# همز — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85%D8%B2/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [همز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: همز

باب الهاء والزّاي والميم معهما
ه ز م، ه م ز، ز ه م مستعملات هزم: الهَزْمُ: غَمْزُك الشَّيءَ تَهْزِمُه بيدك فينهزِمُ في جَوْفِه، كما تَغْمِزُ الفتاةَ فتنهزمُ وكذلك القِربةُ تنهزم في جوفها والاسم: الهزمة، وجمعُه: هُزوم، قال: حتّى إذا ما بِلّتِ العُكُوما من قَصَبِ الأَجْوافِ والهُزُوما وقال:
ولكنّه خانتْ كعوبُ قـنـاتِـه		وما هَزَمَتْ أُنبوبُه كَفَّ أَخْرقا
وغيثٌ هَزِمٌ مُتَهَزِّمٌ لا يَسْتَمْسِكُ،كأنه مُنْهزِمٌ عن مائِهِ، وكذلك: هَزِمُ السَّحاب أو هزيمُهُ ويُقال: هَزِمٌ: القومُ، والاسمُ: الهَزيمةُ والهِزِّمَى.
وأصابتهُمْ هازِمٌة من هَوازمِ الدَّهْر، أي: داهيةٌ كاسِرة.
والهَزْمةُ: ما تطامَنَ مِن الأَرْضِ.
والهزائم: العِجافُ من الدَّوابِّ، الواحدة: هزيمة.
والمِهْزامُ: عُودٌ يُجْعَل في رأسِه نارٌ، لُعبةٌ لصِبيْانِ العَرَب.
همز:

الهَمْزُ: العَصْرُ، تقول: هَمَزْتُ رأسَه، وهَمَزْت الجَوْزَة بكفي. وإنّما سُمِّيَتِ الهَمْزة في الحروف، لأنّها تُهْمَزُ، فَتُهَتُّ فَتُهْمَز عن مُخْرَجها. تقول: يَهُتُّ فلانٌ هتًّأ، إذا تكلَّم بالهمز.
والهَمّاُز والهُمَزَةُ: مَنْ يَهْمُِ أخاه في قفاه من خلفه بعَيْب. واللُّمَزَةُ: في الاستقبال. قال: وإن تَغَيَّبْتُ كنتَ الهامزَ اللُّمَزَه زهم: لحمٌ زَهِمٌ، أي: مُنْتِنٌ، والزُّهُومةُ: ريحُه.
والزُّهْمُ: لحم الوحش من غير أن يكون فيه زُهُومة، ولكنّه اسم له خاصّ.

### Türkçe

باب **الهاء** و**الزّاي** و**الميم** معهما
ه ز م، **ه م ز**، ز ه م kullanımdadır.

**هزم**: **الهَزْمُ**: Senin bir şeyi elinle sıkıp bastırmandır; onu sıkıp bastırırsın da o, iç boşluğunda çöker; tıpkı kız çocuğunu sıkıp bastırman da onun çökmesi gibi. Aynı şekilde kırba da iç boşluğunda çöker. İsim: **الهزمة**; çoğulu: **هُزوم**. Dedi ki:
“Ta ki **العُكُوما** ıslanıncaya kadar, iç boşlukların kamışından ve **الهُزُوما**dan.”
Ve dedi ki:
“Fakat onun mızrağının topukları hainlik etti;
ve onun borusu, beceriksiz birinin avucunu **هَزَمَتْ** etmedi.”

Ve **غيثٌ هَزِمٌ مُتَهَزِّمٌ**: tutunmaz; sanki suyundan geri çekilmiş (**مُنْهزِمٌ**) gibidir. Aynı şekilde: **هَزِمُ السَّحاب** yahut **هزيمُهُ**. Ve denir: **هَزِمٌ**: kavim; isim: **الهَزيمةُ** ve **الهِزِّمَى**.

Ve onlara, dehrin **هَوازمِ**inden bir **هازِمٌة** isabet etti; yani: kırıp geçiren bir musibet.

Ve **الهَزْمةُ**: yerden alçalmış olan şeydir.

Ve **الهزائم**: binek hayvanlarından zayıf düşmüş olanlardır; teki: **هزيمة**.

Ve **المِهْزامُ**: başına ateş konulan bir çubuktur; Arap çocukları için bir oyundur.

**همز**:

**الهَمْزُ**: sıkmadır; dersin ki: “Başını **هَمَزْتُ**”; ve “Cevizi avucumla **هَمَزْتُ**.” Harflerdeki **الهَمْزة** ancak, **تُهْمَزُ** diye adlandırıldı; böylece o, parçalanır (**تُهَتُّ**) da, çıkış yerinden **تُهْمَز** edilir. Dersin ki: “Falan kimse **يَهُتُّ** bir **هتًّأ**”; yani hemze ile konuştuğu zaman.

Ve **الهَمّاُز** ve **الهُمَزَةُ**: kardeşini arkasından, ensesinde ayıpla **يَهْمُِ** eden kimsedir. Ve **اللُّمَزَةُ**: yüz yüze olandır. Dedi ki: “Eğer kaybolursam, sen **الهامزَ اللُّمَزَه** olursun.”

**زهم**: **لحمٌ زَهِمٌ**; yani: kokmuş. Ve **الزُّهُومةُ**: onun kokusudur.

Ve **الزُّهْمُ**: içinde **زُهُومة** bulunmaksızın vahşi hayvan etidir; fakat o, ona mahsus özel bir addır.
