# همي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [همي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: همي

هَمَتْ عينُه هَمْياً وهُمِيًّا وهَمَياناً: صَبَّتْ دمعها ؛ عن اللحياني ، وقيل: سالَ دَمْعُها، وكذلك كلُّ سائل من مطر وغيره، قال : وليس هذا من الهائم في شيء؛ قال مُساوِر بن هند:
حتى إذا أَلْقَحْتها تَقَمَّما،
واحْتَمَلَتْ أَرْحامُها منه دَمَا،
مِن آيِلِ الماء الذي كان هَمَى
آيلُ الماء: خاثِرُه، وقيل: الذي قد أَتى عليه الدهرُ، وهو بالخاثر هنا أَشبه لأَنه إِنما يصف ماء الفحل، وهَمَت السماء. ابن سيده: وهَمَت عينُه تَهْمُو صَبَّتْ دُموعها ، والمعروف تَهْمِي، وإِنما حكى الواو اللحياني وحده. والأَهماء: المياه السائلة. ابن الأعرابي: هَمَى وعَمى كل ذلك إذا سالَ . ابن السكيت: كلُّ شيءٍ سَقَطَ منك وضاعَ فقد هَمَى يَهْمِي. وهَمَى الشَّيءُ هَمْياً: سقط؛ عن ثعلب. وهَمَتِ النَّاقةُ هَمْياً: ذَهَبَتْ على وجْهها في الأَرض لزَعْيٍ ولغيره مُهْمَلةً بل راعٍ ولا حافظ، وكذلك كلُّ ذاهِبٍ وسائلٍ.
والهِمْيانُ: هِمْيانُ الدراهم، بكسر الهاء ، الذي تُجعل فيه النَّفَقَةُ. والهمْيانُ: شِدادُ السَّراوِيل؛ قال ابن دُرَيْد: أَحسبه فارسّياً معرَّباً.
وهِمْيانُ بنُ قُحافَة السَّعْدِي: اسم شاعر ، تكسر هاؤُه وترفع. والهَمْيانُ: موضع ؛ أَنشد ثعلب:
وإِنَّ امْرأَ أَمْسَى، ودُونَ حَبِيبِه
سَواسٌ فوادِي الرَّسِّ فالهَمَيانِ
لَمُعْتَرِفٌ بالنَّأْيِ ، بَعْدَ اقْتِرابِه،
ومَعْذُورةٌ عَيْناهُ بالهَمَلانِ
وهَمَتِ الماشيةُ إذا نَدَّت للرَّعْي. وهوامِي الإبل: ضَوالُّها . وفي الحديث: أَنَّ رجلاً سأَل النبيَّ،صلى الله عليه وسلم، فقال إِنَّا نُصِيبُ هَواميَ الإبلِ، فقال لضالَّةُ المُؤْمِنِ حَرَقُ النارِ؛ أَبو عبيدة: الهَوامِيِ الإِبلُ المُهمَلة بلا راعٍ، وقد هَمَتْ تَهْمِي فهي هَامِيةٌ إذا ذَهَبَتْ على وَجْهِها؛ ناقة هامِيةٌ وبَعير هامٍ ، وكلُّ ذاهِبٍ وجارٍ من حَيوانٍ أَو ماء فهو هامٍ ؛ ومنه: هَمَى المطرُ، ولعله مقلوب من هامَ يَهِيمُ. وكلُّ ذاهب وسائل من ماءٍ أَو مطر أَو غيره فقد هَمَى ؛ وأَنشد:
فَسَقَى دِيارَكِ ، غَيْرَ مُفْسِدِها،
صَوْبُ الرَّبِيعِ ودِيمةٌ تَهْمِي
يعني تسِيل وتَذْهَب.
الليث: هَمَى اسم صنم؛ وقول الجعدي أَنشده أَبو الهيثم:
مِثْلُ هِمْيانِ العَذَرَاى بَطْنُه،
يَلْهَزُ الرَّوْضَ بِنُقْعانِ النَّفَلْ
ويروى:
أَبْلَقُ الحَقْوَيْنِ مَشْطُوبُ الكَفَل
مَشْطُوبٌ أَي في عجزه طرائقُ أَي خُطوطٌ وشُطُوبٌ طويل غير مُدَّورٍ، والهِمْيانُ: المِنْطَقةُ؛ يقول: بَطْنُه لَطِيف يُضَمُّ بَطْنُه كما يُضَمُّ خَصْرُ العَذْراء، وإنما خص العَذْراء بضمّ البطنِ دون الثيِّبِ لأَن الثيِّب إذا وَلَدت مرة عَظُم بَطنُها. والهِمْيانُ: المِنْطَقة كُنَّ يَشددن به أَحْقِيَهُنَّ، إما تِكَّةٌ وإما خَيْطٌ، ويَلْهَزُ: يأْكل، والنُّقْعانُ: مُسْتَقَرُّ الماء. ويقال: هَما والله لقد قال كذا ، بمعنى أَمَا والله .

### Türkçe

**هَمَتْ** onun gözü **هَمْياً** ve **هُمِيًّا** ve **هَمَياناً**: gözyaşını döktü; **اللحياني**’den. Ve denildi: gözyaşı aktı; ve bunun gibi yağmur ve başkası gibi her akıcı şey. Dedi: Bu, hiçbir şeyde **الهائم**’den değildir; **مُساوِر بن هند** dedi:

حتى إذا أَلْقَحْتها تَقَمَّما،
واحْتَمَلَتْ أَرْحامُها منه دَمَا،
مِن آيِلِ الماء الذي كان هَمَى

**آيلُ الماء**: onun pıhtılaşmışı; ve denildi: üzerinden zaman geçmiş olan; ve burada pıhtılaşmış olana daha benzer; çünkü o ancak aygırın suyunu vasfeder. Ve **هَمَت** gök. **ابن سيده**: ve **هَمَت** onun gözü **تَهْمُو**: gözyaşlarını döktü; ve bilinen **تَهْمِي**’dir; **اللحياني** yalnız başına **الواو**’yu rivayet etti. Ve **الأَهماء**: akan sular. **ابن الأعرابي**: **هَمَى** ve **عَمى**; bunların hepsi, aktığı zaman. **ابن السكيت**: senden düşen ve kaybolan her şey, muhakkak **هَمَى يَهْمِي** olmuştur. Ve **هَمَى** şey **هَمْياً**: düştü; **ثعلب**’den. Ve **هَمَتِ** dişi deve **هَمْياً**: yeryüzünde kendi yüzü üzere, bir ürkme sebebiyle ve başkasıyla, başıboş, ne çoban ne de koruyucu olmaksızın gitti; ve bunun gibi giden ve akan her şey.

Ve **الهِمْيانُ**: dirhemlerin **هِمْيانُ**’ı; **الهاء**’nın kesresiyle; nafakanın içine konulduğu şey. Ve **الهمْيانُ**: şalvarların bağları; **ابن دُرَيْد** dedi: onu Farsça Arapçalaştırılmış sanıyorum.

Ve **هِمْيانُ بنُ قُحافَة السَّعْدِي**: bir şairin adı; **هاؤُه** kesrelenir ve ref‘ olunur.

Ve **الهَمْيانُ**: bir yer; **ثعلب** inşad etti:

وإِنَّ امْرأَ أَمْسَى، ودُونَ حَبِيبِه
سَواسٌ فوادِي الرَّسِّ فالهَمَيانِ
لَمُعْتَرِفٌ بالنَّأْيِ ، بَعْدَ اقْتِرابِه،
ومَعْذُورةٌ عَيْناهُ بالهَمَلانِ

Ve **هَمَتِ** davar, otlamaya kaçtığı zaman. Ve **هوامِي الإبل**: onların kaybolmuşları. Ve hadiste: bir adam Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sordu; dedi ki: Biz **هَواميَ الإبلِ**’e rastlıyoruz; o da dedi ki: Müminin yitiği ateşin yakıtıdır. **أَبو عبيدة**: **الهَوامِيِ الإِبلُ** çobansız başıboş bırakılmış develerdir; ve **هَمَتْ تَهْمِي** olmuştur; o hâlde o, kendi yüzü üzere gittiği zaman **هَامِيةٌ**’dir; **ناقة هامِيةٌ** ve **بَعير هامٍ**; ve hayvandan yahut sudan her giden ve akan şey **هامٍ**’dir; ondan: **هَمَى** yağmur; ve belki **هامَ يَهِيمُ**’den kalb edilmiştir. Ve sudan yahut yağmurdan yahut başkasından her giden ve akan şey, muhakkak **هَمَى** olmuştur; ve inşad etti:

فَسَقَى دِيارَكِ ، غَيْرَ مُفْسِدِها،
صَوْبُ الرَّبِيعِ ودِيمةٌ تَهْمِي

Yani: akar ve gider.

**الليث**: **هَمَى** bir putun adıdır; ve **الجعدي**’nin sözü; **أَبو الهيثم** onu inşad etti:

مِثْلُ هِمْيانِ العَذَرَاى بَطْنُه،
يَلْهَزُ الرَّوْضَ بِنُقْعانِ النَّفَلْ

Ve şöyle rivayet olunur:

أَبْلَقُ الحَقْوَيْنِ مَشْطُوبُ الكَفَل

**مَشْطُوبٌ**: yani sağrısında yollar, yani çizgiler; ve uzun, yuvarlak olmayan **شُطُوبٌ**. Ve **الهِمْيانُ**: kemer; der ki: karnı latiftir; karnı, bakirenin beli sıkıldığı gibi sıkılır. Ancak bakireyi, duldan ayrı olarak, karnı sıkmakla tahsis etti; çünkü dul bir kere doğurduğu zaman karnı büyür. Ve **الهِمْيانُ**: kemer; onunla kalçalarını sıkarlardı; ya bir **تِكَّةٌ** yahut bir ip; ve **يَلْهَزُ**: yer; ve **النُّقْعانُ**: suyun durduğu yer. Ve denilir: **هَما** vallahi, gerçekten şöyle dedi; **أَمَا** vallahi manasında.
