# هلل — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%84%D9%84/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: هلل

الهِلالُ: أوَّل ليلةٍ والثانية والثالثة، ثم هو قمرٌ. والهِلالُ: ما يُضَمُّ بين الحِنْوَيْنِ من حديدٍ أو خشب؛ والجمع الأهِلَّةُ. والهِلالُ: الماءُ القليل في أسفل الرَكِيِّ والهلال: السنان الذي له شعبتان يصاد به الوحش. والهِلالُ: طرف الرحى إذا انكسر منه. وقول ذي الرمّة:
إليك ابتذْلنا كلَّ وهمٍ كـأنَّـه		هِلالٌ بَدا في رَمْضَةٍ يَتَقَلَّبُ
قالوا: يعني حيَّةً. وتَهَلَّلَ السحابُ ببرقِهِ:تَلأْلأَ. وتهَلَّلَ وجه الرجل في فرحِهِ، واسْتَهَلَّ. وتهَلَّلَتْ دموعُهُ، أي سالت. وانْهَلَتِ السماءُ: صَبَّتْ، وانهلَّ المطرُ انْهِلالاً: سال بشدَّة. وهَلَّلَ الرجل، أي قال لا إله إلا الله. يقال: قد أكثرتَ من الهَيْلَلَةِ، أي من قول لا إله إلا الله. والتَهْليلُ: النُكوص. يقال: حَمَلَ فما هَلَّلَ، أي فما جَبُنَ. قال كعب بن زهير:
فما لهمْ عن حِياضِ الموت تَهْليلُ
والهَلَلُ: الفرَقُ. يقال: هلك فلانٌ هَلَلاً، أي فرَقاً. أبو زيد: الهَلَلُ: أوَّل المطر. يقال: اسْتُهْلَتِ السماءُ، وذلك في أوَّل مطرها. ويقال: هو صوتُ وقْعِهِ. واسْتَهَلَّ الصبيُّ، أي صاح عند الولادة. وأهَلَّ المُعْتَمِرُ، إذا رفع صوته بالتلبية. وأهَلَّ بالتسمية على الذبيحة. وقوله تعالى: "وما أُهِلَّ به لغيرِ اللهِ"، أي نودِيَ عليه بغير اسم الله. وأصله رفْع الصوت. وأُهِلَّ الهِلالُ، واسْتُهِلَّ على ما لم يسمّ فاعله. ويقال أيضاً: اسْتَهَلَّ هو، بمعنى تَبَيَّنَ. ولا يقال: أَهَلَّ. ويقال: أهْلَلْنا عن ليلة كذا، ولا يقال أهْلَلْناهُ فهَلَّ، كما يقال أدخلناه فدخل، وهو قياسه. ويقال: قد ذهبَ بذي هِلِيَّانٍ بكسر الهاء، إذا ذهبَ بحيث لا يُدْرَى. ويقال: ما أصابَ عنده هَلَّةً ولا بلَّةً، أي شيئاً.

### Türkçe

**الهِلالُ**: birinci gece, ikinci ve üçüncü; sonra o bir aydır. Ve **الهِلالُ**: demirden veya ağaçtan iki **الحِنْوَيْنِ** arasına sıkıştırılan şey; çoğulu **الأهِلَّةُ**’dir. Ve **الهِلالُ**: **الرَكِيِّ**’nin dibinde az su; ve **الهلال**: onunla yaban hayvanı avlanan, iki çatallı olan mızrak ucu. Ve **الهِلالُ**: ondan kırıldığı zaman değirmen taşının ucu. Ve ذي الرمّة’nin sözü:
إليك ابتذْلنا كلَّ وهمٍ كـأنَّـه		هِلالٌ بَدا في رَمْضَةٍ يَتَقَلَّبُ
Dediler: yani bir yılan. Ve **تَهَلَّلَ** bulut, şimşeğiyle: parıldadı. Ve **تهَلَّلَ** adamın yüzü sevincinde, ve **اسْتَهَلَّ**. Ve **تهَلَّلَتْ** gözyaşları, yani aktı. Ve **انْهَلَتِ** gök: boşaldı; ve yağmur **انهلَّ** **انْهِلالاً**: şiddetle aktı. Ve adam **هَلَّلَ**, yani “لا إله إلا الله” dedi. Denir: **الهَيْلَلَةِ**’den çoğalttın, yani “لا إله إلا الله” sözünden. Ve **التَهْليلُ**: geri dönme. Denir: حملَ da **هَلَّلَ** etmedi, yani korkaklık etmedi. كعب بن زهير dedi:
فما لهمْ عن حِياضِ الموت تَهْليلُ
Ve **الهَلَلُ**: korku. Denir: falan **هَلَلاً** helâk oldu, yani korkudan. أبو زيد: **الهَلَلُ**: yağmurun ilki. Denir: gök **اسْتُهْلَتِ**, ve bu, yağmurunun ilkinde olur. Ve denir: o, onun düşüşünün sesidir. Ve çocuk **اسْتَهَلَّ**, yani doğumda bağırdı. Ve umre yapan **أهَلَّ**, telbiyeyi yükselttiği zaman. Ve kurbanlık üzerine isimlendirmeyle **أهَلَّ**. Ve Yüce’nin sözü: “وما أُهِلَّ به لغيرِ اللهِ”, yani Allah’ın adı dışında bir adla onun üzerine seslenildi. Ve aslı, sesi yükseltmektir. Ve **أُهِلَّ** **الهِلالُ**, ve faili adlandırılmayan üzere **اسْتُهِلَّ**. Ve ayrıca denir: o **اسْتَهَلَّ**, **تَبَيَّنَ** anlamında. Ve denilmez: **أَهَلَّ**. Ve denir: şu gece hakkında **أهْلَلْنا**; ve denilmez: onu **أهْلَلْناهُ** da o **فهَلَّ**; “onu içeri soktuk da o girdi” denildiği gibi; hâlbuki onun kıyasıdır. Ve denir: **بذي هِلِيَّانٍ** ile—**الهاء**’nın kesresiyle—gitti, yani bilinmeyecek bir yere gittiği zaman. Ve denir: onun yanında bir **هَلَّةً** de bir **بلَّةً** de isabet etmedi, yani bir şey.
