# همم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: همم

باب الهاء مع الميم
هم، م ه مستعملان
هم:
الهَمُّ: ما هَمَمْتَ به في نفسك. تقول: أهمَّني هذا الأمر.
والهَمُّ: الحزن.
والهمّةُ: ما هَمَمْتَ بهِ من أَمْرٍ لتَفْعَلَهُ. يُقالُ: إنّه لعَظيمُ الهِمَّةِ، وإنّه لصغيرُ الهِمَّةِ.
ويُقال: أهمّني الشّيء، أي: أحزنني. وهَمَّني، أذابَني.
والمُهْمّاتُ من الأمور: الشَّدائد.
والهُمامُ: الملِكُ لعِظَم هِمّته. وتقول: لا يَكاُد ولا يَهُمُّ كَوْداً ولا همّاً ولا مَهَمَّةً ولا مَكادةً.
والهَميمُ: دبيبُ هوامِّ الأرض. والهَواُّم: ما كان من خَشاشِ الأَرْض، نحو العقاربِ وشِبْهِها، الواحدةُ: هامّة، لأنّها تَهِمُّ، أي: تَدِبُّ.
والانهمامُ في ذَوَبان الشّيءِ واستِرخاِئِه بعد جموده وصلابته، مثل الثَّلْج إذا ذاب. تقول: قد انهمَّ. وآنهمّتِ البقولُ إذا طُبِخَتْ في القِدْر.
والهامومُ من الشَّحمِ كثيرُ الإِهالة. قال:
وآنْهَمَّ هامُومُ السَّديفِ الواري
والهَمْهَمَةُ: نحو أصوات البقَر والفِيَلةِ وأَشباه ذلك.
والهَمْهَمَةُ: تردُّدُ الزئير في الصَّدْر من الهمِّ والحُزن. ويقال للقَصَب إذا هزَّتْه الرّيح: إنّه لَهْمُهوٌم، ويُقال للحمارِ إذا ردَّد نَهيقَهُ في صدرِه، إنّه لَهِمْهيمٌ. قال:
خَلَّى لها سِرْبُ أُولاها وهيّجـهـا		ومن خَلْفِها لاحِقُ الصُّقْلَينِ هِمْهِيم
وأَحَبُّ الأَسماء إلى اللهِ: عبدُ الله وهمّام لأنه ما من أحدٍ إلاّ ويَهُمُّ بأمر من الأمور، رشَدَ أو غَوَى. ويقال: هو يَتَهَمَّم رأسَه، أي: يفليه.
وسحابةٌ هَموم، أي: صبّابةٌ للمَطَر. والهِمُّ: الشَّيخ الفاني.
مه:
مَهْ: زجرٌ ونهيٌ. ومَهْمَهْتُ قلتُ لهُ: مَهْ مَهْ.
والمَهْمَهُ: الخَرْقُ الواسعُ الأَملسُ.
وأمّا مهما فإنّ أصلها: ماما، ولكن أبدلوا من الألف الأولى هاء ليختلف اللفظ. ف ما الأولى هي ما الجزاء، وما الثانية هي التي تزاد تأكيداً لحروف الجزاء مثل أينما ومَتَى ما وكيفما. والدليل على ذلك أنّه ليس شيء من حروف الجزاء إلاّ وما تزاد فيه. قال الله تعالى: "وإمّا تثقفنَّهم في الحرب" الأصل: إن تثقفهم.

### Türkçe

باب **الهاء** مع **الميم**
**هم**، **م ه** kullanımdadırlar
**هم**:
**الهَمُّ**: nefsinde kendisiyle hemmettiğin şey. Dersin: Bu iş beni hemmetti.
Ve **الهَمُّ**: hüzün.
Ve **الهمّةُ**: yapmak için bir işten hemmettiğin şey. Denilir: O, elbette büyük **الهِمَّةِ** sahibidir; ve o, elbette küçük **الهِمَّةِ** sahibidir.
Ve denilir: Şey beni hemmetti; yani: beni hüzünlendirdi. Ve beni hemmetti; beni eritti.
Ve işlerden **المُهْمّاتُ**: şiddetlerdir.
Ve **الهُمامُ**: himmetinin büyüklüğünden dolayı melik. Ve dersin: Neredeyse ne bir çaba ile çabalar, ne bir hem ile hemmeder, ne bir **مَهَمَّةً** ile, ne bir **مَكادةً** ile.
Ve **الهَميمُ**: yerin haşeratının debîbi. Ve **الهَواُّم**: yerin haşeratından olan şeydir; akrepler ve benzerleri gibi; bir tanesi: **هامّة**; çünkü o **تَهِمُّ** eder; yani: debîb eder.
Ve **الانهمامُ**, şeyin erimesinde ve donukluğu ve katılığı sonrası gevşeyip yumuşamasındadır; eridiği zaman kar gibi. Dersin: Hemmetti. Ve **آنهمّتِ** otlar, tencerede pişirildiği zaman.
Ve yağdan **الهامومُ**, çok içyağıdır. Dedi ki:
وآنْهَمَّ هامُومُ السَّديفِ الواري
Ve **الهَمْهَمَةُ**: sığırların ve fillerin sesleri ve bunun benzerleri gibi.
Ve **الهَمْهَمَةُ**: hem ve hüzünden göğüste kükremenin tekrarlanmasıdır. Ve kamışa, rüzgâr onu salladığı zaman, denilir: O, elbette **لَهْمُهوٌم**dur; ve eşeğe, anırmasını göğsünde tekrarladığı zaman, denilir: O, elbette **لَهِمْهيمٌ**dir. Dedi ki:
خَلَّى لها سِرْبُ أُولاها وهيّجـهـا		ومن خَلْفِها لاحِقُ الصُّقْلَينِ هِمْهِيم
Ve Allah’a isimlerin en sevgilisi: Abdullah ve Hemmâm’dır; çünkü hiç kimse yoktur ki işlerden bir iş ile hemmetmesin; doğru yola erdi yahut saptı. Ve denilir: O, başını **يَتَهَمَّم** eder; yani: onu bitler.
Ve **سحابةٌ هَموم**: yani: yağmura dökücü.
Ve **الهِمُّ**: fânî ihtiyardır.
**مه**:
**مَهْ**: azarlama ve nehiydir. **مَهْمَهْتُ**: ona “**مَهْ مَهْ**” dedim.
Ve **المَهْمَهُ**: geniş, düz çöldür.
Ve amma **مهما**; onun aslı: **ماما**dır; fakat lafız farklı olsun diye ilk eliften bir **هاء** bedel ettiler. Şu hâlde birinci **ما**, ceza **ما**sıdır; ikinci **ما** ise, **أينما** ve **مَتَى ما** ve **كيفما** gibi ceza harflerini te’kîd için ziyade edilendir. Bunun delili şudur: ceza harflerinden hiçbir şey yoktur ki onda **ما** ziyade edilmesin. Allah Teâlâ dedi ki: "وإمّا تثقفنَّهم في الحرب" aslı: "إن تثقفهم".
