِمَ**, **هُلْكاً**, zamme ile, ve **هَلاكاً** ve **تُهْلُوكاً** ve **هُلوكاً**, ikisinin zammesiyle, ve **مَهْلَِكَةً** ve **تَهْلَِكَةً**, **مُثَلَّثَتَيِ اللامِ**: öldü. Ve **أهْلَكَهُ** ve **اسْتَهْلَكَهُ** ve **هَلَّكَهُ**, ve **هَلَكَهُ يَهْلِكُهُ**, lâzım ve müteaddîdir. Ve **رجُلٌ هالِكٌ**: **هَلْكَى**’dan ve **هُلَّكٍ**’den ve **هُلاَّكٍ**’dan; ve **هَوالِكَ** şâzdır. Ve **الهَلَكَةُ**, harekeli olarak, ve **الهَلْكاءُ**: **الهَلاكُ**tır. Ve **هَلَكةٌ هَلْكاءُ**: te’kiddir. Ve “Mutlaka gideceğim; ya **هَلْكٌ**, ya **مَلْكٌ**”, ikisinin fethiyle ve ikisinin zammesiyle; yani ya helâk olurum, ya mülk sahibi olurum.
Ve **اسْتَهْلَكَ المالَ**: onu harcadı ve tüketti. Ve **أهْلَكَهُ**: onu sattı. Ve **المَهْلَكَةُ**, ve üçlenir: çöl (kurtuluş yeri)dir. Ve **الهَلَكونُ**, **كحلَزونٍ**, ve **الهاء** kırılır: içinde su olsa bile çorak arazidir; ve denir: bu, **أرضٌ هَلَكينٌ**, ve **أرضٌ هَلَكونٌ**: eğer uzun zamandan beri yağmur yağmamışsa. Ve **الهَلَكُ**, harekeli olarak: kıtlık yıllarıdır; bir tanesi: **بهاءٍ** ile; **كالهَلَكاتِ**; ve her bir yer ile altındaki yere, yedinci yere kadar olan şey; ve helâk olan şeyin leşi; ve dağın üstü ile altı arası; ve her iki şey arasındaki hava; ve düşüp yuvarlanan şey. Ve **الهَلوكُ**, **كصَبورٍ**: erkeklerin üzerine düşüp duran fâcire; ve kocasına iyi tâbi olan (kadın), zıddı; ve erkeğin çabuk inzâl olanı. “Bunu yap; ya **هَلَكَتْ هُلُكُ**”, zammlerle, menedilmiş olarak; bazen sarf olunur. Ve denmiştir: **هَلَكَتْ هُلُكُهُ**, yani: her hâl üzere. Ve Kisâî’den: **هَلَكَةُ هُلُكَ**: onu isim yaptı ve ona izâfe etti. Ve Ahmed’in “**مُسْنَدِ**”inde, Deccâl hadîsinde vâki oldu: “فإِمَّا هَلَكَ **الهُلُكُ**، فإِنَّ رَبَّكُمْ ليسَ بأعْوَرَ”، böylece **بأَلْ** ile.
Ve **التًّهْلُكَةُ**: âkıbeti helâka olan her şeydir. Ve **وادي تُهُلِّكَ**, **التاء** ve **الهاء**’nın zammesiyle ve şeddeli **اللام**’ın kesresiyle, menedilmiş olarak: bâtıldır. Ve **الاهْتِلاَكُ** ve **الانْهِلاكُ**: kendini bir **تَهْلُكَةٍ** içine atmandır. Ve **المُهْتَلِكُ**: insanların onu misafir etmesinden başka derdi olmayan kimsedir. Ve **الهُلاَّكُ**: insanların iyiliklerini istemek için insanlara gidip gelenler; ve yolu şaşırmış konak arayanlar; **كالمُهْتَلِكينَ**. Ve **الهالِكِيُّ**: demirci ve cilâcıdır; çünkü demiri işleyen ilk kimse **الهالِكُ بنُ أسَدٍ**’dir.
Ve **تَهالَكَ على الفِراشِ**: döküldü. Ve kadın, yürüyüşünde: salındı. Ve **الهالِكَةُ**: obur nefistir; ve **هَلَكَ يَهْلِكُ هَلاكاً** olmuştur. Ve falan **هِلْكَةٌ**, kesre ile, **الهِلَكِ**’ten, **كعِنَبٍ**: düşenlerden düşmüş (şey)dir. Ve **الهَيْلَكُونُ**: dişleri olmayan oraktır. Ve **الهالوكُ**: fare zehri ve **الطَّراثيثِ**’ten bir türdür.

تاج العروس:
ه ل ك
**هَلَكَ** **كضَرَبَ** ve **مَنَعَ** ve **عَلِمَ**; ve ikincisine göre Hasan’ın ve Ebû Hayve’nin ve İbn Ebî İshâk’ın kıraati; ve “**يَهْلَكُ الحَرثُ والنَّسلُ**”, **الياءِ** ve **اللامِ**’ın fethiyle ve **الثّاءِ** ve **اللامِ**’ın ref‘iyle; **العُبابِ**’da olduğu gibi. Ve İbn Cinnî’nin “Kitâbu’ş-Şevâzz”ında, Hârûn’un Hasan’dan ve İbn Ebî İshâk’tan rivayet ettiği: İbn Mücâhid dedi: bu hatadır. Ebû’l-Feth dedi: ömrüme yemin olsun ki bu, dil ehlinin üzerinde bulunduğu şeyi terk etmektir; lâkin onun bir benzeri gelmiştir; yani sözümüz: **هَلَكَ يَهْلَكُ** **فَعَلَ يَفْعَلُ** (babı) üzere; ve bu, Kitap sahibinin onların sözünden hikâye ettiği şeydir: **أبى يَأْبى**. Ve başkası hikâye etti: **قَنَطَ يَقْنَطُ** ve **سَلا يَسلَى** ve **جَبَا الماءَ يَجْبَاه** ve **رَكَنَ يَركَنُ** ve **قَلاَ يَقْلَى** ve **غَسَى اللّيل يَغْسَى**. Ve Ebû Bekr, Allah ona rahmet etsin, bunda şuna giderdi: bunlar, birbirine girmiş lehçelerdir; ve bu, şundandır: denilebilir: **قَنَطَ** ve **قَنِطَ**, ve **رَكَنَ** ve **رَكِنَ**, ve **سَلا** ve **سَلِيَ**; böylece onların muzâri‘leri birbirine girmiştir. Ayrıca, onların sonunda bir **أَلِفًا** vardır; ve o, **سَلا** ve **قَلاَ** ve **غسى** ve **أبى**’nin elifidir; böylece hemze, **قَرَأَ** ve **هَدَأَ** gibi muzâri‘ oldu.
Ve bundan sonra: Hasan ve İbn Ebî İshâk güven ve dilde iki imam olunca, onların okudukları şeyi men etmeye bir vech yoktur; hele ki onun semâ‘da bir benzeri vardır. Ve câiz olur ki **يَهْلَكُ**, **هَلِكَ** üzerine, **عَطِبَ** menzilesinde gelmiştir; ancak onun mâzîsinden **هَلَكْ** ile istiğnâ edilmiştir. Bitti. **هُلْكًا** — zamme ile — ve **هَلاكًا** fetihle; ve **تهْلُوكًا**; bu, İbn Berî’den. Ve **هُلُوكًا** ikisinin zammesiyle; bunu Cevherî ikinciyle birlikte nakletti. Şeyhimiz dedi: “iki zamme ile” deyip birinci zammeyi düşürseydi, kendi me’lûf kaidesi üzere daha kısa ve daha veciz olurdu; ondan, bir nükte olmaksızın ayrılması doğru değildir. Dedim: bunda özür, **هَلاكٍ** lafzının araya girmesidir; o fetihledir. Evet; eğer **هَلاكٍ** lafzını “ikisinin zammesiyle” sözünden sonraya te’hîr etseydi, şeyhimizin dediği gibi olurdu; düşün. Ve **مَهْلُكَةً**: nüshalarda böyle; doğrusu **مَهْلكًا**dır; **الِّصحاحِ** ve **العُباب**’ın nassı olduğu üzere. Ve **تَهْلِكَةً** **مثَلَّثَتَيِ اللامِ**. Cevherî, **مَهْلُك**’un **لام**’ının teslîsine iktisar etti. Amma **التَّهْلُكَة** **الّلامِ**’ın zammesiyle: Yezîdî’den nakledildi; o, masdarların nevâdirindendir ve kıyasa göre cereyan edenlerden değildir. Ve İbn Berî, **التّهْلُوكَ** üzerine şâhid olarak Ebû Nuhayle’nin Şebîb b. Şebbe’ye sözünü inşâd etti:
" شبِيبُ عادَى اللُّه مَن يَجْفُوكا

“Ve Allah ona **تُهْلُوكا** sebep kıldı; ve el-Halîl, Yüce Allah’ın şu sözünü okudu: “Ve ellerinizle **التَّهْلُكة**’ye atılmayın” lâmın kesresiyle; ve onun sözü: “öldü”, **هَلكَ** sözünün tefsiridir; ve onu hiçbir şeyle kayıtlamadı; çünkü o, onların استعمالlerinde en çok olandır; ve onun kötü ölümle اختصاصı, itibar edilmeyen ârızî bir örftür; sayısız âyet ve hadis deliliyle. Şeyhimiz dedi: Ve bu örfün ârızî oluşundan dolayı, eş-Şihâb, **الشِّفاء** şerhinde dedi: “Şüphesiz o, onu peygamberler hakkında—onlara salât ve selâm olsun—mutlak olarak إطلاق etmeyi men eder; ve şer‘î kaidelere bir temas sahibi olana gizli olmadığı üzere, eski asl lugate itibar edilmez.” Allah daha iyi bilir.

Ve başkası onu helâk etti; ve onu **اسْتَهْلكه**; ve onu **هَلَّكهُ** **تهْلِيكًا**; ve Sa‘leb inşâd etti:
“**قالتْ سُليمَى هَلِّكُوا يَسارَا**”
Ve Nebî’nin—Allah ona salât ve selâm etsin—sözü: “Adam **هَلكَ النّاسُ** derse, o onların **أَهْلكُهْم**’udur.” Kâfın ref‘iyle ve fethiyle rivayet olunur. Kâfı ref‘ eden, Yüce Allah’ın rahmetinden insanları ümitsizliğe düşüren aşırıların “**هَلكَ الناسُ**” dediklerini, yani: kötü amelleri sebebiyle ateşi ve onda ebedî kalmayı hak ettiler, demek istedi; böyle dediğinde adam, onların **أَهْلكُهم**’udur. Ve denildi ki: O, onları Yüce Allah’tan en çok unutturandır. Kâfı feth ile rivayet eden ise, “O, onlara bunu gerektiren kimsedir; Yüce Allah değil” demek istedi.

Ve onun—Allah ona salât ve selâm etsin—sözü: “Sadaka bir mala karışmadı ki onu **أَهْلكتْه**.” Zekâtı, mala karışmadan önce acele etmeye teşviktir; böylece onu götürüp onunla gider. Ve denilir: Amilleri, ondan bir şeyi ihtizâl etmeleri ve onu mallarıyla karıştırmaları hususunda uyarmayı istedi. Ve Tenzîl’de: “İşte o beldeler; zulmettiklerinde onları **أَهْلكْناهُم**.”

Ve **هَلكه يَهْلِكُه هَلْكًا** “**أَهْلكه**” mânâsında; lâzım, müteaddî. Ebû Ubeyde dedi: Rü’be bana haber verdi ki şöyle denir: **هَلكْتَنِي** “**أَهْلكْتني**” mânâsında. Dedi: Bu benim lugatim değildir. Ebû Ubeyde dedi: Bu Temîm’in lugatidir. Ve el-Cevherî, el-‘Accâc’a ait olarak inşâd etti:
“**ومَهْمَهِ هالِك مَنْ تعَرَّجَا**
**هائِلةٍ أَهْوالُه من أَدْلجَا**”
Yani **مُهْلِك**; denildiği gibi: “gece **غاضٍ**” yani **مُغض**. Ve denilir: **هالِك المُتعَرِّجينَ** yani: onda kim **تعَرَّجَ** ederse helâk olur.

Ve **رَجُلٌ هالِكٌ**; **قوْمِ هَلْكى**’dan. el-Halîl dedi: Onlar ancak **هَلْكى** ve **زَمْنى** ve **مَرضى** dediler; çünkü bunlar, kendileriyle vuruldukları ve içine sokuldukları şeylerdir; ve onlar bunlara kerih olanlardır. Ve ayrıca **هُلَّك** ve **هُلاَّك** üzerine de cem‘ olunur; **سُكَّرٍ** ve **رُمّانٍ** gibi. Cemîl dedi:
“**أَبِيتُ مع الهُلاّكِ ضَيفًا لأَهْلِها ... وأَهْلِي قرِيبٌ مُوسِعُون ذوُو فضْلِ**”
Ve Ebû Tâlib dedi:
“**يُطِيفُ بهِ الهُلاَّكُ من آلِ هاشِمٍ ... فهُم عِنْدَه في نِعْمَةٍ وفواضِلِ**”
Ve **هَوالِكُ** da. Ondandır mesel: “Falan, **الهَوالِكِ**’ten bir **هالِكٌ**.” Ebû ‘Amr, İbn Cizl et-Tı‘ân’a ait olarak inşâd etti:
“**تَجاوَزْتُ هِنْدا رَغْبَةً عن قِتالِه ... إِلَى مالِك أَعْشُو إِلى ذِكر مالكِ
فأَيْقَنْتُ أَنِّي ثائِر ابن مُكَدَّمٍ ... غَداتَئذٍ أَو هالِكٌ في الهَوالِكِ**”
Dedi: Bu, **فوارِس**’te tefsir edilene göre şâzdır. İbn Berrî dedi: **هالِكٌ** ile, **الأمَمِ الهَوالِكِ** içinde (yani helâk olmuş ümmetler içinde) bir helâk olanı kastetmesi câizdir; böylece kıyasa göre **هالِكَة**’nin cem‘i olur. **فوارِس** ancak, erkeklere mahsus olduğu için câiz oldu; onda iltibas yoktur. Dedi: Beytin doğru inşâdı:
“**فأَيْقَنْتُ أنِّي عندَ ذلِكَ ثائِرٌ**”
Ve **الهَلَكَةُ** harekeli; ve **الهَلْكاءُ** feth ile: **الهَلاكُ**. Ondandır onların sözü: “O, **هَلَكةٌ هَلْكاءُ**” ve bu, ona te’kîddir; denildiği gibi: “**هَمَجٌ هامِجٌ**.”

Ebû Ubeyd dedi: Denilir: Falan **الهَلَكَةِ الهَلْكَى**’ya ve **السَّوْأَةِ السَّوْأى**’ya düştü.

Ve onların sözü: “Mutlaka gideceğim; ya **هُلْكٌ** ya **مُلْك**” ikisinin fethiyle ve ikisinin zammıyla. **م ل ك**’te geçti ki o, teslîs olunur; yani: ya helâk olurum ya mülk sahibi olurum. İbn es-Sikkît nakletti.

**واسْتَهْلَكَ المالَ**: onu harcadı ve onu tüketti. Sîbeveyh inşâd etti:
“**تَقُولُ إِذا اسْتَهْلَكْتُ مالاً لِلَذَّة ... فُكَيهَةُ هَشَّيئٌ بكَفَّئينَ لائِقُ**”
Sîbeveyh dedi: **هَلْ شَيءٌ**’ü kasteder; sonra lâmı şîn’e idğam etti; bu, **الشّمّ** ve **الشَّراب** idğamının vücûbu gibi vâcip değildir; ve onların hepsi **هَلْ شَيءٌ**’ü idğam etmez.

Ve **أَهْلَكَه**: onu sattı. Hüzeyl haberlerinden bazısında: Habîb el-Hüzelî, Ma‘kıl b. Huveylid’e dedi: Kavmine dön. Dedi: Develerime ne yapayım? Dedi: **أَهْلِكْها** yani: sat.

Ve mecazdandır: **المَهْلَكَةُ**; ve teslîs olunur: **المَفازَةُ**; çünkü onda ruhlar helâk olur; ez-Zemahşerî söyledi. Başkası dedi: Çünkü helâke sevk eder. Ve tevbe hadîsinde: “Onu bir **بمَهْلَكَة** ile terk etmek” lâmın fethiyle ve kesresiyle de; ve cem‘i **المَهالِكُ**.

Ve **الهَلَكُونُ** **حَلَزُون** gibi; ve hâ da kesrelenir. Bu, İbn Büzurc’dandır: içinde su olsa bile, çorak toprak. Ve İbn Büzurc dedi: Denilir: “Bu, **أَرْضٌ هَلَكِينٌ**” yani çorak; İbn Fâris böyle zikretti. Ve “**أَرْضٌ هَلَكُونٌ**”: uzun zamandır yağmur yağmamışsa; nüshalarda böyle. İbn Büzurc’un nassı: “Bu, **أَرْضٌ آرمَة هِلَكُونَ**.” Ve “**أَرْضٌ هِلَكُونَ**”: içinde hiçbir şey yoksa. Ve denilir: “Onu **آرِمَةً هِلَكِينَ** bıraktım”: uzun zamandan beri ona yağmur isabet etmemişse. Denilir: “**أَرْضٍ هَلَكِينَ**’den geçtim” hâ ve lâmın fethiyle.

Ve mecazdandır: **الهَلَكُ** harekeli: çorak yıllar; çünkü helâk eder; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Esved b. Ya‘fur’a ait olarak inşâd etti:
“**قالتْ لهُ أَمُّ صَمْعا إِذْ تُؤامِرُهُ ... أَلا ترَى لِذِوي الأَموالِ والهَلَكِ**”
Onun müennesi, hâ ile: **الهَلَكاتِ** (harekeli) gibi; yine harekeli.

Ve **الهَلَكُ**: her bir yer ile altındaki yer arasından yedinci yere kadar olan şey.

Ve **الهَلَكُ**: helâk olmuş şeyin leşi; el-Leys nakletti. Ve az sonra gelecek İmruü’l-Kays’ın sözünü inşâd etti.

Ve denildi: **الهَلَكُ**: dağın üstü ile altı arasındaki şey. Ondan, her iki şey arasındaki havâ mânâsına istiâre edildi; hepsi **الهَلاكِ**tandır. Ve denildi: O, iki dağ arasındaki **المَهْواةُ**dır. Ve denildi: **جَوِّ السُّكاكِ**’tan **مَشْرَفَةُ المَهْواةِ**dır. Şairin sözüne gelince:
“**المَوْتُ تَأْتِي لمِيقاتٍ خَواطِفُه ... ولَيسَ يُعجِزُهُ هَلْكٌ ولا لُوحُ**”
Şüphesiz o, zaruret için sükûn verdi; bu, Kûfî bir mezheptir. Sîbeveyh, kırık ve zamme ile olan dışında ona engel koymuştur. Ve Zü’r-Rumme, uzun boyunlu bir kadını vasfederek dedi:
“**تَرَى قُرطَها في واضِحِ اللِّيتِ مُشْرِفِا ... على هَلَكٍ في نَفْنفٍ يَتَطَوَّحُ**”
Ve **الهَلَكُ** ayrıca: düşüp yuvarlanan şey. el-Cevherî, İmruü’l-Kays’a ait olarak inşâd etti:
“**رَأَتْ هَلكَاً بنِجافِ الغَبِيطِ ... فكادَتْ تَجُدُّ لِذاكَ الهِجَارَا**”
Ve başkası onu, iki dağ arasındaki **المَهْواةِ** üzerine şâhid olarak inşâd etti; ve ondan önce:
“**أَرَى ناقَةَ القَيسِ قَدْ أَصْبَحَتْ ... عَلَى الأَيْنِ ذاتَ هِبابٍ نِوارَا**”
Onun sözü: **هِباب** yani: نشاط; ve **نِوارا** yani: نفار. Ve **تَجُدُّ**: ipi keser; **المَهْواةِ**’den ürkerek. Ve şöyle rivayet olunur: **تَجُدُّ الْخُقِيَ الهِجارَا**. Ve **الهجارُ**: devenin bileğine bağlanan ip.

Ve mecazın mecazından **الهَلُوكُ** (tıpkı **صَبُور** gibi): erkeklerin üzerine düşüp duran, fâcir, şehvetli kadın; **تَهالكَتْ في مَشْيِها**’dan alınmıştır: yürüyüşünde kırılıp döküldüğü zaman; yahut çünkü o **تَتَهالَكُ** yani cinsel birleşmesi sırasında sallanır ve kıvrılır; zina eden erkek bununla vasfedilmez; bu yüzden “**رَجُلٌ هَلُوكٌ**” denilmez.

Bazıları dedi ki: **الهَلُوكُ**: kocasına iyi eşlik eden (iyi kocalık eden) kadın; ve ondan, Mâzin hadisi: “Ben şaraba ve kadınlardan **الهَلُوكِ**’a düşkünüm”; sanki o (mana) zıddıdır.

Ve mecazdan: **الهَلُوكُ**: cinsel birleşme sırasında çabuk boşalan erkek; sanki bunun için kendini atıyor gibidir. İbn Abbâd’dan.

Ve onların sözü: “Şunu yap; yoksa **هَلَكَتْ هُلُكُ**” — (ötrelerle) — sarftan menedilmiştir; Cevherî bununla yetindi. Bir dilde sarf olunur; Ferrâ’nın naklettiği bir dildir. Ve denildi ki: “Yoksa **هَلَكَتْ هُلُكُهُ**” izafetle; yani: “**على ما خَيَلَت**” yani her hâl üzere; ve **خيَلَت**: yani gösterdi ve benzetti.

Ferrâ, Kisâî’den şunu nakletti: “**إِمّا هَلَكَةُ هُلَكَ**”; onu isim yaptı ve ona izafe etti; **هُلُكَ**’u i‘rablandırmadı; ve “Ey şu, o **هَلَكَةُ هُلكَ**’dır” demek istedi; **العُبابِ**’da olduğu gibi. Ve İmam Ahmed b. Hanbel’in (Allah ondan razı olsun) Müsned’inde Deccâl hadisi içinde vâki oldu; sıfatını zikretti ve dedi ki: “Tek gözlü, kıvırcık, parlak beyaz, beyaz tenli, ay yüzlü; sanki başı bir **أَصَلَةٌ**; insanların içinde Abdüluzzâ b. Katan’a en çok benzeyen; artık ya **هَلَكَ الهُلُكُ**; çünkü Rabbiniz tek gözlü değildir.” Böylece **أَلْ** ile rivayet edildi; başkası rivayet etti; fakat “**الهُلْكُ كُلَّ الهُلْكِ**” yani “fakat helâkın tümü Deccâl içindir”; çünkü insanlar Allah’ın (sübhânehû) tek gözlülükten ve bütün âfetlerden münezzeh olduğunu bilirler; rubûbiyyet iddia edip onlara, beşerde olmayan şeylerle karıştırdığı zaman, beşerlikle üzerine kaydedilen tek gözlülüğü gideremez. Ve “**فإِمّا هَلَكَتْ هُلَّكٌ**” (tıpkı **سُكَّر** gibi) diye de rivayet olunur; yani: eğer onun yüzünden cahil bir topluluk helâk oldu da saptılarsa, bilin ki Allah tek gözlü değildir. Sâgânî dedi ki: Eğer “**فإِمّا هَلَكَتْ هُلُك**” Arapların “**افْعَلْ ذلك إِمّا هَلكتْ هُلُكٌ**” sözü üzere rivayet edilseydi, yakın bir vecih olurdu; ve onun cereyanı onların “**افْعَلْ ذلك عَلِى ما خيَّلَتْ**” sözü cereyanı üzeredir; yani: her hâl üzere. Ve **هُلُكٌ**: müfred bir sıfattır; senin “**امْرَأَةٌ عُطُلٌ**” ve “**ناقَةٌ سُرُحٌ**” demen gibi; “helâk olmuş” manasında; ve **الهالِكَةُ** bizzat kendisidir. Mana: “Onu yap; eğer nefsin helâk olursa.”

Dedim ki: Onun yönlendirdiği bu (vecih) böylece de rivayet edilmiştir; ve onu, daha önce geçtiği üzere, İbnü’l-Esîr **النِّهايَةِ**’de ve başkası tefsir etmiştir. Ve denildi ki — hadisin tefsirinde —: “Her manayla ve her hâl üzere size benzetilse bile, Rabbinizin tek gözlü olmadığı size benzetilmesin.”

**التَّهْلُكَةُ** (lâmın ötrelisiyle): her şey; yani akıbeti helâka varan her şey; âyet de bununla tefsir edilmiştir.

Kisâî dedi: denilir: “Falanca, **وادِي تُهُلِّك**’e düştü”; tâ ve hâ’nın ötrelisiyle ve şeddeli lâmın kesresiyle; sarftan menedilmiş. **العُبابِ** ve **الصِّحاحِ**’ta tâ ve hâ ötreli, lâm şeddelidir; lâmın kesreli olduğunu açıkça söylemediler; yani: bâtıl ve helâk içinde; **تُخُيِّبَ** ve **تُضُلِّلَ** gibi; sanki onu fiille adlandırdılar; bu bir mecazdır.

Ve mecazdan: **الاهْتِلاكُ** ve **الانْهِلاكُ**, kendini bir **تَهْلُكَة**’ye atmandır. Ondan: “**القَطاةُ تَهْتَلِكُ** bazın korkusundan” yani kendini helâk yerlerine atar. Züheyr dedi ki:

يَركُضْنَ عندَ الذُّنابي وهي جاهِدَةٌ ... يَكادُ يَخْطَفُها طَوْرًا وتَهْتَلِكُ

Leys dedi: **المُهْتَلِكُ**: helâk olan; insanların onu misafir etmesinden başka kaygısı olmayan; gündüzünü geçirir; gece gelince, helâk korkusuyla onu kefil olacak kimseye çabuk gider; onsuz kendini tutamaz. Ebû Hirâş’tan şu beyti okudu:

إِلى بَيتِه يَأْوِي الغَرِيبُ إِذا شَتَا ... ومُهْتَلِكٌ بالِي الدَّرِيسَيْنِ عائِلُ

İbn Fâris dedi: **المُهْتَلِكُ**: onu kefil olacak kimseye daima **يَهْتَلِكُ** eden kimsedir; bu bir mecazdır.

Ve mecazdan **الهُلاَّكُ** (tıpkı **رُمّان** vezninde): kötü hâllerinden dolayı insanların iyiliğini aramak için insanlara gidip gelenler. Zemahşerî dedi: onlar **الصَّعالِيكُ**’tir.

Ve denildi ki: onlar yolu şaşırmış **المُنْتَجِعُونَ**’dur. Sa‘leb, Cemîl’den şu beyti okudu:

أَبِيتُ مع الهُلاَّكِ ضَيفًا لأَهْلِها ... وأَهْلِي قَرِيبٌ مُوسِعُونَ ذوُو فَضْلِ

**كالمُهْتَلِكِينَ**: Sa‘leb, Mütenahhil el-Hüzelî’den şu beyti okudu:

لو أَنَّه جاءَنِي جَوْعانُ مُهْتَلِكٌ ... من بُؤَّسِ النّاسِ عَنْهُ الخَيرُ مَحْجُوزُ

**الهالِكِيُ**: demirci; ve denildi ki: cilacı; çünkü demiri ilk işleyen, Hâlik b. Amr b. Esed b. Huzeyme’dir; bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. Lebîd (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi ki:

جُنُوحَ الهالِكِيِّ عَلى يَدَيْهِ ... مُكِبًّا يَجْتلِي نُقَبَ النِّصالِ

yani pasını. Cevherî dedi: bunun için Benî Esed’e **القُيُونُ** denilir.

Ve mecazdan: “**تهالك على الفِراش**” yahut “**المَتاعِ**”: üzerine düşüp durduğu zaman; **العُبابِ**’ta: düştü. Zü’r-Rumme dedi ki:

كأَنَّ عَلى فِيها إِذا رَدَّ رُوحَها ... إِلى الرَّأسِ رُوحُ العاشِقِ المُتهالِكِ

Ve hadiste: “**فتهالكْتُ عليهِ فسَأَلْتُه**” yani: üzerine düştüm ve nefsimi onun üstüne attım.

Ve mecazdan: “**تهالكتِ المَرأَةُ في مِشْيتِها**”: sallandığı zaman. **الأَساسِ**’ta: gölgelenir gibi yaptı ve kırılıp döküldü. Ondan, fâcire için **الهَلُوكُ**. **العبابِ**’ta: erkekler için gevşeyip çözüldü.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهالِكَةُ**: obur nefis; ve adam **هَلَكَ** **يَهْلِكُ** **هَلاكًا**: oburlaştığı zaman. Ondan, Kisâî’nin **نَوادِرِه**’de okuttuğu şu söz:

جَلَّلْتُه السيفَ إِذ مالَتْ كِوارَتُه ... تَحْتَ العَجاجِ ولم أَهْلِكْ إِلى اللَّبنَ

yani süte karşı oburlaşmadım; bu bir mecazdır.

Ve denilir: “Falanca **هِلْكَة**” (kesre ile), **الهِلَكِ**’ten (tıpkı **عِنَب** gibi); yani: düşkünlerden bir düşkün; yani helâk olmuş.

**الهَيلَكُون** (tıpkı **حَيزَبُون** gibi): dişleri olmayan orak; bunu Sâgânî nakletti. Sanki dişleri olmadığında, onunla biçilen şeyi helâk eder; bu yüzden adlandırıldı.

**الهَالُوكُ**: fare zehri.

Ve ayrıca: **الطَّراثِيثِ**’ten bir tür; ekinde çıktığında onu zayıflatır ve bozar; rengi sararır ve dökülür; Mısır’da ona böyle ad verirler ve onunla uğursuzluk sayarlar; zararı en çok bakla ve mercimek üzerinedir.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: Ebû Ubeyd’den, **هَلَكَ يَهْلِكُ هَلْكًا** (fetha ile); ve Sâgânî’den, harekeli olarak **هَلَكَةً**.

Ebû Hanîfe, bitkinin kurumasında **الهَلَكَةَ**yı kullandı.

**الهُلاكُ**: fakirler ve **الصَّعالِيكُ**; bununla Ziyâd b. Munkız’ın sözü tefsir edildi:

تَرَى الأَرامِلَ والهُلاَّكَ تَتْبَعُه ... يَسْتنُّ مِنْهُ عليهِم وابِلٌ رَذِمُ

Ve “**مَفازَةٌ هالِكٌ**” yani: helâk edici; onda kendini ortaya atan helâk olur.

**والهُلْكُ** (ضمme ile): **الهَلاكِ**’tan olan isimdir; bunu **الجَوْهَرِيُّ** nakletmiştir.

Ve O’nun sözü (yüce): " وجَعَلْنَا لمَهْلِكِهِم مَوعِدًا " yani: onların helâk vakti için bir ecel (süre) (kıldık). Ve kim **لمَهْلَكِهم** diye okursa, mânâsı: onların helâk edilişi içindir.

**والمَهالِكُ**: harâbeler; bu mecazdır. Ve ondan: **حَدِيثُ أمِّ زَرْعٍ**: “Ve o, kavmin **المَهالِكِ**’te imamıdır.” Şunu murad etti: onun yiğitliğine güveninden dolayı savaşlarda öne geçer ve geri kalmaz. Ve denildi: yolları bilmesinden dolayı kavmin önüne geçer de onlara yol gösterir; onlar da onun izindedir.

**والهَلاكُ**: helâk edici meşakkat. Ve **هَلاكٌ مُهْتَلِكٌ** mübalağa üzeredir. **رُؤْبَةُ** dedi ki:
" مِنَ السِّنِينَ والهَلاكِ المُهْتَلِكْ
وفي العُبابِ : المُنْهَلِكْ

**وهالِكُ أَهْل**: kendi ehli içinde helâk olan kimse. **الأَعْشَى** dedi ki:
وهالِكِ أَهْل يَعُودُونَه ... وآخَرَ في قَفْرَة لم يُجَنْ
Ve **العُبابِ**’da **يُجِنُّونَه** (lafzı), **يَعُودُونَه** yerine.

Ve **مَرَ** düşmanına karşı **يَهْتَلِكُ** ve **يَتَهالَكُ**: yani ciddiyet gösterir; bu mecazdır. Ve ondan: **القَطاةُ تَهْتَلِكُ** yani uçuşunda ciddiyet gösterir. Ve **حَدِيث عَرّامِ**’da: “**كُنْتُ أَتَهَلَّكُ في مَفازَةٍ**” yani onda, şaşkına benzer şekilde dönüp dururum. Ve bunun gibi **أَهْتَلِكُ**. Dedi ki:
كأَنَّها قَطْرَةٌ جادَ السَّحابُ بِها ... بَيْنَ السَّماءِ وبَيْنَ الأَرْضِ تَهْتَلِكُ

Ve **اسْتَهْلَكَ الرَّجُلُ في كَذا**: nefsini zorladığı zaman; ve onunla birlikte **افتَلَكَ**. **الرّاعِي** dedi ki:
لَهُنَّ حَدِيثٌ فاتِنٌ يَتْرُكُ الفَتَى ... خَفِيفَ الحشًا مُسْتَهْلِكَ الرّيح طامِعَا
yani onun izinde kalbini zorlar.

Ve denir: “Ben senin sevgin hususunda **مُتَهالِكٌ**’im ve **مُستَهْلِكٌ**’im.” Ve “Bu işte **تَهالَكْتُ** ve onda **اسْتَهْلَكْتُ**”: onda ciddi, aceleci idin.

Ve **وطَرِيقٌ مُستَهْلِكُ الوِردِ** yani: ona gireni yorar. **الحُطَيئَةُ** yolu vasfederek dedi ki:
مُستَهْلِكُ الوِرْدِ كالأُسْتِيِّ قد جَعَلَتْ ... أَيْدِي المَطِيِّ به عادِيَّةً رُكبَا
**الأُسْتِيُّ** ve **الأسْدِيّ**: bununla **السَّدَى**’yı kasteder; yolun tuzağını elbisenin **سَدَى**’sına benzetti. Ve **العُباب**’da: **عادِيَّةً رُغُبَا**. Ve dedi ki: yani bu yol, suyu talep edeni, uzaklığından dolayı helâk eder; yani o, elbisenin **سَدَى**’sı gibi uzayıp giden bir yoldur.

Ve **تَهالَكَ على الشيء**: ona karşı hırsı şiddetlendi.

Ve **الهَلْكَى**: kadınlardan ve erkeklerden obur olanlar. O **هالكٌ**’tır; o (kadın) **هالِكَةٌ**’dir.

Ve sofralar üzerine sıkışıp itişene: **المُتَهالِكُ** ve **المُلاهِس** denir. Eğer bir elle yer ve bir elle menederse, o **جَردَبانُ**’dur.

Ve buluttan **الهالِكَةُ**: yağmuru boşaltan, sonra çekilip giden; artık onun için yağmur bulunmayan (bulut); **شَمِر**’den.

Ve **الهَلَكُ** (harekeli): yar (uçurum). Ve onunla, daha önceki **ذِي الرُّمَّةِ**’nin sözü tefsir edilmiştir.
