# هملج (ه-م-ل-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%84%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85%D9%84%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - م - ل - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%84%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

**الهاء** ve **الجيم**

**جهضم**: **تَجَهْضَمَ الفَحْلُ** akranlarının üzerine (öyle) yaptı; yani: göğsüyle onların üzerine yükseldi. Ve iki yanı **جَهْضَمُ** olan bir deve; yani: iki yanı geniş. Aynı şekilde adam (da).
Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri olan, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: **اسْجهرَّتِ الرِّماحُ**; yani: sana doğru geldi. Ve **اسجهرّ النّبات**; yani: uzadı. Dedi ki:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilkilerin yavrularından. Ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve günler beni onların **هَجارِسِها**’sından attı; yani: onun şiddetleri ve onun dehşetli musibetleri.

**جرهس**: Ve **الجرهاس**: iri (cüsseli) olan. Aslanı vasfederek dedi ki:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o, yemin (lafzı)nda da (kullanılır). Dedi ki:
يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا
قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا
Ve **لبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte sürat.

**جرهد**: **أجْرَهدَّ القوم**: kastı kastettiler. Ve **اجرهدَّ الطّريق**; yani: devam etti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü, iri deve. Dedi ki:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
serapta, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra dağın uçlarını andırır.
Ve **الدَّهْنَجُ**: ondan yüzük taşları kazınan yeşil çakıl; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir dildir: senin atı ileri sürmende ve onu azarlamanda. Denir ki: ata binen ilk kişi Âdem oğlu,
katil; kardeşinin üzerine yürüdü de bir atı azarladı ve dedi: **هجِ الدّم**; diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** üzerine kısalttılar.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: büyüğün yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: **الهِرْجابُ** develerden: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. el-A‘câc dedi ki:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denir ki: o ketendendir. Dedi ki:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi. Sonra Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar; Allah da onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, yığılmış, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**; yani: toplanmış.

**جهبل**: **امرأةٌ جَهْبَلةٌ**: çirkin, kötü yüzlü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binek hayvanının sürat ve salınış içinde yürüyüşünün güzelliği. Erkek ve dişi; ikisinin sıfatı: **هملاج**.
Ve **هَمْلَجْ**. Ve **أَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ**: nazlandırılmış, boyun eğen. el-A‘câc dedi ki:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%84%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهِمْلاجُ من البَراذينِ: واحد الهَماليج، ومشيُها الهَمْلَجَة، فارسيٌّ معرَّب.

##### Türkçe

**الهِمْلاجُ**: **البَراذينِ**’den (olan)dır; onun teki **الهَماليج**’dir; onun yürüyüşü **الهَمْلَجَة**’dir; Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%84%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهِمْلاجُ: من البراذين واحد الهَمالِيج، ومشيها الهَمْلَجَة، فارسي معرّب. والهَمْلَجَة والهِمْلاجُ: حُسْنُ سير الدابة في سُرْعة؛ وقد هَمْلَجَ. والهِمْلاجُ: الحَسَنُ السير في سُرْعَة وبَخْتَرَةٍ؛ وقوله أَنشده ثعلب:
يُحْسِنُ في مَنْحاتِه الهَمالِجا،
يُدْعى هَلُمَّ داجِناً مُدامِجَا
الهَمالِجُ: جمع الهَمْلَجة في السير أَي ان هذا البعير السَّانيَ يحسن المشي بين البئر والحوض. ودابة هِمْلاج: واحد الهَمالِيج، الذكر والأُنثى في ذلك سواء؛ قال زهير:
عَهْدِي بهم يومَ باب القَرْيتَينِ، وقد
زالَ الهَمالِيجُ بالفُرْسانِ واللُّجُمِ
وهِمْلاجُ الرجلِ: مَرْكَبُه ونحو ذلك. وأَمرٌ مُهَمْلَجٌ: مُنْقاد. وأَمرٌ مُهَمْلَجٌ: مُذَلَّلٌ؛ وقال العجاج:
قد قَلَّدُوا أَمرَهمُ المُهَمْلَجا
ابن الأَعرابي: شاة هِمْلاجٌ لا مُخَّ فيها؛ وأَنشد:
أَعْطَى خَلِيلي نَعْجةً هِمْلاجَا
رَجاجةً، إِنَّ لها رَجاجا
والرَّجاجةُ: الضعيفة التي لا نِقْيَ لها. ورجال رَجاجٌ: ضُعَفاء.

##### Türkçe

**الهِمْلاجُ**: bardoğalardan (براذين) bir tanesi; onun çoğulu **الهَمالِيج**; onun yürüyüşü **الهَمْلَجَة**dır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve **الهَمْلَجَة** ile **الهِمْلاجُ**: bir binek hayvanının süratteki yürüyüşünün güzelliğidir; ve (fiil olarak) **هَمْلَجَ**. Ve **الهِمْلاجُ**: süratte ve salınarak yürüyüşte yürüyüşün güzelliğidir; ve onun sözü; Sa‘leb’in rivayet ederek okuttuğu:
يُحْسِنُ في مَنْحاتِه الهَمالِجا،
يُدْعى هَلُمَّ داجِناً مُدامِجَا

**الهَمالِجُ**: yürüyüşte **الهَمْلَجة**nin çoğuludur; yani bu su çeken deve, kuyu ile yalak arasında yürümeyi güzel yapar. Ve **هِمْلاج** bir binek hayvanı: **الهَمالِيج**in tekilidir; erkek ve dişi bunda eşittir; Züheyr dedi:
عَهْدِي بهم يومَ باب القَرْيتَينِ، وقد
زالَ الهَمالِيجُ بالفُرْسانِ واللُّجُمِ

Ve kişinin **هِمْلاجُ**u: onun biniti ve bunun benzeri şeydir. Ve **مُهَمْلَجٌ** bir iş: boyun eğen. Ve **مُهَمْلَجٌ** bir iş: zelil kılınmış; ve ‘Accâc dedi:
قد قَلَّدُوا أَمرَهمُ المُهَمْلَجا

İbnü’l-A‘râbî: **هِمْلاجٌ** bir koyun: onda ilik yoktur; ve okuttu:
أَعْطَى خَلِيلي نَعْجةً هِمْلاجَا
رَجاجةً، إِنَّ لها رَجاجا

Ve **الرَّجاجةُ**: iliği olmayan zayıf (dişi)dir. Ve **رَجاجٌ** adamlar: zayıflardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%84%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهملاج، بالكسر، من البراذين  : واحد الهماليج. والبرذون واحد البراذين. وهو المسمى برهوان، وهو  المهملج. و  مشيه  الهملجة  وهو  فارسي معرب  : حسن سير الدابة في سرعة. وقد هملج. والهملاج: الحسن السير في سرعة وبخترة. عن ابن الأعرابي:  شاة هملاج: لا مخ فيها لهزالها  . وأنشد:
  أعطى خليلي نعجة هملاجا
  رجاجة، إن لها رجاجا  وأمر مهملج  ، بفتح اللام، أي  مذلل منقاد  . وقال العجاج:
  قد قلدوا أمرهم المهملجا وهملاج الرجل: مركبه.

##### Türkçe

**الهملاج**; kesre ile; **البراذين**’den (olan): **الهماليج**’in biridir. **البرذون**, **البراذين**’in biridir. Ve o, **رهوان** diye adlandırılandır; ve o, **المهملج**’dir. Ve onun yürüyüşü **الهملجة**’dir; ve o, Farsça olup Arapçalaştırılmıştır: binek hayvanının yürüyüşünün süratte güzel olması. Ve **هملج** etti. Ve **الهملاج**: süratte ve salınarak güzel yürüyüştür. İbnü’l-A‘râbî’den: **شاة هملاج**: zayıflığından dolayı onda ilik olmayan (koyun). Ve inşad etti:

  “Dostum bana **نعجة هملاجا** verdi
  titrek; şüphesiz onun için titreme vardır.”

Ve **أمر مهملج**, **اللام**’ın fethi ile; yani boyun eğdirilmiş, itaatkâr. Ve el-‘Accâc dedi:

  “Onlar işlerini **المهملجا**’ya gerdanlık yaptılar.”

Ve **هملاج الرجل**: onun biniti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%84%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَمْلَجَ
Q. 1 هَمْلَجَ ذ , (L, Msb,) inf. n. هَمْلَجَةٌ, (S, L, K, &c.,) He (a hackney, or pacing horse, بِرْذَوْن, S, L, &c., i. e. a رَهَوَان, TA,) went an easy and quick pace; (Msb;) he (a hackney, or pacing horse, or a beast,) went a good and quick pace; he went at a good and quick and graceful pace; (L;) he (a beast of carriage) went a good pace. (Abridgment of the 'Eyn.) See نَصَبَ السَّيْرَ.

هَمْلَجَةٌ
هَمْلَجَةٌ ذ , as a simple subst., (An easy and quick, or good and quick, or good and quick and graceful, or good, pace of a hackney, or pacing horse, or beast of carriage:] pl. هَمَالِجُ. (L.)

هِمْلَاجٌ
هِمْلَاجٌ ذ , (S, K, &c.,) used as the act. part. n. of هَمْلَجَ, (Abridgment of the 'Eyn,) whence it would seem that the regular form of the act. part. n., مُهَمْلِجٌ, has not been used, (Msb,) an epithet applied to a hackney, or pacing horse, بِرْذَوْن, (S, K, &c,) or a beast of carriage, (L,) both to the male and female, (L, Msb,) Going, or that goes, an easy and quick pace; (Msb;) a good and quick pace; a good and quick and graceful pace; (L;) a good pace: (Abridgment of the 'Eyn:) syn. مُهَمْلِجٌ: (K: in the CK مُهَمْلَجٌ:) a man's beast for riding: (L:) pl. هَمَالِيجُ: (S:) a Persian word, arabicized: (S, L, K:) [but I have not found its original in a Persian lexicon]. ― -b2- شَاةٌ هِمْلَاجٌ A sheep in which is no marrow, by reason of its leanness. (K.)

أَمْرٌ مُهَمْلَجٌ
أَمْرٌ مُهَمْلَجٌ ذ An affair rendered manageable, or easy. (L, K.) ― -b2- An affair proved by experience. (L.)

##### Türkçe

هَمْلَجَ
Q. 1 **هَمْلَجَ** ذ , (L, Msb,) mastar ismi **هَمْلَجَةٌ**, (S, L, K, &c.,) O (bir binek atı, yahut rahvan at, **بِرْذَوْن**, S, L, &c., yani bir **رَهَوَان**, TA,) kolay ve hızlı bir yürüyüşle yürüdü; (Msb;) o (bir binek atı, yahut rahvan at, yahut bir hayvan) iyi ve hızlı bir yürüyüşle yürüdü; iyi ve hızlı ve zarif bir yürüyüşle yürüdü; (L;) o (yük hayvanı) iyi bir yürüyüşle yürüdü. (el-‘Ayn’ın ihtisarı.) **نَصَبَ السَّيْرَ**’e bak.

هَمْلَجَةٌ
**هَمْلَجَةٌ** ذ , yalın bir isim olarak, (Bir binek atının, yahut rahvan atın, yahut yük hayvanının [kolay ve hızlı, yahut iyi ve hızlı, yahut iyi ve hızlı ve zarif, yahut iyi, yürüyüşü:] çoğulu **هَمَالِجُ**. (L.)

هِمْلَاجٌ
**هِمْلَاجٌ** ذ , (S, K, &c.,) **هَمْلَجَ**’nın ism-i fâili olarak kullanılır, (el-‘Ayn’ın ihtisarı,) bundan, düzenli ism-i fâil kalıbı olan **مُهَمْلِجٌ**’in kullanılmamış olduğu anlaşılır, (Msb,) bir binek atına, yahut rahvan ata, **بِرْذَوْن**, (S, K, &c,) yahut bir yük hayvanına, (L,) hem erkeğe hem dişiye, (L, Msb,) sıfat olarak söylenir: kolay ve hızlı bir yürüyüşle giden, yahut giden; (Msb;) iyi ve hızlı bir yürüyüşle; iyi ve hızlı ve zarif bir yürüyüşle; (L;) iyi bir yürüyüşle: (el-‘Ayn’ın ihtisarı:) eşanlamlısı **مُهَمْلِجٌ**: (K: CK’de **مُهَمْلَجٌ**:) bir adamın binmek için olan hayvanı: (L:) çoğulu **هَمَالِيجُ**: (S:) Farsça bir kelimedir, Arapçalaştırılmıştır: (S, L, K:) [fakat ben onun aslını bir Farsça sözlükte bulmadım]. ― -b2- **شَاةٌ هِمْلَاجٌ**: zayıflığından dolayı iliği olmayan bir koyun. (K.)

أَمْرٌ مُهَمْلَجٌ
**أَمْرٌ مُهَمْلَجٌ** ذ: idare edilebilir kılınmış, yahut kolaylaştırılmış bir iş. (L, K.) ― -b2- tecrübe ile sabit olmuş bir iş. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%84%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَمْلَجَ
هَمْلَجَ
a.  Ambled.

هَمْلَجَة
هَمْلَجَة 51t , ( pl. هَمَاْلِجُ 47 ),
a.  Amble.

هَمْلَجَ
N. P. هَمْلَجَ I ,
a.  Manageable.

##### Türkçe

هَمْلَجَ
هَمْلَجَ
a.  Ambled.

هَمْلَجَة
هَمْلَجَة 51t , ( çoğ. **هَمَاْلِجُ** 47 ),
a.  Amble.

هَمْلَجَ
N. P. **هَمْلَجَ** I ,
a.  Yönetilebilir.
