# همر (ه-م-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Behr(hı)” buhar demektir

- Harfler: ه - م - ر
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُنْهَمِرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%90%D8%B1%D9%8D.md) | مُنْفَعِلٍ | Boşalan | 1 | 1 | [54:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/ayet/54:11.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Bab kapı demektir
2. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Feth, kapının açılması demektir
3. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Su
4. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | همر |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md), [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md), [هطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D9%84.md), [سكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [غيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B6.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının kesilmeksizin, şiddetle, boşalırcasına ve dökülerek akması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azap ve hüküm anında gök kapılarının tutulamaz ve kesintisiz bir su kütlesiyle açılması |
| Çekirdek Özet 3 | Tutulamayan, barajlanamayan ve önünde hiçbir engelin duramadığı mutlak akış dinamiği |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi olağan bir yağmur veya sıradan bir ıslanma sanıp tufanın kozmik ve durdurulamaz infaz boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هم | İçten gelen bir baskı, kıpırdanış, gizli bir itilim veya yoğunlaşmış bir niyet ve hareket potansiyeli; nitekim [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) içsel yönelimi ve kaynamayı, [همس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B3.md) hafif ve gizli hareketi, [همز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2.md) baskı ve itişi, [همد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) ise bu hareketin sönüşünü ifade eder | ر | Çekirdeğin taşıdığı içsel tazyik ve itilim potansiyeline ر harfinin getirdiği tekrarlanma, akışkanlık ve süreklilik karakteri eklenerek hareketin dışa doğru kesintisiz, şiddetli ve zincirleme bir dökülüşe (همر) dönüşmesini sağlamıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığın veya saklı enerjinin aniden belirmesi, açığa çıkması ve dışarıya doğru yönelmesi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Kütlesel sıvı varlığı, kabarma, yoğunluk ve kuşatıcı dalga hacmi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yukarıdan aşağıya yönelim, öncelik, baskın hareket ve aralıksız süreklilik |
| همر | Açığa çıkan kütlesel sıvının üstten ve durmaksızın boşalması | Gökten veya yüksekten gelen engellenemez sıvı kütlesinin kesintisiz, peş peşe ve şiddetle yer yüzeyine inmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun, gözyaşının veya sütün memeden ya da kaptan kesintisiz ve boşalırcasına dökülmesi; atın tırnaklarıyla yeri şiddetle kazıyarak tozu toprağı savurması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sâide b. Cüeyye el-Hüzelî bir beytinde gözyaşının durmaksızın ve gecikmeksizin boşalmasını bu kökle tasvir etmiştir: وجاءَ خَلِيلاه إِليها كِلاهما / يَفِيضُ دُموعاً لا يَرِيثُ هُمُورُها |
| Erken Arapça kullanım | Sağanak halinde inen ve aralıksız boşalan bulut için hemmâr gubârı veya hemmârü'l-gamâm tabiri kullanılmıştır: أَناخَتْ بهَمَّارِ الغَمامِ مُصَرِّحٍ / يَجُودُ بمطلُوقٍ من الماءِ أَصْحَمَا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça همر kökü, Sami dil ailesinde suyun, sıvının veya sesin aralıksız ve kontrolsüzce boşalmasını anlatan ses-yansımalı (onomatopeik) ve kinetik kök katmanına aittir. Kökün ilk iki konsonantı olan هم çekirdeği, Batı ve Doğu Sami dillerinde fısıltı, iç kaynaması, uğultu ve dalgalanma bildiren köklerle akrabadır (İbranice hāmāh kökünde görülen uğuldama, kaynaşma ve kargaşa anlamı gibi). Bu çekirdeğe katılan akıcı konsonant ر, uğultulu ve basınçlı içsel hareketi fiziksel bir akışkanlığa ve dışa dökülüşe taşımıştır. Klasik Arapçada bu hareket suyun ve gözyaşının şiddetle boşanması (inhemere'l-mâ') şeklinde somutlaşırken, metaforik olarak dizginlenemeyen konuşma bolluğuna (r رجل مِهمار) veya atın toprağı yara yara aralıksız koşmasına teşmil edilmiştir. Kökün Sami dillerindeki ortak paydası, tutulamayan bir akış ve peş peşe gelen vuruşlardır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | همر / انهمر | Sıvının, gözyaşının veya sözün önü alınamaz biçimde dökülmesi ve boşalması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice המם / המה ve Süryanice ܗܡ tabakası | Uğultu, gürültülü akış, içsel kaynaşmanın dışa vurumu ile fonetik ve semantik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer ailelerde kanıtlanmış bağımsız bir dış köken tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, HALOT, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| همر | Anlamlı | Boşalmak, şiddetle akmak | Suyun, gözyaşının ve sözün durmaksızın dökülmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [هرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%85.md) | Anlamlı | Yaşlanmak, çökmek | Canlının gücünü yitirip gevşemesi ve yapısının çözülmesi | Kur'an'da geçmez; gücün tükenişi |
| [مهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1.md) | Anlamlı | Mehir vermek, ustalaşmak | Evlilik bedeli belirlemek veya bir işte üstün beceri kazanmak | Kur'an'da geçmez; bedel ve maharet |
| [مره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%87.md) | Anlamlı | Gözün beyazlaşması, lekelenmesi | Göz pınarında veya dokusunda sürmesizlikten doğan bozulma | Kur'an'da geçmez |
| [رهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%85.md) | Anlamlı | İnce ve sürekli yağmak | Zayıf taneli fakat aralıksız süren yağmur (rihme) | Kur'an'da geçmez; zayıf akış boyutu |
| [رمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| همر | Merkez | Boşalma ve taşkın dökülüş | Kesintisiz, önü alınamaz, gürül gürül ve kütlesel akış | Suyun adeta kapların devrilmesi gibi aralıksız inmesi |
| [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Dökme ve boşaltma | Yukarıdan aşağıya yönelimli dökme eylemi | Suyun hedefe doğru doğrudan akıtılması |
| [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) | Komşu | Akıtma ve yayılma | Sıvının dökülüp etrafa yayılması ve zayi olması | Özellikle kan ve gözyaşının saçılması |
| [هطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D9%84.md) | Komşu | İri taneli ve ardışık yağış | Yağmurun aralıklarla fakat iri tanelerle inmesi | Tane büyüklüğü ve ritmik vuruş ön plandadır |
| [سكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8.md) | Komşu | Sürekli ve pürüzsüz akış | İnce, duru ve çağlayan gibi dinmeksizin süzülüş | Şiddetten ziyade kesintisiz ve tatlı akış |
| [غيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B6.md) | Zıt | Suyun çekilmesi ve emilmesi | Sıvının yer altına batması, eksilmesi ve kuruması | Suyun yeryüzünden bütünüyle çekilip kaybolması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | همر | Boşalırcasına dökülmek | Sıvının şiddetli, kesintisiz ve tutulamaz biçimde akması | Kesin |
| Latince | Effundere, inundare | Dışarı boşalmak, taşmak | Suyun kütlesel biçimde dışarı fışkırmasını karşılar, aralıksızlık nüansı bağlama bağlıdır | Güçlü |
| İngilizce | Pour down, gush forth, torrentially fall | Bardaktan boşanırcasına yağmak, sel gibi akmak | Hacimli ve durdurulamaz akışı karşılar; tek başına kökteki tazyikli dökülüş nüansını tam veremez | Kesin |
| Almanca | Strömen, sich ergießen, herabprasseln | Boşanmak, akıp dökülmek | Suyun bir kapaktan kurtulurcasına kütle halinde inmesini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Se déverser, couler à flots | Boşalmak, oluk gibi akmak | Geniş su hacminin kesilmeden dökülüşünü ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُنْهَمِرٍ | Gökten kesintisiz ve şiddetle boşalan su | Nuh kavminin helaki ve tufan bağlamında gök kapılarının ardına kadar açılıp suların kütlesel inişi; Kamer [54:11](https://lisan.digital/tr/ayet/54:11.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret ve kozmik helak | Tufanın tabiat kanunlarının askıya alınmasıyla mı yoksa olağanüstü bir kozmik sevk ile mi gerçekleştiği meselesi | Suyun ölçü ve sınır tanımayan ilahi gazap vasıtası haline gelmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Tufan tasviri ve istiare tahlili | Gök kapılarının açılması mecazı ile suyun damla damla değil, adeta nehirler halinde akması tasviri | Suyun kesintisizliği, şiddeti ve önünde set tutulamayışı |
| Hadis | Yağmur duası ve sağanak rivayetleri | Yağmurun afet boyutuna varmaksızın bereketle akması veya kontrolsüz dökülüşlerin şerrinden sığınma rivayetleri | Dinmeyen ve yıkıcı hale gelen sağanak |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik ceza ve tecelli | Durdurulamaz ilahi müdahale | Sahte düzeni ve inkarcı yapıyı kökten sıfırlama | Azap suyunun tüm tabii sınırları aşarak ilahi emre amade kılınması | Kesin |
| İlmi | Akışkanlar mekaniği ve hidrolojik afet | Kritik debi aşımı ve kontrolsüz deşarj | Sistemin taşıma kapasitesini yıkan kütlesel yük | Birim zamana düşen sıvı miktarının drenaj kapasitesini sıfırlaması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal patlama ve halk hareketi | Engellenemez kitlesel kalkışma | Meşruiyetini yitirmiş baskıcı iktidarın devrilmesi | Biriken toplumsal öfkenin barajları yıkan bir sel gibi akması | Muhtemel |
| İktisadi | Likidite tufanı ve hiperenflasyon | Piyasaya kontrolsüz para/değer akışı | Piyasa dengelerinin ve para değerinin felç olması | Rezerv ve para hacminin kontrol mekanizmalarını aşarak değersizleşmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süreksizlik noktası ve doygunluk taşması (saturation surge) | Bir rezervuarın tutma sınırının aniden kalkmasıyla potansiyel enerjinin durdurulamaz kinetik akışa dönüşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katarsis ve kolektif duygu patlaması | Bireyde veya toplumda bastırılan gerilimin denetimsiz ve taşkın bir şekilde dışa vurulması | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca çok kuvvetli bir yağmur veya sağanak seviyesine indirgeyerek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gök kapılarının açılmasıyla yeryüzü pınarlarının fışkırmasının birleştiği, evrensel ve mutlak bir arınma/helak kütlesinin serbest kalması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tufan hadisesini bölgesel bir gölet taşması gibi algılamak ve ayetteki ontolojik yarılmayı, ilahi yargının engellenemez kesinliğini sıradanlaştırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa (Kamer [54:11](https://lisan.digital/tr/ayet/54:11.md)) yer alan bu kök, ilahi cezanın ulaştığı nihai şiddeti, engellenemezliği ve durdurulamaz akışı tek bir kelimede somutlaştırarak kıyamet ve helak sahnelerinin dehşetini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nuh kıssasının anlatıldığı, kavimlerin helakini ve tabiat güçlerinin ilahi iradeye kayıtsız şartsız boyun eğişini tasvir eden ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarının mekanik ve kendi haline bırakılmış süreçler olduğu zannını yıkarak, su gibi rahmet vesilesi olan bir unsurun ilahi emirle anında yok edici bir infaz aracına dönüşebileceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suyun, sütün veya sıvının hiçbir engele takılmaksızın, bir kaptan dökülürcesine gürül gürül, peş peşe ve şiddetle boşalması.
- Soyut anlam: Biriken tazyik ve gerilimin tüm bentleri yıkarak kontrolsüz, sürekli ve geri döndürülemez bir tasfiye gücü halinde serbest kalması.
- Sistematik karşılık: Sistemin direnç kapasitesini aşan, dengeleyici parametreleri iptal eden ve ortamı sıfırlayarak yeni bir başlangıca zorlayan mutlak akış deşarjı.
- LaTeX modeli: $$Q(t) \gg C_{\max} \implies \lim_{\Delta t \to 0} \int_{t}^{t+\Delta t} \Phi(\tau) \, d\tau = \infty$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $Q(t)$ birim zamandaki akış debisini, $C_{\max}$ sistemin (yeryüzünün veya drenaj kanallarının) azami tutma ve taşıma kapasitesini temsil eder. Akış kapasiteyi aştığında ($Q(t) \gg C_{\max}$), zaman aralığındaki toplam kütlesel akı $\Phi(\tau)$ sonsuza ıraksayarak tüm yapısal sınırları yıkar ve kesintisiz boşalmayı ($\text{inhemere}$) matematiksel olarak modeller.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Kamer 54:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/ayet/54:11.md) — مُنْهَمِرٍ

فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ

Meal (IK): Bunun üzerine Biz de gök kapılarını boşanan sularla açmıştık.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Behr(hı)” buhar demektir. “Mehr” ise yazın oluşan yağmursuz parçalı bulut demektir. Denizde hayvan veya insanın yüzmesi sonucu meydana gelen dalga anlamına da gelir. “Nehr”in he ile ra arasına mimin girmesi ile oluşmuş rubai bir kelimedir. Nehirler gibi boşalan yağmur demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والراء والميم معهما
ه ر م،ه م ر، ر ه م، م ه ر، م ر ه مستعملات ر م ه م ه م ل هرم: هَرِمَ يَهْرَمُ هَرَماً ومَهْرَماً، وهي: هَرِمة، وهُنّ هَرْمَى وَهَرِماتٌ.
والهَرْمُ: ضَرْبٌ من النبَّاتِ فيهِ مُلُوحة، وهو من أذلّ الحَمْض، وأَشَدِّه استبطاحاً على وجه الأرض، الواحدة: هَرْمة، وهو الذي يُقالُ له: حَيْهَلَة، ويُقالُ في مَثَلٍ: "أَذَلّ من هَرْمةٍ" قال زهير:
ووَطِئْتنا وَطْءاً على حَنَقٍ		وَطْءَ المُقَيَّد يابِسَ الهَرمِِ
وابنُ هِرْمة، وابنُ عِجْزة آخر ولد الشَّيخ والشَّيخة، ويُقال: وُلِدَ لهِرْمة.
وهَرْمة وهَرِم اسما رجلين .
همر: الهَمْرُ: صَبُّ الدَّمْعِ والماءِ والمَطَرِ، وهَمَر الماءُ، وأنهمر فهو هامِرٌ مُنْهَمِرٌ.
والفَرَسُ يَهْمِرُ الأرضَ هَمْراً، وهو شدَّة حَفْرِه الأرضَ بحوافِرِه، قال: "يُهامِرُ السَّهْلَ ويُولي الأَخْشَبا" والهمّارُ: النَّمّامُ. والمِهمارُ: الّذي يهمر عليك الكلامَ همراً، أي: يُكْثِرُ عليك.
رهم: الرِّهمةُ: مَطْرَةٌ ضعيفة القَطْر، دائمة، والجميع: رِهَمٌ ورِهام. ورَوْضةٌ مَرْهومة. والرِّهام من الطَّيْر: كلُّ شيء لا يَصْطادُ.
مهر: مَهَرْتُ المرأة: قطعتُ لها مَهْراً فيه مَمْهورة. قال:
أمُّكُمُ ناكحةٌ ضُرَيسا
مَهَرَها عُنَيِّزاً وتَيْسا
فإذا زوّجْتَها رجلاً على مَهْرٍ قلت: أَمْهَرْتُها.
وامرأةٌ مَهيرةٌ: غاليةُ المَهْر. والمهائر: الحرائر، وهنّ ضدّ السَّراري .
والمُهْرُ: وَلَدُ الرَّمَكَةِ والفَرَس، والأُنْثَى: مُهْرةٌ، والجميعُ: مهار ومِهارةٌ والماهِرُ: الحاذِقُ بكلّ عَمَل، وأكثرُ ما يُنْعَتُ به: السّابِحُ المُجِيدُ قال:
مِثْلَ الفُراتيّ إذا ما طما		يَقْذِفُ بالبُوصِيِّ والماهِر
ومَهَرْتُ به أَمْهَرُ به مَهارةً: إذا صرتَ به حاذقاً مره: المَرَهُ: خلافُ الكَحَل. وامرأة مَرْهاء: لا تتعهّد عينها بالكُحْل. وشَرابٌ أَمْرَهُ: ليس فيه من السَّواد شيء.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ه ر م**، **ه م ر**، **ر ه م**، **م ه ر**، **م ر ه** kullanımdadır; **ر م ه** **م ه م** **ل هرم**: **هَرِمَ** **يَهْرَمُ** **هَرَماً** ve**مَهْرَماً**; ve o: **هَرِمة**; ve onlar: **هَرْمَى** ve**هَرِماتٌ**.

Ve**الهَرْمُ**: içinde tuzluluk bulunan bitkiden bir türdür; ve o, **الحَمْض**’ın en zelilidir ve yer yüzü üzerinde en şiddetli biçimde yayılıp yatandır; teki: **هَرْمة**; ve o, kendisine **حَيْهَلَة** denilen şeydir. Ve bir meselde denilir: "Bir **هَرْمة**’den daha zelil." Züheyr dedi ki:
ووَطِئْتنا وَطْءاً على حَنَقٍ		وَطْءَ المُقَيَّد يابِسَ الهَرمِِ

Ve**ابنُ هِرْمة** ve**ابنُ عِجْزة**: şeyh ve şeyhenin son çocuğudur; ve denilir: **وُلِدَ لهِرْمة**.

Ve**هَرْمة** ve**هَرِم** iki erkeğin adıdır.

**همر**: **الهَمْرُ**: gözyaşını ve suyu ve yağmuru dökmektir; ve su **هَمَر**; ve**أنهمر**; o hâlde o, **هامِرٌ مُنْهَمِرٌ**’dir.

Ve at, yeri **يَهْمِرُ** **هَمْراً**; ve o, toynaklarıyla yeri kazmasının şiddetidir. Dedi ki: "يُهامِرُ السَّهْلَ ويُولي الأَخْشَبا" Ve**الهمّارُ**: laf taşıyıcıdır. Ve**المِهمارُ**: sana sözü **يهمر** **همراً**; yani: sana çoğaltır.

**رهم**: **الرِّهمةُ**: damlası zayıf, sürekli bir yağmurdur; ve hepsi: **رِهَمٌ** ve**رِهام**. Ve**رَوْضةٌ مَرْهومة**. Ve kuştan **الرِّهام**: avlanmayan her şeydir.

**مهر**: **مَهَرْتُ** kadını: ona içinde **مَمْهورة** bulunan bir **مَهْر** kestim. Dedi ki:
أمُّكُمُ ناكحةٌ ضُرَيسا
مَهَرَها عُنَيِّزاً وتَيْسا

Sonra onu bir erkeğe bir **مَهْر** üzerine evlendirirsen: **أَمْهَرْتُها** dersin.

Ve**امرأةٌ مَهيرةٌ**: **المَهْر**’i pahalı olandır. Ve**المهائر**: hür kadınlardır; ve onlar, cariyelerin zıddıdır.

Ve**المُهْرُ**: kısrağın ve atın yavrusudur; ve dişisi: **مُهْرةٌ**; ve hepsi: **مهار** ve**مِهارةٌ**. Ve**الماهِرُ**: her işte becerikli olandır; ve en çok onunla nitelenen: iyi yüzen yüzücüdür. Dedi ki:
مِثْلَ الفُراتيّ إذا ما طما		يَقْذِفُ بالبُوصِيِّ والماهِر

Ve onunla **مَهَرْتُ**; onunla **أَمْهَرُ** **مَهارةً**: onunla becerikli olduğun zaman.

**مره**: **المَرَهُ**: **الكَحَل**’in zıddıdır. Ve**امرأة مَرْهاء**: gözünü **الكُحْل** ile gözetip bakımını yapmayan. Ve**شَرابٌ أَمْرَهُ**: onda siyahlıktan hiçbir şey olmayan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهَمْرُ: الصبُّ. وقد هَمَرَ الماءُ والدمعُ يَهْمِرُ هَمْراً. وهَمَرَ ما في الضرع، أي حلبه كلَّه. وهَمَرَ له من ماله، أي أعطاه. ورجلٌ هَمَّارٌ ومِهْمارٌ ومِهْمَرٌ، أي مِهذار يَنْهَمِرُ بالكلام. وقال يمدح رجلاً بالخطابة:
تَريعُ إليه هَوادي الكَلامِ		إذا خَطِلَ النَثِرُ المِهمرُ
واهْتَمَرَ الفرسُ، أي جرى. وانْهَمَرَ الماء: سال.

##### Türkçe

**الهَمْرُ**: dökme(ktir). Ve su ve gözyaşı **هَمَرَ**; **يَهْمِرُ** **هَمْراً**. Ve memedeki şeyi **هَمَرَ**, yani onun tamamını sağdı. Ve malından ona **هَمَرَ**, yani ona verdi. Ve **هَمَّارٌ** ve **مِهْمارٌ** ve **مِهْمَرٌ** (olan) bir adam; yani sözle **يَنْهَمِرُ** eden **مِهذار**(dır). Ve hitabetle bir adamı överek dedi:
تَريعُ إليه هَوادي الكَلامِ		إذا خَطِلَ النَثِرُ المِهمرُ
Ve at **اهْتَمَرَ**, yani koştu. Ve su **انْهَمَرَ**: aktı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ر م
هرم ، همر ، مره ، مهر ، رهم : مستعملة .
هرم : قال الليث : هَرِمَ يَهرَم هَرَماً ومَهْرَما ، ونساءٌ هَرْمَى وهَرِمات .
والهَرْم : ضَربٌ من النّبات فيه مُلُوحة ، وهو من أَذَلّ الحَمْض وأشدِّه استبطاحاً على وجه الأرض . وقال زُهير :
ووَطِئتَنا وَطأ عَلَى حَنَقٍ
وَطْءَ المُقيَّد يابِسَ الهرمِ
والواحدة هَرمة ؛ وهي الّتي يقال لها : حَيْهَلَة ، ويقال في مَثلٍ : ( أذَلُّ من هَرمة ) . قال : وابن هِرمة ، وابن عِجْزة : آخرُ وَلَد الشَّيخ والشَّيخة ، يقال : وُلِدِ لِهرمة . ويقال للبعير إذا صار قَحْداً : هَرِمٌ والأنثى هَرِمة .
قال الأصمعي : والكَزُوم الهَرِمة ، وكان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يتعوذ من الهرَم .
وقال شمِر : قال أبو زيد : يقال : ما عنده هُرمانَةٌ ، ولا مَهرَم : أي مَطمَع .
قال : ورَوَى أبُو عُبَيد ، عن الأمويّ أنَّه قال : الهُرمانُ . العَقْل ، والرّأَيُ ، يقال : ماله هُرمانٌ .
قلت : وسمعتُ غير واحد من العَرب يقول : هَرَّمتُ اللَّحمَ تهريماً : إذا قطّعتَه قِطعاً صغاراً مثل الحُزَّة ، والوذْرة ، ولحمٌ مُهرَّم .
همر : قال الليث : الهَمْر : صَبُّ الدمع والماءِ والمطرِ ، وهَمَر الماءُ ، وانهمر فهو هامِرٌ ومُنهَمِر ، والفَرس يَهمِرُ الأرضَ هَمْراً : وهو شدّةُ حَفْرِه الأرضَ بحوافره .
وقال العجّاج :
عَزَازَهُ وينهَمرن ما انْهمَرَ
وقال الآخر :
من الرَّمال هَمِرٌ يَهمُورُ
وقال :
يُهامِرُ السَّهلَ ويُولِي الأخْشَبا
قال : والهَمّار : النَّمّام . قلت : الصواب الهماز بالزاي بمعنى النمام العَيّاب ، وأمَّا
الهمَّار ، والمِهمار فهو المِكثار الّذي يَهمِر الكلامَ هَمْراً ، أي يَصُبُّه صَبّاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهَمْرَى : الصَّخّابة من النّساء .
قال : والهُمْرة : الدُّفعة من المَطَر .
والهَمْرة : الدَّمْدَمَة .
والهَمْرَة : خَرَزَةُ الحُبّ ، يقال : يا هَمْرةُ اهْمُرِيه ، ويا عَمْرة اعمُرِيه . قال : والهَمْرة : الدَّمدَمة بغضب .
رهم : قال الليث : الرِّهمة : مَطْرة ضَعِيفَةٌ دائمةٌ وجمعُها رِهَم ورِهام ، وروضة مرهومَةٌ قال الأزهريّ : ونحو ذلك قال الأصمعيّ في الرِّهمة .
وقال اللّيث : الرُّهام من الطير : كلُّ شيء لا يَصطاد .
وقال غيره : جَمعُه الرُّهم ، وبه سُمِّيت المرأة : رُهْماً ، وقيل واحدة الرُّهام رُهامة . قلت : ولم أسمع الرُّهامَ لغيره . وأرجو أن يكون مضبوطاً .
أبو زيد : الرِّهْمة أشدُّ وَقْعاً من الدِّيمة ، وأَسرعُ ذهاباً ، وقد أَرهمَت السماءُ إِرهاماً .
مهر : قال الليث : المَهْر : الصَّداق ، تقول : مَهَرتُ المرأةَ فهي ممهورةٌ : إذا قطعتَ لها مَهراً ، فإذا زوَّجتها رَجُلا على مهر قلتَ : أمهرَها .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : مَهرتُ المرأة أمهرُها مَهْراً ، وأمهرتُها ، وأنشد :
أُخِذْنَ اغتِصاباً خِطْبةً عَجْرَفِيَّةً
وأُمهرنَ أرمَاحاً منَ الخَطّ ذُبَّلا
ومن أمثالهم السائرة ( أحمَقُ من المَمهورة إحدى خَدمَتَيْها ) ، يُضرَب مَثَلاً للأحمق البالغ من الحُمق النهاية ، وذلك أن رجُلاً تزوَّج امرأةً ، فلمّا دخل عليها قالت : لا أطيعُك أو تُعطيَني مهري ، فنَزَع إحدى خَدَمَتَيْها من رِجلها ودَفعها إليها ، فَرَضِيت بها مهراً لحُمقها .
الليث : امرأة مَهِيرةٌ : غاليَة المَهر ، والمهائر : الحرائِرُ ، وهنّ ضدَّ السّرَارِي .
قال الليث : والمُهْرُ : وَلَد الرَّمَكَةِ والفَرس ، والأنثى مُهْرة ، والجميع مِهارٌ ومِهارَة ومنه قولهم : لا يَعْدَمُ شَقِيٌّ مُهَيْراً ، يقول : من الشّقَاءِ مُعَالَجَةُ المِهارة .
والماهر : الحاذق بكلّ عمل ، وأكثرُ ما يُوصف به السَّابحُ . وقال الأعشى :
مثل الفُراتيِّ إذا ما جَرَى
يقذف بالبُوصِيِّ والمَاهرِ
ويقال : مَهَرتُ بهذا الأمر أمهَرُ به مهارةً : إذا صرتَ به حاذِقاً .
وقال أبو زيد : يقال : لم تُعطِ هذا الأمرَ المِهَرَة أي لم تأته من قِبَل وَجهه ، ويقال أيضاً : لم تأت إلى هذا البناء المِهَرة : أي لم تأته من قِبل وجهه . ولم تبنه على ما كان ينبغي سَلَمة ، عن الفراء قال : تحت القلب عُظَيم يقال له : المُهْر ، والزِّرّ ، وهو قِوام القَلب .
وأُمَّ أَمهارٍ : اسم هَضْبة . قال الراعي :
مَرَّت على أمِّ أَمهارٍ مُشَمِّرةً
تَهوِي بها طُرُقٌ أوسَاطها زُورُ
وأما قول أبي زُبَيْد في صفة الأسد .
أقبل يَرْدِي كما يَردِي الحِصَانُ إلى
مُسْتعْسِبٍ أَرِبٍ منه بتَمهيرِ
فإنه وصف أسداً أَقبل كأنه حِصَانٌ جاء إلى مُسْتعسب ، وهو المُسْتطْرِق لأنثاه . أَرِبٍ : ذي إرْبة : أي حاجة . وقوله : بتمهير : أي بطَلب مُهْر واتخاذه ويقال للفرسة : المُهْرَة ، وما أُراه عَرَبيّاً .
مره : قال الليث : المَرَه : ضدُّ الكَحَل . يقال : امرأَةٌ مَرْهاء : لا تتعهَّدُ عينها بالكُحل . وسرابٌ أَمْرَهُ : أي أبيض ، وأنشد :
عليه رَقْراقُ السَّرابِ الأمْرَهِ
قال الأزهري : المَرَه ، والمُرْهَةُ : بياضٌ تَكرَهُه عَينُ الناظر ، وعينٌ مَرْهاءُ إذا كانت تضرِب إلى البياض .
وقال أبو زيد : المرهاء من النِّعاج : البيضاء التي ليس بها شِيَةٌ ، وهي نعجة يَقَقَةٌ .

##### Türkçe

ه ر م
**هرم** ، **همر** ، **مره** ، **مهر** ، **رهم** : kullanımdadır.

**هرم** : Leys dedi: **هَرِمَ** **يَهرَم** **هَرَماً** ve **مَهْرَما**; ve **نساءٌ هَرْمَى** ve **هَرِمات**.
Ve **الهَرْم**: içinde tuzluluk bulunan bir çeşit bitkidir; ve o, **الحَمْض**’ın en zelil olanındandır ve yeryüzü yüzünde en şiddetli biçimde yayılıp yatandır. Züheyr dedi:
ووَطِئتَنا وَطأ عَلَى حَنَقٍ
وَطْءَ المُقيَّد يابِسَ الهرمِ
Ve bir tanesi **هَرمة**’dir; ve o, kendisine **حَيْهَلَة** denilen şeydir. Ve bir meselde denir: ( **أذَلُّ من هَرمة** ). Dedi: ve **ابن هِرمة** ve **ابن عِجْزة**: şeyh ve şeyhenin son çocuğudur; **وُلِدِ لِهرمة** denir. Ve deve, **قَحْداً** olunca ona **هَرِمٌ** denir; dişisi **هَرِمة**’dir.
Asmaî dedi: ve **الكَزُوم** yaşlıdır (**الهَرِمة**). Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الهرَم**’den Allah’a sığınırdı.
Şemir dedi: Ebû Zeyd dedi: denir ki: onda **هُرمانَةٌ** yoktur, ne de **مَهرَم**; yani bir **مَطمَع**.
Dedi: Ebû Ubeyd, Emevî’den rivayet etti: o dedi ki: **الهُرمانُ**: akıl ve görüş; denir ki: onun **هُرمانٌ**’ı yoktur.
Dedim: Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi ki: **هَرَّمتُ اللَّحمَ تهريماً**: onu **الحُزَّة** ve **الوذْرة** gibi küçük parçalar hâlinde kestiğin zaman; ve **لحمٌ مُهرَّم**.

**همر** : Leys dedi: **الهَمْر**: gözyaşını, suyu ve yağmuru dökmektir; ve **هَمَر الماءُ**; ve **انهمر**; o hâlde o **هامِرٌ** ve **مُنهَمِر**’dir. Ve at, yeri **هَمْراً** **يَهمِرُ**: yani toynaklarıyla yeri şiddetle kazımasıdır.
A‘câc dedi:
عَزَازَهُ وينهَمرن ما انْهمَرَ
Ve diğeri dedi:
من الرَّمال هَمِرٌ يَهمُورُ
Ve dedi:
يُهامِرُ السَّهلَ ويُولِي الأخْشَبا
Dedi: ve **الهَمّار**: koğucudur (**النَّمّام**). Dedim: doğrusu **الهماز**’dır, **الزاي** ile; **النمام العَيّاب** anlamında. Ama **الهمَّار** ve **المِهمار** ise, sözü **هَمْراً** **يَهمِر** eden, yani onu döker gibi döken çok konuşandır (**المِكثار**).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهَمْرَى**: kadınlardan gürültücü olan (**الصَّخّابة**).
Dedi: ve **الهُمْرة**: yağmurdan bir defadır (**الدُّفعة**).
Ve **الهَمْرة**: homurtu/boğuk gürültüdür (**الدَّمْدَمَة**).
Ve **الهَمْرَة**: sevgi tanesi/boncuğudur (**خَرَزَةُ الحُبّ**); denir ki: ey **هَمْرةُ** onu **اهْمُرِيه**; ve ey **عَمْرة** onu **اعمُرِيه**. Dedi: ve **الهَمْرة**: öfkeyle homurtudur (**الدَّمدَمة بغضب**).

**رهم** : Leys dedi: **الرِّهمة**: zayıf, sürekli bir yağmurdur; çoğulu **رِهَم** ve **رِهام**’dır. Ve **روضة مرهومَةٌ**. Ezherî dedi: Asmaî de **الرِّهمة** hakkında buna benzer söyledi.
Leys dedi: kuşlardan **الرُّهام**: avlanmayan her şeydir.
Başkası dedi: onun çoğulu **الرُّهم**’dur; ve bununla kadın adlandırıldı: **رُهْماً**. Ve denildi ki: **الرُّهام**’ın bir tanesi **رُهامة**’dır. Dedim: **الرُّهام**’ı ondan başkası için işitmedim; ve umarım ki ضبط edilmiştir.
Ebû Zeyd: **الرِّهْمة** **الدِّيمة**’den daha şiddetli vuruşludur ve daha çabuk gider; ve gök **أَرهمَت** **إِرهاماً**.

**مهر** : Leys dedi: **المَهْر**: mehir/sadaktır (**الصَّداق**). Dersin ki: **مَهَرتُ المرأةَ**; o hâlde o **ممهورةٌ**’dur: ona bir **مَهراً** kestiğin zaman. Onu bir erkeğe bir mehir üzerine evlendirdiğinde dersin ki: **أمهرَها**.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **مَهرتُ المرأة** **أمهرُها** **مَهْراً**; ve **أمهرتُها**. Ve şu beyiti okudu:
أُخِذْنَ اغتِصاباً خِطْبةً عَجْرَفِيَّةً
وأُمهرنَ أرمَاحاً منَ الخَطّ ذُبَّلا
Onların dolaşan darbımesellerinden: ( **أحمَقُ من المَمهورة إحدى خَدمَتَيْها** ); ahmaklığın nihayetine varmış ahmak için mesel olarak vurulur. Bu da şudur: bir adam bir kadınla evlendi; onun yanına girince dedi ki: bana mehrimi verinceye kadar sana itaat etmem. Bunun üzerine onun iki ayakkabısından birini ayağından çekip ona verdi; o da ahmaklığından onu mehir olarak kabul etti.
Leys: **امرأة مَهِيرةٌ**: mehri pahalı olan. Ve **المهائر**: hür kadınlardır (**الحرائِرُ**); ve onlar cariyelerin zıddıdır (**السّرَارِي**).
Leys dedi: ve **المُهْرُ**: kısrağın (**الرَّمَكَةِ**) ve atın yavrusudur; dişisi **مُهْرة**; hepsi **مِهارٌ** ve **مِهارَة**. Ve ondan onların sözü: **لا يَعْدَمُ شَقِيٌّ مُهَيْراً**; der ki: bedbahtlıktandır **مُعَالَجَةُ المِهارة**.
Ve **الماهر**: her işte becerikli olandır; en çok da yüzücü ile vasıflandırılır. A‘şâ dedi:
مثل الفُراتيِّ إذا ما جَرَى
يقذف بالبُوصِيِّ والمَاهرِ
Ve denir ki: **مَهَرتُ بهذا الأمر** **أمهَرُ به** **مهارةً**: onda becerikli olduğun zaman (**حاذِقاً**).
Ebû Zeyd dedi: denir ki: bu işe **المِهَرَة**’yi vermedin; yani ona yüzü tarafından gelmedin. Ve yine denir ki: bu binaya **المِهَرة** ile gelmedin; yani ona yüzü tarafından gelmedin. Ve onu gerektiği gibi bina etmedin.
Seleme, Ferrâ’dan dedi: kalbin altında **المُهْر** ve **الزِّرّ** denilen bir kemik vardır; o, kalbin kıvamıdır.
Ve **أُمَّ أَمهارٍ**: bir tepenin adıdır. Râ‘î dedi:
مَرَّت على أمِّ أَمهارٍ مُشَمِّرةً
تَهوِي بها طُرُقٌ أوسَاطها زُورُ
Ebû Zübeyd’in aslanın sıfatında söylediği söze gelince:
أقبل يَرْدِي كما يَردِي الحِصَانُ إلى
مُسْتعْسِبٍ أَرِبٍ منه بتَمهيرِ
Şüphesiz o, bir aslanı vasfetti: sanki bir aygır, **مُسْتعسب**’e gelmiş gibidir; o da dişisine aşmak isteyen (**المُسْتطْرِق**) olandır. **أَرِبٍ**: **ذي إرْبة**; yani ihtiyaç sahibi. Ve onun sözü **بتمهير**: yani bir **مُهْر** talebiyle ve onu edinmeyle. Ve kısrağa **المُهْرَة** denir; ve ben onu Arapça görmüyorum.

**مره** : Leys dedi: **المَرَه**: sürmenin zıddıdır (**ضدُّ الكَحَل**). Denir ki: **امرأَةٌ مَرْهاء**: gözünü sürmeyle gözetip kollamaz. Ve **سرابٌ أَمْرَهُ**: yani beyaz. Ve şu beyiti okudu:
عليه رَقْراقُ السَّرابِ الأمْرَهِ
Ezherî dedi: **المَرَه** ve **المُرْهَةُ**: bakanın gözünün hoşlanmadığı bir beyazlıktır; ve göz **مَرْهاءُ**: beyazlığa çalıyor olduğu zaman.
Ebû Zeyd dedi: koyunlardan **المرهاء**: üzerinde alaca/benek (**شِيَةٌ**) bulunmayan beyaz olandır; ve o, **نعجة يَقَقَةٌ**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والميم وما يثلثهما)([1])
(همن) الهاء والميم والنون ليس بشيء. فأمّا المُهيمِن، وهو الشاهد فليس من هذا، إنَّما هو من باب أمن([2])، والهاء مبدلة من همزة.
(همي) الهاء والميم والحرف المعتلُّ يدلُّ على ذَهابِ شيءٍ على وَجهه. وهَمَى الماءُ: سال. وهَمَتِ الماشيةُ تَهمِي: ذهبَتْ على وجهها لِرَعيٍ أو غيرِه.
وفي الحديث: "إنَّا نُصيبُ هَوامِيَ الإبل": الضَّوالّ.
وإذا همز([3])* تغيَّر المعنى. تقول: تهمّأ الثّوبُ: بلِي.
(همج) الهاء والميم والجيم: أصلٌ يدلُّ على اختلاطٍ واضطراب. فالهامج: المتروك يموجُ بعضُهُ في بعض. قال:
* يَعيثُ فيه هَمَجٌ هامجُ([4]) *
وقول أبي ذؤيب:
* موَلَّعة بالطُّرَّتينِ هَمِيجُ([5]) *
فيقال: الهميج: كلُّ لونينِ اختَلَطا.
ومن الباب الهَمَج: البَعوض، ويقال لرُذَالِ النَّاس الهَمَج تشبيهاً. والهَمَجُ: الدَّبَا من الجراد. [و] يقال: أهْمَجَ الفرسُ إهماجاً: اضطرَبَ في جَريِه. والهَمَج: الجُوع، لما يعتري صاحبَه من الاختلاط والاضطراب. قال:
* قد هَلكَتْ جارتُنا من الهَمَجْ([6]) *
وهمَجَت الإبل، ورَدَت الماء فَشرِبَتْ منه. ويقال: الهَمَجَة: الشَّاة المهزولة، كأنها شُبِّهت بالبَعوضة.
(همد) الهاء والميم والدال: أصلٌ يدلُّ على خمودِ شيء. وهَمَدت النار: طَفِئَتْ البَتّة. وأرضٌ هامدة: لا نباتَ بها([7]). ونباتٌ هامد: يابس. والإهماد: الإقامة بالمكان.
ومما شذَّ عن هذا الباب قول من قال: إنَّ الإهماد: السُّرعة في المَشْي. قال:
* ما كانَ إلاَّ طَلَقُ الإهمادِ([8]) *
(همذ) الهاء والميم والذال، يدلُّ على سُرعة. يقال الهَماذِيُّ: السُّرعة. [و] هَماذِيُّ المطرِ: شِدَّته.
(همر) الهاء والميم والراء: أصلٌ يدلُّ على صَبٍّ وانصباب. وهَمَر دمْعه. وهَمَرَ الدّمعُ وانهمَرَ: سالَ. وفلانٌ يُهامِر الشَّيء، إذا أخذه جَرْفا. وهَمَر في كلامِهِ: أكثَرَ. وهو مِهمارٌ، أي كثير الكلام. وهَمَر له من مالِهِ، كأنَّه صَبّه له صَبَّاً.
(همز) الهاء والميم والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضَغْطٍ وعَصْر. وهمَزْت الشَّيءَ في كفِّي. ومنه الهَمز في الكلام، كأنَّه يَضْغَط الحرف. ويقولون: همزَ بِهِ الأرض([9]). وقوسٌ هَمْزَى: شديدةُ الدَّفعِ للسَّهم. والهمَّاز: العَيَّاب، وكذا الهُمَزَة. قال:
تُدْلِي بوُدِّيَ إذْ لاقَيتَنِي كذِباً *** وإنْ أُغيَّبْ فأنت الهامزُ اللُّمَزَهْ([10])
وَهمْزُ الشَّيطان كالمُوتَة تَغلِبُ على قَلْب الإنسان تَذهب به.
(همس) الهاء والميم والسين يدلُّ على خَفاءِ صَوتٍ وحِسٍّ. منه الهَمْس: الصَّوت الخفِيّ. وهَمْسُ الأقدام أخفَى ما يكونُ من وطءِ القدَم. وأمَّا قولُهم الهَمَّاس: الأسَد الشَّديد، فمِنْ هذا عندنا أيضاً، لأنّه إنَّما يُراد به هَمْسُه إمَّا في وَطْئه وإمَّا في عَضِّه. قال:
* عادتْه خَبْطٌ وعضٌّ هَمّاسْ([11]) *
(همش) الهاء والميم والشين: أصلٌ يدلُّ على سرعةِ عملٍ أو كلام. يقولون: الهَمِش([12]): السَريع العَمَلِ بأصابِعِه. وامرأةٌ هَمشَى الحديثِ، إذا تسرَّعَتْ فيه. قال:
أيَّام زينب لا خفيفٌ حِلْمُها *** هَمَشَى الحديثِ ولا رَوَادٌ سَلْفَعُ
والهَمْش: حلبٌ بسرعة. والهَمش: الصَّوت والجَلَبة.
(همط) الهاء والميم والطاء ليس بأصلٍ، إلا أنّهم يقولون: هَمَطَ: خَلَطَ بين الباطِل والظُّلم. وأهمَطَ عِرْضَ فلانٍ: شَتَمه.
(همع) الهاء والميم والعين. يدلُّ على سَيلانِ شيء. وهَمَعَت العينُ: سالَ دمعُها. وتهمَّعَ الرَّجلُ: تباكى([13]). وسحابٌ هَمِع: ماطر. ويقال: الهِمْيَع: الموتُ الوَحِيّ([14]).
(همق) الهاء والميم والقاف: كلمة واحدة. يقولون: كَلأٌ هَمِقٌ: هَشٌّ.
(همك) الهاء والميم والكاف: كلمةٌ واحدة. انهمَكَ في الأمر: جَدَّ ولَجّ.
(همل) الهاء والميم واللام: أصلٌ واحد. أهْمَلْتُ الشّيء، إذا خلَّيتَ بينه وبين نَفْسِهِ. والهَمَلُ: السُّدَى([15]). والهَمَل: المال لا مانعَ لـه. وهمَلَت العينُ، مثل هَمَرَتْ. والله أعلمُ بالصَّواب.
---------------------__
([1]) ورد هذا الباب في الأصل متأخراً عن الباب الذي يليه، فقدمته طبقاً لمنهج ابن فارس. وقد جاء في المجمل في ترتيبه الطبيعي كما أثبت.
([2]) في الأصل: "أمين".
([3]) هذه نهاية صفحة 752 من الأصل. وأحب أن أنبه أن أرقام صفحات الأصل أصابه بعض اضطراب بناء على التعديل الذي أشرت إليه قريباً. فالمواد من (هنم) إلى (هنق) هي تابعة لرقم 752 من الأصل لا لرقم 753.
([4]) الحارث بن حلزة اليشكري في اللسان (همج، رقح) والبيان (3: 303) وصدره:
* يترك ما رقح من عيشه *
([5]) صدره في ديوان الهذليين (1: 59) واللسان (همج):
* كأن ابنة السهمي يوم لقيتها *
([6]) أنشده في اللسان (بذج) منسوباً إلى أبي محرز المحاربي. وهو بدون نسبة في اللسان (همج) ومجالس ثعلب 585 والحيوان (5: 501) والميداني (1: 261) والأضداد 279. وقد سبق في (بذج).
([7]) في الأصل: "لها"، وأثبت ما في المجمل.
([8]) لرؤبة بن العجاج. اللسان (همد).
([9]) في الأصل "همزته الأرض"، تحريف، وفي المجمل: "وهمز به الأرض: ضرب". وفي القاموس: "وهمزت به الأرض: صرعته". ولم يرد في اللسان.
([10]) وكذا ورد في إصلاح المنطق 475. وأنشد عجزه في المجمل. ورواية اليبت في اللسان (همز):
إذا لقيتك في شحط تكاشرني *** وأن تغيبت كنت الهامز اللمزه
 ([11]) أنشده في المجمل أيضا.
([12]) الميم مهملة الضبط في الأصل، وضبطت في المجمل بالسكون، وفي اللسان بالكسر.
([13]) في اللسان: "بكى، وقيل تباكى".
([14]) شاهده قول أسامة الهذلي، وقد سبق في (ذعط):
إذا بلغوا مصرهم عوجلوا *** من الموت بالهميع الذاعط
 ([15]) في الأصل: "السد"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(هâ ve mîm ve onları üçleyen şeyler bâbı)([1])
(**همن**) **الهاء** ve **الميم** ve **النون** bir şey değildir. Amma **المُهيمِن** ise, o şâhiddir; bu bundan değildir; ancak o **أمن** bâbındandır([2]); ve **الهاء** hemzeden بدل edilmiştir.
(**همي**) **الهاء** ve **الميم** ve illetli harf, bir şeyin kendi vechi üzere gitmesine delâlet eder. Ve **هَمَى الماءُ**: aktı. Ve **هَمَتِ الماشيةُ تَهمِي**: otlamak veya başkası için kendi vechi üzere gitti.
Ve hadîste: "إنَّا نُصيبُ **هَوامِيَ الإبل**": başıboş kalanlar.
Ve eğer hemzelenirse([3])* mânâ değişir. Dersin ki: **تهمّأ الثّوبُ**: eskidi.
(**همج**) **الهاء** ve **الميم** ve **الجيم**: bir asıl; karışıklık ve ıztırâba delâlet eder. Artık **الهامج**: terk edilmiş olan; onun bazısı bazısının içinde dalgalanır. Dedi ki:
* يَعيثُ فيه **هَمَجٌ هامجُ**([4]) *
Ve Ebû Züeyb’in sözü:
* موَلَّعة بالطُّرَّتينِ **هَمِيجُ**([5]) *
Böylece denir: **الهميج**: iki rengin karıştığı her şey.
Ve bâbdan **الهَمَج**: sivrisinek; ve insanın rezillerine **الهَمَج** denir, benzetme olarak. Ve **الهَمَجُ**: çekirgeden **الدَّبَا**. [Ve] denir: **أهْمَجَ الفرسُ إهماجاً**: koşusunda ıztırâb etti. Ve **الهَمَج**: açlık; sahibine karışıklık ve ıztırâb arız olduğundan. Dedi ki:
* قد هَلكَتْ جارتُنا من **الهَمَجْ**([6]) *
Ve **همَجَت الإبل**: suya vardılar da ondan içtiler. Ve denir: **الهَمَجَة**: zayıflamış koyun; sanki sivrisineğe benzetilmiştir.
(**همد**) **الهاء** ve **الميم** ve **الدال**: bir asıl; bir şeyin sönmesine delâlet eder. Ve **هَمَدت النار**: büsbütün söndü. Ve **أرضٌ هامدة**: onda bitki yoktur([7]). Ve **نباتٌ هامد**: kuru. Ve **الإهماد**: mekânda ikamet etmektir.
Ve bu bâbdan şâz olan şeylerden, diyenin sözü: muhakkak **الإهماد**: yürüyüşte sürattir. Dedi ki:
* ما كانَ إلاَّ طَلَقُ **الإهمادِ**([8]) *
(**همذ**) **الهاء** ve **الميم** ve **الذال** sürate delâlet eder. Denir: **الهَماذِيُّ**: sürat. [Ve] **هَماذِيُّ المطرِ**: onun şiddeti.
(**همر**) **الهاء** ve **الميم** ve **الراء**: bir asıl; dökme ve dökülmeye delâlet eder. Ve **هَمَر دمْعه**. Ve **هَمَرَ الدّمعُ** ve **انهمَرَ**: aktı. Ve falan kimse **يُهامِر الشَّيء**; onu süpürürcesine aldığı vakit. Ve **هَمَر في كلامِهِ**: çoğalttı. Ve o **مِهمارٌ**dur; yani çok sözlü. Ve **هَمَر له من مالِهِ**; sanki onu ona dökercesine döktü.
(**همز**) **الهاء** ve **الميم** ve **الزاء** bir kelimedir; basınç ve sıkmaya delâlet eder. Ve **همَزْت الشَّيءَ في كفِّي**. Ve ondan, sözde **الهَمز**; sanki harfi sıkıştırır. Ve derler: **همزَ بِهِ الأرض**([9]). Ve **قوسٌ هَمْزَى**: oka şiddetli itişlidir. Ve **الهمَّاز**: ayıplayıcı; ve keza **الهُمَزَة**. Dedi ki:
تُدْلِي بوُدِّيَ إذْ لاقَيتَنِي كذِباً *** وإنْ أُغيَّبْ فأنت **الهامزُ اللُّمَزَهْ**([10])
Ve **وَهمْزُ الشَّيطان** **كالمُوتَة**; insanın kalbi üzerine galip gelir; onu götürür.
(**همس**) **الهاء** ve **الميم** ve **السين** ses ve hissin gizliliğine delâlet eder. Ondan **الهَمْس**: gizli ses. Ve **هَمْسُ الأقدام**: ayağın basışından olanın en gizlisidir. Amma onların **الهَمَّاس** sözü: şiddetli aslan; bu da katımızda bundandır; çünkü onunla ancak onun **هَمْسُه** murad edilir; ya basışında ya da ısırışında. Dedi ki:
* عادتْه خَبْطٌ وعضٌّ **هَمّاسْ**([11]) *
(**همش**) **الهاء** ve **الميم** ve **الشين**: bir asıl; bir işin veya sözün süratine delâlet eder. Derler: **الهَمِش**([12]): parmaklarıyla hızlı iş gören. Ve bir kadın **هَمشَى الحديثِ**; onda acele ettiği vakit. Dedi ki:
أيَّام زينب لا خفيفٌ حِلْمُها *** **هَمَشَى الحديثِ** ولا رَوَادٌ سَلْفَعُ
Ve **الهَمْش**: hızla sağma. Ve **الهَمش**: ses ve gürültü.
(**همط**) **الهاء** ve **الميم** ve **الطاء** asıl değildir; ancak onlar derler: **هَمَطَ**: bâtıl ile zulmü birbirine karıştırdı. Ve **أهمَطَ عِرْضَ فلانٍ**: ona sövdü.
(**همع**) **الهاء** ve **الميم** ve **العين**. Bir şeyin akmasına delâlet eder. Ve **هَمَعَت العينُ**: onun yaşı aktı. Ve **تهمَّعَ الرَّجلُ**: ağlar gibi yaptı([13]). Ve **سحابٌ هَمِع**: yağmurlu. Ve denir: **الهِمْيَع**: ani ölüm([14]).
(**همق**) **الهاء** ve **الميم** ve **القاف**: tek bir kelime. Derler: **كَلأٌ هَمِقٌ**: gevrek.
(**همك**) **الهاء** ve **الميم** ve **الكاف**: tek bir kelime. **انهمَكَ في الأمر**: ciddileşti ve inatla devam etti.
(**همل**) **الهاء** ve **الميم** ve **اللام**: tek bir asıl. **أهْمَلْتُ الشّيء**; onu kendi nefsiyle baş başa bıraktığın vakit. Ve **الهَمَلُ**: başıboş([15]). Ve **الهَمَل**: onu engelleyen olmayan mal. Ve **همَلَت العينُ**; **هَمَرَتْ** gibi. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------__
([1]) Bu bâb asılda, onu izleyen bâbdan sonra gelmiş olarak vârid olmuştur; onu, İbn Fâris’in yöntemine göre öne aldım. Ve **المجمل**’de tabiî tertibinde, tespit ettiğim üzere gelmiştir.
([2]) Asılda: "أمين".
([3]) Bu, aslın 752. sayfasının sonudur. Ve şunu hatırlatmayı severim ki, aslın sayfa numaralarına, az önce işaret ettiğim düzeltmeye binaen bir miktar karışıklık isabet etmiştir. Artık (هنم)’den (هنق)’a kadar olan maddeler, aslın 753 numarasına değil, aslın 752 numarasına tâbidir.
([4]) Hâris b. Hilze el-Yeşkürî; **اللسان**’da (همج، رقح) ve **البيان**’da (3: 303); ve onun صدر’ı:
* يترك ما رقح من عيشه *
([5]) Onun صدر’ı **ديوان الهذليين**’de (1: 59) ve **اللسان**’da (همج):
* كأن ابنة السهمي يوم لقيتها *
([6]) Onu **اللسان**’da (بذج) Ebû Muhriz el-Muhâribî’ye nispet ederek inşâd etti. Ve **اللسان**’da (همج) ve **مجالس ثعلب** 585 ve **الحيوان** (5: 501) ve el-Meydânî (1: 261) ve **الأضداد** 279’da nispet olmaksızın vardır. Ve (بذج)’de daha önce geçti.
([7]) Asılda: "لها"; ve **المجمل**’de olanı tespit ettim.
([8]) Ru’be b. el-Accâc’a aittir. **اللسان** (همد).
([9]) Asılda "همزته الأرض"; tahriftir. Ve **المجمل**’de: "**وهمز به الأرض**: vurdu". Ve **القاموس**’ta: "**وهمزت به الأرض**: onu yere serdin". Ve **اللسان**’da vârid olmamıştır.
([10]) Ve böylece **إصلاح المنطق** 475’te vârid olmuştur. Ve onun عجز’ını **المجمل**’de inşâd etti. Ve **اللسان**’da (همز) el-Yebt rivayeti:
إذا لقيتك في شحط تكاشرني *** وأن تغيبت كنت الهامز اللمزه
([11]) Onu **المجمل**’de de inşâd etti.
([12]) **الميم** asılda ضبطtan ihmal edilmiştir; ve **المجمل**’de sükûn ile, **اللسان**’da kesre ile ضبط ettim.
([13]) **اللسان**’da: "ağladı; ve denildi: ağlar gibi yaptı".
([14]) Onun şahidi, Üsâme el-Hüzelî’nin sözüdür; ve (ذعط)’ta daha önce geçti:
إذا بلغوا مصرهم عوجلوا *** من الموت بالهميع الذاعط
([15]) Asılda: "السد"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الهمر: صب الدمع والماء، يقال: همره فانهمر. قال تعالى: ﴿ففتحنا أبواب السماء بماء منهمر﴾ [القمر/11] وهمر ما في الضرع: حلبه كله، وهمر الرجل في الكلام، وفلان يهامر الشيء أي: يجرفه، ومنه: همر له من ماله: أعطاه، والهميرة: العجوز.

##### Türkçe

- **الهمر**: gözyaşını ve suyu dökmek; denilir: **همره** böylece **فانهمر**. Yüce Allah dedi: ﴿ففتحنا أبواب السماء بماء منهمر﴾ [القمر/11]. Ve memedeki olanı **همر**: onun tamamını sağdı. Ve adam sözde **همر** (yaptı). Ve falan kimse şeye **يهامر**; yani: onu sürükleyip götürür. Ondandır: ona malından **همر**: ona verdi. Ve **الهميرة**: yaşlı kadın.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه م ر
ماء منهمر وهمره‏:‏ صبّه‏.‏
وسحاب هامر‏.‏
وهمرت عينه بالدمع وهملت‏.‏
ومن المجاز‏:‏ همر في كلامه‏:‏ أكثر‏.‏
وخطيب مهمر‏.‏
وفلان مهذار مهمار‏.‏

##### Türkçe

ه م ر
**ماء منهمر** ve **وهمره**: onu döktü.
Ve **سحاب هامر**.
Ve **وهمرت عينه بالدمع** ve **وهملت**.
Ve mecazdan: **همر في كلامه**: çoğalttı.
Ve **خطيب مهمر**.
Ve falan **مهذار مهمار**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَمْرُ: الصَّبُّ* قوله« الهمر الصب» بابه ضرب ونصر كما في القاموس.. غيره: الهَمْرُ صَبُّ الدمع والماء والمطر.
هَمَرَ الماءُ والدَّمْعُ يَهْمِرُ هَمْراً: صَبَّ؛ قال ساعدة بن جؤية: وجاءَ خَلِيلاه إِليها، كِلاهما
يَفِيضُ دُموعاً، لا يَرِيثُ هُمُورُها
وانْهَمَرَ كَهَمَر، فهو هامِرٌ ومُنْهَمِرٌ: سال. وهَمَرَ الماءَ والدمعَ وغيره يَهْمِرُه هَمْراً: صَبَّه. والهَمْرَة: الدُّفْعَةُ من المطر. والهَمَّارُ: السحاب السَّيَّال؛ قال:
أَناخَتْ بهَمَّارِ الغَمامِ مُصَرِّحٍ،
يَجُودُ بمطلُوقٍ من الماءِ أَصْحَمَا
وهَمَرَ الكلام يَهْمِرُه هَمْراً: أَكثر فيه. ورجل مِهْمارٌ: كثير الكلام. والهَمْرُ: شدة العَدْوِ. وهَمَرَ الفرسُ الأَرضَ يَهْمِرُها هَمْراً واهْتَمَرها: وهو شدة ضربه إِياها بحوافره؛ وأَنشد:
عَزَازَة ويَنْهَمِرنَ ما انْهَمَرْ
وهَمَرَ ما في الضَّرْع أَي حلَبَه كله. وهَمَرَ له من ماله أَي أَعطاه. ورجل هَمَّارٌ ومِهْمارٌ ومِهْمَر أَي مِهْذارٌ يَنْهَمِرُ بالكلام؛ وقال يمدح رجلاً بالخَطابَةِ:
تَرِيغُ إِليه هَوادي الكلام،
إِذا خَطِلَ النَّثِرُ المِهْمَرُ
الأَزهري: الهَمَّارُ النَّمَّامُ. قال الأَزهري: صوابه الهَمَّاز، بالزاي، فأَما الهَمَّارُ فالمِكْثارُ. والمِهْمارُ: الذي يَهْمِرُ عليك الكلامَ هَمْراً أَي يكثر. واهْتَمَر الفرسُ إِذا جرى.
والهَمرَى: الصَّخَّابة من النساء. والهَمْرَةُ: والدَّمْدَمَةُ، وقيل: الدَّمْدَمَةُ بغضب. وهَمَرَ الغُزْرُ الناقةَ يَهْمِرُها هَمْراً: جَهَدَها، وحكى بعضهم هَمَزَها، وليس بصحيح.
والهَمِرُ واليَهْمُورُ: من أَسماء الرمال؛ قال الشاعر:
من الرِّمالِ هَمِرٌ يَهْمُورُ
وقال الشاعر:
يُهامِرُ السَّيْلَ ويُولي الأَخْشَبَا
والهَمْرَةُ: خَرَزَة الحُبِّ يُستعطف بها الرجالُ؛ يقال: يا هَمْرَةُ اهْمِرِيه، ويا غَمْرَةُ اغْمُرِيِه، إِن أَقبل فَسُرِّيه، وإِن أَدبر فَضُرِّيه. ورجل هَمِر: غليظ سمين. وبنو هَمْرة: بطن. وبنو هُمَيْر: بطن منهم.

##### Türkçe

**الهَمْرُ**: dökme/akıtma. Sözü: «**الهمر الصب**»; babı **ضرب** ve **نصر**’dır, **القاموس**’ta olduğu gibi.. Başkası: **الهَمْرُ** gözyaşını, suyu ve yağmuru dökmektir.

Su ve gözyaşı **هَمَرَ** **يَهْمِرُ** **هَمْراً**: döktü/aktı; **ساعدة بن جؤية** dedi ki:
وجاءَ خَلِيلاه إِليها، كِلاهما
يَفِيضُ دُموعاً، لا يَرِيثُ هُمُورُها

Ve **انْهَمَرَ** ( **هَمَر** gibi), o hâlde o **هامِرٌ** ve **مُنْهَمِرٌ**’dir: aktı. Ve suyu, gözyaşını ve başkasını **هَمَرَ** **يَهْمِرُه** **هَمْراً**: onu döktü. Ve **الهَمْرَة**: yağmurdan bir itiş/sağanak. Ve **الهَمَّارُ**: akıcı bulut; dedi ki:
أَناخَتْ بهَمَّارِ الغَمامِ مُصَرِّحٍ،
يَجُودُ بمطلُوقٍ من الماءِ أَصْحَمَا

Ve sözü **هَمَرَ** **يَهْمِرُه** **هَمْراً**: onda çoğalttı. Ve **مِهْمارٌ** adam: çok sözlü. Ve **الهَمْرُ**: koşmanın şiddeti. Ve at yeri **هَمَرَ** **يَهْمِرُها** **هَمْراً** ve **اهْتَمَرها**: nal(lar)ıyla onu şiddetle dövmesidir; ve inşad etti:
عَزَازَة ويَنْهَمِرنَ ما انْهَمَرْ

Ve memedeki şeyi **هَمَرَ**: yani hepsini sağdı. Ve malından ona **هَمَرَ**: yani ona verdi. Ve **هَمَّارٌ** ve **مِهْمارٌ** ve **مِهْمَر** adam: yani **مِهْذارٌ**; sözle **يَنْهَمِرُ**. Ve bir adamı hitabetle överken dedi:
تَرِيغُ إِليه هَوادي الكلام،
إِذا خَطِلَ النَّثِرُ المِهْمَرُ

**الأَزهري**: **الهَمَّارُ** laf taşıyan (**النَّمَّامُ**)dır. **الأَزهري** dedi ki: doğrusu **الهَمَّاز**’dır, **بالزاي**; ama **الهَمَّارُ** ise çok söyleyen (**المِكْثارُ**)dır. Ve **المِهْمارُ**: sana sözü **هَمْراً** olarak **يَهْمِرُ**; yani çoğaltır. Ve at **اهْتَمَر**: koştuğu zaman. Ve **الهَمرَى**: kadınlardan gürültücü/çığırtkan olan. Ve **الهَمْرَةُ**: ve **الدَّمْدَمَةُ**; ve denildi ki: **الدَّمْدَمَةُ** öfkeyle. Ve bol sütlüler (**الغُزْرُ**) deveyi **هَمَرَ** **يَهْمِرُها** **هَمْراً**: onu yordu; bazısı **هَمَزَها**yı hikâye etti, doğru değildir.

Ve **الهَمِرُ** ve **اليَهْمُورُ**: kumların adlarındandır; şair dedi ki:
من الرِّمالِ هَمِرٌ يَهْمُورُ

Ve şair dedi ki:
يُهامِرُ السَّيْلَ ويُولي الأَخْشَبَا

Ve **الهَمْرَةُ**: erkeklerin kendisiyle yumuşatılıp kendine çekildiği sevgi boncuğu (**خَرَزَة الحُبِّ**); denir ki: يا **هَمْرَةُ** **اهْمِرِيه**، ويا **غَمْرَةُ** **اغْمُرِيِه**، إِن أَقبل فَسُرِّيه، وإِن أَدبر فَضُرِّيه. Ve **هَمِر** adam: kalın, şişman. Ve **بنو هَمْرة**: bir batın. Ve **بنو هُمَيْر**: onlardan bir batın.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه م ر * * هَمَر * الماء والدمع صَبَّه وبابه نصر و * انْهَمَرَ * الماء سأل

##### Türkçe

* ه م ر * * **هَمَر** * suyu ve gözyaşını döktü; babı **نصر**’dır. Ve * **انْهَمَرَ** * su aktı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

همره، أي الدمع والماء والمطر ونحوها، يهمره، بالكسر، ويهمره، بالضم، همرا: صبه، فهمر هو يهمر، بالكسر، قال ساعدة بن جؤية:
  وجاء خليلاه إليها كـلاهـمـا                      يفيض دموعا لا يريث همورها وانهمر الدمع والمطر، كهمر: سال، فهو هامر ومنهمر. همر ما في الضرع، أي حلبه كله. من المجاز: همر الكلام يهمره همرا: أكثر منه، كذا في النسخ، وفي بعض الأصول: فيه، ويؤيده ما في الأساس: همر في كلامه: أكثر. همر الفرس الأرض يهمرها همرا: ضربها بحوافره شديدا، كاهتمرها، وقيل: حفرها بها. همر الغزر الناقة يهمرها همرا: جهدها، وحكى بعضهم همزها، بالزاي، وليس بصحيح. همر له من ماله، أي أعطاه. الهمار كشداد: السحاب السيال، كالهامر، قال:
  أناخت بهمار الغمام مـصـرح                      يجود بمطلوق من الماء أصحما

  من المجاز: الهمار: الرجل الكثير الكلام المهذار ينهمر بالكلام، كالمهمار والمهمر، كمحراب ومنبر، واليهمور، الأخير من أسماء الرمال، كما سيأتي، وقد ذكره الصاغاني بمعنى الكثير الكلام. وخطيب مهمر: مكثر، قال الشاعر يمدح رجلا بالخطابة:
  تريغ إليه هوادي الكلام                      إذا خطل النثر المهمر وقال الأزهري: المهمار: الذي يهمر عليك الكلام، أي يكثر. والهمرة، بالفتح: الهصرة، وهي خرزة التأخيذ، وقد أعادها المصنف ثانيا، وفيه نظر. الهمرة: الدفعة من المطر، الهمرة: الدمدمة، وقيل: بغضب، نقله الصاغاني وابن منظور، وهو مجاز. الهمرة: خرزة للتأخيذ، وهي الهصرة التي ذكرها قريبا، وفيه تكرار لا يخفى، قال الصاغاني: وهي خرزة الحب، زاد في اللسان: يستعطف بها الرجال، يقال: يا همرة اهمريه ويا غمرة اغمريه، إن أقبل فسريه، وإن أدبر فضريه. وبنو همرة: بطن من العرب. وظبية همير: حسنة الجسم، هكذا في النسخ، والذي في التكملة: ظبي همير: سبط الجسم. الهمر ككتف: الغليظ السمين من الرجال. الهمر: الرمل الكثير، كاليهمور، قال الشاعر:
  من الرمال همر يهمور قلت: هو للعجاج، والرواية من الحفاف. ونعيم بن همار، كشداد: صحابي وهو أصح الوجوه في اسم أبيه، وقد تقدم في هبر، وهو من بني غطفان، نزل الشام. والهمرى، كجمزى، المرأة الصخابة الكثيرة الكلام كأنها سيل منهمر، وهو مجاز. والهيمرة، كحيدرة، والهمير، كأمير، هكذا في النسخ، وفي التكملة، والهميرة: العجوز الفانية الكبيرة. واهتمر الفرس: جرى كما يهمر السيل، وهو مجاز. وبنو همير كزبير، بطن من بني همرة. وهمره يهمره، بالكسر، فانهمر، أي هدمه فانهدم، نقله الصاغاني. وانهمر الماء: انسكب وسال كانهمل، وكذلك الدمع والمطر. انهمرت الشجرة: انحتت عند الخبط، نقله الصاغاني. وهو يهامر الشيء، أي يجرفه، نقله الصاغاني. وأنشد للعجاج:
  يهامر السهل ويولي الأخشبا وفي اللسان: يهامر السيل. ومما يستدرك عليه: الهمار، كشداد: النمام، هكذا نقله الليث، وقد نقد عليه الأزهري وغيره وقالوا: صوابه الهماز، بالزاي. قالوا: وأما الهمار فهو المكثر من الكلام.

##### Türkçe

**همره**, yani gözyaşı, su, yağmur ve benzerleri; onu döker, kesre ile; ve onu döker, zamme ile; **همرا**: onu döktü; artık **همر** odur, o döker, kesre ile. Sa‘ide b. Cü’eyye dedi:
  Ve iki dostu ona geldi, ikisi de                      gözyaşları taşar, onun dökmesini geciktirmez

Ve gözyaşı ve yağmur **انهمر** oldu; **كهمر**: aktı; artık o **هامر** ve **منهمر**’dir. **همر** memedeki şeyi, yani onun tamamını sağdı. Mecazdan: **همر الكلام يهمره همرا**: ondan çoğalttı; nüshalarda böyle; bazı asıllarda: onda; ve bunu, Esâs’ta olan destekler: **همر في كلامه**: çoğalttı. **همر الفرس الأرض يهمرها همرا**: onu toynaklarıyla şiddetle dövdü; **كاهتمرها**; ve denildi ki: onu onlarla kazdı. **همر الغزر الناقة يهمرها همرا**: onu yordu; bazıları **همزها**’yı, **بالزاي** ile, nakletti; ve doğru değildir. **همر له من ماله**, yani ona malından verdi. **الهمار** (Şeddâd gibi): akıcı bulut; **كالهامر**. Dedi:
  Bulutun **همار**’ı ile çöktü, açık bir yer                      suyun salıverilmişinden, koyu birinden cömertçe verir

  Mecazdan: **الهمار**: sözü çok olan, geveze adam; sözle **ينهمر** olur; **كالمهمار** ve **المهمر**; **كمحراب** ve **منبر** gibi; ve **اليهمور**; sonuncusu kumların adlarındandır, geleceği üzere; ve Sâğânî onu “sözü çok” manasında zikretti. Ve **خطيب مهمر**: çokça (konuşan); şair, bir adamı hitabetle överken dedi:
  Sözün öncüleri ona yönelir                      **المهمر** nesir saçmaladığında

Ve Ezherî dedi: **المهمار**: sana söz **يهمر** eden, yani çoğaltan kimsedir. Ve **الهمرة**, fetih ile: **الهصرة**’dir; o da **خرزة التأخيذ**’dir; ve musannif onu ikinci defa iade etti; bunda bakış vardır. **الهمرة**: yağmurdan bir defa (bir sağanak). **الهمرة**: **الدمدمة**’dir; ve denildi ki: öfkeyle; bunu Sâğânî ve İbn Manzûr nakletti; ve bu mecazdır. **الهمرة**: **خرزة للتأخيذ**’dir; o, az önce zikrettiği **الهصرة**’dir; bunda gizli olmayan bir tekrar vardır. Sâğânî dedi: ve o, sevgi boncuğudur. Lisân’da artırdı: onunla erkekler yumuşatılır; denilir: **يا همرة اهمريه ويا غمرة اغمريه، إن أقبل فسريه، وإن أدبر فضريه**. Ve **بنو همرة**: Araplardan bir batındır. Ve **ظبية همير**: güzel bedenli; nüshalarda böyle; Tekmile’de olan ise: **ظبي همير**: düzgün bedenli. **الهمر** (Ketif gibi): erkeklerden iri, şişman olan. **الهمر**: çok kum; **كاليهمور**. Şair dedi:
  Kumlardan **همر** **يهمور**

Dedim: o, A‘câc’ındır; rivayet ise **من الحفاف**’dandır. Ve **نعيم بن همار** (Şeddâd gibi): sahabîdir; babasının adında en sahih vecih budur; ve **هبر**’de geçti; o, Benî Ğatafân’dandır; Şam’a yerleşti. Ve **الهمرى** (Cemzâ gibi): gürültücü, sözü çok kadın; sanki o, dökülen bir seldir; ve bu mecazdır. Ve **الهيمرة** (Haydara gibi) ve **الهمير** (Emîr gibi); nüshalarda böyle; Tekmile’de ise **الهميرة**: tükenmiş, yaşlı koca karı. Ve **اهتمر الفرس**: selin döktüğü gibi koştu; ve bu mecazdır. Ve **بنو همير** (Zübeyr gibi): Benî Hemre’den bir batındır. Ve **همره يهمره**, kesre ile; sonra **فانهمر**; yani onu yıktı da yıkıldı; Sâğânî nakletti. Ve **انهمر الماء**: döküldü ve aktı; **كانهمل** gibi; gözyaşı ve yağmur da böyledir. **انهمرت الشجرة**: budakla vurma sırasında oyuldu; Sâğânî nakletti. Ve o, şeyi **يهامر** eder; yani onu sürükleyip götürür; Sâğânî nakletti. Ve A‘câc’a ait olarak okudu:
  Düzlüğü **يهامر** eder ve kayalığa yönelir

Ve Lisân’da: sel **يهامر** eder. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الهمار** (Şeddâd gibi): koğucu; Leys böyle nakletti; Ezherî ve başkaları onu tenkit etti ve dediler ki: doğrusu **الهماز**’dır, **بالزاي** ile. Dediler ki: **الهمار** ise, sözden çoğaltan kimsedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَمَرَهُ
1 هَمَرَهُ ذ , (S, A, K,) aor. هَمُرَ (S, K) and هَمِرَ , (K,) inf. n. هَمْرٌ, (S,) He, or it, poured it; out or forth; (S, A, K;) namely, water, (S, TA,) and tears, and rain, and the like. (TA.) ― -b2- هَمَرَ مَا فِى الضَّرْعِ He drew forth all the milk that was in the udder. (S, K.) ― -b3- هَمَرَ لَهُ مِنْ مَالِهِ (assumed tropical:) He gave to him of his property. (S, K.) ― -b4- هَمَرَ الكَلَامَ, (K,) or فى كَلَامِهِ, (A,) aor. هَمُرَ , inf. n. هَمْرٌ: (TA;) and بِالكَلَامِ ↓ اِنْهَمَرَ; (S;) (tropical:) He talked much. (K.) -A2- هَمَرَ, intrans.: see 7. in two places.

انهمر
7 انهمر ذ It poured; poured out or forth; (K;) said of rain, and of tears; (TA;) as also ↓ هَمَرَ, (K,) aor. هَمِرَ , inf. n. هُمُورٌ; (TA;) [and so, app., ↓ اهتمر, q. v.:] it flowed; said of water, (S, K,) of rain, and of tears; like انهمل: (TA:) and in like manner, عَيْنُهُ بِالدَّمْعِ ↓ هَمَرَتْ His eye flowed with tears; as also هَمَلَتْ. (A.) ― -b2- انهمر بالكلام: see 1.

اهتمر
8 اهتمر ذ : see 7. ― -b2- (tropical:) He (a horse) ran (S, K, TA) like a torrent. (TA.)

هَمِرٌ
هَمِرٌ ذ Much sand; as also ↓ يَهْمُورٌ. (K.)

هَمْرَةٌ
هَمْرَةٌ ذ A fall of rain. (K.) ― -b2- (tropical:) Angry speech. (Sgh, L, K.)

هَمَرَى
هَمَرَى ذ : see هَمَّارٌ.

هَمَّارٌ
هَمَّارٌ ذ A cloud pouring forth much rain; as also ↓ هَامِرٌ. (K.) ― -b2- Applied to a man, (S,) (tropical:) Loquacious, garrulous; babbling; a great talker; a babbler; or nonsensical, irrational, foolish, or delirious, in his talk; as also ↓ مِهْمَرٌ and ↓ مِهْمَارٌ (S, K) and ↓ يَهْمُورٌ. (Sgh, K.) And مِهْمَرٌ ↓ خَطِيبٌ (tropical:) An orator copious in speech. (A, TA) And ↓ هَمَرَى, applied to a woman, (tropical:) Clamorous; (K, TA:) abounding in talk or speech, like a pouring torrent. (TA.)

هَامِرٌ
هَامِرٌ ذ Pouring rain, and tears; as also ↓ مُنْهَمِرٌ. (TA.) See also هَمَّارٌ.

مِهْمَرٌ
مِهْمَرٌ ذ : see هَمَّارٌ; the former, in two places.

مِهْمَارٌ
مِهْمَارٌ ذ : see هَمَّارٌ; the former, in two places.

مُنْهَمِرٌ
مُنْهَمِرٌ ذ : see هَامِرٌ.

يَهْمُورٌ
يَهْمُورٌ ذ : see هَمِرٌ: -A2- and see also هَمَّارٌ.

##### Türkçe

هَمَرَهُ
1 **هَمَرَهُ** ذ , (S, A, K,) muzâri‘i **هَمُرَ** (S, K) ve **هَمِرَ** , (K,) mastarı **هَمْرٌ**, (S,) O, onu döktü; dışarı yahut ileri; (S, A, K;) yani suyu, (S, TA,) ve gözyaşlarını, ve yağmuru, ve benzerini. (TA.) ― -b2- **هَمَرَ مَا فِى الضَّرْعِ** Memede olan sütün hepsini çıkardı. (S, K.) ― -b3- **هَمَرَ لَهُ مِنْ مَالِهِ** (mecaz kabul edilerek:) Ona malından verdi. (S, K.) ― -b4- **هَمَرَ الكَلَامَ**, (K,) yahut **فى كَلَامِهِ**, (A,) muzâri‘i **هَمُرَ** , mastarı **هَمْرٌ**: (TA;) ve **اِنْهَمَرَ** ↓ **بِالكَلَامِ**; (S;) (mecaz:) Çok konuştu. (K.) -A2- **هَمَرَ**, lâzım: 7’ye bak; iki yerde.

انهمر
7 **انهمر** ذ O döküldü; dışarı yahut ileri döküldü; (K;) yağmur ve gözyaşı hakkında söylenir; (TA;) bunun gibi ↓ **هَمَرَ**, (K,) muzâri‘i **هَمِرَ** , mastarı **هُمُورٌ**; (TA;) [ve böylece, görünüşe göre, ↓ **اهتمر**, bkz.:] O aktı; su hakkında söylenir, (S, K,) yağmur ve gözyaşı hakkında; **انهمل** gibi: (TA:) ve aynı şekilde, **عَيْنُهُ بِالدَّمْعِ** ↓ **هَمَرَتْ** Gözü gözyaşıyla aktı; bunun gibi **هَمَلَتْ**. (A.) ― -b2- **انهمر بالكلام**: 1’e bak.

اهتمر
8 **اهتمر** ذ : 7’ye bak. ― -b2- (mecaz:) O (bir at) sel gibi koştu. (S, K, TA) (TA.)

هَمِرٌ
**هَمِرٌ** ذ Çok kum; bunun gibi ↓ **يَهْمُورٌ**. (K.)

هَمْرَةٌ
**هَمْرَةٌ** ذ Bir yağmur düşüşü. (K.) ― -b2- (mecaz:) Öfkeli söz. (Sgh, L, K.)

هَمَرَى
**هَمَرَى** ذ : **هَمَّارٌ**’a bak.

هَمَّارٌ
**هَمَّارٌ** ذ Çok yağmur döken bir bulut; bunun gibi ↓ **هَامِرٌ**. (K.) ― -b2- Bir adama uygulanınca, (S,) (mecaz:) Çok konuşan, geveze; saçmalayan; çok konuşan; geveze; yahut konuşmasında anlamsız, akıldışı, ahmak, yahut sayıklayan; bunun gibi ↓ **مِهْمَرٌ** ve ↓ **مِهْمَارٌ** (S, K) ve ↓ **يَهْمُورٌ**. (Sgh, K.) Ve **خَطِيبٌ** ↓ **مِهْمَرٌ** (mecaz:) Sözü bol bir hatip. (A, TA) Ve ↓ **هَمَرَى**, bir kadına uygulanınca, (mecaz:) Bağırıp çağıran; (K, TA:) sel gibi dökülen bir konuşma yahut sözle dolu. (TA.)

هَامِرٌ
**هَامِرٌ** ذ Dökülen yağmur ve gözyaşları; bunun gibi ↓ **مُنْهَمِرٌ**. (TA.) Ayrıca **هَمَّارٌ**’a bak.

مِهْمَرٌ
**مِهْمَرٌ** ذ : **هَمَّارٌ**’a bak; ilki, iki yerde.

مِهْمَارٌ
**مِهْمَارٌ** ذ : **هَمَّارٌ**’a bak; ilki, iki yerde.

مُنْهَمِرٌ
**مُنْهَمِرٌ** ذ : **هَامِرٌ**’e bak.

يَهْمُورٌ
**يَهْمُورٌ** ذ : **هَمِرٌ**’e bak: -A2- ve ayrıca **هَمَّارٌ**’a da bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَمَرَ
هَمَرَ I ,  U ( n. ac. هَمْر 1 ),
a.  Poured out; milked out.

b.  U ( n. ac. هَمْر 1 ) [ acc. or Fī ], Multiplied ( words ).

c.  Razed ( building ).

d.  Was poured out & c.

e.  [ La &  Min ], Gave a part of... to.

f.  Growled.

g.  Pawed ( the ground ).

h.  [ coll. ], Neighed.

هَاْمَرَ
هَاْمَرَ III ,
a.  Carried off.

اِنْهَمَرَ
اِنْهَمَرَ VII ,
a.  see I (d) .

b.  [ Bi ],  see I (b) .

c.  Crumbled away.

d.  Had its leaves beaten off ( tree ).

اِهْتَمَرَ
اِهْتَمَرَ VIII ,
a.  see I (g) .

b.  Flowed; ran swiftly.

هَمْر
هَمْر 1
a.  [ coll. ], Neigh, neighing.

هَمْرَة
هَمْرَة 1t ,
a.  Shower.

b.  Outburst, rage.

c.  Shell, charm.

هَمَرَى
هَمَرَى 4ya ,
a.  Clamorous ( woman ).

هَمِر
هَمِر 5 ,
a.  Big.

مِهْمَر
مِهْمَر 20 ,
a.  see 28 (a) .

هَاْمِر
هَاْمِر 21 ,
a.  Pouring.

هَمَّاْر
هَمَّاْر 28 ,
a.  Loquacious; babbler.

b.  see 21 .

مِهْمَاْر
مِهْمَاْر 45 ,
a.  see 28 (a) .

اِنْهَمَرَ
N. Ag. اِنْهَمَرَ VII ,
a.  see 21 .

##### Türkçe

**هَمَرَ**
**هَمَرَ** I, U (mastarı **هَمْر** 1),
a. Döktü; (sütü) sağdı.

b. U (mastarı **هَمْر** 1) [mef‘ûl hâliyle veya **فِي** ile], (sözleri) çoğalttı.

c. (Bir) binayı yerle bir etti.

d. Döküldü vb.

e. [**لِ** ve **مِن** ile], ...’dan bir kısmı ...’ya verdi.

f. Hırladı.

g. (Yeri) ayağıyla eşeledi.

h. [topluluk adı], Kişnedi.

**هَاْمَرَ**
**هَاْمَرَ** III,
a. Alıp götürdü.

**اِنْهَمَرَ**
**اِنْهَمَرَ** VII,
a. I (d)’ye bak.

b. [**بِ** ile], I (b)’ye bak.

c. Ufalanıp döküldü.

d. (Bir) ağacın yaprakları dövülüp döküldü.

**اِهْتَمَرَ**
**اِهْتَمَرَ** VIII,
a. I (g)’ye bak.

b. Aktı; hızlıca koştu (aktı).

**هَمْر**
**هَمْر** 1
a. [topluluk adı], Kişneme, kişneme sesi.

**هَمْرَة**
**هَمْرَة** 1t,
a. Sağanak.

b. Patlama, öfke.

c. Kabuk, muska.

**هَمَرَى**
**هَمَرَى** 4ya,
a. Gürültücü (kadın).

**هَمِر**
**هَمِر** 5,
a. Büyük.

**مِهْمَر**
**مِهْمَر** 20,
a. 28 (a)’ya bak.

**هَاْمِر**
**هَاْمِر** 21,
a. Dökülen.

**هَمَّاْر**
**هَمَّاْر** 28,
a. Çok konuşan; geveze.

b. 21’e bak.

**مِهْمَاْر**
**مِهْمَاْر** 45,
a. 28 (a)’ya bak.

**اِنْهَمَرَ**
Etken isim **اِنْهَمَرَ** VII,
a. 21’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

همر
هَمَرَ - يَهْمِرُ (هَمَرَ - يَهْمُرُ) - انْهَمَرَ - يَنْهَمِرُ - مُنْهَمِر
هَمَرَ - يَهْمِرُ (هَمَرَ - يَهْمُرُ) + كائنٌ + السائلَ أو الماءَ: يُسْقِطُه ويَصُبُّه ويُسِيْلُه بكثرة وغزارة
انْهَمَرَ - يَنْهَمِرُ: على وزن " انفعلَ " من " هَمَرَ - يَهْمِرُ ": فعل " هَمَرَ - يَهْمِرُ " عندما يقع بدافع ذاتي: ينصب ويتساقط من نفسه بكثرة وغزارة
مُنْهَمِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " انْهَمَرَ - يَنْهَمِرُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " سقوط الأشياء وخاصة السوائل من العالي"، وهي:
صَبَّ - يَصُبُّ، سَكَبَ - يَسْكُبُ، هَمَرَ - يَهْمِرُ (هَمَرَ - يَهْمُرُ)، دَرَّ - يَدُرُّ، هَالَ - يَهِيلُ، مَطَر - يمْطُرُ
منهمر
 	﴿كذبت قبلهم قوم نوح فكذبوا عبدنا وقالوا مجنون وازدجر (9) فدعا ربه أني مغلوب فانتصر (10) ففتحنا أبواب السماء بماء منهمر (11)﴾ القمر
مختار الصحاح
● [همر] ه م ر: هَمَر الماء والدمع صَبَّه وبابه نصر و انْهَمَرَ الماء سأل
معجم الفرائد القرآنية:
هـ م ر
"مُنْهَمِرٍ"  في قوله تعالـى :" فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ " (11) القمر .
الهَمْر : صبُّ الماء والدمع، وانهمر الماء أي سال وانسكب .
الراغب
همر
- الهمر: صب الدمع والماء، يقال: همره فانهمر. قال تعالى: }ففتحنا أبواب السماء بماء منهمر{ [القمر/11] وهمر ما في الضرع: حلبه كله، وهمر الرجل في الكلام، وفلان يهامر الشيء أي: يجرفه، ومنه: همر له من ماله: أعطاه، والهميرة: العجوز.
ملخص اللسان
1.     الهَمْرُ صَبُّ الدمع والماء والمطر.هَمَرَ الماءُ والدَّمْعُ يَهْمِرُ هَمْراً: صَبَّ؛والهَمْرَة: الدُّفْعَةُ من المطر.
2.     وانْهَمَرَ كَهَمَر، فهو هامِرٌ ومُنْهَمِرٌ: سال.والهَمَّارُ: السحاب السَّيَّال؛
3.     وهَمَرَ الكلام يَهْمِرُه هَمْراً: أَكثر فيه. ورجل مِهْمارٌ: كثير  الكلام. ورجل هَمَّارٌ ومِهْمارٌ ومِهْمَر أَي مِهْذارٌ يَنْهَمِرُ بالكلام؛
4.     والهَمْرُ: شدة العَدْوِ. وهَمَرَ الفرسُ الأَرضَ يَهْمِرُها هَمْراً  واهْتَمَرها: وهو شدة ضربه إِياها بحوافره؛
5.     وهَمَرَ له من ماله أَي أَعطاه.
6.     والهَمرَى: الصَّخَّابة من النساء.
7.     والهَمْرَةُ: والدَّمْدَمَةُ، وقيل:  الدَّمْدَمَةُ بغضب.
لسان العرب
● - همر: الهَمْرُ: الصَّبُّ* قوله« الهمر الصب» بابه ضرب ونصر كما في  القاموس.. غيره: الهَمْرُ صَبُّ الدمع والماء والمطر.  هَمَرَ الماءُ والدَّمْعُ يَهْمِرُ هَمْراً: صَبَّ؛ قال ساعدة بن جؤية:  وجاءَ خَلِيلاه إِليها، كِلاهما  يَفِيضُ دُموعاً، لا يَرِيثُ هُمُورُها  وانْهَمَرَ كَهَمَر، فهو هامِرٌ ومُنْهَمِرٌ: سال. وهَمَرَ الماءَ  والدمعَ وغيره يَهْمِرُه هَمْراً: صَبَّه. والهَمْرَة: الدُّفْعَةُ من المطر.  والهَمَّارُ: السحاب السَّيَّال؛ قال:  أَناخَتْ بهَمَّارِ الغَمامِ مُصَرِّحٍ،  يَجُودُ بمطلُوقٍ من الماءِ أَصْحَمَا  وهَمَرَ الكلام يَهْمِرُه هَمْراً: أَكثر فيه. ورجل مِهْمارٌ: كثير  الكلام. والهَمْرُ: شدة العَدْوِ. وهَمَرَ الفرسُ الأَرضَ يَهْمِرُها هَمْراً  واهْتَمَرها: وهو شدة ضربه إِياها بحوافره؛ وأَنشد:  عَزَازَة ويَنْهَمِرنَ ما انْهَمَرْ  وهَمَرَ ما في الضَّرْع أَي حلَبَه كله. وهَمَرَ له من ماله أَي أَعطاه.  ورجل هَمَّارٌ ومِهْمارٌ ومِهْمَر أَي مِهْذارٌ يَنْهَمِرُ بالكلام؛  وقال يمدح رجلاً بالخَطابَةِ:  تَرِيغُ إِليه هَوادي الكلام،  إِذا خَطِلَ النَّثِرُ المِهْمَرُ  الأَزهري: الهَمَّارُ النَّمَّامُ. قال الأَزهري: صوابه الهَمَّاز،  بالزاي، فأَما الهَمَّارُ فالمِكْثارُ. والمِهْمارُ: الذي يَهْمِرُ عليك  الكلامَ هَمْراً أَي يكثر. واهْتَمَر الفرسُ إِذا جرى.  والهَمرَى: الصَّخَّابة من النساء. والهَمْرَةُ: والدَّمْدَمَةُ، وقيل:  الدَّمْدَمَةُ بغضب. وهَمَرَ الغُزْرُ الناقةَ يَهْمِرُها هَمْراً:  جَهَدَها، وحكى بعضهم هَمَزَها، وليس بصحيح.  والهَمِرُ واليَهْمُورُ: من أَسماء الرمال؛ قال الشاعر:  من الرِّمالِ هَمِرٌ يَهْمُورُ  وقال الشاعر:  يُهامِرُ السَّيْلَ ويُولي الأَخْشَبَا  والهَمْرَةُ: خَرَزَة الحُبِّ يُستعطف بها الرجالُ؛ يقال: يا هَمْرَةُ  اهْمِرِيه، ويا غَمْرَةُ اغْمُرِيِه، إِن أَقبل فَسُرِّيه، وإِن أَدبر  فَضُرِّيه. ورجل هَمِر: غليظ سمين. وبنو هَمْرة: بطن. وبنو هُمَيْر: بطن  منهم.
مقاييس اللغة:
(همر) الهاء والميم والراء: أصلٌ يدلُّ على صَبٍّ وانصباب. وهَمَر دمْعه. وهَمَرَ الدّمعُ وانهمَرَ: سالَ. وفلانٌ يُهامِر الشَّيء، إذا أخذه جَرْفا. وهَمَر في كلامِهِ: أكثَرَ. وهو مِهمارٌ، أي كثير الكلام. وهَمَر له من مالِهِ، كأنَّه صَبّه له صَبَّاً.
القاموس المحيط:
هَمَرَهُ يَهْمِرُهُ ويَهْمُرُهُ صَبَّهُ، فَهَمَر هُوَ وانْهَمَرَ، ما في الضَّرْعِ حَلَبَهُ كُلَّه، الكلامَ أكثَرَ منه.
الفرسُ الأرضَ: ضَرَبَها بحوافره شديداً، كاهْتَمَرَها، الغُزْرُ الناقَةَ: جَهَدَها، له من مالِه: أعطاهُ. وكشَدَّاد: السَّحابُ السَّيَّالُ، كالهامِرِ، والكثيرُ الكلامِ المِهْذارُ، كالمِهْمَارِ والمِهْمَرِ واليَهْمُورِ. والهَمْرَةُ: الهَصْرَةُ، والدُّفْعَةُ من المَطَرِ، والدَّمْدَمَةُ بغَضَبٍ، وخَرَزَةٌ للتأخيذِ. يقالُ: يا هَمْرَةُ اهْمِرِيهِ. وبنُو هَمْرَةَ: بَطْنٌ. وظَبْيَةٌ هَمِيرٌ: حسنةُ الجسمِ. وككتِفٍ: الغليظُ السمينُ، والرَّمْلُ الكثيرُ، كاليَهْمُور. ونُعَيْمُ بنُ هَمَّارٍ، كشَدَّادٍ: صحابيٌّ. والهَمَرَى، كجَمَزَى: المرأةُ الصَّخَّابة.
والهَيْمَرَةُ والهَمِيرُ: العَجُوزُ الفانيةُ. واهْتَمَرَ الفَرَسُ: جَرَى. وبَنُو هُمَيْرٍ، كزُبَيْرٍ: بَطْنٌ.
وهَمَرَهُ يَهْمِرُهُ فانْهَمَرَ: هَدَمَهُ فانْهَدَمَ. وانْهَمَرَ الماءُ: انْسَكَبَ، وسالَ، الشَّجَرَةُ: انْحَتَّتْ عِنْدَ الخَبْطِ.
وهو يُهامِرُ الشيءَ، أي: يَجرُفُهُ.
تاج العروس:
همر
هَمَرَه أَي الدَّمْعَ والماءَ والمَطَرَ ونحوَها يَهْمِره بالكسْرِ ويَهْمُره بالضّم هَمْراً : صَبَّه فهَمَرَ هو يَهْمِرُ بالكَسْر قال ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة :
وجاءَ خليلاهُ إليها كِلاهمَا ... يَفيضُ دُموعاً لا يَريثُ هُمُورُها وانْهَمَرَ الدّمْعُ والمَطرُ كهَمَرَ : سالَ فهو هَامِرٌ ومُنْهَمِرٌ . هَمَرَ ما في الضَّرْعِ أَي حلَبَه كُلَّه . من المَجاز : هَمَرَ الكلامَ يَهْمِره هَمْراً : أَكْثَرَ منه كذا في النُّسخ وفي بعض الأُصول : فيه ويؤيّده ما في الأَساس : هَمَرَ في كلامِه : أَكْثَرَ . هَمَرَ الفَرَسُ الأَرْضَ يَهْمِرُها هَمْراً : ضرَبَها بحوافِرِه شديداً كاهْتَمَرَها وقيل : حفرَها بها . هَمَرَ الغُزْرُ الناقَةَ يَهْمِرُها هَمْراً : جَهَدَها وحكى بعضهم هَمَزَها بالزَّاي وليس بصحيح . هَمَرَ له من مالِه أَي أَعطاه . الهَمَّار كشَدَّاد : السَّحاب السَّيّال كالهَامِرِ قال :
أَناخَتْ بهَمَّارِ الغَمَامِ مُصَرِّحٍ ... يجودُ بمَطْلُوقٍ من الماءِ أَصْحَما
منَ المَجاز : الهَمَّار : الرَّجل الكثير الكلامِ المِهْذارُ ينهَمِرُ بالكلام كالمِهْمارِ والمِهْمَرِ كمِحْرابٍ ومِنْبَر واليَهْمُورِ الأَخير من أَسماء الرِّمال كما سيأْتي وقد ذكره الصَّاغانِيّ بمعنى الكَثيرِ الكَلامِ . وخطيبٌ مِهْمَرٌ : مُكْثِرٌ قال الشاعر يمدَح رَجلاً بالخَطَابة :
تَريغُ إليه هَوادِي الكَلامِ ... إذا خَطِلَ النَّثِرُ المِهْمَرُ وقال الأَزْهَرِيّ : المِهْمار : الذي يَهْمِر عليكَ الكلامَ أَي يُكْثِر . والهَمْرَةُ بالفتح : الهَصْرَة وهي خَرَزَةُ التّأْخيذ وقد أَعادَها المصنّف ثانياً وفيه نظرٌ . الهَمْرَة : الدُّفْعَة من المَطَرِ الهَمْرَةُ : الدَّمْدَمَةُ وقيل : بغَضَب نقله الصَّاغانِيّ وابن منظور وهو مَجاز . الهَمْرَة : خَرَزَةٌ للتّأْخيذ وهي الهَصْرَة التي ذكَرها قريباً وفيه تكرارٌ لا يَخفَى قال الصَّاغانِيّ : وهي خَرَزَةُ الحُبِّ زاد في اللسان : يُسْتَعْطَفُ بها الرِّجالُ يقال : يا هَمْرَةُ اهْمِرِيه ويا غَمْرَةُ اغْمُرِيه إن أَقبلَ فَسُرِّيه وإنْ أَدْبَرَ فضُرِّيه . وبَنُو هَمْرَةَ : بَطْنٌ من العرب . وظَبْيَةٌ هَمِيرٌ : حَسَنَةُ الجِسْم هكذا في النُّسخ والذي في التكملة : ظَبْيٌ هَمِيرٌ : سَبِطُ الجِسْمِ . الهَمِر ككَتِف : الغليظُ السَّمين من الرِّجال . الهَمِرُ : الرَّمْلُ الكثير كاليَهْمور قال الشاعر :
" من الرِّمال هَمِرٍ يَهْمُورِ قلت : هو للعجّاجِ والرواية من الحِفافِ . ونُعَيْم بن هَمّار كشَدّاد : صَحابيُّ وهو أَصَحُّ الوجوه في اسم أَبيه وقد تقدّم في هبر وهو من بني غَطَفانَ نَزلَ الشامَ . والهَمَرَى كجَمَزَى المرأَةُ الصَّخَّابة الكثيرةُ الكلام كأَنَّها سَيْلٌ مُنْهَمِر وهو مَجاز . والهَيْمَرَةُ كحَيْدَرَةٍ والهَمِير كأَمير هكذا في النُّسَخ وفي التكملة والهَمِيرَةُ : العجوزُ الفانيةُ الكبيرةُ . واهْتَمَرَ الفَرَسُ : جَرى كما يَهْمِر السيلُ وهو مَجاز . وبَنو هُمَيْرٍ كَزُبَير بطنٌ من بني هَمْرَةَ . وهَمَرَه يَهْمِرُه بالكسْر فانْهَمَر أَي هدمَه فانْهَدَم نقله الصَّاغانِيّ . وانْهَمَرَ الماءُ : انْسَكَبَ وسالَ كانْهَمَلَ وكذلك الدَّمْعُ والمَطَرُ . انْهَمَرَت الشَّجرةُ : انْحَتَّت عند الخبطِ نقله الصَّاغانِيّ . وهو يُهامِرُ الشيءَ أَي يَجرُفُه نقله الصَّاغانِيّ . وأَنشد للعجّاج :
" يُهامِرُ السَّهْلَ ويُولِي الأَخْشَبا وفي اللسان : يُهامِرُ السَّيْلَ . ومما يستدرك عليه : الهَمّار كشَدَّادٍ : النَّمَّامُ هكذا نقله الليث وقد نَقَدَ عليه الأَزْهَرِيّ وغيره وقالوا : صَوابُه الهَمَّاز بالزَّاي . قالوا : وأَمّا الهَمّار فهو المُكْثِرُ من الكلام

##### Türkçe

**همر**
**هَمَرَ - يَهْمِرُ** (**هَمَرَ - يَهْمُرُ**) - **انْهَمَرَ - يَنْهَمِرُ** - **مُنْهَمِر**
**هَمَرَ - يَهْمِرُ** (**هَمَرَ - يَهْمُرُ**) + bir varlık + sıvıyı veya suyu: onu düşürür, döker ve onu çokluk ve bollukla akıtır.
**انْهَمَرَ - يَنْهَمِرُ**: “**انفعلَ**” vezninde, “**هَمَرَ - يَهْمِرُ**”den: “**هَمَرَ - يَهْمِرُ**” fiilinin, özsel bir saikle vuku bulduğunda fiili: kendiliğinden çokluk ve bollukla dökülür ve düşüp akar.
**مُنْهَمِر**: “**انْهَمَرَ - يَنْهَمِرُ**”den, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil.

Ve lafız, “yüksekten şeylerin, özellikle sıvıların düşmesi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**صَبَّ - يَصُبُّ**، **سَكَبَ - يَسْكُبُ**، **هَمَرَ - يَهْمِرُ** (**هَمَرَ - يَهْمُرُ**)، **دَرَّ - يَدُرُّ**، **هَالَ - يَهِيلُ**، **مَطَر - يمْطُرُ**

**منهمر**
 	﴿Onlardan önce Nûh kavmi yalanladı; kulumuzu yalanladılar ve “deli” dediler ve azarlanıp sürüldü (9). Derken Rabbine dua etti: “Ben yenik düşürüldüm; öyleyse yardım et” (10). Bunun üzerine göğün kapılarını, **ماء منهمر** ile açtık (11)﴾ **القمر**

**مختار الصحاح**
● [**همر**] ه م ر: **هَمَر** suyu ve gözyaşını: onu döktü; babı **نصر**’dır. Ve **انْهَمَرَ** su: aktı.

**معجم الفرائد القرآنية:**
هـ م ر
“**مُنْهَمِرٍ**” Yüce sözünde: “**فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ**” (11) **القمر**.
**الهَمْر**: suyu ve gözyaşını dökmedir; ve **انهمر** su, yani aktı ve dökülüp saçıldı.

**الراغب**
**همر**
- **الهمر**: gözyaşını ve suyu dökmektir; “**همره**” denir, böylece **فانهمر**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ففتحنا أبواب السماء بماء منهمر**﴾ [**القمر/11**]. Ve **همر** memedeki şeyi: hepsini sağdı. Ve adam sözde **همر**: (sözde) taşkınlık etti. Ve falan kimse şeye **يهامر** eder, yani: onu sürükleyip götürür; bundan: ona malından **همر** etti: ona verdi. Ve **الهميرة**: kocakarıdır.

**ملخص اللسان**
1.     **الهَمْرُ**: gözyaşını, suyu ve yağmuru dökmektir. **هَمَرَ** su ve gözyaşı **يَهْمِرُ** **هَمْراً**: döktü; ve **الهَمْرَة**: yağmurdan bir itiş/sağanak darbesidir.
2.     Ve **انْهَمَرَ** **كهَمَر**; o hâlde o **هامِرٌ** ve **مُنْهَمِرٌ**’dir: aktı. Ve **الهَمَّارُ**: akıcı buluttur;
3.     Ve **هَمَرَ** sözü **يَهْمِرُه** **هَمْراً**: onda çoğalttı. Ve adam **مِهْمارٌ**: çok konuşandır. Ve adam **هَمَّارٌ** ve **مِهْمارٌ** ve **مِهْمَر**; yani **مِهْذارٌ**: sözle **يَنْهَمِرُ** eder;
4.     Ve **الهَمْرُ**: koşunun şiddetidir. Ve at, yeri **هَمَرَ** eder, **يَهْمِرُها** **هَمْراً** ve **اهْتَمَرها**: o, onu toynaklarıyla şiddetle dövmesidir;
5.     Ve ona malından **هَمَرَ**: yani ona verdi.
6.     Ve **الهَمرَى**: kadınlardan gürültücü olan.
7.     Ve **الهَمْرَةُ**: ve **الدَّمْدَمَةُ**; ve denildi ki: öfkeyle **الدَّمْدَمَةُ**.

**لسان العرب**
● - **همر**: **الهَمْرُ**: dökmedir* “**الهمر الصب**” sözü; babı **ضرب** ve **نصر**’dır, **القاموس**’ta olduğu gibi.. Başkası: **الهَمْرُ** gözyaşını, suyu ve yağmuru dökmektir. Su ve gözyaşı **هَمَرَ** eder, **يَهْمِرُ** **هَمْراً**: döktü; Saʿide b. Juʾeyye dedi:
  Ve iki dostu ona geldi, ikisi de ... gözyaşları taşar, onun **هُمُورُها**’sı gecikmez
  Ve **انْهَمَرَ** **كهَمَر**; o hâlde o **هامِرٌ** ve **مُنْهَمِرٌ**’dir: aktı. Ve suyu, gözyaşını ve başkasını **هَمَرَ** eder, **يَهْمِرُه** **هَمْراً**: onu döktü. Ve **الهَمْرَة**: yağmurdan bir itiş/sağanak darbesidir. Ve **الهَمَّارُ**: akıcı buluttur; dedi ki:
  Açık bir bulutun **هَمَّار**’ı ile konakladı, ... koyu suyun salıverilmişiyle cömertlik eder
  Ve sözü **هَمَرَ** eder, **يَهْمِرُه** **هَمْراً**: onda çoğalttı. Ve adam **مِهْمارٌ**: çok konuşandır. Ve **الهَمْرُ**: koşunun şiddetidir. Ve at, yeri **هَمَرَ** eder, **يَهْمِرُها** **هَمْراً** ve **اهْتَمَرها**: o, onu toynaklarıyla şiddetle dövmesidir; ve şu beyit okundu:
  **عَزَازَة** ve **يَنْهَمِرنَ** ne **انْهَمَرْ** ettiyse
  Ve memedeki şeyi **هَمَرَ**: yani hepsini sağdı. Ve ona malından **هَمَرَ**: yani ona verdi.
  Ve adam **هَمَّارٌ** ve **مِهْمارٌ** ve **مِهْمَر**; yani **مِهْذارٌ**: sözle **يَنْهَمِرُ** eder;
  Ve bir adamı hitabetle överken dedi:
  Sözün öncüleri ona yönelir, ... dağınık nesir **المِهْمَرُ** olduğunda
  **الأَزهري**: **الهَمَّارُ**: laf taşıyıcıdır. **الأَزهري** dedi: doğrusu **الهَمَّاز**’dır, **الزاي** ile; ama **الهَمَّارُ** ise çok konuşandır. Ve **المِهْمارُ**: sana sözü **هَمْراً** **يَهْمِرُ** eden, yani çoğaltandır. Ve at **اهْتَمَر** ettiğinde: koştu.
  Ve **الهَمرَى**: kadınlardan gürültücü olan. Ve **الهَمْرَةُ**: ve **الدَّمْدَمَةُ**; ve denildi ki: öfkeyle **الدَّمْدَمَةُ**. Ve **هَمَرَ** **الغُزْرُ** deveyi **يَهْمِرُها** **هَمْراً**: onu yordu; bazıları **هَمَزَها** diye nakletti, doğru değildir.
  Ve **الهَمِرُ** ve **اليَهْمُورُ**: kumların adlarındandır; şair dedi ki:
  Kumlardan **هَمِرٌ يَهْمُورُ**
  Ve şair dedi ki:
  **يُهامِرُ** seli ve **يُولي** **الأَخْشَبَا**
  Ve **الهَمْرَةُ**: erkeklerin kendisiyle gönlü alınan sevgi boncuğudur; “ey **هَمْرَةُ** onu **اهْمِرِيه**” denir; ve “ey **غَمْرَةُ** onu **اغْمُرِيِه**; eğer gelirse onu sevindir, eğer dönerse ona zarar ver.”
  Ve adam **هَمِر**: kaba, şişman. Ve **بنو هَمْرة**: bir batın. Ve **بنو هُمَيْر**: bir batın; onlardandır.

**مقاييس اللغة:**
(**همر**) **الهاء** ve **الميم** ve **الراء**: dökme ve dökülmeye delâlet eden bir asıldır. Ve gözyaşını **هَمَر** etti. Ve gözyaşı **هَمَرَ** etti ve **انهمَرَ**: aktı. Ve falan kimse şeye **يُهامِر** eder; onu sürükleyip alırsa. Ve sözünde **هَمَر** etti: çoğalttı. Ve o **مِهمارٌ**’dır; yani çok konuşandır. Ve ona malından **هَمَر** etti; sanki onu ona döke döke döktü.

**القاموس المحيط:**
Onu **هَمَرَهُ**: onu döktü; **يَهْمِرُهُ** ve **يَهْمُرُهُ**. Böylece o **هَمَر** etti ve **انْهَمَرَ** etti. Memedeki şeyi: hepsini sağdı. Sözü: ondan çoğalttı.
At, yeri: onu toynaklarıyla şiddetle dövdü; **كاهْتَمَرَها**. **الغُزْرُ** deveyi: onu yordu. Ona malından: ona verdi. Ve **كشَدَّاد**: akıcı bulut; **كالهامِرِ**. Ve çok konuşan, geveze; **كالمِهْمَارِ** ve **المِهْمَرِ** ve **اليَهْمُورِ**. Ve **الهَمْرَةُ**: **الهَصْرَةُ**; ve yağmurdan bir itiş/sağanak darbesi; ve öfkeyle **الدَّمْدَمَةُ**; ve büyüleme için bir boncuk. Denir ki: “ey **هَمْرَةُ** onu **اهْمِرِيهِ**.” Ve **بنو هَمْرَةَ**: bir batın. Ve **ظَبْيَةٌ هَمِيرٌ**: bedeni güzel. Ve **ككتِفٍ**: kaba şişman; ve çok kum; **كاليَهْمُور**. Ve **نُعَيْمُ بنُ هَمَّارٍ** **كشَدَّادٍ**: sahabîdir. Ve **الهَمَرَى** **كجَمَزَى**: gürültücü kadın.
Ve **الهَيْمَرَةُ** ve **الهَمِيرُ**: tükenmiş kocakarı. Ve at **اهْتَمَرَ** etti: koştu. Ve **بنو هُمَيْرٍ** **كزُبَيْرٍ**: bir batın.
Ve onu **هَمَرَهُ**: onu yıktı; **يَهْمِرُهُ**; böylece **فانْهَمَرَ**: yani onu yıktı da o yıkıldı. Ve su **انْهَمَرَ** etti: dökülüp saçıldı ve aktı. Ağaç: çırpma sırasında dökülüp parçalandı.
Ve o, şeye **يُهامِرُ** eder; yani: onu sürükleyip götürür.

**تاج العروس:**
**همر**
Onu, yani gözyaşını, suyu, yağmuru ve benzerlerini **هَمَرَه** eder; kesre ile **يَهْمِره** ve damme ile **يَهْمُره**; **هَمْراً**: onu döktü; böylece o, kesre ile **يَهْمِرُ** olarak **هَمَرَ** etti. **ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة** dedi:
وجاءَ خليلاهُ إليها كِلاهمَا ... يَفيضُ دُموعاً لا يَريثُ هُمُورُها
Ve gözyaşı ve yağmur **انْهَمَرَ** etti, **كهَمَر**: aktı; o hâlde o **هَامِرٌ** ve **مُنْهَمِرٌ**’dir. Memedeki şeyi **هَمَرَ** etti: yani hepsini sağdı. Mecazdan: sözü **هَمَرَ** etti, kesre ile **يَهْمِره** **هَمْراً**: ondan çoğalttı; nüshalarda böyle; bazı asıllarda: onda; ve bunu, **الأَساس**’taki “sözünde **هَمَرَ** etti: çoğalttı” destekler. At, yeri **هَمَرَ** eder, **يَهْمِرُها** **هَمْراً**: onu toynaklarıyla şiddetle dövdü; **كاهْتَمَرَها**; ve denildi ki: onunla kazdı. **الغُزْرُ** deveyi **هَمَرَ** eder, **يَهْمِرُها** **هَمْراً**: onu yordu; bazıları **هَمَزَها**yı **الزَّاي** ile nakletti, doğru değildir. Ona malından **هَمَرَ**: yani ona verdi. **الهَمَّار** **كشَدَّاد**: akıcı bulut; **كالهَامِرِ**; dedi ki:
أَناخَتْ بهَمَّارِ الغَمَامِ مُصَرِّحٍ ... يجودُ بمَطْلُوقٍ من الماءِ أَصْحَما
Mecazdan: **الهَمَّار**: çok konuşan, geveze adam; sözle **ينهَمِرُ** eder; **كالمِهْمارِ** ve **المِهْمَرِ** ( **كمِحْرابٍ** ve **مِنْبَر** ) ve **اليَهْمُورِ**; sonuncusu, ileride geleceği üzere kumların adlarındandır; **الصَّاغانِيّ** onu “çok konuşan” mânasında zikretti. Ve hatip **مِهْمَرٌ**: çokça konuşan; şair, bir adamı hitabetle överken dedi:
تَريغُ إليه هَوادِي الكَلامِ ... إذا خَطِلَ النَّثِرُ المِهْمَرُ
Ve **الأَزْهَرِيّ** dedi: **المِهْمار**: sana sözü **هَمْراً** **يَهْمِرُ** eden; yani çoğaltan. Ve **الهَمْرَةُ** fetha ile: **الهَصْرَة**’dır; o, büyüleme boncuğudur; musannif onu ikinci kez iade etti; bunda bir bakış vardır. **الهَمْرَة**: yağmurdan bir itiş/sağanak darbesidir. **الهَمْرَةُ**: **الدَّمْدَمَةُ**; ve denildi ki: öfkeyle; bunu **الصَّاغانِيّ** ve İbn Manzûr nakletti; bu mecazdır. **الهَمْرَة**: büyüleme için bir boncuktur; o, az önce zikrettiği **الهَصْرَة**’dır; bunda gizli olmayan bir tekrar vardır. **الصَّاغانِيّ** dedi: o, sevgi boncuğudur; **اللسان**’da bir ziyade: erkeklerin kendisiyle gönlü alınır; denir ki: “ey **هَمْرَةُ** onu **اهْمِرِيه** ve ey **غَمْرَةُ** onu **اغْمُرِيه**; eğer gelirse onu sevindir, eğer dönerse ona zarar ver.” Ve **بَنُو هَمْرَةَ**: Araplardan bir batındır. Ve **ظَبْيَةٌ هَمِيرٌ**: bedeni güzel; nüshalarda böyle; **التكملة**’de olan: **ظَبْيٌ هَمِيرٌ**: bedeni düzgün. **الهَمِر** **ككَتِف**: erkeklerden kaba şişman. **الهَمِرُ**: çok kum; **كاليَهْمور**; şair dedi ki:
" من الرِّمال هَمِرٍ يَهْمُورِ
Dedim ki: bu, **العجّاج**’ındır; rivayet **الحِفاف**’dandır. Ve **نُعَيْم بن هَمّار** **كشَدّاد**: sahabîdir; babasının adında en sahih vecih budur; **هبر**’de geçmişti; **بني غَطَفان**’dandır; Şam’a yerleşti. Ve **الهَمَرَى** **كجَمَزَى**: gürültücü, çok konuşan kadın; sanki o, **سَيْلٌ مُنْهَمِر**’dir; bu mecazdır. Ve **الهَيْمَرَةُ** **كحَيْدَرَةٍ** ve **الهَمِير** **كأَمير**; nüshalarda böyle; **التكملة**’de: **الهَمِيرَةُ**: tükenmiş, yaşlı kocakarı. Ve at **اهْتَمَرَ** etti: selin **يَهْمِر** etmesi gibi koştu; bu mecazdır. Ve **بَنو هُمَيْرٍ** **كَزُبَير**: **بني هَمْرَة**’den bir batındır. Ve onu **هَمَرَه** eder, kesre ile **يَهْمِرُه**; böylece **انْهَمَر**: yani onu yıktı da o yıkıldı; bunu **الصَّاغانِيّ** nakletti. Ve su **انْهَمَرَ** etti: dökülüp saçıldı ve aktı; **كانْهَمَلَ** gibi; gözyaşı ve yağmur da böyledir. Ağaç **انْهَمَرَت** etti: çırpma sırasında dökülüp parçalandı; bunu **الصَّاغانِيّ** nakletti. Ve o, şeye **يُهامِرُ** eder: yani onu sürükleyip götürür; bunu **الصَّاغانِيّ** nakletti. Ve **العجّاج**’dan şu beyit okundu:
" يُهامِرُ السَّهْلَ ويُولِي الأَخْشَبا
Ve **اللسان**’da: **يُهامِرُ السَّيْلَ**. Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **الهَمّار** **كشَدَّادٍ**: laf taşıyıcıdır; bunu **الليث** böyle nakletti; **الأَزْهَرِيّ** ve başkaları onu tenkit etti ve dediler ki: doğrusu **الهَمَّاز**’dır, **الزَّاي** ile. Dediler ki: ama **الهَمّار** ise sözden çoğaltandır.
