# همش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [همش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: همش

الهَمْشةُ: الكلامُ والحركةُ، هَمَشَ وهَمِشَ القومُ فهم
يَهْمَشُون ويَهْمِشُون وتَهامَشُوا. وامرأَة هَمَشى الحديثِ، بالتحريك: تُكْثِرُ الكلامَ وتُجَلَّبُ. والهَمِشُ: السريعُ العملُ بأَصابِعه. وهَمَشَ الجرادُ: تحرَّك ليَثُور. والهَمْشُ: العَضُّ، وقيل: هو سُرْعَة الأَكلِ. قال أَبو منصور: الذي قاله الليث في الهَمْش أَنه العَضُّ غيرُ صحيح، وصوابه الهَمْس، بالسين، فصحَّفه، قال: وأَخبرني المنذري عن أَبي الهيثم أَنه قال: إِذا مضَغَ الرجلُ الطعامَ وفُوهُ مُنْضَمٌّ قيل: هَمَشَ يَهمِشُ هَمْشاً. وروى ثعلب عن ابن الأَعرابي قال: يقال للجراد إِذا طُبِخَ في المِرْجَل الهَمِيشةُ، وإِذا سُوِّيَ على النار فهو المَحْسُوسُ. قال ابن السكيت: قالت امرأَة من العرب لامرأَة ابنها طَفَّ حَجْرُكِ وطابَ نَشْرُك وقالت لابنتها: أَكَلْتِ هَمْشاً، وحَطَبْتِ قَمْشاً دعَتْ على امرأَة ابنها أَن لا يكون لها ولَد ودَعَت لابْنَتِها أَن تَلِدَ حتى تُهامِشَ أَولادَها في الأَكْل أَي تُعاجِلَهم، وقولُها حَطَبْتِ قَمْشاً أَي حطَبَ لك ولدُكِ من دِقِّ الحَطَبِ وجلِّه. ويقال للناس إِذا كثروا بمكان فأَقبلوا وأَدْبَرُوا واختلطوا: رأَيتهم يَهْتَمِشُون ولهم هَمْشةٌ، وكذلك الجراد إِذا كان في وِعاء فغَلى بعضُهُ في بعض وسمعتَ له حركة تقول: له هَمَشةٌ في الوعاء. ويقال: إِن البراغيث لتَهْتَمِشُ تحْت جَنْبي فتُؤْذيني باهْتِماشها. ابن الأَعرابي: الهَمْشُ والهَمَشُ كثرةُ الكلام والخَطَل في غير صواب؛ وأَنشد:
وهَمِشُوا بكَلِمٍ غير حَسَنْ
قال الأَزهري: وأَنشدَنِيه المنذريُّ وهَمَشُوا، بفتح الميم، ذكره عن أَبي الهيثم. واهْتَمَشَت الدابةُ إِذا دبَّت دَبِيباً.

### Türkçe

**الهَمْشةُ**: söz ve hareket; kavim **هَمَشَ** ve **هَمِشَ** etti; artık onlar **يَهْمَشُون** ve **يَهْمِشُون** ederler; ve **تَهامَشُوا** ettiler. Ve (bir) kadın **هَمَشى الحديثِ**, harekeli olarak: sözü çoğaltır ve yaygara koparır. Ve **الهَمِشُ**: parmaklarıyla işi çabuk olan. Ve çekirge **هَمَشَ** etti: kabarmak için hareket etti. Ve **الهَمْشُ**: ısırma; ve denildi ki: o, yemenin süratidir. Ebû Mansûr dedi: Leys’in **الهَمْش** hakkında söylediği, onun ısırma olduğu, sahih değildir; doğrusu **الهَمْس**’tir, **السين** ile; onu tashif etti. Dedi: Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o dedi: erkek yemeği çiğnediği ve ağzı kapalı olduğu zaman “**هَمَشَ يَهمِشُ هَمْشاً**” denilir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: çekirgeye, kazan içinde pişirildiği zaman **الهَمِيشةُ** denilir; ateş üzerinde düzeltildiği zaman ise o **المَحْسُوسُ**’tur. İbnü’s-Sikkît dedi: Araplardan bir kadın, oğlunun karısına dedi ki: “Taşın taştı ve yayılışın hoş oldu”; ve kızına dedi ki: “**أَكَلْتِ هَمْشاً** ve **حَطَبْتِ قَمْشاً**.” O, oğlunun karısına beddua etti: ona çocuk olmasın; ve kızına dua etti: doğursun da, çocuklarını yemekte **تُهامِشَ** edinceye kadar; yani onlara acele etsin. Ve onun “**حَطَبْتِ قَمْشاً**” sözü: yani çocuğun sana odunun incesinden ve kalınından odun topladı. Ve insanlara, bir yerde çoğaldıkları zaman, gelip gittikleri ve karıştıkları vakit, “Onları **يَهْتَمِشُون** ederken gördüm ve onların bir **هَمْشةٌ**’si vardır” denilir. Aynı şekilde çekirge de, bir kap içinde olduğu zaman, bir kısmı bir kısmının içinde kaynadığında ve ona bir hareket işittiğinde, “Onun kapta bir **هَمَشةٌ**’si vardır” dersin. Ve denilir: “Pireler, yanımın altında mutlaka **تَهْتَمِشُ** eder de, **باهْتِماشها** ile bana eziyet eder.” İbnü’l-A‘râbî: **الهَمْشُ** ve **الهَمَشُ**, sözün çokluğu ve doğru olmayan yerde saçmalık; ve inşad etti:

وَهَمِشُوا بكَلِمٍ غير حَسَنْ

Ezherî dedi: Münzirî onu bana “**وَهَمَشُوا**”, mîm’in fethiyle, inşad etti; onu Ebû’l-Heysem’den zikretti. Ve binek **اهْتَمَشَت** etti; yavaş yavaş yürüdüğü zaman.
