# هم (ه-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Onlar

- Harfler: ه - م
- Kur'an'da: 444 geçiş · 428 ayet · 10 sîga
- 3 sözlük

_Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır._

## Sîgalar (10)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [هُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | هُمْ | Onlar | 180 | 177 | [2:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:4.md) |
| [وَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَهُمْ | Onlar; Ve onlar | 136 | 134 | [2:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:25.md) |
| [هُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | هُمْ | Onlar | 80 | 80 | [2:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:5.md) |
| [فَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَهُمْ | Hemen onlar; Onlar; Öyleyse onlar; Onlar hemen | 40 | 40 | [2:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:18.md) |
| [أَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَهُمْ | Onlar mı? | 3 | 3 | [37:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/37:11.md) |
| [أَفَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | أَفَهُمْ | Onlar mı? | 1 | 1 | [21:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/21:44.md) |
| [أَفَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفَهُمْ | Onlar mı? | 1 | 1 | [21:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/21:6.md) |
| [فَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَهُمْ | Öyleyse onlar | 1 | 1 | [21:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/21:34.md) |
| [هُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | هُمَا | O ikisi | 1 | 1 | [9:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:40.md) |
| [وَهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | وَهُمَا | O ikisi | 1 | 1 | [46:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/46:17.md) |

## Mücavir kökler — 273 mücavir (715 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 25 ortak ayet · G² 40 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
2. [بغت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AA.md) — 8 ortak ayet · G² 26 · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
3. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 85 ortak ayet · G² 26 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
4. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 14 ortak ayet · G² 26 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
5. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 21 ortak ayet · G² 26 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
6. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 16 ortak ayet · G² 23 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
7. [عتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 21 · “A’tebe” kapı eşiği demektir
8. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 20 · Şuurunda olurlar
9. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 12 ortak ayet · G² 20 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
10. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 56 ortak ayet · G² 18 · Hufre, çukur demektir
11. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 16 ortak ayet · G² 15 · Onların malları
12. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 33 ortak ayet · G² 14 · Uhur ense demektir
13. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 26 ortak ayet · G² 14 · Ateş demektir
14. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 37 ortak ayet · G² 14 · Zalimler
15. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 24 ortak ayet · G² 13 · İşiten
16. [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Ağaç, taş gibi şeylerin üzrini çentmek için kullanılan taş…
17. [سهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Hatadan farkı ihmal ve umursamazlık sebebiyle hata yapmaktır
18. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 20 ortak ayet · G² 10 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
19. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 19 ortak ayet · G² 10 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
20. [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Hars (hı, sad) : Meyvelerin devşirilmesinde veya balın…
21. [وزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Vedia heybe demektir
22. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 32 ortak ayet · G² 9 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
23. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
24. [نكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Bozulmuş iptir
25. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 10 ortak ayet · G² 8 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
26. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 14 ortak ayet · G² 8 · Namaz
27. [شفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır
28. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 16 ortak ayet · G² 8 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
29. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 7 · Alıkoyarlar
30. [صبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ve sabiiler
31. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 8 ortak ayet · G² 7 · Hafız çanta demektir
32. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 24 ortak ayet · G² 7 · Veli arka demektir
33. [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
34. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Ğille, İç gömlek demektir
35. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Derc : “Derc” tomar demektir
36. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 11 ortak ayet · G² 6 · Ön dişler demektir
37. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 19 ortak ayet · G² 6 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
38. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 47 ortak ayet · G² 6 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
39. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 6 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
40. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 30 ortak ayet · G² 6 · Önce
41. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
42. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Sağanak yağmur demektir
43. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Kör demektir
44. [زهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
45. [سخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sekete çöküntü demektir
46. [شحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir
47. [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sarh (sad,ha)” kente hakim yüksek tepe demektir
48. [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ğamr, Derin su demektir
49. [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ğar, Mağara demektir
50. [لمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Remz özel işaret demektir
51. [نسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir
52. [بلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Belas kıl keçesi demektir
53. [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Cedid geniş yol demektir
54. [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
55. [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Yıldırım demektir
56. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 5 · “Yavru” demektir
57. [خصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Hasim (hı,sad) : Çantanın kenarına bağlanan iki kulpdan…
58. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
59. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 21 ortak ayet · G² 5 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
60. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 5 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هم |
| Yapı | Zamir ve işlev sözü |
| Özel Durum | İki harfli bağımsız zamir kökü |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هو, هي, هن |
| Zıt Kök | أنتم |
| Çekirdek Özet 1 | Üçüncü şahıs eril çoğul varlık kümesini gıyap halinde işaretleme ve belirleme |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da muhatap dışı toplulukların inanç, amel ve akıbet kimliğini müstakil veya bitişik özne olarak sabitleme |
| Çekirdek Özet 3 | Şahıs ve aidiyet sisteminde çoğul failiyetin, sorumluluğun ve kolektif hükmün temsil edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Zamirin işaret ettiği topluluğu belirsiz bırakıp kolektif hükmü tekil şahsa veya yanlış zümreye hamletme riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هم | Üçüncü şahıs eril çoğulluğunu gösteren zamirsel çekirdek olup gıyap halindeki topluluğu doğrudan gösterir | ا | İkili harfinin eklenmesiyle anlam iki eril veya iki dişil şahsı işaret eden tesniye formuna daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, işaret etme, gıyapta olanı görünür kılma ve varlığı ortaya çıkarma |
| م | Su | Çoğalma, akış, toplanma, kitle ve çokluk bildiren kapsayıcılık |
| هم | Kollarını kaldırmış insan ve su | Gıyaptaki bir topluluğa işaret ederek dikkatleri onların üzerine çekme ve kolektif varlığı belirleme |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hitap meclisinde hazır bulunmayan eril topluluğu işaretle ve seslenişle ayırt eden zamirsel gösterge |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi şiirinde kabile mensuplarını, savaşçı birlikleri veya gıyaptaki toplulukları üçüncü şahıs çoğulu olarak anmada temel munfasıl ve muttasıl zamir olarak kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik Arap dilinde hem ref durumundaki munfasıl zamir hem de cer ve nasb durumundaki muttasıl zamir olarak üçüncü şahıs eril çoğul için yaygın biçimde kullanılmıştır |

Kaynak: Kitâbü Sîbeveyhi, el-Mufassal ve Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde üçüncü şahıs zamir sistemi köklü ve ortak bir morfolojik mirasa dayanır. Arapçadaki هم zamiri, Proto-Samice üçüncü şahıs eril çoğul zamiri olan biçimle doğrudan soydaştır. İbranicede bu yapı hem ve hemmah biçimlerinde, Aramicede ve Süryanicede hinnōn veya hemmōn formlarında korunmuştur; bu dillerde de üçüncü şahıs eril çoğulu işaret eder. Ge'ez dilinde ise ünsüz yapısı korunarak humū biçiminde görülür. Batı Sami dillerindeki kök yapısında nefes ve işaret bildiren h sesi ile çoğulluk bildiren m sesi birleşerek gıyap halindeki çoğul şahısları gösteren evrensel bir zamir işlevi üretmiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Brockelmann ve Lipiński.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | هم | Üçüncü şahıs eril çoğul zamiri olup munfasıl ve muttasıl formlarda kullanılır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice hem, Aramice hinnōn, Ge'ez humū | Proto-Samice üçüncü şahıs eril çoğul zamirinin düzenli devamıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik zamir tabakası | Çoğul m eki ve işaret he sesi Afro-Asyatik dil ailesinin çekirdek zamir sisteminde yer alır | Güçlü |

Kaynak: Moscati ve Semitik Karşılaştırmalı Gramer kaynakları.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هم | Anlamlı | Üçüncü şahıs eril çoğul zamiri | Gıyaptaki eril çoğul topluluğu gösteren zamir | Hedef kök olup Kur'an'da 444 kez geçer |
| مه | Anlamlı | Durdurma ve menetme nidası | Karşıdakini bir işten vazgeçirmek için kullanılan azarlama ve durdurma edatı | Kur'an'da geçmez; Arapçada isim fiil olarak kullanılır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هم | Merkez | Zamir ve işaret | Üçüncü şahıs eril çoğul varlıkları gıyapta temsil eder | Belirli veya belirsiz eril topluluğu doğrudan gösterir |
| هو | Komşu | Zamir ve işaret | Üçüncü şahıs tekil eril varlığı gıyapta gösterir | Tekil şahsı işaret etmesi bakımından ayrılır |
| هي | Komşu | Zamir ve işaret | Üçüncü şahıs tekil dişil varlığı gıyapta gösterir | Cinsiyet ve teklik bakımından ayrılır |
| هن | Komşu | Zamir ve işaret | Üçüncü şahıs dişil çoğul varlıkları gıyapta temsil eder | Cinsiyet ayrımı bakımından ayrılır |
| أنتم | Zıt | Zamir ve muhatap | İkinci şahıs eril çoğul varlıkları hitap meclisinde doğrudan temsil eder | Gıyap yerine doğrudan muhataplığı içermesiyle zıttır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هم | Onlar | Üçüncü şahıs eril çoğul munfasıl veya muttasıl zamiri | Kesin |
| Latince | illi, ei | Onlar | Üçüncü şahıs eril çoğul işaret ve şahıs zamirlerini karşılar | Kesin |
| İngilizce | they, them | Onlar, onları, onlara | Şahıs ve nesne durumundaki üçüncü çoğul zamirleri karşılar ancak cinsiyet ayrımı içermez | Kesin |
| Almanca | sie, ihnen | Onlar, onlara | Üçüncü çoğul zamiri karşılar ancak tekil dişil ile eş seslidir | Kesin |
| Fransızca | ils, eux | Onlar | Eril üçüncü çoğul şahıs zamirini tam olarak karşılar | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Karşılaştırmalı Dilbilim Sözlükleri.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Munfasıl mübteda zamiri | Hükmün veya niteliğin doğrudan kendilerine ait olduğunu vurgulama | Müminlerin, inkarcıların veya münafıkların temel vasıflarının sayıldığı bağlamlar; örnek Bakara [2:4](https://lisan.digital/tr/ayet/2:4.md) |
| Hasr ve tahsis zamiri (fasl zamiri) | Yalnızca onların o durumda olduğunu pekiştirme | Kurtuluşa erenlerin veya hüsrana uğrayanların tek adres olduğunu bildiren bağlamlar; örnek Bakara [2:5](https://lisan.digital/tr/ayet/2:5.md) |
| İnkârî istifham ile kullanım | Soru yoluyla onların yetkisizliğini veya acziyetini açığa vurma | Müşriklerin iddialarını çürüten ve hesap soran bağlamlar; örnek Sâffât [37:11](https://lisan.digital/tr/ayet/37:11.md) |
| Hâl cümlesi başı (vav ile) | Eylemin gerçekleştiği andaki kolektif durumu bildirme | İnkarcıların veya müminlerin gaflet, keder ya da amel halindeyken durumlarını niteleyen bağlamlar; örnek Enbiyâ [21:1](https://lisan.digital/tr/ayet/21:1.md) |
| Tesniye (ikil) kullanımı | İki şahsın gıyap halindeki ortak eylemini veya durumunu bildirme | Mağaradaki iki şahıs veya anne-baba bağlamları; örnek Tevbe [9:40](https://lisan.digital/tr/ayet/9:40.md) ve Ahkāf [46:17](https://lisan.digital/tr/ayet/46:17.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve küfür zümrelerinin belirlenmesi | Zamirin işaret ettiği topluluğun vaîd ve vaad kapsamına mutlak girip girmediği | Ahirette azap veya mükâfat görecek kolektif öznelerin tespiti |
| Fıkıh | Umûm ve husûs hükümleri | Zamirin çoğul formuyla kadınları da kapsayıp kapsamadığı (tağlîb kuralı) | Şer'i hitaplarda eril çoğul zamirin tüm mükellefleri bağlayıcılığı |
| Tefsir | Fasl zamiri ve merci tayini | Ayetteki zamirin en yakın isme mi yoksa cümlenin ana öznesine mi döndüğü | Anlamın hasr bildirmesi ve hükmün muhatap dairesinin kesinleşmesi |
| Hadis | Rivayet tariklerinde topluluk isnadı | Zamirlerin hangi sahabe veya muhatap grubuna raci olduğunun tayini | Metin tahlilinde cemaat ve grup fiillerinin aidiyetinin belirlenmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve itaat zümreleri | Kolektif fail | Sorumluluk ve akıbeti zümreye yükleme | Kurtuluş veya hüsran hükmünü topluluk kimliğiyle birleştirir | Kesin |
| İlmi | Mantıksal önermeler | Özne kümesi | Yüklemin konusunu teşkil eden çoğul referans | Önermede hükmün yüklendiği hariçteki fertler bütününü belirler | Kesin |
| Siyasi | Toplum ve taraf tanımları | Sosyal blok | Siyasi veya fikri kutupları ayırt etme | Dost, düşman veya tarafsız toplulukları net birer blok olarak ayırır | Kesin |
| İktisadi | Hak sahipleri ve borçlular | Kolektif mülkiyet veya borç grubu | Mali mükellefiyeti zümreye tahsis etme | Zekât, ganimet veya infak bağlamında hak sahibi zümreleri tanımlar | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Elemanları ayrık tanımlı küme | Evrensel küme içindeki belirli bir alt kümenin tüm elemanlarını tek bir etiketle çağırma işlevi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kolektif aktör (sosyolojik grup) | Bireysel iradelerin ortak bir vasıf veya eylem etrafında birleşerek tek bir toplumsal fail oluşturması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Zamiri yalnızca belirli bir tarihsel topluluğa hasrederek Kur'an'ın tümel tipolojilerini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zamirin aynı zihniyeti ve ameli paylaşan çağlar üstü bütün insan kümelerini kapsayan evrensel bir fail göstergesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zamirin işaret ettiği merciyi yanlış tayin ederek ayetteki övgü veya yerginin muhatabını tamamen değiştirmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insanları bireysel tekliklerinin yanı sıra inanç ve amellerine göre zümreler halinde tasnif ettiğini ve kolektif kimliklerin akıbetini ilan ettiğini gösteren ana zamir yapısıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mümin, kâfir ve münafık tiplemelerinin zıtlıklar halinde karşılaştırıldığı giriş ayetlerinde ve ahiretteki toplu hesap sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki ahlaki ve teolojik hükümlerin soyut kavramlar değil, somut ve yaşayan insan toplulukları üzerinden inşa edildiğini fark ettirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Gıyaptaki eril çokluğu işaret ederek belirli bir meclis veya uzamda zümre olarak gösterme.
- Soyut anlam: Kolektif failiyetin, zümre kimliğinin ve toplu sorumluluğun zamirsel düzeyde temsili.
- Sistematik karşılık: Mantıksal ve ontolojik önermelerde hükmün yüklendiği ayrık özne kümesi.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in U \mid P(x) \} \implies S \neq \emptyset \land \forall x (x \notin M)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $U$ evrensel insan kümesini, $P$ topluluğu niteleyen ortak vasıf veya inanç şartını, $S$ bu vasfa sahip bireylerin oluşturduğu üçüncü çoğul şahıs kümesini temsil eder. $M$ hitap meclisinde doğrudan bulunan muhataplar kümesini gösterir; $x$ elemanının $M$ kümesinde yer almaması zamirin gıyap niteliğini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (428 ayet)

Mushaf sırasıyla; ilk 200 ayet metniyle, kalan 228 ayet yalnızca numarasıyla. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:4.md) — هُمْ

وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Onlar ki sana indirilene de, senden önce indirilmiş olanlara da inanırlar. Ve onlar ahireti de yakınen tanırlar.

### [Bakara 2:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:5.md) — هُمُ

أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): İşte onlar, rablarından bir hidayet üzeredirler ve işte onlar, felaha erenlerdir.

### [Bakara 2:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:8.md) — هُمْ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri vardır ki inanmadıkları halde Allah’a ve ahiret gününe inandık, derler.

### [Bakara 2:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:12.md) — هُمُ

أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَكِنْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Bilesin ki onlar, fesadçıların ta kendileridir de bunun farında değiller.

### [Bakara 2:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:13.md) — هُمُ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.

### [Bakara 2:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:18.md) — فَهُمْ

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler. Onlar artık dönmezler.

### [Bakara 2:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:25.md) — وَهُمْ

وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:27.md) — هُمُ

الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Allah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.

### [Bakara 2:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:38.md) — هُمْ

قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Dedik ki; hepiniz oradan inin. Eğer, tarafımdan size bir hidayet gelir de, kim benim hidayetime uyarsa, artık onlar için hiçbir korku yoktur. Ve onlar mahzun da olacak değillerdir.

### [Bakara 2:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:39.md) — هُمْ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Küfredenler, ayetlerimizi yalanlamış olanlar, işte onlar cehennemliklerdir. Ve onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:48.md) — هُمْ

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Ve öyle bir günden korkun ki; o günde kimse, kimse için bir şey ödeyemez. Şefaat kabul edilmez. Fidye alınmaz ve onlara yardım da edilmez.

### [Bakara 2:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:62.md) — هُمْ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.

### [Bakara 2:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:75.md) — وَهُمْ

أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.

### [Bakara 2:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:78.md) — هُمْ

وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

Meal (IK): Onlardan bir kısmı ümmidirler, kitabı anlamazlar. Bir takım batıl şeyleri onlar sadece zanneder dururlar.

### [Bakara 2:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:81.md) — هُمْ

بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Hayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:82.md) — هُمْ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman edip, salih ameller işleyenler; işte onlar cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:86.md) — هُمْ

أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): İşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.

### [Bakara 2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:102.md) — هُمْ

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ve onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

### [Bakara 2:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:112.md) — هُمْ

بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Hayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.

### [Bakara 2:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:113.md) — وَهُمْ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Yahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.

### [Bakara 2:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:121.md) — هُمُ

الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Kendilerine kitab verdiğimiz kimseler onu hakkıyla tilavet ederler. İşte buna onlar inanırlar. Kim ona küfrederse, hüsrana uğrayanlar da işte onlardır.

### [Bakara 2:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:123.md) — هُمْ

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Ve öyle bir günden sakının ki, o gün kimse kimseden yana bir şey ödeyemez, kimseden bedel kabul olunmaz, şefaat fayda vermez ve yardım olunmaz.

### [Bakara 2:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:137.md) — هُمْ

فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Meal (IK): Onlar da, sizin iman ettiğiniz gibi iman ederlerse muhakkak doğru yolu bulmuşlardır. Şayet yüz çevirirlerse; şüphesiz ki onlar çekişme içerisindedirle. Onlara karşı Allah sana yetecektir. O, Semi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:146.md) — وَهُمْ

الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kendilerine kitab verdiklerimiz, onu oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar. Öyle iken içlerinden bir güruh bilir oldukları halde, yine de hakkı gizlerler.

### [Bakara 2:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:157.md) — هُمُ

أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ

Meal (IK): İşte onlar için Rabbları tarafından mağfiret ve rahmet vardır. Hidayete erenler de onlardır.

### [Bakara 2:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:161.md) — وَهُمْ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredip de, kafir olarak ölenlere Allah’ın, meleklerin ve bütün insanların la’neti işte onların üzerinedir.

### [Bakara 2:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:162.md) — هُمْ

خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Onun içinde temelli kalacaklardır. Onlardan ne azab hafifletilir, ne de yüzlerine bakılır.

### [Bakara 2:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:167.md) — هُمْ

وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ

Meal (IK): Uyanlar dediler ki: Bizim için dönüş olsaydı da bizden uzaklaştıkları gibi, biz de onlardan uzaklaşsaydık. Böylece onların bütün yaptıklarını Allah hasretler halinde kendilerine gösterecektir ve onlar ateşten çıkacak değildirler.

### [Bakara 2:171](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:171.md) — فَهُمْ

وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Küfredenlerin misali; bağırıp çağırmadan başka bir şey duymayana haykıranınki gibidir. Onlar sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler, akledemezler.

### [Bakara 2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:177.md) — هُمُ

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Meal (IK): Yüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:217.md) — هُمْ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:229](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:229.md) — هُمُ

الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Boşanma iki defadır. Ya iyilikle tutmak, ya da güzellikle salmaktır. Onlara verdiğinizden birşeyi geri almanız sizlere helal değildir. Meğer erkekle kadın Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkmuş olalar. Eğer siz de, onların Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkarsanız, o halde fidye vermelerinde bir vebal yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Onları aşmyın. Kim Allah’ın hududunu aşarsa, işte onlar zalimlerin kendileridir.

### [Bakara 2:243](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:243.md) — وَهُمْ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Binlerce oldukları halde ölüm korkusuyla yurtlarından çıkanları görmedin mi? Allh onlara; (ölün) dedi. Sonra da onları diriltti. Şüphesiz ki, Allah insanlara karşı lutuf sahibidir. Ama insanların pek çoğu şükretmezler.

### [Bakara 2:254](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:254.md) — هُمُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler, alış verişin, dostluğun ve şefaatin olmadığı gün gelmezden evvel, size verdiğim rızıklardan infak edin. Kafirler işte zalimlerin kendileridir.

### [Bakara 2:257](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:257.md) — هُمْ

اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Allah, inananların dostudur. Onları karanlıktan aydınlığa çıkarır. Küfredenlerin dostları ise Tağut’tur. Onları aydınlıktan karanlıklara çıkarırlar. İşte onlar ateş yaranıdır. Onlar orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:262](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:262.md) — هُمْ

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Mallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.

### [Bakara 2:274](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:274.md) — هُمْ

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Onlar ki; mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak ederler. İşte onların mükaafatı Rabbları katındadır. Onlar için korku da yoktur, üzülecek de değillerdir.

### [Bakara 2:275](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:275.md) — هُمْ

الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Faiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:277](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:277.md) — هُمْ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): İman edip salih amel işleyenlerin, namaz kılıp zekat verenlerin Rabbları katında mükafaatları vardır. Onlar için korku yoktur ve üzülecek de değillerdir.

### [Bakara 2:281](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/2:281.md) — وَهُمْ

وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Hem öyle bir günden sakının ki; o gün, Allah’a döndürüleceksiniz. Sonra herkese kazandığı tamamıyle ödenecek. Onlara haksızlık edilmeyecektir.

### [Ali İmran 3:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:10.md) — هُمْ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَأُولَئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ

Meal (IK): Doğrusu küfredenlerin; malları ve çocukları Allah’a karşı onlara bir şey sağlamaz. Ve onlar ateşin yakıtıdırlar.

### [Ali İmran 3:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:23.md) — وَهُمْ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Kendilerine Kitab’tan bir pay verilmiş olanları görmedin mi ki; aralarında hüküm vermen için Allah’ın kitabına çağırılıyorlar da, sonra onlardan bir zümre arkasını çeviriyor. Onlar, temelli yüz çevirenlerdendir.

### [Ali İmran 3:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:25.md) — وَهُمْ

فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Ya geleceğinden şüphe olmayan bri günde onları topladığımız ve kendilerine zulmedilmeden herkesin kazandığının tastamam ödendiği zaman halleri ne olacak?

### [Ali İmran 3:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:75.md) — وَهُمْ

وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’dan öylesi vardır ki; kantarla emanet bıraksan; onu sana öder. Öylesi de vardır ki; bir tek altın emanet etsen; tepesine dikilmedikçe onu sana ödemez. Bu, onların: Ümmiler hakkında bize karşı sorumluluk yoktur, demelerindendir. Onlar, bile bile Allah’a karşı yalan söylemektedirler.

### [Ali İmran 3:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:78.md) — وَهُمْ

وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlardan bir güruh vardır ki; kitabda olmadığı halde kitabdan zannedesiniz diye, dillerini eğip, bükerler. Allah katında olmadığı halde; Allah katındandır, derler. Allah adına, bile bile yalan söylerler.

### [Ali İmran 3:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:82.md) — هُمُ

فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): Artık kim, bundan sonra dönerse işte onlar, fasıklardır.

### [Ali İmran 3:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:88.md) — هُمْ

خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Ebediyyen onun içindedirler. Onlardan azab hafifletilmez ve onlara rahmet nazarıyla bakılmaz.

### [Ali İmran 3:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:90.md) — هُمُ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ

Meal (IK): İman ettikten sonra küfredip de, küfürleri artanların tevbeleri kabul edilmez. İşte onlar sapıkların kendileridir.

### [Ali İmran 3:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:91.md) — وَهُمْ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Doğrusu küfredip de, kafir olarak ölenler, yeryüzü dolusu altını fidye verecek olsalar yine de hiç birinden kabul edilmez. Onlar için elim bir azab vardır. Ve onların hiç yardımcıları da yoktur.

### [Ali İmran 3:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:94.md) — هُمُ

فَمَنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Bundan sonra artık kim Allah’a karşı yalan isnad ederse; işte onlar zalimlerin kendileridir.

### [Ali İmran 3:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:104.md) — هُمُ

وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): İçinizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten alıkoyan bir topluluk bulunsun. İşte onlar, kurtuluşa erenlerdir.

### [Ali İmran 3:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:107.md) — هُمْ

وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Ama yüzleri ağaranlar, Allah’ın rahmeti içindedirler. Onlar orada temelli kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:113.md) — وَهُمْ

لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ

Meal (IK): Hepsi bir değildir. Onlardan secdeye vararak geceleri Allah’ın ayetlerini okuyup duran bir topluluk vardır.

### [Ali İmran 3:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:116.md) — هُمْ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Küfredenlerin malları ve çocukları Allah’a karşı kendilerine hiçbir fayda sağlamayacaktır. Onlar cehennem yaranıdırlar, orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:135.md) — وَهُمْ

وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar ki; fena bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı anarlar. Hemen günahlarının bağışlanmasını dilerler. Günahları, Allah’tan başka kim bağışlar? Hem onlar yaptıklarında bile bile ısrar da etmezler.

### [Ali İmran 3:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:161.md) — وَهُمْ

وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Bir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.

### [Ali İmran 3:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:163.md) — هُمْ

هُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, Allah katında derece derecedir. Allah yaptıklarını görendir.

### [Ali İmran 3:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:167.md) — هُمْ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Bir de münafıklık edenleri açığa vurmak içindi. Kendilerine: Gelin Allah yolunda savaşın veya savunun, dendiği zaman: şayet savaşmayı bilseydik peşinizden gelirdik, dediler. O gün onlar imandan çok küfre yakındılar. Kalblerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlardı. Onların gizlediği şeyi Allah çok iyi bilir.

### [Ali İmran 3:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/3:170.md) — هُمْ

فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Allah’ın keremiyle kendilerine verdiklerinden sevinerek arkalarından henüz kendilerine katılmayanlara; kendilerine korku olmadığını ve üzülmeyeceklerini, müjdelemek isterler.

### [Nisa 4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/4:12.md) — فَهُمْ

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Çocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

### [Nisa 4:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/4:18.md) — وَهُمْ

وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَئِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Kötülükleri işleyip dururken, ölüm gelip çatınca: Şimdi işte gerçekten tevbe ettim, diyenlerin ve kafir olarak ölenlerin tevbesi kabul değildir. İşte onlar için, elem verici bir azab hazırlamışızdır.

### [Nisa 4:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/4:151.md) — هُمُ

أُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): İşte onlar; gerçekten kafir olanlardır. Kafirlere alçaltıcı bir azab hazırlamışızdır.

### [Maide 5:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:37.md) — هُمْ

يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ

Meal (IK): Ateşten çıkmak isterler, ama oradan çıkacak değillerdir. Ve onlar için sürekli bir azab vardır.

### [Maide 5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:44.md) — هُمُ

إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Doğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.

### [Maide 5:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:45.md) — هُمُ

وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَالْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Orada onlara yazdık ki: Muhakkak cana can, göze göz, buruna burun, kulağa kulak, dişe diştir. Yaralamalara kısas vardır. Kim de hakkından vazgeçerse; o, kendisi için keffarettir. Kim Allah’ın indirdiği ile hükmetmezse; işte onlar, zalimlerin kendileridir.

### [Maide 5:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:47.md) — هُمُ

وَلْيَحْكُمْ أَهْلُ الْإِنْجِيلِ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): İncil ehli, Allah’ın onda indirdikleri ile hükmetsinler. Kim de Allah’ın indirdiği ile hükmetmezse; işte onlar, fasıkların kendileridir.

### [Maide 5:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:55.md) — وَهُمْ

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ

Meal (IK): Sizin dostunuz yalnız Allah, O’nun Rasulü ve namaz kılan, zekat veren, rüku edenlerdir.

### [Maide 5:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:56.md) — هُمُ

وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Her kim ki Allah’ı, peygamberini ve mü’minleri dost edinirse; muhakkak ki galig gelecek olanlar Allah’ın taraftarlarıdır.

### [Maide 5:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:61.md) — وَهُمْ

وَإِذَا جَاءُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَقَدْ دَخَلُوا بِالْكُفْرِ وَهُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Size geldiklerinde; iman ettik, derler. Halbuki onlar, küfür ile girmişler ve onlar yine onunla çıkmışlardır. Ve Allah; gizlemekte olduklarını çok daha iyi bilir.

### [Maide 5:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:69.md) — هُمْ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Doğrusu; iman edenler, yahudi olanlar, sabiiler ve hristiyanlardan Allah’a ve ahiret gününe inananlara, salih amel işleyenlere; hiç korku yoktur. Ve onlar, üzülecek de değildir.

### [Maide 5:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/5:80.md) — هُمْ

تَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ

Meal (IK): Görürsün ki; onlardan çoğu, küfredenleri dost edinmektedirler. Nefislerinin kendileri için öne sürdüğü, ne kötüdür. Allah onlara gazab etmiştir ve azabta ebedi kalıcıdırlar.

### [En'am 6:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:12.md) — فَهُمْ

قُلْ لِمَنْ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): De ki: Göklerde ve yerde olanlar kimindir? Allah’ındır, de. O, rahmeti kendi üzerine yazmıştır. Andolsun ki; hepinizi, hakkında hiçbir şüphe olmayan kıyamet gününde toplayacaktır. Nefislerini ziyana uğratanlar, işte onlar inanmazlar.

### [En'am 6:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:20.md) — فَهُمْ

الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمُ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Kendilerine kitab verdiklerimiz; onu, öz oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar. Nefislerini ziyana uğratanlar, işte onlar inanmazlar.

### [En'am 6:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:26.md) — وَهُمْ

وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَيَنْأَوْنَ عَنْهُ وَإِنْ يُهْلِكُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onlar, hem bundan vazgeçirmeye çalışırlar, hem de kendileri ondan uzaklaşırlar. Onlar sadece kendilerini helake sürüklerler de farkına varmazlar.

### [En'am 6:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:31.md) — وَهُمْ

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا يَاحَسْرَتَنَا عَلَى مَا فَرَّطْنَا فِيهَا وَهُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ عَلَى ظُهُورِهِمْ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ

Meal (IK): Allah’a kavuşmayı yalan sayanlar; gerçekten kaybetmişlerdir. Nihayet kıyamet ansızın gelip çattığı zaman; yüklerini sırtlarına yüklenerek: Orada yaptığımız eksiklerden dolayı yazıklar olsun bize, derler. Dikkat edin, ne kötüdür yüklendikleri şeyler.

### [En'am 6:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:44.md) — هُمْ

فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ

Meal (IK): Onlar, kendilerine hatırlatılan şeyleri unutunca; Biz de kendilerine her şeyin kapılarını açtık. Nihayet kendilerine verilen o şeyler yüzünden sevinince; onları, ansızın yakaladık ve bütün ümitlerinden mahrum kaldılar.

### [En'am 6:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:46.md) — هُمْ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

### [En'am 6:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:48.md) — هُمْ

وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Biz, peygamberleri ancak müjdeci ve uyarıcı olarak göndeririz. Öyleyse her kim ki inanır ve ıslah ederse; artık onlar için korku yoktur. Ve onlar üzülecek de değillerdir.

### [En'am 6:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:61.md) — وَهُمْ

وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ

Meal (IK): O, kulları üzerinde yegane hakimdir. Ve size, koruyucular yollar. Nihayet herhangi birinize ölüm gelince; elçilerimiz bir eksiklik yapmaksızın onun canını alırlar.

### [En'am 6:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:82.md) — وَهُمْ

الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ

Meal (IK): İman edenler, imanlarını zulüm ile bulaştırmayanlar, işte onlaradır emniyet. Ve işte onlar, hidayete ermiş olanlardır.

### [En'am 6:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:92.md) — وَهُمْ

وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ

Meal (IK): Şehirlerin anası ile çevresindekileri uyarasın diye sana indirdiğimiz işte bu kitab, mübarektir. Ve kendisinden öncekileri doğrulayıcıdır. Ahirete inananlar buna da inanırlar. Ve onlar namazlarına da devam ederler.

### [En'am 6:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:113.md) — هُمْ

وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَلِيَرْضَوْهُ وَلِيَقْتَرِفُوا مَا هُمْ مُقْتَرِفُونَ

Meal (IK): Bir de ahirete inanmayanların kalbleri ona meyletsin, ondan hoşlansınlar ve işlesinler diye.

### [En'am 6:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:116.md) — هُمْ

وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ

Meal (IK): Eğer sen, yeryüzünde bulunanların çoğunluğuna uyarsan; seni Allah’ın yolundan saptırırlar. Onlar, ancak zanna uyarlar ve yalnız yalan söyleyip dururlar.

### [En'am 6:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:139.md) — فَهُمْ

وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bir de dediler ki: Şu davarların karınlarında bulunanlar, yalnız erkeklerimiz içindir, kadınlarımıza haram kılınmıştır. Ölü doğacak olursa; hepsi ona ortaktırlar. Allah, onların bu vasıflandırmalarının cezasını verecektir. Muhakkak ki O; Hakim’dir, Alim’dir.

### [En'am 6:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:150.md) — وَهُمْ

قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَذَا فَإِنْ شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

Meal (IK): De ki: Muhakkak Allah, şunu haram kıldı diye, bildiğini söyleyecek şahidlerinizi getirin. Eğer onlar şahidlik ederlerse; sende onlarla beraber olup tasdik etme. Onlar Rabblarına başkalarını denk tutuyorlar.

### [En'am 6:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/6:160.md) — وَهُمْ

مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Kim, bir iyilikle gelirse; ona, onun on katı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse; o, ancak misliyle cezalandırılır. Ve onlara haksızlık edilmez.

### [Araf 7:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:4.md) — هُمْ

وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ

Meal (IK): Nice kasabalar vardır ki; Biz, onları helak etmişizdir. Geceleyin uyurken, öğleyin dinlenirken, baskınımız gelip çattı onlara.

### [Araf 7:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:8.md) — هُمُ

وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Tartı, o gün haktır. Kimin terazisi ağır basarsa; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Araf 7:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:35.md) — هُمْ

يَابَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Ey ademoğulları; içinizden size ayetlerimizi anlatan peygamberler gelince, her kim ki sakınıp düzelirse; artık onlar için bir korku yoktur ve onlar üzülecek de değillerdir.

### [Araf 7:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:36.md) — هُمْ

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklük taslayanlar; işte onlar ateşliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Araf 7:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:42.md) — هُمْ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman edip te salih ameller işleyenlere gelince; Biz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden baikasını yüklemeyiz. İşte onlar, cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Araf 7:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:45.md) — وَهُمْ

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğriltmek isterler. Ve onlar; ahireti de inkar edenlerdir.

### [Araf 7:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:46.md) — وَهُمْ

وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ

Meal (IK): İki taraf arasında bir perde vardır. A’raf üzerinde de her birini simalarıyla tanıyan adamlar vardır. Cennetliklere: Size selam olsun, diye seslenirler. Bunlar, henüz girmeyen, ama uman kimselerdir.

### [Araf 7:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:92.md) — هُمُ

الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَانُوا هُمُ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Şuayb’ı yalanlayanlar, zaten yurtlarında hiç oturmamış gibi oldular. Şuayb’ı yalanlamış olanlar; hüsrana uğrayanlar, işte onlar oldular.

### [Araf 7:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:95.md) — وَهُمْ

ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Sonra kötülüğün yerine iyilik koyduk. Nihayet çoğaldılar ve; atalarımıza da fakirlik, şiddet, hastalık, iyilik ve genişlik dokunmuştu, dediler. Bunun üzerine Biz de onları kendilerine farkına varmadan ansızın yakalayıverdik.

### [Araf 7:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:97.md) — وَهُمْ

أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا بَيَاتًا وَهُمْ نَائِمُونَ

Meal (IK): Kasabaların halkı; kendileri geceleyin uyurlarken, azabımızın onlara gelip çatmasından emin mi oldular?

### [Araf 7:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:98.md) — وَهُمْ

أَوَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Yoksa kasabaların halkı; kendileri, güpegündüz oynarlarken azabımızın onlara gelip çatmasından emin mi oldular?

### [Araf 7:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:100.md) — فَهُمْ

أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ أَهْلِهَا أَنْ لَوْ نَشَاءُ أَصَبْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَنَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ

Meal (IK): Sahiplerinden sonra, yeryüzüne varis olanlara besbelli değilmidir ki; eğer Biz, dileseydik onları da günahlarından dolayı cezalandırırdık. Ve onların kalbleri üzerine mühür basarız da bir şey duymazlar.

### [Araf 7:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:135.md) — هُمْ

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ

Meal (IK): Onların erişecekleri bir süreye kadar azabı üzerlerinden kaldırınca; bir de bakarsın, onlar sözlerinden cayıyorlardı.

### [Araf 7:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:139.md) — هُمْ

إِنَّ هَؤُلَاءِ مُتَبَّرٌ مَا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki bunların içinde bulundukları; yok olmaya mahkumdur ve yapmakta oldukları şey de batıldır.

### [Araf 7:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:154.md) — هُمْ

وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ

Meal (IK): Öfkesi dinip, sükun hasıl olunca; Musa levhaları aldı. Onlardaki nüshasında Rabblarından korkanlara hidayet ve rahmet vardı.

### [Araf 7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:156.md) — هُمْ

وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ve bize; hem bu dünyada bir iyilik yaz, hem de ahirette. Biz sana döndük.

### [Araf 7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:157.md) — هُمُ

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

### [Araf 7:178](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:178.md) — هُمُ

مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَمَنْ يُضْلِلْ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Allah; kimi hidayete erdirirse; odur hidayete eren. Kimi de saptırırsa; işte onlardır hüsrana uğrayanların kendileri.

### [Araf 7:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:179.md) — هُمْ · هُمُ

وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz cinn ve insanlardan bir çoğunu cehennem için yarattık. Onların kalbleri vardır; anlamazlar, gözleri vardır; görmezler, kulakları vardır; duymazlar. Onlar; hayvanlar gibidirler, hatta daha da sapıktırlar. İşte onlar; gafillerin kendilerdir.

### [Araf 7:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:191.md) — وَهُمْ

أَيُشْرِكُونَ مَا لَا يَخْلُقُ شَيْئًا وَهُمْ يُخْلَقُونَ

Meal (IK): Kendileri-yaratılmışken-Bir şey yaratamayan şeyleri mi ortak koşuyorlar?

### [Araf 7:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:198.md) — وَهُمْ

وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَسْمَعُوا وَتَرَاهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Onları hidayete çağırsanız; duymazlar bile. Onları sana bakar görürsün; ama görmezler ki.

### [Araf 7:201](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/7:201.md) — هُمْ

إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki takvaya erenler; onlar şeytan tarafından bir vesveseye uğrayınca iyice düşünürler. Bir de bakarsın ki gördürücüdürler.

### [Enfal 8:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:4.md) — هُمُ

أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): İşte onlar; inanmışların kendileridir. Onlara Rabb’larının katından dereceler, mağfiret ve cömertçe verilmiş rızıklar vardır.

### [Enfal 8:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:6.md) — وَهُمْ

يُجَادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَ مَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Hak, apaçık meydana çıktıktan sonra bile, sanki göz göre göre ölüme sürükleniyorlarmış gibi seninle mücadele ediyorlardı.

### [Enfal 8:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:21.md) — وَهُمْ

وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قَالُوا سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ

Meal (IK): Hem dinlemedikleri halde; dinledik; diyenler gibi olmayın.

### [Enfal 8:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:23.md) — وَهُمْ

وَلَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لَأَسْمَعَهُمْ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Şayet Allah onlarda bir hayır görseydi; onlara işittirirdi. Eğer işittirmiş olsaydı; yine de yüz çevirenler olarak arkalarını dönerlerdi.

### [Enfal 8:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:33.md) — وَهُمْ

وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ

Meal (IK): Halbuki sen içlerinde iken; Allah onlara azab etmez. Onlar istiğfar ederken de Allah, yine onları azablandıracak değildir.

### [Enfal 8:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:34.md) — وَهُمْ

وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ إِنْ أَوْلِيَاؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah onlara, niçin azab etmesin ki; onlar, kendileri ona ehil olmadıkları halde (insanları) Mescid-i Haram’dan men’edip duranlardır. Hem O’nun dostu değillerdir. O’nun dostları ancak müttakilerdir, ama onların çoğu bilmezler.

### [Enfal 8:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:37.md) — هُمُ

لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Allah; murdarı temizden ayırdetsin ve murdarı birbiri üstüne koyup topunu birden yığsın da, cehenneme atsın diye. İşte onlar; hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Enfal 8:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:42.md) — وَهُمْ

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Hani siz, o vakit vadinin yakın kenarında idiniz, onlar da öte yamacında idiler. Kervan ise sizden daha aşağıda idi. Eğer bir yerde buluşmak üzere sözleşseydiniz; muhakkak ki vaktini ta’yinde ihtilafa düşerdiniz. Fakat Allah, işlenmesi gerekli olan emri yerine getirmek için yaptı. Ta ki helak olan; apaçık bir delilden dolayı helak olsun, yaşayan da apaçık bir delilden dolayı yaşasın. Ve muhakkak ki Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Enfal 8:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:55.md) — فَهُمْ

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Allah katından yeryüzünde yürüyen canlıların en kötüsü; şüphesiz ki küfredenlerdir. Artık onlar, inanmazlar.

### [Enfal 8:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:56.md) — وَهُمْ

الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ

Meal (IK): Onlar, kendileriyle anlaşma yaptığın kimselerdir. Sonra her defasında ahidlerini bozdular. Onlar sakınmazlar da.

### [Enfal 8:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/8:74.md) — هُمُ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): İman edip hicret edenler, Allah yolunda cihad edenler, barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, gerçek mü’minlerdir. Onlar için mağfiret ve cömertçe verilmiş rızıklar vardır.

### [Tevbe 9:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:10.md) — هُمُ

لَا يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ

Meal (IK): Onlar, hiç bir mü’min hakkında bir vecibe veya yemin gözetmezler. İşte onlar, haddi aşanların kendileridir.

### [Tevbe 9:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:13.md) — وَهُمْ

أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Yeminlerini bozan, peygamberi yurdundan çıkarmaya teşebbüs eden bir kavim ile döğüşmez misiniz? Ki, önceleri kendileri başlamışlardır. Onlardan korkar mısınız? Şayet mü’minler iseniz asıl korkmanız gereken; Allah’tır.

### [Tevbe 9:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:17.md) — هُمْ

مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَسَاجِدَ اللَّهِ شَاهِدِينَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ وَفِي النَّارِ هُمْ خَالِدُونَ

Meal (IK): Müşriklerin, kendi küfürlerine kendileri şahid iken; Allah’ın mescidlerini tamir etme hakları yoktur. İşte onların bütün yaptıkları boşa gitmiştir. Ve onlar, ateşte ebedi kalıcıdırlar.

### [Tevbe 9:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:20.md) — هُمُ

الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Onlar ki iman etmişler, hicret etmişler ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmişlerdir. Derece bakımından Allah katında çok büyüktürler. Ve işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:23.md) — هُمُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمَانِ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; eğer küfrü imana tercih ediyorlarsa, babalarınızı, kardeşlerinizi dostlar edinmeyin. Sizden her kim onları dost edinirse; işte onlar, zalimlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:29.md) — وَهُمْ

قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ

Meal (IK): Kitab verilmiş olanlardan; Allah’a da, ahiret gününe de inanmayan, Allah ve peygamberinin haram kıldığını haram saymayan ve hak din edinmeyenlerle -boyun eğip kendi elleriyle cizye verinceye kadarsavaşın.

### [Tevbe 9:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:40.md) — هُمَا

إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Eğer siz ona yardım etmezseniz; doğrusu Allah, ona yardım etmişti. Hani kafirler onu çıkarmışlardı da, o ikinin ikinicisydi. Hani onlar mağarada idiler ve hani o, arkadaşına; üzülme, Allah bizimledir, diyordu. Bunun üzerine Allah, ona sekinetini indirmişti, onu sizin görmediğiniz ordularla desteklemişti. Ve küfretmiş olanların sözünü alçaltmıştı. Allah’ın kelimesi ise en yüce olandır. Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:45.md) — فَهُمْ

إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ

Meal (IK): Senden; ancak, Allah’a ve ahiret gününe inanmayanlar ve kalbleri şüpheye düşüp, şüphelerinde bocalayanlar izin isterler.

### [Tevbe 9:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:48.md) — وَهُمْ

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, onlar daha önce de fitne aramışlar ve sana karşı bir takım işler çevirmişlerdi. Nihayet Hak geldi ve onlar istemedikleri halde Allah’ın emri zahir oldu.

### [Tevbe 9:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:50.md) — وَهُمْ

إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ

Meal (IK): Eğer sana bir iyilik erişirse; bu onları fenalaştırır. Bir kötülük erişirse de derler ki: Biz, daha önceden tedbirimizi almışızdır. Ve sevinerek dönüp giderler.

### [Tevbe 9:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:54.md) — وَهُمْ

وَمَا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ وَلَا يَأْتُونَ الصَّلَاةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَى وَلَا يُنْفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَارِهُونَ

Meal (IK): Verdiklerinin onlardan kabul edilmesini engelleyen şudur: Onlar, Allah’a ve Rasulüne küfretmişlerdir. Namaza tembel tembel gelirler ve mallarını da istemeye istemeye infak ederler.

### [Tevbe 9:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:55.md) — وَهُمْ

فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Artık onların malları da çocukları da seni imrendirmesin. Doğrusu Allah, ancak bununla onlara dünya hayatında azab etmeyi ve kafirler olarak canlarının çıkmasını ister.

### [Tevbe 9:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:56.md) — هُمْ

وَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ وَمَا هُمْ مِنْكُمْ وَلَكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ

Meal (IK): Ve Allah’a yemin ederler ki; gerçekten sizinledirler. Halbuki onlar, sizinle değildirler. Ancak korkak bir kavimdirler.

### [Tevbe 9:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:57.md) — وَهُمْ

لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ

Meal (IK): Eğer sığınılacak bir yer, yahut mağaralar veya bir delik bulsalardı; çabucak oraya yönelirlerdi.

### [Tevbe 9:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:58.md) — هُمْ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهَا رَضُوا وَإِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْهَا إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ

Meal (IK): İçlerinden kimi de sadakalar hakkında sana dil uzatırlar. Eğer kendilerine verilirse hoşlanırlar, verilmezse hemen kızarlar.

### [Tevbe 9:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:67.md) — هُمُ

الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): Münafık erkeklerle, münafık kadınlar birbirlerindendirler. Münkeri emreder ve ma’rufu nehyederler. Ellerini sımsıkı tutarlar. Onlar Allah’ı unuttular; O da onları unuttu. Muhakkak ki münafıklar; fasıkların kendileridir.

### [Tevbe 9:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:69.md) — هُمُ

كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Sizden öncekiler gibi. Onlar kuvvet bakımından sizden daha yaman, mallar ve çocuklar bakımından çoktular. Onlar hisselerince bundan faydalandılar. Sizden öncekiler hisselerince faydalandıkları gibi, siz de hissenizce ondan faydalandınız ve onların daldığı gibi siz de daldınız. İşte onların yaptıkları dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Tevbe 9:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:76.md) — وَهُمْ

فَلَمَّا آتَاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Ama Allah onlara lütuf ve kereminden ihsan edince; cimrilik ettiler ve yüz çevirdiler. Onlar zaten dönektirler.

### [Tevbe 9:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:84.md) — وَهُمْ

وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): Onlardan ölen hiç birinin namazını asla kılma, kabrinin başında durma. Çünkü onlar, Allah’a ve Rasulüne küfrettiler ve fasıklar olarak öldüler.

### [Tevbe 9:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:85.md) — وَهُمْ

وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَأَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onların malları ve çocukları seni imrendirmesin. Allah; bunlarla, ancak onlara dünyada azab etmeyi ve kafir oldukları halde canlarının zorla çıkmasını diler.

### [Tevbe 9:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:87.md) — فَهُمْ

رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Geri kalanlarla birlikte oturmaya razı oldular. Kalblerine mühür vurulmuştur onların. Bu yüzden onlar iyice anlamazlar.

### [Tevbe 9:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:88.md) — هُمُ

لَكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ وَأُولَئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Fakat peygamber ve onunla iman etmiş olanlar; mallarıyla, canlarıyla cihad ettiler. Bütün hayırlar, işte onlarındır. Ve işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:93.md) — وَهُمْ · فَهُمْ

إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَاءُ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sorumluluk ancak, zengin oldukları halde senden izin isteyen, geride kalan kadınlarla bulunmaya razı olanlara ve Allah kalblerini mühürlemiş olduğu için bilmeyenleredir.

### [Tevbe 9:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:124.md) — وَهُمْ

وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَذِهِ إِيمَانًا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

Meal (IK): Bir sure indirilince; onlardan kimi: Bu, hanginizin imanını artırdı? der. İman etmiş olanlara gelince; onların imanını artırmıştır. Ve onlar, birbirleri ile müjdeleşirler.

### [Tevbe 9:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:125.md) — وَهُمْ

وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إِلَى رِجْسِهِمْ وَمَاتُوا وَهُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık bulunanların ise, murdarlıklarına murdarlık katmıştır. Ve kafir olarak ölmüşlerdir.

### [Tevbe 9:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/9:126.md) — هُمْ

أَوَلَا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Onlar görmezler mi ki; her yıl bir veya iki kere belalara çarpılıyorlar da yine tevbe etmiyorlar. Ve ibret almıyorlar.

### [Yunus 10:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/10:7.md) — هُمْ

إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Bize kavuşmayı ummayanlar, dünya hayatından hoşnud olup ona bağlananlar ve ayetlerimizden habersiz bulunanlar;

### [Yunus 10:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/10:23.md) — هُمْ

فَلَمَّا أَنْجَاهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ مَتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Allah onları kurtarınca; hemen yeryüzünde haksız yere taşkınlıklara başlarlar. Ey insanlar; yaptığınız taşkınlık aleyhinize, dünya hayatının eğlencesidir. Sonra dönüşünüz, Bizedir. Biz de yapmış olduğunuzu size bildiririz.

### [Yunus 10:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/10:26.md) — هُمْ

لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى وَزِيَادَةٌ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Güzel davrananlara daha güzeli ve fazlası var. Onların yüzleri ne kararır ne de zilletten kızarır. Onlar cennetin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/10:27.md) — هُمْ

وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Kötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/10:47.md) — وَهُمْ

وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Her ümmetin bir rasulü vardır. Onların rasulleri gelince aralarında adaletle hükmedilir. Ve asla zulme uğratılmazlar.

### [Yunus 10:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/10:54.md) — وَهُمْ

وَلَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِي الْأَرْضِ لَافْتَدَتْ بِهِ وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde bulunan her şey, nefsine zulmeden kimsenin olsaydı, onu fidye verirdi. Azabı gördükleri zaman içlerinde pişmanlık duyarlar. Halbuki onlar haksızlığa uğratılmadan aralarında adaletle hükmolunmuştur.

### [Yunus 10:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/10:62.md) — هُمْ

أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Dikkat edin, Allah dostlarında hiç bir korku yoktur. Onlar, mahzun da olacak değillerdir.

### [Yunus 10:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/10:66.md) — هُمْ

أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَتَّبِعُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شُرَكَاءَ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ

Meal (IK): Dikkat edin; göklerde kim varsa ve yerde kim varsa, hepsi Allah’ındır. Allah’tan başkasına tapanlar, gerçekte Allah’a koştukları ortaklara tabi olmuyorlar, onlar bir takım zannlara uyuyor ve ancak yalan söylüyorlar.

### [Hud 11:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/11:15.md) — وَهُمْ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ

Meal (IK): Kim, dünya hayatını ve onun süsünü isterse; onlara amellerinin karşılığını burada tamamen öderiz. Onlar bu hususta hiç bir zarara da uğratılmazlar.

### [Hud 11:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/11:19.md) — وَهُمْ · هُمْ

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki Allah yolundan alıkorlar. Ve o yolu eğriltmeye çalışırlar. Ve ahireti inkar edenler de onlardır.

### [Hud 11:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/11:22.md) — هُمُ

لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ahirette büsbütün kayba uğrayanlar da bunlardır.

### [Hud 11:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/11:23.md) — هُمْ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Doğrusu inanan, salih ameller işleyen ve Rabblarına boyun eğenler; işte onlardır cennetlik olanlar. Orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Hud 11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/11:27.md) — هُمْ

فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kavminden küfredenlerin elebaşları dediler ki: Biz, senin ancak kendimiz gibi bir insan olduğunu görüyoruz. İçimizde sadece ayak takımının, başlangıçta düşünmeden sana uydukları gözümüzün önündedir. Sizin bize üstün bir meziyyetinizi görmüyoruz. Aksine biz, sizi yalancılar sanıyoruz.

### [Yusuf 12:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/12:15.md) — وَهُمْ

فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَأَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onu götürdükleri vakit, kuyunun derinliklerine bırakmayı birlikte kararlaştırdılar. Biz de kendisine vahyettik ki: Sen; onlara, kendileri hiç farkına varmadan yaptıklarını bir bir haber vereceksin.

### [Yusuf 12:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/12:37.md) — وَهُمْ · هُمْ

قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَكُمَا ذَلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Size rızık olmak üzere verilen yemeklerin gelmesinden önce onun yorumunu bildiririm. Bu; Rabbımın bana öğrettiklerindendir. Doğrusu ben, Allah’a inanmaz bir kavmin dinini terkettim. Hem onlar, ahirete küfrederdi.

### [Yusuf 12:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/12:58.md) — وَهُمْ

وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ

Meal (IK): Yusuf’un kardeşleri gelip yanına girdiler. Onları tanıdı, ama onlar kendisini tanımıyorlardı.

### [Yusuf 12:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/12:102.md) — وَهُمْ

ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Bunlar gayb haberlerindendir ki, sana vahyediyoruz. Onlar, elbirliği edip düzen kurdukları zaman; sen, orada değildin.

### [Yusuf 12:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/12:105.md) — وَهُمْ

وَكَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Göklerde ve yerde nice ayetler vardır ki; yüzlerini çevirerek onları görüp geçerler.

### [Yusuf 12:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/12:106.md) — وَهُمْ

وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ

Meal (IK): Onların çoğu; Allah’a iman etmezler, ille de şirk koşanlardır onlar.

### [Yusuf 12:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/12:107.md) — وَهُمْ

أَفَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Allah tarafından onları kuşatacak bir azabın kendilerine gelip çatmasından veya farkında olmadan kıyamet saatinin ansızın gelmesinden emin midirler?

### [Rad 13:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/13:5.md) — هُمْ

وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Şaşacaksan, onların: Biz, toprak olunca yeniden mi yaratılacağız? demelerine şaşmak gerekir. İşte onlar; Rabblarını inkar edenlerdir. İşte onlar; boyunlarına demir halkalar vurulanlardır. Ve işte onlar; cehennemliklerdir, orada temelli kalacaklardır.

### [Rad 13:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/13:13.md) — وَهُمْ

وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَنْ يَشَاءُ وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ

Meal (IK): Gökgürültüsü; hamd ile, melekler de korku ile O’nu tesbih eder. O, yıldırımları gönderir de onlarla dilediğini çarpar. Halbuki onlar; Allah hakkında tartışıyorlardı. O, kudretinde pek çetin olandır.

### [Rad 13:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/13:30.md) — وَهُمْ

كَذَلِكَ أَرْسَلْنَاكَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهَا أُمَمٌ لِتَتْلُوَ عَلَيْهِمُ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمَنِ قُلْ هُوَ رَبِّي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ مَتَابِ

Meal (IK): İşte böyle; sana vahyettiğimizi okuman için, seni de onlardan önce nice ümmetlerin gelip geçtiği bir ümmete gönderdik. Onlar; Rahman’ı inkar ederler. De ki: O benim Rabbımdır. O’ndan başka ilah yoktur. Yalnız O’na tevekkül ederim. Dönüşüm de O’nadır.

### [Hicr 15:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/15:48.md) — هُمْ

لَا يَمَسُّهُمْ فِيهَا نَصَبٌ وَمَا هُمْ مِنْهَا بِمُخْرَجِينَ

Meal (IK): Onlara orada hiç bir yorgunluk ve zahmet değmez. Oradan çıkarılacak da değillerdir.

### [Nahl 16:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:16.md) — هُمْ

وَعَلَامَاتٍ وَبِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ

Meal (IK): İşaretler de. Yıldızlarla da, onlar yollarını bulurlar.

### [Nahl 16:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:20.md) — وَهُمْ

وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَخْلُقُونَ شَيْئًا وَهُمْ يُخْلَقُونَ

Meal (IK): Allah’tan başka taptıkları; hiç bir şey yaratamazlar. Çünkü onların kendileri yaratılmıştır.

### [Nahl 16:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:22.md) — وَهُمْ

إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): İlahınız; tek bir ilahtır. Ahirete inanmayanların kalbleri inkar edicidir ve onlar büyüklük taslayanlardır.

### [Nahl 16:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:46.md) — هُمْ

أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ فَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ

Meal (IK): Yahut onlar dönüp dolaşırken kendilerini yakalamasından mı? Allah’ı aciz bırakacak değillerdir.

### [Nahl 16:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:48.md) — وَهُمْ

أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّأُ ظِلَالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَالشَّمَائِلِ سُجَّدًا لِلَّهِ وَهُمْ دَاخِرُونَ

Meal (IK): Allah’ın yarattığı şeylerin gölgelerinin sağa sola vurarak boyun eğip Allah’a secde ettiklerini görmüyorlar mı?

### [Nahl 16:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:49.md) — وَهُمْ

وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ وَالْمَلَائِكَةُ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Göklerde ve yerde bulunan canlılar ve melekler, büyüklük taslamaksızın Allah’a secde ederler.

### [Nahl 16:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:71.md) — فَهُمْ

وَاللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاءٌ أَفَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Allah; rızık hususunda kiminizi kiminizden üstün kıldı. Üstün kılınanlar buyrukları altında bulunanların rızıklarını vermezler. Halbuki bunda hepsi eşittir. Yoksa Allah’ın nimetini bile bile inkar mı ediyorlar?

### [Nahl 16:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:72.md) — هُمْ

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Allah sizin için kendinizden eşler yarattı. Eşlerinizden de sizin için oğullar, torunlar varetti. Temiz şeylerden size rızık verdi. Böyleyken batıla inanıyorlar da Allah’ın nimetine nankörlük mü ediyorlar?

### [Nahl 16:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:84.md) — هُمْ

وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا ثُمَّ لَا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ

Meal (IK): Her ümmetten birer şahit göndereceğimiz gün; inkar edenlere itiraz için izin verilmez, özürleri de dinlenmez.

### [Nahl 16:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:85.md) — هُمْ

وَإِذَا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذَابَ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): O zalimler azabı görünce; onlardan ne hafifletilir, ne de mühlet verilir.

### [Nahl 16:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:100.md) — هُمْ

إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ

Meal (IK): Onun nüfuzu; sadece onu dost edinenler ve Allah’a şirk koşanlar üzerindedir.

### [Nahl 16:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:105.md) — هُمُ

إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ

Meal (IK): Allah’ın ayetlerine inanmayanlar; sadece yalan uydururlar. Ve işte onlar yalancıların kendileridir.

### [Nahl 16:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:108.md) — هُمُ

أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ

Meal (IK): Onlar; Allah’ın kalblerini, kulaklarını ve gözlerini mühürlediği kimselerdir. Ve gafiller de işte bunlardır.

### [Nahl 16:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:109.md) — هُمُ

لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki ahiret gününde de hüsrana uğrayacaklar işte bunlardır.

### [Nahl 16:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:111.md) — وَهُمْ

يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجَادِلُ عَنْ نَفْسِهَا وَتُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): O gün herkes öz nefsi için uğraşacaktır. Herkes ne yaptıysa kendisine eksiksiz olarak verilecek, onlar; asla haksızlığa uğratılmayacaklardır.

### [Nahl 16:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:113.md) — وَهُمْ

وَلَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ وَهُمْ ظَالِمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onlara, kendilerinden bir peygamber gelmişti de onu yalanlamışlardı. Zulüm ederken kendilerini azab yakalayıvermişti.

### [Nahl 16:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/16:128.md) — هُمْ

إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki Allah; müttakiler ve ihsan edenlerle beraberdir.

### [İsra 17:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/17:47.md) — هُمْ

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ وَإِذْ هُمْ نَجْوَى إِذْ يَقُولُ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا

Meal (IK): Biz, onların seni dinledikleri zaman; neye kulak verdiklerini çok iyi biliriz. Gizli toplandıkları zaman da hani zalimler diyorlardı ki: Siz, sadece büyülenmiş bir adama tabi oluyorsunuz.

### [Kehf 18:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/18:17.md) — وَهُمْ

وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِدًا

Meal (IK): Güneşin doğduğu zaman; mağaralarının sağ tarafına yöneldiğini, battığı zaman da; sol tarafa gittiğini görürsün. Kendileri de mağaranın iç tarafında idiler. Bu, Allah’ın ayetlerindendir. Allah, kimi hidayete erdirirse; o, doğru yola ermiştir, kimi de şaşıracak olursa; artık onun için yol gösterici bir dost bulamazsın.

### [Kehf 18:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/18:18.md) — وَهُمْ

وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا

Meal (IK): Onlar uykuda iken; sen, onları uyanık sanırdın. Biz, onları sağa ve sola döndürüyorduk. Köpekleri de dirseklerini eşiğe uzatmıştı. Onları görsen; için korkuyla dolar, geri dönüp kaçardın.

### [Kehf 18:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/18:50.md) — وَهُمْ

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا

Meal (IK): Hani meleklere; Adem’e secde edin, demiştik de İblis’ten başka hepsi secde etmişti. O ise, cinnlerden olduğu için Rabbının emrinden dışarı çıkmıştı. Şimdi siz, beni bırakıp da size düşman olan, onu ve soyunu mu dost ediniyorsunuz? Zalimler için ne kötü bedeldir bu.

### [Kehf 18:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/18:104.md) — وَهُمْ

الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا

Meal (IK): Onlar ki; güzel iş yaptıklarını sandıkları halde dünya hayatındaki çalışmaları boşa gitmiştir.

### [Meryem 19:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/19:39.md) — وَهُمْ

وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Sen, onları hasret günü ile korkut. O gün, onlar gaflet içinde inanmamakta iken, iş bitirilmiş olur.

### [Meryem 19:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/19:70.md) — هُمْ

ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِالَّذِينَ هُمْ أَوْلَى بِهَا صِلِيًّا

Meal (IK): Cehenneme en çok layık olanları elbette Biz, biliriz.

### [Meryem 19:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/19:74.md) — هُمْ

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثَاثًا وَرِئْيًا

Meal (IK): Onlardan önce nice nesilleri yok ettik ki, varlıkça ve gösterişçe bunlardan çok daha üstündüler.

### [Taha 20:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/20:84.md) — هُمْ

قَالَ هُمْ أُولَاءِ عَلَى أَثَرِي وَعَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضَى

Meal (IK): Dedi ki: Onlar izim üzerindedirler. Rabbım, hoşnud olman için sana çabucak geldim.

### [Enbiya 21:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/21:1.md) — وَهُمْ

اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): İnsanların hesab zamanı yaklaştı. Fakat onlar hala gaflet içinde yüz çeviriyorlar.

### [Enbiya 21:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/21:2.md) — وَهُمْ

مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Rabblarından kendilerine yeni bir uyarı gelmeye dursun; onlar, bunu mutlaka eğlenerek dinlemişlerdir.

### [Enbiya 21:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/21:6.md) — أَفَهُمْ

مَا آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَفَهُمْ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onlardan önce helak etmiş olduğumuz kasaba halkı iman etmemişti. Şimdi bunlar mı iman edecekler?

### [Enbiya 21:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/21:12.md) — هُمْ

فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنَا إِذَا هُمْ مِنْهَا يَرْكُضُونَ

Meal (IK): Bizim baskınımızı hissettikleri zaman; onlar, oradan kaçmaya yelteniyordu

### [Enbiya 21:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/ayet/21:21.md) — هُمْ

أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِنَ الْأَرْضِ هُمْ يُنْشِرُونَ

Meal (IK): Yoksa onlar; yerden bir takım tanrılar edindiler de onlar mı ölüleri diriltecekler?

### Diğer ayetler (228)

- Enbiya: 21:23 · 21:24 · 21:27 · 21:28 · 21:32 · 21:34 · 21:36 · 21:39 · 21:40 · 21:42 · 21:43 · 21:44 · 21:49 · 21:96 · 21:100 · 21:102
- Hac: 22:2 · 22:67
- Müminun: 23:2 · 23:3 · 23:4 · 23:5 · 23:7 · 23:8 · 23:9 · 23:10 · 23:11 · 23:57 · 23:58 · 23:59 · 23:61 · 23:62 · 23:63 · 23:64 · 23:69 · 23:71 · 23:77 · 23:102 · 23:104 · 23:111
- Nur: 24:4 · 24:13 · 24:50 · 24:51 · 24:52 · 24:55
- Furkan: 25:3 · 25:17 · 25:44
- Şuara: 26:40 · 26:94 · 26:96 · 26:202
- Neml: 27:3 · 27:4 · 27:5 · 27:17 · 27:18 · 27:24 · 27:37 · 27:45 · 27:50 · 27:60 · 27:66 · 27:76 · 27:81 · 27:83 · 27:85 · 27:89
- Kasas: 28:9 · 28:11 · 28:12 · 28:42 · 28:52 · 28:66
- Ankebut: 29:2 · 29:12 · 29:14 · 29:52 · 29:53 · 29:65
- Rum: 30:3 · 30:7 · 30:15 · 30:36 · 30:38 · 30:39 · 30:48 · 30:53 · 30:57
- Lokman: 31:4 · 31:5
- Secde: 32:10 · 32:15 · 32:29
- Sebe: 34:37
- Fatır: 35:37 · 35:40
- Yasin: 36:6 · 36:7 · 36:8 · 36:9 · 36:21 · 36:29 · 36:37 · 36:43 · 36:49 · 36:51 · 36:53 · 36:56 · 36:71 · 36:75
- Saffat: 37:11 · 37:19 · 37:26 · 37:42 · 37:47 · 37:70 · 37:77 · 37:116 · 37:150
- Sad: 38:8 · 38:24
- Zümer: 39:3 · 39:18 · 39:33 · 39:45 · 39:51 · 39:61 · 39:63 · 39:68 · 39:69
- Mü'min: 40:16 · 40:21 · 40:43 · 40:56
- Fussilet: 41:4 · 41:7 · 41:16 · 41:19 · 41:24 · 41:38
- Şura: 42:37 · 42:39
- Zuhruf: 43:19 · 43:20 · 43:21 · 43:32 · 43:47 · 43:50 · 43:58 · 43:66 · 43:75 · 43:76 · 43:86
- Duhan: 44:9 · 44:37 · 44:41
- Casiye: 45:22 · 45:24 · 45:35
- Ahkaf: 46:5 · 46:13 · 46:17 · 46:19
- Muhammed: 47:34
- Fetih: 48:25
- Hucurat: 49:7 · 49:11 · 49:15
- Kaf: 50:5 · 50:15 · 50:36
- Zariyat: 51:11 · 51:13 · 51:18 · 51:44 · 51:53
- Tur: 52:12 · 52:32 · 52:35 · 52:37 · 52:40 · 52:41 · 52:42 · 52:46
- Necm: 53:52
- Hadid: 57:19
- Mücadele: 58:14 · 58:17 · 58:18 · 58:19 · 58:22
- Haşr: 59:8 · 59:9 · 59:19 · 59:20
- Mümtehine: 60:9 · 60:10
- Münafikun: 63:3 · 63:4 · 63:5 · 63:7 · 63:9
- Tegabün: 64:16
- Kalem: 68:19 · 68:23 · 68:43 · 68:46 · 68:47
- Mearic: 70:23 · 70:27 · 70:29 · 70:31 · 70:32 · 70:33 · 70:34
- Nebe: 78:3
- Naziat: 79:14
- Abese: 80:42
- İnfitar: 82:16
- Buruc: 85:6 · 85:7
- Beled: 90:19
- Beyyine: 98:6 · 98:7
- Maun: 107:5 · 107:6

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والميم
هم ، مه : ( مستعملان ) .
هم : قال الليث : الهَمُّ : ما هممت به من أمر في نفسك . تقول : أهمَّنِي الأمر . والمُهِمَّاتُ من الأمور : الشدائِد . قال : والهَمُّ : الحُزْن . والهِمَّةُ : ما همَمْتَ به من أمر لتفعله . وتقول : إنَّه لعظيم الهِمَّة ، وإنّه لصغير الهِمّة . قال : والهُمَامُ : من أسماء الملوك لِعظَم هِمَّتِه . وتقول : لا يَكَادُ ولاَ يَهمُّ كَوْداً ولاَ هَمًّا ولا مَهَمّةً ولا مَكَادَةً . قال : والهَمِيمُ : دبيب هَوَام الأرض . والهوامُّ : ما كان من خَشَاش الأرض ، نحو العَقارب وما أشبهها ، الواحدة هَامَّةٌ ؛ لأنها تَهُمّ أَنْ تَدِبّ . وروى سُفْيان عن منصور عن المِنْهال بن عمرو عن سعيد بن جبير عن ابن عباس عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يُعَوذُ الحسن والحسينَ : أُعِيذُكُمَا بكلمات الله التامَّةِ ، من شَرّ كُلّ شيطانٍ وهَامَّة ، ومن شرّ كلّ عينٍ لامَّة . ويقول : هكذا كان إبراهيمُ يعوذ إسماعيل وإسحاق صَلى اللَّهُ وسلّم عليهم أجمعين . قال شمر : الهَامَّةُ ، واحدةُ الهَوام ، والهوامُّ : الحيَّاتُ ، وكلُّ ذي سم يقتلُ سمُّه . وأما ما لا يَقْتُل ويَسُمّ فهي السَّوامُّ ، مشدَّدةَ الميم ، لأنها تَسُمّ ولا تبلغُ أن تقتلَ ، مثل الزنبورِ والعقربِ وأشباهِها . قال : ومنها القَوَامُّ ، وهي أمثال القنافد والفأر واليرابيع والخَنَافِس ، فهذه قَوَامُّ ، وليست بهوامَّ ولا سَوَامَّ . والواحدة من هذا كله هامّةٌ وسامّة وقامَّة . قلت : وتقع الهامّة على غير ذوات السم القاتل . ألا ترى أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لكعب بن عُجْرَة : ( أيؤذيك هوامُّ رأسك ) ؟ أراد بها القملَ ، وسمّاها هوامّ ، لأنها تَدِبُّ في الرأس والجسد ، وتهُمُّ مثلُه . ويقال ما رأيت هامّةً أكرمَ من هذه الدابَّة ، يعني : الفرس . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : هَمّ : إذا أُغْلِيَ . وهَمّ : إذا غَلَى . وأخبرني المنذري عن أبي العباس ثعلب : أَنَّه سئل عن قول اللَّهِ جلّ وعزّ : ( وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلا ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَن رَّأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ ) ( يوسف : 24 ) ، فقال : همَّتْ زَلِيخَا بالمعصية مُصِرَّةً على ذلك ، وهمَّ يوسفُ بالمعصية ولم يَأْتِها ولم يُصِرَّ عليها ، فبين الهَمَّتين فرقٌ . وقال ابن بُزُرْج : الهامّةُ : الحيَّة ، والسامَّة : العقربُ . يقال للحية قد همّت الرجلَ ، وللعقربِ قد سمّتْه . وقال الليث : الانْهِمَامُ : الانهضام في ذوبان الشيء واسترخائه بعد جُمودِه وصلابَتِه ، مثلُ الثلج إذا ذاب تقول : قد انْهَمّ ، وانهمَّت البقول : إذا طُبِخَت في القِدْر . قال : والهَامُومُ ، من الشحم : كثيرُ الإهَالَةِ . وقال ابن الأعرابيّ : الهَامُومُ : ما يسيل من الشَّحْمَة إذا شُوِيَتْ ، وكل شيء ذائبٍ يسمى هَامُوماً ؛ وأنشد :
وانْهمَّ هامُومُ السَّدِيفِ الواري
قال : ويقال : هَمَّك ما أَهَمَّك : أي : أَذَابَكَ ما أَذَابك . ويقال : أَهَمَّك ما أقْلَقَك . وهمّت الشمسُ الثلجَ : أذَابَتْه . قال ويقال : ما رأيت هامّةً قطُّ أكرَم منه ، الميمُ مشدّدة ، يقال هذا للبعيرِ وللفرَسِ ، ولا يقال لغيرهما . وقال أبو عبيد في باب قلة اهتمام الرجل بشأن صاحبه : هَمُّك ما همَّك ، ويقال : هَمُّكَ ما أَهَمَّك . جعل ما نَفْياً في قوله : ما أهَمّك ؛ أي : لم يُهِمَّك . ويقال : معنى ما أهَمَّك ؟ أي : ما أحْزَنَك ؟ وقيل : مَا أَقْلَقَك ؟ وقال ابن السّكيت : الهمُّ ، من الحُزْنِ . والهمُّ مصدر هَمَّ الشحمَ يَهُمُّه هَمًّا : إِذا أذابه ؛ وأنشد :
يُهَمُّ فيه القومُ هَمَّ الحَم
والهَمُّ ، مصدر : هَمَمْتُ بالشيء هَمًّا . والهِمُّ : الشيخ البالي ؛ وأنشد :
وما أنا بالهِم الكبيرِ ولا الطفْلِ
أبو العباس عن ابن الأعرابي يقال : هِمَّ لنفسك ولا تَهِمَّ لهؤلاء ؛ أي : اطلب لها واحفَلْ . سلمة عن الفرّاء : ذهبت أَتَهَمَّمُهُ : أنظر أين هو ؟ وقال أبو عبيد عن الفرّاء : ذهبْتُ أتهمَّمُهُ ؛ أي : أطلبه . وقال أبو عبيد : التَّهمِيمُ : المطر الضعيف ؛ ومنه قول ذي الرُّمَّة :
من لَفْحِ سَارِيَةٍ لَوْثَاءَ تَهْمِيمُ
ابن السّكيت عن أبي عمرو : الهَمِيمَةُ من المطر : الشيء الهيّن . وهُمَامُ الثلج : ما سال من مائِه ، إذا ذاب ، وقال أبو وجزة :
نواصح بين حَمَّاوَيْنِ أَحْصَنَتَا
مُمنَّعاً كهُمَامِ الَّثلْجِ بالضَّرَبِ
أراد بالنَّواصحِ : الثَّنَايا البيضَ . ويقال : هَمَامِ بكذا ؛ أي : هُمَّ به ، مثل نَزَالِ . أبو عبيد عن الأَمويّ : يقال : لا هَمَامِ ؛ أي : لا أَهُمُّ ، وقال الكميت :
عادِلاً غيرَهم من النَّاس طُرَّا
بِهِم لا هَمَامِ لي لا هَمَامِ
ويقال : هَمَّ اللبنَ في الصحن : إذا حلبه . وانهَمَّ العَرَق من جبينه : إِذا سال . وقال اللحياني : سمعت أعرابيًّا من بني عامر يقول : نقول إذا قِيلَ لنا : أبَقِيَ عندكم شيءٌ ؟ فنقول : هَمْهَامِ يا هذا ؛ أي : لم يَبْقَ شيءٌ . وقال العامري : قلت لبعضهم : أبقي عندكم شيء ؟ قالوا : هَمْهَامِ وحَمْحَامِ ومَحْمَاحِ وبَحْبَاحِ ؛ أي : لم يبق شيء ؛ وأنشد :
أَوْلَمْتَ ياخِنَّوْتُ شَرَّ إيلامْ
في يومِ نَحْسٍ ذي عَجْاجٍ مِظْلاَمْ
ما كان إِلاّ كاصْطِفان الأقدامْ
حتى أتيناهم فقالوا : هَمْهَامْ
أي : لم يبق شيء . وقال الليث : الهَمْهَمَةُ : تردُّدُ الزئير في الصدر من الهمّ والحُزْن . والهَمْهَمَةُ : نحوُ أصواتِ البقر والفِيَلة وأشباهِ ذلك . ويقال للقصب إذا هزته الريح : إنه لَهُمْهُومٌ . ويقال للحمار إِذا ردّد نَهِيقَه في صدره : إنه لَهَمْهيمٌ ؛ قال ذو الرُّمَّة :
خَلَّى لها سِرْب أُولاَها وهيَّجَهَا
مِنْ خَلْفِها لاحِقُ الصُّقْلَيْن هِمْهِيمُ
وهَمْهَمَ الرّعْدُ : إذا سمعتَ له دوِيًّا . وهَمْهَم الأسد ، وهَمْهَمَ الرجلُ : إذا لم يَبِن كَلاَمُه . وفي حديث مرفوع ( أحب الأسماء إلى اللَّهِ عبد اللَّهِ وهَمَّامٌ ) ، لأنه ما من أحد إلا ويَهُمُّ بأمر من الأمور : رشد أَوْ غَوَى . ويقال : هو يَتَهَمّمُ رأسَه ؛ أي : يَفْلِيه ؛ وقال الراعي ، في الهَمَاهِمِ ، بمعنى الهموم :
طَرَفاً فتِلكَ هَمَاهِمِي أَقْرِيهِما
قُلُصاً لَوَاقِحَ كالقِسِي وحُولاَ
عمرو عن أبيه : الهَمُوم : الناقة الحسنة المِشْيَةِ ، والقِرْوَاحُ التي تَعَافُ الشرب مع الكبار ، فإذا جاء الدَّهْدَاهُ شرِبَتْ مَعَهُنّ .
مه : قال الليث : المَهْمَهُ : الخَرْقُ الأملس الواسع . وقال ابن شميل : المَهْمَهُ : الفلاة بعينها ، لا ماءَ بها ولا أَنِيس . وأرض مَهَامِهُ : بعيدة . وقيل : المَهْمَهُ : البلد المُقْفِرُ ، ويقال : مَهْمَهَةٌ ؛ وأنشد :
في شبهِ مَهْمَهةٍ كأَنَّ صُوَيَّها
أَيْدِي مُخالِعةٍ تَكُفُّ وتَنْهَدُ
وقال الليث : مَهْ : زجْرٌ ونهي . وتقول : مَهْمَهْتُ ؛ أي : قلت له : مَهْ مَهْ . وأما مَهْمَا ، فإن النحويين زعموا أن أصل مهما : ماما ، ولكن أبدلوا من الألف الأولى هاء ليختلف اللفظ . ف ( ما ) الأولى هي ما الجزاء ، وما الثانية هي التي تزاد تأكيداً لحروف الجزاء مثل أينما ومتى وكيفما ، والدليل على ذلك أنه ليس شيء من حروف الجزاء إلاّ و ( مَا ) تزاد فيه . قال اللَّهُ : ( فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى الْحَرْبِ ) ( الأنفَال : 57 ) الأصل إن تثقفهم : وقال بعض النحويين في مهما : جائز أن يكون مَهْ ، بمعنى الكَفّ ، كما تقول مَهْ ؛ أي : كُفّ ، وتكون ما للشرط والجزاء ، كأنهم قالوا : اكْفُفْ ، ما تأتنا به من آيةٍ ، والقول الأول أَقْيَس ، قال أبو بكر بن الأنباري في مهما : قال بعضهم : معنى مَهْ : كُفّ ، ثم ابتدأ مُجازِياً وشارطاً ، فقال : ما يكن من الأمر فإني فاعل ، فَمَهْ في قوله منقطع مِنْ ( ما ) ، وقال آخرون في مهما يكن : ما يكن ، فأرادوا أن يزيدوا على ( ما ) التي هي حرف الشرط ( ما ) للتوكيد كما زادوا على إن ما ؛ قال اللَّهُ : ( مُّبِينٍ فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُم مُّنتَقِمُونَ ) ( الزّخرُف : 41 ) ، فزاد ما للتوكيد ، وكَرِهوا أن يقولوا ( مَا ، مَا ) لاتّفاق اللفظين فأبدلوا ألفها هاء ليختلف اللفظان ، فقالوا : ( مهما ) ، قال : وكذلك ( مَهْمَنْ ) ، أصله ( مَنْ مَنْ ) ؛ وأنشد الفرّاء :
أمَاوِيَّ مَهْمَنْ يَسْتمِعْ في صَدِيقه
أَقَاوِيلَ هذا الناس ، ماوِيَّ يَنْدَمِ
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ مهما لي :
مَهْمَا لِيَ الليلَةَ مَهْمَا ليَهْ
أَوْدَى بِنَعْلَيَّ وسِربَالِيَهْ
قال : مهما لِي ، ومَا لِي واحِدٌ . وقال أبو سعيد : يقال : مَهْمَهْتُه فَتَمَهْمَهَ ؛ أي : كففتُه ، فكَفَّ . وقال ابن السّكيت : تقول للرجل : مَهْ ، فإن وصلْتَ ، قلت : مَهٍ مَهْ . وكذلك صَه ، فإن وصلت قلت : صَهٍ صَهْ . ابن بُزُرْج : يقال : ما في ذلك الأمر مَهْمَهٌ : وهو الرجا ، ويقال مَهْمَهْتُ منه مَههَاً . ويقال : ما كان لك عند ضَرْبِكَ
فلاناً مَهَهٌ ، ولا رويّة . أبو عبيد عن الأحمر والفّراء : كل شيء مَهَهٌ ومَهَاهٌ . ما النساءَ وذكرَهُنّ ، معناهما حَسَنٌ يسيرٌ إلاّ النساءَ . فنصب على هذا . والهاء من مَهَةٍ ومَهَاهٍ ، ثابتةٌ ، كالهاء من مِيَاهٍ وشفاهٍ ؛ وقال عِمران بن حِطّان :
فليس لِعَيْشِنَا هذا مَهَاهٌ
وليستْ دَارُنَا الدُّنيَا بدَارِ
والحمد لله وحده .

##### Türkçe

**باب الهاء والميم**
**هم** ، **مه** : (kullanılan ikisi) .

**هم** : Leys dedi: **الهَمُّ**: nefsinde bir işten kastettiğin şeydir. Dersin: **أهمَّنِي الأمر**. İşlerden **المُهِمَّاتُ**: şiddetlerdir. Dedi: ve **الهَمُّ**: hüzündür. **والهِمَّةُ**: onu yapmak için bir işten kastettiğin şeydir. Ve dersin: Şüphesiz o, büyük **الهِمَّة** sahibidir; ve şüphesiz o, küçük **الهِمّة** sahibidir. Dedi: ve **الهُمَامُ**: himmetinin büyüklüğünden dolayı kralların adlarındandır. Ve dersin: Neredeyse yapmaz ve ne bir çaba olarak ne bir **هَمّ** olarak ne bir **مَهَمّةً** olarak ne bir **مَكَادَةً** olarak hemen hemen etmez. Dedi: ve **الهَمِيمُ**: yer haşeratının debelenişidir. Ve **الهوامُّ**: yerin haşhaşından olan şeydir; akrepler ve benzerleri gibi; bunun teki **هَامَّةٌ**dur; çünkü debelenmeye kasteder. Süfyan, Mansur’dan, o da el-Minhâl b. Amr’dan, o da Saîd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbâs’tan, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet etti: Hasan ve Hüseyin’i ta‘vîz ederdi: “Sizi Allah’ın tam kelimeleriyle, her şeytanın ve her **هَامَّة**’nin şerrinden ve her **عينٍ لامَّة**’nin şerrinden korurum.” Ve derdi: “İbrahim, İsmail ve İshak’ı böyle ta‘vîz ederdi; Allah’ın salâtı ve selâmı onların hepsinin üzerine olsun.” Şemmer dedi: **الهَامَّةُ**: **الهَوام**’ın bir tekidir; ve **الهوامُّ**: yılanlardır; ve her zehir sahibi ki zehri öldürür. Ama öldürmeyen ve zehirleyen ise, onlar **السَّوامُّ**dur; **الميم** şeddelidir; çünkü zehirler de öldürmeye varmaz; zınbûr ve akrep ve benzerleri gibi. Dedi: ve onlardan **القَوَامُّ** vardır; o da kirpiler, fare, yerbû‘lar ve böcekler gibileridir; işte bunlar **قَوَامُّ**dur; **بهوامَّ** da değildir, **سَوَامَّ** da değildir. Ve bunun hepsinin teki: **هامّةٌ** ve **سامّة** ve **قامَّة**dir. Dedim: ve **الهامّة** öldürücü zehir sahipleri olmayanlara da vâki olur. Görmüyor musun ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) Ka‘b b. Ucra’ya dedi: “(Başının **هوامُّ**’u sana eziyet ediyor mu)?” Bununla bitleri kastetti; ve onları **هوامّ** diye adlandırdı; çünkü başta ve bedende debelenirler ve onun gibi kastederler. Ve denir: Bu dabbeden daha keremli bir **هامّة** görmedim; yani: at. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **هَمّ**: kaynatıldığında. Ve **هَمّ**: kaynadığında. Ve bana Münzirî, Ebü’l-Abbâs Sa‘leb’den haber verdi: Allah’ın عزّ وجلّ sözündeki: **( وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلا 1764 أَن رَّأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ )** (Yûsuf: 24) ifadesi hakkında kendisine soruldu; dedi ki: Züleyhâ, buna ısrar ederek masiyetle kastetti; Yusuf ise masiyetle kastetti ve onu yapmadı ve ona ısrar etmedi; iki **الهَمَّة** arasında fark vardır. İbn Büzürc dedi: **الهامّةُ**: yılandır; **السّامَّة**: akreptir. Yılana: adamı kastetti denir; akrebe: onu zehirledi denir. Leys dedi: **الانْهِمَامُ**: bir şeyin erimesinde ve donukluğu ve katılığından sonra gevşeyişinde ezilip dağılmadır; kar eridiğinde olduğu gibi; dersin: **قد انْهَمّ**; ve **انهمَّت البقول**: tencerede pişirildiğinde. Dedi: ve **الهَامُومُ** şehamdan: çok **الإهَالَة** sahibidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَامُومُ**: yağ parçası kızartıldığında ondan akan şeydir; ve her eriyik şey **هَامُوماً** diye adlandırılır; ve inşad etti:
وانْهمَّ هامُومُ السَّدِيفِ الواري
Dedi: ve denir: **هَمَّك ما أَهَمَّك**; yani: seni eriten şey seni eritti. Ve denir: **أَهَمَّك ما أقْلَقَك**. Ve güneş karı **همّت**: onu eritti. Dedi: ve denir: Ondan daha keremli bir **هامّة** asla görmedim; **الميم** şeddelidir; bu deveye ve ata söylenir; başkasına söylenmez. Ebû Ubeyd, kişinin arkadaşının işiyle az ilgilenmesi babında dedi: **هَمُّك ما همَّك**; ve denir: **هَمُّكَ ما أَهَمَّك**. **ما أهَمّك** sözünde **ما**’yı nefy kıldı; yani: seni önemlendirmedi. Ve denir: **ما أهَمَّك؟**’ın manası: seni ne hüzünlendirdi? Ve denildi: seni ne kaygılandırdı? İbnü’s-Sikkît dedi: **الهمُّ**: hüzündendir. Ve **الهمُّ**, **هَمَّ الشحمَ يَهُمُّه هَمًّا**’ın masdarıdır: onu erittiğinde; ve inşad etti:
يُهَمُّ فيه القومُ هَمَّ الحَم
Ve **الهَمُّ**, **هَمَمْتُ بالشيء هَمًّا**’ın masdarıdır. Ve **الهِمُّ**: eskimiş ihtiyardır; ve inşad etti:
وما أنا بالهِم الكبيرِ ولا الطفْلِ
Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **هِمَّ لنفسك** ve **لا تَهِمَّ لهؤلاء**; yani: onun için iste ve önemse. Seleme, Ferrâ’dan: **ذهبت أَتَهَمَّمُهُ**: nerede olduğuna bakarım. Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **ذهبْتُ أتهمَّمُهُ**; yani: onu ararım. Ebû Ubeyd dedi: **التَّهمِيمُ**: zayıf yağmurdur; ve ondan Zü’r-Rumme’nin sözü:
من لَفْحِ سَارِيَةٍ لَوْثَاءَ تَهْمِيمُ
İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: yağmurdan **الهَمِيمَةُ**: hafif şeydir. Ve karın **هُمَامُ**’u: eridiğinde suyundan akan şeydir. Ebû Vecze dedi:
نواصح بين حَمَّاوَيْنِ أَحْصَنَتَا
مُمنَّعاً كهُمَامِ الَّثلْجِ بالضَّرَبِ
**النَّواصح** ile kastetti: beyaz ön dişler. Ve denir: **هَمَامِ** bununla; yani: ona kastet; **نَزَالِ** gibi. Ebû Ubeyd, el-Emavî’den: denir: **لا هَمَامِ**; yani: kastetmem. Kümeyt dedi:
عادِلاً غيرَهم من النَّاس طُرَّا
بِهِم لا هَمَامِ لي لا هَمَامِ
Ve denir: sütü sahanda **هَمَّ**: onu sağdığında. Ve ter alnından **انهَمَّ**: aktığında. Lihyânî dedi: Benî Âmir’den bir bedevîyi işittim, dedi: Bize “Yanınızda bir şey kaldı mı?” denildiğinde deriz: **هَمْهَامِ** ey bu; yani: bir şey kalmadı. Âmirî dedi: Bazılarına dedim: Yanınızda bir şey kaldı mı? Dediler: **هَمْهَامِ** ve **حَمْحَامِ** ve **مَحْمَاحِ** ve **بَحْبَاحِ**; yani: bir şey kalmadı; ve inşad etti:
أَوْلَمْتَ ياخِنَّوْتُ شَرَّ إيلامْ
في يومِ نَحْسٍ ذي عَجْاجٍ مِظْلاَمْ
ما كان إِلاّ كاصْطِفان الأقدامْ
حتى أتيناهم فقالوا : هَمْهَامْ
yani: bir şey kalmadı. Leys dedi: **الهَمْهَمَةُ**: gam ve hüzünden göğüste kükreyişin tekrarıdır. Ve **الهَمْهَمَةُ**: sığırların, fillerin ve bunun benzerinin sesleri gibidir. Ve kamışa rüzgâr onu salladığında denir: Şüphesiz o, **لَهُمْهُومٌ**dur. Ve eşeğe anırmasını göğsünde tekrarladığında denir: Şüphesiz o, **لَهَمْهيمٌ**dir; Zü’r-Rumme dedi:
خَلَّى لها سِرْب أُولاَها وهيَّجَهَا
مِنْ خَلْفِها لاحِقُ الصُّقْلَيْن هِمْهِيمُ
Ve gök gürültüsü **هَمْهَمَ**: onun uğultusunu işittiğinde. Ve aslan **هَمْهَم** etti; ve adam **هَمْهَمَ**: sözü belirgin olmadığında. Ve merfû bir hadiste: **( أحب الأسماء إلى اللَّهِ عبد اللَّهِ وهَمَّامٌ )**; çünkü hiç kimse yoktur ki işlerden bir işe kastetmesin: doğru yol yahut sapma. Ve denir: O, başını **يَتَهَمّمُ** eder; yani: onu bit ayıklar. Râ‘î, **الهَمَاهِمِ** hakkında, “hem”ler manasında dedi:
طَرَفاً فتِلكَ هَمَاهِمِي أَقْرِيهِما
قُلُصاً لَوَاقِحَ كالقِسِي وحُولاَ
Amr, babasından: **الهَمُوم**: yürüyüşü güzel dişi devedir; ve **القِرْوَاحُ**: büyüklerle birlikte içmekten kaçınandır; **الدَّهْدَاهُ** geldiğinde onlarla birlikte içti.

**مه** : Leys dedi: **المَهْمَهُ**: geniş, düz pürüzsüz boşluktur. İbn Şümeyl dedi: **المَهْمَهُ**: bizzat çöldür; onda su yoktur ve üns yoktur. Ve **أرض مَهَامِهُ**: uzaktır. Ve denildi: **المَهْمَهُ**: ıssız beldedir; ve denir: **مَهْمَهَةٌ**; ve inşad etti:
في شبهِ مَهْمَهةٍ كأَنَّ صُوَيَّها
أَيْدِي مُخالِعةٍ تَكُفُّ وتَنْهَدُ
Leys dedi: **مَهْ**: azarlama ve nehiydir. Ve dersin: **مَهْمَهْتُ**; yani: ona **مَهْ مَهْ** dedim. Ama **مَهْمَا**’ya gelince, nahivciler, **مهما**’nın aslının **ماما** olduğunu zannettiler; fakat lafız farklı olsun diye ilk eliften bir **هاء** bedel ettiler. Şu halde birinci **( ما )** ceza **ما**’sıdır; ikinci **ما** ise, **أينما** ve **متى** ve **كيفما** gibi ceza harflerini te’kîd için ziyade edilendir; bunun delili, ceza harflerinden hiçbir şey yoktur ki onda **( مَا )** ziyade edilmesin. Allah dedi: **( فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى الْحَرْبِ )** (Enfâl: 57); aslı: **إن تثقفهم**. Ve bazı nahivciler **مهما** hakkında dedi: caizdir ki **مَهْ** olsun, “vazgeçme” manasında; senin **مَهْ** demen gibi; yani: vazgeç; ve **ما** şart ve ceza için olur; sanki onlar demişlerdir: Vazgeç; bize getireceğin her ayetten; birinci söz daha kıyasîdir. Ebû Bekir b. el-Enbârî **مهما** hakkında dedi: Bazıları dedi: **مَهْ**’in manası: vazgeç; sonra cezalandırıcı ve şart koşucu olarak başladı; dedi ki: İşten her ne olursa ben yapanım; böylece onun sözündeki **فَمَهْ** , **( ما )**’dan kopuktur; ve başkaları **مهما يكن** hakkında dedi: **ما يكن**; şart harfi olan **( ما )** üzerine te’kîd için **( ما )** ziyade etmek istediler; **إن** üzerine **ما** ziyade ettikleri gibi; Allah dedi: **( مُّبِينٍ فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُم مُّنتَقِمُونَ )** (Zuhruf: 41); te’kîd için **ما**’yı ziyade etti; ve iki lafzın aynı olmasından dolayı **( مَا ، مَا )** demeyi çirkin gördüler; lafızlar farklı olsun diye elifini **هاء** ile bedel ettiler; böylece **( مهما )** dediler. Dedi: ve bunun gibi **( مَهْمَنْ )**; aslı **( مَنْ مَنْ )**’dir; Ferrâ inşad etti:
أمَاوِيَّ مَهْمَنْ يَسْتمِعْ في صَدِيقه
أَقَاوِيلَ هذا الناس ، ماوِيَّ يَنْدَمِ
Ve bana Münzirî, Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **مهما لي**:
مَهْمَا لِيَ الليلَةَ مَهْمَا ليَهْ
أَوْدَى بِنَعْلَيَّ وسِربَالِيَهْ
Dedi: **مهما لِي** ile **مَا لِي** birdir. Ebû Sa‘îd dedi: denir: **مَهْمَهْتُه فَتَمَهْمَهَ**; yani: onu durdurdum, o da durdu. İbnü’s-Sikkît dedi: adama dersin: **مَهْ**; eğer vasledersen, dersin: **مَهٍ مَهْ**. Ve bunun gibi **صَه**; eğer vasledersen dersin: **صَهٍ صَهْ**. İbn Büzürc: denir: O işte **مَهْمَهٌ** yoktur: o, ümittir; ve denir: ondan **مَهْمَهْتُ** **مَههَاً**. Ve denir: Senin falanı dövmen sırasında senin için **مَهَهٌ** yoktu, ne de düşünce. Ebû Ubeyd, el-Ahmer ve Ferrâ’dan: her şey **مَهَهٌ** ve **مَهَاهٌ**dur. **ما النساءَ وذكرَهُنّ**: ikisinin manası “kadınlar hariç, onların zikri”dir; bunun üzerine nasb etti. Ve **مَهَةٍ** ve **مَهَاهٍ**’daki **الهاء** sabittir; **مِيَاهٍ** ve **شفاهٍ**’daki **الهاء** gibi. İmrân b. Hıttân dedi:
فليس لِعَيْشِنَا هذا مَهَاهٌ
وليستْ دَارُنَا الدُّنيَا بدَارِ
Ve hamd yalnız Allah’adır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: *هم

(باب الهاء وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
 (هو) الهاء والواو ليست من شرط اللغة([2])، وهي من العربية، والأصل هاء ضُمّت إليه واوٌ. من العرب من يثقِّلها فيقول: هُوَّ([3]). ومنهم مَن يقول هُوْ([4]).
(هي) الهاء والياء، والهاء والهمزة يجريان مَجرى ما قبلهما. على أنَّهُم يقولون: ما أدري أيّ هَيِّ بنِ بيٍّ هو. معناه أيُّ الناس هو. وهذا عندنا مما دَرَج عِلمُه. وكذلك قولهم: "لو كان ذاك في الهَِيئ والجَِيء([5]) ما نَفَعَه"، والهَِيْء: الطّعام. والجَِيْء: الشَّراب، واللفظتان لا تدلاّن على هذا التفسير. ويقولون: هَأْهَأْتُ بالإبل، إذا دعوتَها للعَلَف. وهذا خلافُ الأول. وأنشدوا:
وما كانَ على الهَِيْء *** ولا الجَِيءِ امتداحيكا([6])
والهاء، هذا الحرف وها تنبيهٌ. ومن شأنهم إذا أرادوا تعظيم شيء أنْ يُكثِرُوا فيه من التَّنبيه والإشارة. وفي كتاب الله: ﴿هَا أنْتُمْ هَؤُلاَءِ﴾[آل عمران 66]، ثم قال الشاعر([7]):
ها إنّ تا عِذْرَةٌ إلاَّ تكُنْ نفعَتْ *** فإنّ صاحِبَها قد تاهَ في البَلَدِ([8])
ويقولون في اليمين: لا هَا اللهِ. ويقولون: إن هاءَ تكون تلبية([9]). قال:
لا بَلْ يُجيبُكَ حينَ تدعُو باسمِهِ *** فيَقول هاءَ وطالَ ما لبَّى([10])
هاءَ يهُوءُ الرّجُل هَوْءاً. والهَوْء: الهِمَّة. قال الكِسائي: يا هَيْءَ مالِي، تأسُّفٌ.
(هب) الهاء والباء مُعظَمُ بابِه الانتباه والاهتِزازُ والحركة، وربما دلَّ على رِقَّةِ شيء.
الأوَّل هبَّت الريح تَهُبُّ هُبوباً. وهَبّ النائم يَهُبُّ هَبَّاً. ومِن أين هببتَ يا فلان، كأنّه قال: من أين جئت، من أين انتبهت لنا. وحُكِي عن يونُس: غابَ فلانٌ ثم هبّ. ويقولون: هبَّ يفعلُ كذا، كما يقال: طَفِق يفعل. وهزَزْتُ السَّيف فهبّ هبّة. وهَبَّته: هِزَّته ومَضاؤه في ضريبته. وسيفٌ ذو هَبَّة. وهبَّ البعيرُ في السَّير: نَشِط، هِباباً. قال لبيد:
فلها هِبَابٌ في الزِّمام كأنّها *** صهباءُ راحَ مع الجنوبِ جَهامُها([11])
وهبَّ التَّيس للسِّفاد هَبِيباً، واهتبَّ، وهو مِهْبابٌ. وهَبْهَبْتُ به: دعوتُه ليَنْزُوَ. ويقال الهَبهَبِيُّ: الرَّاعي؛ والفَتى السَّريعُ في الخدمة هَبهبيّ. ويقولون: عِشْنا بذاك هَِبَّة من الدَّهر، أي سَنَةً وَوَقْتاً هَبَّ لنا.
والباب الآخر تهبَّبَ الثوبُ: بَلِيَ. ويقال لقِطَع الثَّوب: هِبَبٌ. وهَبْهَبَ السَّرابُ: تَرَقرَق. والهَبْهَاب: السَّراب. وما أقرَبَ هذا من الأوّل. وممّا يُشكِل عندي معناه قولُهم: هَبْهُ فعلَ كذا، وهَبْني فَعَلْته، وظننتُ أنَّ هذا من باب وهب لأنَّ اللفظة على هذا تدلّ، وهو على ذلك مُشكِل. ويقولون للخيل: هَبِي، أي أَقبِلِي([12]). وهذه حكايةُ صوت.
(هت) الهاء والتاء يدلُّ على حكايةِ صوت، ليست فيه لغةٌ أصليّة. يقال: هَتَّ البَكْرُ في صوته: عَصَر صوته([13]). وهَتَتُّ الكلمة. والهَتِيت: متابَعةٌ ومداركة. يقال: هَتَّ هَتّاً وهتيتاً. ويقولون: رجلٌ مِهَتٌّ: خفيف في العَمَل. والهَتْهَتةُ: التواءُ الكلام. والهَتُّ: تمزيقُ الثَّوْب. والهَتُّ: الكَسْر. ويقولون: سَمِعتُ هَتَّ قوائمِ البعير عند وقعها بالأرض. والأصل في ذلك كلِّه واحد، ولولا أنَّ العلماء ذكروه لما رأيتُ لذكرِهِ وجهاً.
(هث) الهاء والثاء قريبٌ من الذي قبلَه، ومعظمه الاختلاط. *يقولون:  الهثْهثَة: الاختلاط. وهَثْهَثَتِ السّحابةُ بثَلْجِها وقَطْرها: أرسلَتْه بسرعة: وهَثْهَثَ الوالي: ظَلَم قال:
* وَهَثْهَثُوا فكثُرَ الهَثْهَاثُ([14]) *
(هج) الهاء والجيم: أصلٌ صحيح يدلُّ على غُموضٍ في شيءٍ واختلاط، ومنه ما يدلُّ على حكايةِ صوت.
فالأوّل قولهم: هَجَّتْ عينُه([15]): غارت. وهو من باب الغُموض. والهَجَاجة: الأحمق الذي لا يَهتدِي للأمور، فكأنها قد عُمِّيت عليه. وقال ابنُ الأعرابيّ وغيره: ركِب فلانٌ هَجَاجِ، على فَعالِ، إذا ركب العَمياء المُظلِمة. وأنشد:
* وقد رَكِبوا على لَومِي هَجَاجِ([16]) *
والهَجِيج: الوادي العَمِيقُ؛ وهو من الغموض أيضاً.
والباب الآخَر قولهم: هَجْهَجْتُ بالسَّبع: صحتُ به. وهَجْهَجَ الفحلُ في هديره. وهَجٍْ([17]): زجْرٌ للكلب. قال:
سَفَرَتْ فقلت لها هَجٍِ فتبرقَعَتْ *** فذَكَرتُ حين تبرقَعَت ضَبّارا([18])
وضَبَّار: كَلْب. وهَجِيجُ النَّار: أجِيجُها. فأمَّا قولهم: ماء هُجَهِجٌ. لا عذب ولا ملح، فمن الإبدال، وقد ذكر في الهاء والزّاء.
(هد) الهاء والدال: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسْر وهَضْم وهدم. وهَدَدْتُهُ هَدَّاً: هَدَمتُه. ويرجع الباب كلُّه إلى هذا القياس. فالهَدُّ من الرِّجال: الضَّعيف، كأنَّه هُدَّ. ورجال هَدُّونَ. وقد خُولف الأصمعيّ([19]) فخبّرني عليُّ بن إبراهيم القطّان، عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي، وعن عمرو بن أبي عمرٍو عن أبيه قالا([20]): الهَدُّ من الرِّجال: الجواد الكريم، والجِبانُ هِدٌّ بالكسر([21]). وأنشدوا:
ليسوا بِهَدِّينَ في الحروب إذا *** تُعقدُ فوق الحَراقِفِ النُّطُقُ([22])
فإن كان كذا فالجبان هِدٌّ، أي مهدود، كذِبْحٍ للمذبوح. والهَدّ: الكريم الهادُّ لِمالِه.
ومما يجري مجرى الأصوات الهَدَّة: صوتُ وقع الحائط. والهُدْهُد معروف. وهَدْهَدَ الحمامُ: صَوَّت. وهَدْهَدَت المرأةُ ابنَها: حَرَّكَتْه لينام.
ومما شذَّ عن الباب ولا أعرِفُ لـه قياساً، قولُهم: مررتُ برجلٍ هَدَّكَ مِن رجُل، كقولهم: حسبُك من رجلٍ. وهي كلمةٌ كذا تقال. قال:
ولي صاحبٌ في الغار هَدَّكَ صاحباً *** هو الجَوْنُ إلاّ أنّه لا يعلَّل([23])
(هذ) الهاء والذال: أصيل يدلُّ على قَطْع. وهَذَّه: قَطَعه. وسكِّينٌ هَذُوذ. وهَذَاذَيْكَ من الهَذِّ: سُرعة القَطع، كأنّه يقول: أحكِم الأمرَ واقطَعْه.
(هر) الهاء والراء: أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على صوتٍ من الأصوات، ويقاس عليه. يقولون: الهِرُّ: دُعاء الغنم. وذلك قولهم: "لا يعرِف هِرّاً من بِرٍّ". والبِرُّ: سَوْقُ الغَنَم. والهِرَّة: السِّنَّوْرة، وكأنَّها سمِّيت لصوتها إذا هَرَّت. [وهَرَّ الشَّوْك، إذا اشتَدَّ يُبْسُه([24])، وله حينئذ هريرٌ] وزَجَل. قال:
رَعَيْنَ الشبْرِقَ الرَّيَّانَ حَتَّى *** إذا ما هَرّ وامتنَعَ المَذَاقا([25])
قال: والهُرْهُور: الماء الكثير الذي إذا جَرَى سمِعتَ له هَرْهَرَة. ويقولون: هَرَّ فلانٌ([26]) الكأس: كرِهَها. ولعلّه أن يكون قِيل ذاك لأنَّه يَهِرُّ في وجهِ مَن يسقيه.
ومما ليس من الباب الهُرَار: داءٌ يأخذ الإبل، ناقة مهرورة. ورأسُ هِرّ: مكان.
(هز) الهاء والزاء: أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ في شيء وحركة. وهَزَزْت القناةَ فاهتزَّتْ. واهتَزَّ النَّباتُ، وهزَّتْه الرِّيح. وهزَّ الحادي الإبلَ بحُدائِهِ واهتزَّتْ هي في سيرها. وهَزيزُ الرِّيح: حرَكتُها وصوتُها.
ومن الباب الهَزَاهِزُ([27]): الفِتَنُ يَهْتَزُّ فيها النّاس. وسيفٌ هَزهازٌ وهُزْهُزٌ: صافٍ حسنُ الاهتزاز. وماء هُزَهِزٌ: اهتزَّ في جَرَيانه. والكوكب في انقضاضه يهتَزُّ. والهُزَهِزُ: الرّجُل الخفيف، والقياسُ في كلِّ ذلك واحد.
(هس) الهاء والسين: أُصَيلٌ يدلُّ على أصواتٍ واختلاط، كالهَسِيس. وهَسَاهِسُ الجنِّ مثل هَثَاهِثِهِم. وقولهم: راعٍ هَسْهاسٌ، من باب الإبدال، مثل قَسْقاس، إذا رَعى الغَنمَ اللَّيلَ كلَّه.
(هش) الهاء والشين: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رَخاوةٍ ولين. والرِّخْو اللَّيِّن هَشٌّ. ومنهُ *رجل هشٌّ: طَلْق المُحيَّا، وقد هَشِشتَ([28])، وذُو هَشَاش([29]). والفرس  الهَشُّ: الكثير العَرَق. وشَاةٌ هَشُوشٌ: ثَرَّةٌ([30]).
ومن الباب هَشَشْتُ الورقَ هشّاً: خبطتُه بعَصاً.
(هص) الهاء والصاد كلمةٌ تدلُّ على غَمْز الشَّيء. يقولون للذِّئب: هُصْهُص([31]). وهَصْهَصْتُ([32]) الشيءَ: غَمَزته. ويقولون، وما أدري كيف هو: إنَّ الهاصَّةَ([33]): عَينُ الفِيل، وهو عندي مما يُسمَع.
(هض) الهاء والضاد كلمةٌ تدلُّ على رَضٍّ أو أكثرَ منه. وهَضَضْتُ الشَّيءَ وهَضْهَضْتُه([34]): كَسَرْته. والهَضْهاض: الفحل الذي يهضُّ أعناق الفَحُول. ويمكن أن يكون الهَضَّاء: الجماعةُ من الناس من هذا.
(هف) الهاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفَّةٍ وسُرعةٍ في سَير وصَوت. فالهَفيف: سُرْعة السَّير. قال ذو الرُّمة:
إذا ما نَعَسْنا نَعْسَةً قلتُ غَنِّنا *** بخرقاءَ وارفَعْ من هَفِيف الرّواحِلِ([35])
ومنه الرِّيحُ الهَفَّافة: الخفيفة الهُبوب. والظِّلُّ الهفَّاف: الساكن. ومنه قميصٌ هَفْهافٌ: رقيق. والهِفُّ: الذي هَراقَ ماءَه وخَفَّ من السَّحاب. والهَفَّاف: البَرَّاق. والشُّهْد الهِفُّ: الرَّقيق القليل العسل، سمِّي لخفَّته، وكذلك الهِفُّ من الزَّرع: الذي يُؤخَّرُ حَصادُه فينتثر([36]) حَبُّه. ومنه المرأة المهَفْهَفة: الخميصة الدقيقة الخصر. واليَهْفُوف: الأحمق لخِفَّةِ عقله؛ ويقال هو الجَبَان.
(هك) الهاء والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على انفراجٍ في شيء أو شَقّ. يقال انهكَّ صَلا المرأةِ انهِكاكاً: انفَرَجَ عند الوِلادِ. ويقولون: هكَّه بالسَّيف: ضَرَبه. والهَكُّ: المطَر الشديد، لأنّه يَهُكُّ الأرض([37]). وانهكَّت البِئرُ: تهوَّرت.
(هل) الهاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفْع صَوت، ثم يُتَوسَّع فيه فيسمَّى الشيءُ الذي يصوَّت عنده ببعض ألفاظِ الهاء واللام. ثم يشبَّه بهذا المسمَّى غيرُه فيسمَّى به.
والأصل قولهم أهَلَّ بالحجِّ: رفَعَ صوته بالتَّلبِيَة واستهلَّ الصَّبيُّ صارخاً([38]): صوَّت عند وِلادِه. قال ابنُ أحمر في الإهلال:
يُهِلُّ بالفَرْقدِ رُكبانُها *** كما يُهِلُّ الرَّاكِبُ المُعْتَمِرْ([39])
ويقال: انهلَّ المطرُ في شِدَّة صوبِه وصوته انهلالاً.
وأمَّا الذي يُحمَلُ على هذا للقُرْب والجِوار فالهِلالُ الذي في السَّماء، سمِّي به لإهْلاَلِ النّاس عند نظرِهم إليه مكبِّرين وداعين. ويسمَّى هلالاً أول ليلةٍ والثّانية والثالثة، ثم هو قمرٌ بعد ذلك. يقال أهَلَّ الهِلالُ واستُهِلَّ. ثم قيل على مَعنى التَّشبيه تَهَلَّلَ السَّحابُ ببرقه: تلألأ، كأنّ البرق شُبِّه بالهلال.
وممَّا حمل على التَّشبيه أيضاً الهِلال: سِنانٌ له شُعبتان. والهلالُ: الماء القليل في أسفل الرَّكِيِّ. والهِلال أيضاً: ضَربٌ من الحيَّاتِ. قال ذو الرُّمَّة:
إليك ابتَذَلْنَا كلَّ وهمٍ كأنَّه *** هلالٌ بدا في رمضةٍ يتقلَّبُ([40])
ويقولون: الهلال: سَلْخ الحيّة. والهِلال: طرَف الرَّحَى إذا انكسَرَ منها. ويقولون: ثوبٌ هَلْهَلٌ: سخيف النّسج، كأنَّه في رِقَّتِهِ ضوءُ الهلال. وشِعْرٌ هَلْهَلٌ: رقيق. وسمِّي امرؤ القيس بن ربيعة مُهلهِلاً لأنَّه أوَّلُ من رقّق الشِّعر([41])، وقال قومٌ: بل سمِّيَ مُهلهِلاً بقوله:
لمَّا تَوَعَّرَ في الكُراعِ هجينُهم *** هَلْهَلْتُ أثْأَرُ جابراً أو صِنْبِلاَ([42])
وذلك أنَّه إذا أراد إدراكه صوَّت متدارِكاً. ويقال الهُلاهِل: الماء الكثير، وهذا لأنَّ له في جَرَيانِهِ صوتاً؛ وهو [في] الأصل هُراهِر. والهلال: ما يَضُمُّ بين حِنْوَي الرَّحْل، والجمع أهِلّة.
ومما شذّ عن هذا الأصل قولهم: حَمَل فلانٌ على قِرْنه ثمَّ هَلَّل، إذا أحْجم. فأمّا قول القائل:
وليس لها ريحٌ ولكنْ وَديقةٌ *** يظلُّ بها السَّاري يُهِلُّ وينْقَعُ([43])
ويقال للخَيل: هَلاَ: قِرِي([44])، صوتٌ يصوَّتُ به لها.
(*هم) الهاءُ والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على ذَوْبٍ وجَرَيانٍ ودَبيبٍ وما  أشبَهَ ذلك، ثم يقاس عليه. منه قول العرب: همَّني الشَّيءُ: أذَابَني. وانْهَمَّ الشَّحمُ: ذاب. والهاموم: الشَّحم الكثير الإهالة. والسَّحاب الهامُوم: الكثير الصَّوب. والهَموم: البئر الكثيرة الماء. قال:
* إنَّ لها قَلَيْذَماً هَمُوما([45]) *
والهَميمة: المَطْرَة الخَفيفة، والرِّيح الرَّيْدانة: اللَّيّنة الهبُوب. والهَوَامّ: حشرات الأرض، سمِّيت لِهميمها، أي دَبِيبها. قال:
ترى أثرَه في صَفحتَيه كأنَّه *** مدراجُ شِبثانٍ لَهُنَّ هميمُ([46])
وهمَّم في رأسه: جعَلَ أصابعَه في خِلال شعره، يجيء بها ويذهب لينام، كأنَّ أصابِعَه تَدِبُّ في خلال شعره.
ومن الباب الهِمُّ: الرّجل المُسِنّ؛ والمرأة هِمَّة، كأنهما قد ذابا من الكبر.
وأمَّا الهَمُّ الذي هو الحزن فعندنا من هذا القياس، لأنّه كأنّه لشدته يَهُمُّ، أي يذيب. والهَمُّ: ما هَمَمْتَ به، وكذلك الهِمَّة، ثم تشتقُّ من الهِمَّة: الهُمام: الملك العظيم الهِمّة. ومُهِمُّ الأمرِ: شديدُه. وأهمَّنِي: أقْلَقَني. والقياس واحد. وقولُ الكميت:
عادلاً غيرَهُمْ من النَّاسِ طرَّاً *** بِهِمُ لا هَمَامِ لي لا هَمامِ([47])
فإنّه يقول: لا أُهمّ بذلك ولا أفعلُه. وقد فسَّرنا معنى الهِمّة.
(هن) الهاء والنون: أصلٌ صحيح يدلُّ على جِنْس من اللَّحم، وفيه شيءٌ من الكلام الذي نَنْسبه إلى الإشكال، وإن كان علماؤنا قد تكلَّموا فيه.
فالأوّل الهَنَّةُ([48])، يقال إنَّها شحمةُ باطِنِ العين، كذا قال أبو بكر([49]). والهُنَانَة: الشَّحمة. ويقال: ما بهذا البعير هانَّة، كما يقال: ما بهِ طِرْقٌ.
وأمَّا الكلام الآخر فقال الفراء: اجلس ها هُنا قَريباً، وتنحَّ ها هَنَّا، أي تباعَدْ. فأمَّا قول الأعشى:
لاتَ هَنَّا ذِكْرَى جُبيرة أم مَنْ *** جاءَ منها بطائف الأهوالِ([50])
قالوا: معناه ليست جُبيرةُ حيث توهَّمْت، يوئسُه منها. وكذلك قولُ الرَّاعي:
أفي أثَرِ الأظعانِ عينُك تَلمحُ *** نَعم لاتَ هَنَّا إنَّ قَلبَك مِتْيَحُ([51])
قالوا: معناه ليس الأمرُ حيث ذهبتَ. وقول الآخر([52]):
* حَنَّتْ نَوارُ ولاتَ هَنَّا حَنَّتِ([53]) *
يقول: ليس ذا موضعَ حنين. وقوله:
* لمَّا رأيت مِحْمَلَيْها هَنَّا([54]) *
أراد هاهنا. وقال ابن السِّكِّيت في قوله:
* لمَّا رأى الدّارَ خَلاءً هَنَّا([55]) *
قال: بكى. يقال هَنَّ، إذا بكى. وإنما نقف في مثل هذه المشكلات حيثُ وُقِّفْنا، وإلا فما أحسب أحداً منهم لخَّصها ولا فسَّرها بعد.
 ---------------------__
([1]) في الأصل: "باب الهاء والواو وما يثلثهما"، وأثبت مألوف العبارة في مثل هذا، مطابقاً ما في المجمل.
([2]) كذا جاءت هذه العبارة.
([3]) شاهده ما أنشده في اللسان (20: 368):
وإن لساني شهدة يشتقى بها *** وهو على من صبه الله علقم
 ([4]) نص المجمل: "ومنهم من يسكن الواو فيقول هو".
([5]) اقتصر في المجمل على ضبطهما بفتح الهاء والجيم في المتن والإنشاد التالي، ولكنهما يقالان بالفتح والكسر.
([6]) نسب في اللسان إلى الهراء. وفي المجمل: "وما كان عن الجيء". وقد سبق إنشاده في (جأ).
([7]) هو النابغة الذبياني. ديوانه 27.
([8]) رواية الديوان:
ها إن ذي عذرة إلا تكن نفعت *** فإن صاحبها مشارك النكد
 ([9]) في الأصل: "تنبيه"، صوابه في المجمل. وهاء، هذه تمد وتقصر، كما في اللسان.
([10]) أنشده في المجمل واللسان (ها).
([11]) البيت من معلقته المشهورة.
([12]) في اللسان: "وهبي: زجر للفرس، أي توسعي وتباعدي".
([13]) كلمة "عصر" موضعها بياض في المجمل. وفي اللسان: "والهت: شبه العصر للصوت".
([14]) للعجاج في ملحقات ديوانه 75 واللسان (هثث). وقبله:
* وأمراء أفسدوا فعاثوا *
([15]) وهججت أيضاً. وأنشد في اللسان للكميت:
كأن عيونهن مهججات *** إذا راحت من الأصل الحرور
 ([16]) للمتمرس بن عبد الرحمن الصحاري، كما في اللسان (هجج). وصدره:
* فلا يدع اللئام سبيل غي *
([17]) يقال بسكون الجيم، وكسرها مع التنوين، ويقال أيضاً هجا هجا بدون تنوين، وهجي بدون تنوين.
([18]) البيت للحارث بن الخزرج الخفاجي، كما في تاج العروس. وانظر الحيوان (1: 259/2: 21).
([19]) في المجمل: "وقد خولف الأصمعي في هذه".
([20]) في الأصل: "قال"، وأثبت ما في المجمل.
([21]) وقيل هو بالفتح ولا يكسر.
([22]) للعباس بن عبد المطلب، كما في اللسان (هدد).
([23]) البيت للقتال الكلابي، كما في الحيوان (7: 253) واللسان (جون) والشعر والشعراء 687، والأغاني (20: 160).
([24]) التكملة إلى هنا من المجمل، وسائرها مما اقترحته.
([25]) أنشده في المجمل، واللسان (هرر). والمذاقا، نصب على التمييز.
([26]) في الأصل: "ويقولون فلان فلان"، صوابه في المجمل.
([27]) ويقال الهزائز أيضاً، كما في اللسان.
([28]) في الأصل: "هشت"، صوابه في المجمل.
([29]) في المجمل: "وفلان ذو هشاش".
([30]) في الأصل: "بشرة"، تحريف. وفي المجمل واللسان: "إذا ثرت باللبن".
([31]) وكذا في المجمل. ولم يرد في اللسان. وفي القاموس: "وكهدهد وحلاحل: القوي من الناس والأسود".
([32]) في الأصل: "وهصهت"، صوابه في اللسان.
([33]) لم ترد في اللسان، ووردت في القاموس.
([34]) في الأصل: "وهضضته".
([35]) ديوان ذي الرمة 496 واللسان (هفف) وفي الديوان: "من صدور".
([36]) في الأصل: "فينتشر"، صوابه في المجمل.
([37]) في الأصل: "يهتك الأرض".
([38]) في الأصل: "صارخا كما"، وكلمة "كما" مقحمة.
([39]) سبق البيت وتخريجه في (عمر).
([40]) البيت في ملحقات ديوانه 662 واللسان (هلل).
([41]) في الأصل: "رق الشعر"، صوابه في المجمل.
([42]) سبق إنشاده في (كرع) برواية: "لما توقل": وأنشده في اللسان (هلل) وأمالي القالي (2: 291) برواية: "لما توعر" فيهما، وأشار في الأمالي إلى رواية "توقل". وأنشده الجوهري: "توغل". وفي اللسان هلل: "قال ابن بري: والذي في شعره: لما توعر، كما أوردناه عن غيره -أي غير الجوهري- وقوله لما توعر، أي أخذ في مكان وعر".
([43]) وكذا ورد إنشاده في المجمل، وفي اللسان (هلل):
وليس بها ريح ولكن وديقة *** يظل بها السامي يهل وينقع
          وفي اللسان (سما):
وليس بها ريح ولكن وديقة *** قليل بها السامي يهل وينقع
 ([44]) في الأصل: "قربى"، صوابه من المجمل واللسان. وفي المجمل: "أي قري، من الوقار".
([45]) سبق إنشاده وتخريجه في (جم، مخج).
([46]) لساعدة بن جؤية الهذلي في ديوان الهذليين (1: 230) واللسان (شبث، همم)، وقد سبق إنشاده في (شبث).
([47]) أنشده في المجمل واللسان (همم).
([48]) وكذا وردت في المجمل والجمهرة (1: 123) ولم ترد في اللسان والقاموس وفيهما بدلها "الهانة" و"الهنانة".
([49]) في الجمهرة المتوضع المتقدم.
([50]) ديوان الأعشى 3.
([51]) أنشده في اللسان (هنن، تيح). وقد سبق في (تيح).
([52]) هو شبيب بن جعيل التغلبي، كما في الخزانة (2: 158) والعيني (1: 418).
([53]) عجزه: * وبدا الذي كانت نوار أجنت *
([54]) بعده في الخزانة (2: 156): * محدرين كدت أن أجنأ *
([55]) بعده في اللسان (هنن): * وكاد أن يظهر ما أجنا *

ـ

##### Türkçe

(باب **الهاء** وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
 (**هو**) **الهاء** ve **الواو** dilin şartından değildir([2]); o, Arapçadandır; aslîsi, kendisine bir **واو** zammedilmiş bir **هاء**dır. Araplardan onu ağırlaştıran vardır da **هُوَّ**([3]) der. Onlardan **هُوْ**([4]) diyen de vardır.
(**هي**) **الهاء** ve **الياء**; **الهاء** ve **الهمزة** kendilerinden öncekilerin yürüdüğü yol üzere yürürler. Şu var ki onlar derler: **ما أدري أيّ هَيِّ بنِ بيٍّ هو**. Mânâsı: hangi insan o? Bu, bizim katımızda bilgisi eskimiş olanlardandır. Yine onların şu sözü de böyledir: "**لو كان ذاك في الهَِيئ والجَِيء([5]) ما نَفَعَه**", **الهَِيْء**: yiyecek. **الجَِيْء**: içecek; iki lafız da bu tefsire delâlet etmez. Ve derler: **هَأْهَأْتُ بالإبل**; onları otlağa çağırdığında. Bu, ilkinin hilâfınadır. Şu beyti okudular:
وما كانَ على الهَِيْء *** ولا الجَِيءِ امتداحيكا([6])
Ve **الهاء**; bu harf, ve **ها** bir uyarıdır. Onların âdetindendir: bir şeyi yüceltmek istediklerinde onda uyarıyı ve işareti çoğaltırlar. Allah’ın kitabında: ﴿**هَا أنْتُمْ هَؤُلاَءِ**﴾[Âl-i İmrân 66], sonra şair([7]) dedi:
ها إنّ تا عِذْرَةٌ إلاَّ تكُنْ نفعَتْ *** فإنّ صاحِبَها قد تاهَ في البَلَدِ([8])
Ve yemin hakkında derler: **لا هَا اللهِ**. Ve derler: **هاءَ** bir karşılık verme (tahiyye) olur([9]). Dedi ki:
لا بَلْ يُجيبُكَ حينَ تدعُو باسمِهِ *** فيَقول هاءَ وطالَ ما لبَّى([10])
**هاءَ**; adam **يهُوءُ** **هَوْءاً**. **الهَوْء**: himmettir. **الكِسائي** dedi: **يا هَيْءَ مالِي**; bir teessüftür.
(**هب**) **الهاء** ve **الباء**: babının çoğu uyanma, sarsılma ve harekettir; bazen de bir şeyin inceliğine delâlet eder.
Birincisi: **هبَّت الريح** **تَهُبُّ** **هُبوباً**. Ve **هَبّ** uyuyan **يَهُبُّ** **هَبَّاً**. Ve: **مِن أين هببتَ يا فلان**; sanki dedi: nereden geldin, bize nereden uyandın. **يونُس**’tan hikâye olundu: **غابَ فلانٌ ثم هبّ**. Ve derler: **هبَّ** şöyle şöyle yapar; nasıl ki: **طَفِق** yapar denir. Ve kılıcı salladım da bir sallanışla **هبّ**. Ve **هَبَّته**: onu sallamam ve darbesinde ilerleyişidir. Ve **سيفٌ ذو هَبَّة**. Ve deve yürüyüşte **هبَّ**: canlandı; **هِباباً**. **لبيد** dedi:
فلها هِبَابٌ في الزِّمام كأنّها *** صهباءُ راحَ مع الجنوبِ جَهامُها([11])
Ve teke çiftleşmeye **هبَّ**: **هَبِيباً**; ve **اهتبَّ**; o **مِهْبابٌ**dur. Ve **هَبْهَبْتُ به**: sıçrasın diye onu çağırdım. Ve denir: **الهَبهَبِيُّ**: çoban; hizmette hızlı delikanlı **هَبهبيّ**dir. Ve derler: **عِشْنا بذاك هَِبَّة من الدَّهر**; yani bize esen bir yıl ve bir vakit.
Diğer bab: **تهبَّبَ الثوبُ**: eskidi. Ve elbise parçalarına **هِبَبٌ** denir. Ve **هَبْهَبَ السَّرابُ**: dalgalandı. **الهَبْهَاب**: seraptır. Bu, birincisine ne kadar yakındır. Bana mânâsı müşkil gelenlerden: onların şu sözü: **هَبْهُ فعلَ كذا** ve **هَبْني فَعَلْته**; bunun **وهب** babından olduğunu zannettim; çünkü lafız buna delâlet eder; fakat yine de müşkildir. Ve ata derler: **هَبِي**; yani gel([12]). Bu, bir ses taklididir.
(**هت**) **الهاء** ve **التاء** bir ses taklidine delâlet eder; onda aslî bir dil yoktur. Denir: **هَتَّ البَكْرُ في صوته**: sesini sıktı([13]). Ve **هَتَتُّ الكلمة**. **الهَتِيت**: ardı ardına gelme ve yetişmedir. Denir: **هَتَّ** **هَتّاً** ve **هتيتاً**. Ve derler: **رجلٌ مِهَتٌّ**: işte hafif. **الهَتْهَتةُ**: sözün dolanması. **الهَتُّ**: elbiseyi yırtma. **الهَتُّ**: kırma. Ve derler: devenin ayaklarının yere vurduğunda **هَتَّ**ini işittim. Bunun hepsinde aslî bir tanedir; âlimler onu zikretmeseydi, onu zikretmeye bir vech görmezdim.
(**هث**) **الهاء** ve **الثاء** kendinden öncekine yakındır; çoğu karışmadır. Derler: **الهثْهثَة**: karışma. Ve bulut karı ve damlasıyla **هَثْهَثَتِ**: onu süratle saldı; ve **هَثْهَثَ** vali: zulmetti. Dedi:
* وَهَثْهَثُوا فكثُرَ الهَثْهَاثُ([14]) *
(**هج**) **الهاء** ve **الجيم**: sahih bir asıl; bir şeyde kapalılığa ve karışıklığa delâlet eder; ondan, ses taklidine delâlet eden de vardır.
Birincisi onların sözü: **هَجَّتْ عينُه([15])**: çöktü. Bu, kapalılık babındandır. **الهَجَاجة**: işlere yol bulamayan ahmak; sanki ona körleştirilmiştir. **ابنُ الأعرابيّ** ve başkası dedi: **ركِب فلانٌ هَجَاجِ**; **فَعالِ** üzere; karanlık körlüğe bindiğinde. Şu beyti okudu:
* وقد رَكِبوا على لَومِي هَجَاجِ([16]) *
**الهَجِيج**: derin vadidir; bu da kapalılıktandır.
Diğer bab onların sözü: **هَجْهَجْتُ بالسَّبع**: ona bağırdım. Ve aygır böğürmesinde **هَجْهَجَ**. Ve **هَجٍْ([17])**: köpeğe azarlamadır. Dedi:
سَفَرَتْ فقلت لها هَجٍِ فتبرقَعَتْ *** فذَكَرتُ حين تبرقَعَت ضَبّارا([18])
Ve **ضَبَّار**: köpektir. Ve **هَجِيجُ النَّار**: onun alevlenişidir. Ama onların sözü: **ماء هُجَهِجٌ**; ne tatlı ne tuzlu; bu, ibdâldendir; **الهاء** ve **الزّاء**da zikredilmiştir.
(**هد**) **الهاء** ve **الدال**: sahih bir asıl; kırmaya, ezmeye ve yıkmaya delâlet eder. **هَدَدْتُهُ هَدَّاً**: onu yıktım. Bütün bab bu kıyasa döner. Öyleyse **الهَدُّ** erkeklerden: zayıf; sanki yıkılmıştır. Ve **رجال هَدُّونَ**. **الأصمعيّ**’ye muhalefet edilmiştir([19]); bana **عليُّ بن إبراهيم القطّان** haber verdi; **ثعلبٍ**’den, **ابن الأعرابي**’den; ve **عمرو بن أبي عمرٍو**’dan, babasından; ikisi dediler([20]): erkeklerden **الهَدُّ**: cömert kerim; korkak ise kesre ile **هِدٌّ**dur([21]). Şu beyti okudular:
ليسوا بِهَدِّينَ في الحروب إذا *** تُعقدُ فوق الحَراقِفِ النُّطُقُ([22])
Eğer böyle ise, korkak **هِدٌّ**dür; yani yıkılmış; tıpkı kesilmiş için **ذِبْحٍ** gibi. Ve **الهَدّ**: malını yıkan kerimdir.
Sesler yolunda yürüyenlerden: **الهَدَّة**: duvarın düşüşünün sesi. Ve **الهُدْهُد** mâlûmdur. Ve güvercin **هَدْهَدَ**: ses çıkardı. Ve kadın çocuğunu **هَدْهَدَت**: uyusun diye onu salladı.
Babdan şâz olup kendisine bir kıyas bilmediğimden: onların sözü: **مررتُ برجلٍ هَدَّكَ مِن رجُل**; onların sözü: **حسبُك من رجلٍ** gibi. Bu, şöyle söylenen bir kelimedir. Dedi:
ولي صاحبٌ في الغار هَدَّكَ صاحباً *** هو الجَوْنُ إلاّ أنّه لا يعلَّل([23])
(**هذ**) **الهاء** ve **الذال**: aslîdir; kesmeye delâlet eder. **هَذَّه**: onu kesti. **سكِّينٌ هَذُوذ**. **هَذَاذَيْكَ من الهَذِّ**: kesmenin sürati; sanki der: işi sağlam yap ve kesip bitir.
(**هر**) **الهاء** ve **الراء**: sahih bir aslî; seslerden bir sese delâlet eder; ona kıyas edilir. Derler: **الهِرُّ**: koyunu çağırmadır. Bu, onların sözü: "**لا يعرِف هِرّاً من بِرٍّ**". **البِرُّ**: koyunu sürmedir. **الهِرَّة**: kedi; sanki **هَرَّت** ettiğinde sesinden dolayı adlandırılmıştır. [Ve **هَرَّ الشَّوْك**; kuruluğu şiddetlendiğinde([24]); o vakit onun bir **هريرٌ**ü] ve bir uğultusu vardır. Dedi:
رَعَيْنَ الشبْرِقَ الرَّيَّانَ حَتَّى *** إذا ما هَرّ وامتنَعَ المَذَاقا([25])
Dedi: **الهُرْهُور**: çok sudur; aktığında onun bir **هَرْهَرَة**sini işitirsin. Ve derler: **هَرَّ فلانٌ([26]) الكأس**: onu kerih gördü. Belki de bu, ona içirene karşı yüzünü ekşittiği için söylenmiştir.
Babdan olmayanlardan: **الهُرَار**: develeri tutan bir hastalık; **ناقة مهرورة**. Ve **رأسُ هِرّ**: bir yerdir.
(**هز**) **الهاء** ve **الزاء**: bir asıl; bir şeyde çalkantıya ve harekete delâlet eder. **هَزَزْت** mızrağı da o **اهتزَّتْ**. Ve bitki **اهتَزَّ**; rüzgâr onu **هزَّتْ**. Ve sürücü develeri **بحُدائِهِ** ile **هزَّ**; onlar da yürüyüşlerinde **اهتزَّتْ**. **هَزيزُ الرِّيح**: onun hareketi ve sesidir.
Babdan: **الهَزَاهِزُ([27])**: fitneler; insanlar onların içinde **يَهْتَزُّ**. Ve **سيفٌ هَزهازٌ** ve **هُزْهُزٌ**: saf, güzel titreyişli. Ve **ماء هُزَهِزٌ**: akışında titreşti. Ve yıldız düşüşünde **يهتَزُّ**. **الهُزَهِزُ**: hafif adam; bütün bunlarda kıyas birdir.
(**هس**) **الهاء** ve **السين**: aslîdir; seslere ve karışmaya delâlet eder; **الهَسِيس** gibi. Cinlerin **هَسَاهِسُ**u, onların **هَثَاهِثِ**i gibidir. Ve onların sözü: **راعٍ هَسْهاسٌ**; ibdâl babındandır; **قَسْقاس** gibi; koyunu bütün gece güttüğünde.
(**هش**) **الهاء** ve **الشين**: sahih bir asıl; gevşekliğe ve yumuşaklığa delâlet eder. Gevşek yumuşak olan **هَشٌّ**dur. Ondan: **رجل هشٌّ**: yüzü güler; ve **هَشِشتَ**([28]); ve **ذُو هَشَاش**([29]). Ve **الفرس الهَشُّ**: çok terleyen. Ve **شَاةٌ هَشُوشٌ**: bol sütlü([30]).
Babdan: **هَشَشْتُ الورقَ هشّاً**: onu bir değnekle vurdum.
(**هص**) **الهاء** ve **الصاد**: bir kelime; bir şeyi dürtmeye delâlet eder. Kurda derler: **هُصْهُص**([31]). Ve **هَصْهَصْتُ([32]) الشيءَ**: onu dürttüm. Ve derler, nasıl olduğunu bilmiyorum: **الهاصَّةَ([33])**: filin gözü; bu, benim katımda işitilenlerdendir.
(**هض**) **الهاء** ve **الضاد**: bir kelime; ezmeye yahut ondan fazlasına delâlet eder. **هَضَضْتُ الشَّيءَ** ve **هَضْهَضْتُه([34])**: onu kırdım. **الهَضْهاض**: aygırların boyunlarını ezen aygır. **الهَضَّاء**ın: insanlardan bir topluluk olmasının da bundan olması mümkündür.
(**هف**) **الهاء** ve **الفاء**: sahih bir asıl; yürüyüşte ve seste hafifliğe ve sürate delâlet eder. Öyleyse **الهَفيف**: yürüyüşün süratidir. **ذو الرُّمة** dedi:
إذا ما نَعَسْنا نَعْسَةً قلتُ غَنِّنا *** بخرقاءَ وارفَعْ من هَفِيف الرّواحِلِ([35])
Ondan: **الرِّيحُ الهَفَّافة**: hafif esiş. Ve **الظِّلُّ الهفَّاف**: sakin. Ondan: **قميصٌ هَفْهافٌ**: ince. **الهِفُّ**: suyunu boşaltıp buluttan hafifleyen. **الهَفَّاف**: parlak. **الشُّهْد الهِفُّ**: ince, az ballı bal peteği; hafifliğinden dolayı adlandırıldı. Yine **الهِفُّ** ekinden: hasadı geciktirilen de; böylece tanesi saçılır([36]). Ondan: **المرأة المهَفْهَفة**: ince belli zayıf. **اليَهْفُوف**: aklının hafifliğinden dolayı ahmak; ve denir: o korkaktır.
(**هك**) **الهاء** ve **الكاف**: aslîdir; bir şeyde açılmaya yahut yarılmaya delâlet eder. Denir: kadının kalçası **انهكَّ**; **انهِكاكاً**: doğumda açıldı. Ve derler: onu kılıçla **هكَّه**: onu vurdu. **الهَكُّ**: şiddetli yağmur; çünkü yeri **يَهُكُّ**([37]). Ve kuyu **انهكَّت**: çöktü.
(**هل**) **الهاء** ve **اللام**: sahih bir asıl; ses yükseltmeye delâlet eder; sonra onda genişletilir de, yanında ses çıkarılan şeye **الهاء** ve **اللام** lafızlarının bazısıyla ad verilir. Sonra bu adlandırılana başkası benzetilir de onunla adlandırılır.
Asıl onların sözü: **أهَلَّ بالحجِّ**: telbiye ile sesini yükseltti. Ve çocuk **استهلَّ** bağırarak([38]): doğumunda ses çıkardı. **ابنُ أحمر** ihramda ses yükseltme hakkında dedi:
يُهِلُّ بالفَرْقدِ رُكبانُها *** كما يُهِلُّ الرَّاكِبُ المُعْتَمِرْ([39])
Ve denir: yağmur şiddetli döküşünde ve sesinde **انهلَّ**: **انهلالاً**.
Buna yakınlık ve komşuluk sebebiyle hamledilen ise gökteki **الهِلال**dır; insanlar onu gördüklerinde tekbir getirip dua ederek **إهْلاَل** ettikleri için onunla adlandırıldı. İlk gece, ikinci ve üçüncü gece **هلالاً** diye adlandırılır; sonra bundan sonra o aydır. Denir: **أهَلَّ الهِلالُ** ve **استُهِلَّ**. Sonra teşbih mânâsı üzere denildi: bulut şimşeğiyle **تَهَلَّلَ**: parladı; sanki şimşek hilâle benzetildi.
Teşbihe hamledilenlerden yine: **الهِلال**: iki çatallı bir mızrak ucu. Ve **الهلالُ**: kuyunun dibindeki az su. Ve **الهِلال** ayrıca: yılanlardan bir tür. **ذو الرُّمَّة** dedi:
إليك ابتَذَلْنَا كلَّ وهمٍ كأنَّه *** هلالٌ بدا في رمضةٍ يتقلَّبُ([40])
Ve derler: **الهلال**: yılanın derisini soyması. Ve **الهِلال**: değirmenin ondan kırıldığında kenarı. Ve derler: **ثوبٌ هَلْهَلٌ**: gevşek dokumalı; sanki inceliğinde hilâlin ışığıdır. Ve **شِعْرٌ هَلْهَلٌ**: ince. **امرؤ القيس بن ربيعة** **مُهلهِلاً** diye adlandırıldı; çünkü şiiri incelten ilk odur([41]). Bir kavim dedi: bilakis şu sözü sebebiyle **مُهلهِلاً** diye adlandırıldı:
لمَّا تَوَعَّرَ في الكُراعِ هجينُهم *** هَلْهَلْتُ أثْأَرُ جابراً أو صِنْبِلاَ([42])
Bu, onu yakalamak istediğinde yetişerek ses çıkarmasıdır. Ve denir: **الهُلاهِل**: çok su; bu, akışında bir ses olduğu içindir; aslında o **هُراهِر**dir. Ve **الهلال**: semerin iki eğrisi arasında toplayan şeydir; çoğulu **أهِلّة**.
Bu asıldan şâz olanlardan onların sözü: **حَمَل فلانٌ على قِرْنه ثمَّ هَلَّل**; geri durduğunda. Ama söyleyenin sözü:
وليس لها ريحٌ ولكنْ وَديقةٌ *** يظلُّ بها السَّاري يُهِلُّ وينْقَعُ([43])
Ve ata denir: **هَلاَ**: **قِرِي([44])**; ona seslenilen bir sestir.
(**هم**) **الهاءُ** ve **الميم**: sahih bir asıl; erimeye, akmaya, sürünmeye ve buna benzer şeye delâlet eder; sonra ona kıyas edilir. Ondan Arapların sözü: **همَّني الشَّيءُ**: beni eritti. Ve yağ **انْهَمَّ**: eridi. **الهاموم**: çok içyağı. **السَّحاب الهامُوم**: çok sağanaklı. **الهَموم**: suyu çok kuyu. Dedi:
* إنَّ لها قَلَيْذَماً هَمُوما([45]) *
**الهَميمة**: hafif yağmur; ve **الرِّيح الرَّيْدانة**: yumuşak esiş. **الهَوَامّ**: yer böcekleri; **هميم**lerinden, yani sürünmelerinden dolayı adlandırıldı. Dedi:
ترى أثرَه في صَفحتَيه كأنَّه *** مدراجُ شِبثانٍ لَهُنَّ هميمُ([46])
Ve başında **همَّم**: parmaklarını saçının aralarına soktu; uyumak için onları getirip götürür; sanki parmakları saçının aralarında sürünür.
Babdan: **الهِمُّ**: yaşlı adam; kadın **هِمَّة**; sanki ikisi de ihtiyarlıktan erimiştir.
Ama hüzün olan **الهَمُّ** ise, bizim katımızda bu kıyastandır; çünkü şiddetinden sanki **يَهُمُّ**, yani eritir. **الهَمُّ**: kastettiğin şeydir; yine **الهِمَّة** de böyledir. Sonra **الهِمَّة**den türetilir: **الهُمام**: himmeti büyük büyük hükümdar. Ve **مُهِمُّ الأمرِ**: onun şiddetlisi. Ve **أهمَّنِي**: beni kaygılandırdı. Kıyas birdir. **الكميت**’in sözü:
عادلاً غيرَهُمْ من النَّاسِ طرَّاً *** بِهِمُ لا هَمَامِ لي لا هَمامِ([47])
Şöyle der: bununla ilgilenmem ve onu yapmam. Biz **الهِمّة**nin mânâsını açıklamıştık.
(**هن**) **الهاء** ve **النون**: sahih bir asıl; etten bir cinse delâlet eder; onda, âlimlerimiz onda konuşmuş olsalar da, müşkile nispet ettiğimiz bir şeyden söz vardır.
Birincisi **الهَنَّةُ([48])**; denir ki o, gözün iç tarafının içyağıdır; **أبو بكر([49])** böyle dedi. **الهُنَانَة**: içyağıdır. Ve denir: bu devede **هانَّة** yok; nasıl ki: onda **طِرْقٌ** yok denir.
Diğer söz ise: **الفراء** dedi: **اجلس ها هُنا قَريباً**; ve **تنحَّ ها هَنَّا**; yani uzaklaş. Ama **الأعشى**’nın sözü:
لاتَ هَنَّا ذِكْرَى جُبيرة أم مَنْ *** جاءَ منها بطائف الأهوالِ([50])
Dediler: mânâsı: **جُبيرة** zannettiğin yerde değildir; onu ondan ümitsiz kılıyor. Ve çobanın sözü de böyledir:
أفي أثَرِ الأظعانِ عينُك تَلمحُ *** نَعم لاتَ هَنَّا إنَّ قَلبَك مِتْيَحُ([51])
Dediler: mânâsı: iş, gittiğin yerde değildir. Ve diğerinin sözü([52]):
* حَنَّتْ نَوارُ ولاتَ هَنَّا حَنَّتِ([53]) *
Der ki: bu, inleme yeri değildir. Ve onun sözü:
* لمَّا رأيت مِحْمَلَيْها هَنَّا([54]) *
**هاهنا**yı kastetti. **ابن السِّكِّيت** onun şu sözü hakkında:
* لمَّا رأى الدّارَ خَلاءً هَنَّا([55]) *
Dedi: ağladı. **هَنَّ** denir; ağladığında. Biz bu tür müşkillerde, durdurulduğumuz yerde dururuz; yoksa onların hiçbirinin onu ne özetlediğini ne de bundan sonra açıkladığını sanmıyorum.

#### Madde başı: هم

(هم) الهاءُ والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على ذَوْبٍ وجَرَيانٍ ودَبيبٍ وما  أشبَهَ ذلك، ثم يقاس عليه. منه قول العرب: همَّني الشَّيءُ: أذَابَني. وانْهَمَّ الشَّحمُ: ذاب. والهاموم: الشَّحم الكثير الإهالة. والسَّحاب الهامُوم: الكثير الصَّوب. والهَموم: البئر الكثيرة الماء. قال:
* إنَّ لها قَلَيْذَماً هَمُوما([45]) *
والهَميمة: المَطْرَة الخَفيفة، والرِّيح الرَّيْدانة: اللَّيّنة الهبُوب. والهَوَامّ: حشرات الأرض، سمِّيت لِهميمها، أي دَبِيبها. قال:
ترى أثرَه في صَفحتَيه كأنَّه *** مدراجُ شِبثانٍ لَهُنَّ هميمُ([46])
وهمَّم في رأسه: جعَلَ أصابعَه في خِلال شعره، يجيء بها ويذهب لينام، كأنَّ أصابِعَه تَدِبُّ في خلال شعره.
ومن الباب الهِمُّ: الرّجل المُسِنّ؛ والمرأة هِمَّة، كأنهما قد ذابا من الكبر.
وأمَّا الهَمُّ الذي هو الحزن فعندنا من هذا القياس، لأنّه كأنّه لشدته يَهُمُّ، أي يذيب. والهَمُّ: ما هَمَمْتَ به، وكذلك الهِمَّة، ثم تشتقُّ من الهِمَّة: الهُمام: الملك العظيم الهِمّة. ومُهِمُّ الأمرِ: شديدُه. وأهمَّنِي: أقْلَقَني. والقياس واحد. وقولُ الكميت:
عادلاً غيرَهُمْ من النَّاسِ طرَّاً *** بِهِمُ لا هَمَامِ لي لا هَمامِ([47])
فإنّه يقول: لا أُهمّ بذلك ولا أفعلُه. وقد فسَّرنا معنى الهِمّة.

##### Türkçe

(**هم**) **الهاءُ** ve **الميم**: Üzerine kıyas yapılan sahih bir asıldır; erimeye, akmaya, debelenmeye ve buna benzer şeye delâlet eder. Ondan Arapların sözü: **همَّني الشَّيءُ**: beni eritti. Ve **انْهَمَّ الشَّحمُ**: eridi. Ve **الهاموم**: çok **الإهالة** (içyağı) olan yağdır. Ve **السَّحاب الهامُوم**: çok sağanaklı olandır. Ve **الهَموم**: suyu çok olan kuyudur. Dedi ki:
* Şüphesiz onun için çok sulu bir **قَلَيْذَماً** vardır([45]) *

Ve **الهَميمة**: hafif yağmurdur; ve **الرِّيح الرَّيْدانة**: yumuşak esişlidir. Ve **الهَوَامّ**: yerin haşeratıdır; **هميمها**sından, yani debelenmesinden dolayı adlandırılmıştır. Dedi ki:
ترى أثرَه في صَفحتَيه كأنَّه *** مدراجُ شِبثانٍ لَهُنَّ هميمُ([46])

Ve **همَّم** başında: parmaklarını saçının aralarına koydu; uyumak için onları getirir ve götürür; sanki parmakları saçının aralarında debeleniyor.

Ve babdan **الهِمُّ**: yaşlı adamdır; ve kadın **هِمَّة**dir; sanki ikisi de ihtiyarlıktan erimişlerdir.

Ama hüzün olan **الهَمُّ** ise, bizce bu kıyastandır; çünkü şiddetinden dolayı sanki **يَهُمُّ**, yani eritir. Ve **الهَمُّ**: senin kendisiyle hemmettiğin şeydir; aynı şekilde **الهِمَّة** de. Sonra **الهِمَّة**den türetilir: **الهُمام**: himmeti büyük olan büyük hükümdar. Ve **مُهِمُّ الأمرِ**: onun şiddetli olanı. Ve **أهمَّنِي**: beni kaygılandırdı. Ve kıyas birdir. Ve Kümeyt’in sözü:
عادلاً غيرَهُمْ من النَّاسِ طرَّاً *** بِهِمُ لا هَمَامِ لي لا هَمامِ([47])

Şöyle der: bununla hemmetmem ve onu yapmam. Ve **الهِمّة**nin mânâsını açıklamıştık.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَمَّ
1 هَمَّ ذ He purposed, or intended, a thing. هَمٌّ denotes more than اِرَادَةٌ, and less than عَزْمٌ. (Kull, p. 382.) ― -b2- لَا مَهَمَّةَ وَلَا مَكَادَةَ: see art. كود. ― -b3- هَمَّ بِالشَّىْءِ [He meditated, proposed to himself, purposed, or intended, to do the thing:] he desired to do the thing, (S, Msb,) without doing it; (Msb;) he endeavoured to do the thing. (S.) ― -b4- هَمَّ بِالأَمْرِ He intended the affair. or purposed it; or he desired it. (Mgh.) ― -b5- هَمَّ بِهِ فِى نَفْسِهِ [aor. هَمُ٣َ ] He intended it, meant it, desired it. or determined upon it, in his mind. (TA.) See also a verse cited voce رُتَمٌ. ― -b6- هم بِالبَكَآءِ [He was about, or ready, to weep; like أَرَادَ البُكَآءَ, and تَهَيَّأَ لِلبُكَآءِ q. v.]. (A, art. جهش, &c.) ― -b7- هَمَّ بالسُّقُوط [It threatened to fall], said of a wall. (S, in art. وهى, &c.) ― -b8- هَمَّهُ and ↓ أَهَمَّهُ It disquieted him; (Msb;) caused him care, or anxiety. ― -b9- لَا يُهِمُّهُ اِلَّا بَطْنُهُ [Nothing causes him care, or anxiety, but his belly]. (S in art. بطن.)

أَهَمَّتُ
4 أَهَمَّتُ ذ It rendered him anxious; (MA;) disquieted him, and grieved him. (Mgh.) See عَنَاهُ.

اِنهمَّ
7 اِنهمَّ ذ : see a verse cited in art. ب, p. 144.

اِهْتَمَّ بِالأَمْرِ
8 اِهْتَمَّ بِالأَمْرِ ذ He was grieved, and disquieted, by the affair, or case: (TA:) you say اِهْتَمَّ لَهُ بِأَمْرِهِ he was grieved for him by his affair, or case. (S.) [He was, or became, anxious, disquieted, or grieved, by it.] ― -b2- He minded, or attended to, the affair: (MA:) undertook, or superintended, or managed, the affair. (Msb.) See عُنِىَ, in art. عنى. ― -b3- اِهْتَمَّ لَهُ He cared for, minded, or regarded, him, or it. (Har, p. 94.) ― -b4- اِهْتَمَّ بَلَدَ كَذَا i. q. اِعْتَسَّهُ. (TA in art. عس.)

هَمَ
هَمَ ذ for هَمَا for أَمَا before an oath: see the last.

هَمٌّ
هَمٌّ ذ and ↓ هِمَّةٌ Purpose, or intention; syn. أَوَّلُ العَزْمِ and أَوَّلُ العَزِيمَةِ. (Msb.) See Har, p. 345, and a verse cited voce طَلَّاع. ― -b2- Also the ↓ latter, Strong determination or resolution. (Msb.) ― -b3- هَمٌّ An object, or a thing intended or meant or desired or determined upon, in the mind. (K, * TA.) See an ex. voce حَمٌّ and سَمٌّ: you say, هَمُّهُ كَذَا His object is such a thing. ― -b4- هَمٌّ [Anxiety; or disquietude, or trouble, of mind; solicitude; care: or grief, or sorrow:] distress, or disquietude, affecting the heart or mind, by reason of some harm, or annoyance, that is expected to happen; differing from غَمٌّ, which signifies “ distress, or disquietude, affecting the heart or mind, by reason of what has happened: ” or both, as some say, signify the same [namely distress, or disquietude, of mind]: the difference is asserted by 'Iyلd and others. (TA in art. غم.) ― -b5- هَمُّهُ بَطْنُهُ [His object of care, or of anxiety, is his belly]. (K in art. بطن.) And لَا هَمَّ لَهُ اِلَّا بَطْنُهُ [He has no object of care, or of anxiety, but his belly]. (TA in that art.) ― -b6- هَمَّكَ مَا هَمَّكَ means هَمَّكَ مَا عَنَاكَ: and هَمَّكَ also signifies اذابك. (JK.) See also Freytag's Arab. Prov. ii. 880.

هِمٌّ
هِمٌّ ذ A decrepit, old, and weak, or extremely aged. man. (S, Msb, K.)

هَمَّةٌ
هَمَّةٌ ذ : see هِمَّةٌ.

هِمَّةٌ
هِمَّةٌ ذ A thing that one meditates, purposes, or intends to do; or that one desires to do; or endeavours to do; a purpose; an intention; or an object of desire, or of endeavour; as also ↓ هَمَّةٌ. (JK, K.) ― -b2- هِمَّةٌ [Ambition; particularly of a high kind;] a faculty firmly rooted in the soul, seeking high things, and fleeing from base things. (Ibn-Kemلl, in TA.) See بَعِيدُ, and هَمٌّ. ― -b3- هِمَّةٌ [Mind; purpose; aspiration; desire; ambition; enterprise; emprise.] ― -b4- هِمَّةٌ عَالِيَةٌ High purpose; ambition.

هُمَامٌ
هُمَامٌ ذ An aspiring king: (S, K:) a magnanimous, i. e. courageous and liberal, chief. (K.)

هَمْهَامٌ
هَمْهَامٌ ذ A wild bird of the crow kind: see صُرَدٌ.

هَامَةٌ
هَامَةٌ ذ , pl. هَوَامُّ, Any venomous creeping thing or reptile or the like, that may be killed; such as the scorpion, and the serpent: and (tropical:) a louse; (Mgh:) what has deadly venom; as the scorpion: (Az, Msb:) and sometimes, what is noxious: (Msb:) any reptile or the like, from the louse to the serpent; (AHلt, Msb:) but its application to the louse is tropical: (Msb:) any venomous or noxious reptile or the like; such as the scorpion, and the serpent: the like of serpents and scorpions; because they creep (تَهِمُّ, i. e. تَدِبّ). (JK.)

مُهِمٌّ
مُهِمٌّ ذ A difficult, an arduous, a distressing, or an afflictive affair, or business: syn. أَمْرٌ شَدِيدٌ: (S:) and مُهِمَّاتٌ signifies أُمُورُ شِدَادٌ, (JK,) affairs of difficulty: and, of importance.

بَرَدٌ مُنْهَمٌّ
بَرَدٌ مُنْهَمٌّ ذ [app. Dissolving hail-stones]. (Mughnee and K, in explanations of كَ.) See a verse in explanation of بِ used redundantly, p. 144.

##### Türkçe

هَمَّ
1 **هَمَّ** ذ O, bir şeyi kastetti yahut niyet etti. **هَمٌّ**, **اِرَادَةٌ**’den daha fazlasına ve **عَزْمٌ**’den daha azına delâlet eder. (Kull, s. 382.) ― -b2- **لَا مَهَمَّةَ وَلَا مَكَادَةَ**: **كود** maddesine bak. ― -b3- **هَمَّ بِالشَّىْءِ** [O, şeyi yapmayı düşündü, kendine teklif etti, kastetti yahut niyet etti:] onu yapmayı istedi, (S, Msb,) onu yapmaksızın; (Msb;) onu yapmaya gayret etti. (S.) ― -b4- **هَمَّ بِالأَمْرِ** O, işi niyet etti; yahut onu kastetti; yahut onu istedi. (Mgh.) ― -b5- **هَمَّ بِهِ فِى نَفْسِهِ** [muzârîsi **هَمُ٣َ** ] O, onu niyet etti, murad etti, istedi; yahut zihninde ona azmetti. (TA.) Ayrıca **رُتَمٌ** maddesinde zikredilen bir beyte de bak. ― -b6- **هم بِالبَكَآءِ** [O, ağlamak üzereydi yahut ağlamaya hazırdı; **أَرَادَ البُكَآءَ** ve **تَهَيَّأَ لِلبُكَآءِ** gibidir; bk.]. (A, **جهش** maddesi, vb.) ― -b7- **هَمَّ بالسُّقُوط** [Düşmekle tehdit etti], bir duvar hakkında söylenir. (S, **وهى** maddesinde, vb.) ― -b8- **هَمَّهُ** ve ↓ **أَهَمَّهُ** Ona huzursuzluk verdi; (Msb;) ona kaygı yahut endişe verdi. ― -b9- **لَا يُهِمُّهُ اِلَّا بَطْنُهُ** [Onu kaygılandıran yahut endişelendiren, karnından başka bir şey değildir]. (S, **بطن** maddesinde.)

أَهَمَّتُ
4 **أَهَمَّتُ** ذ Onu endişeli kıldı; (MA;) onu huzursuz etti ve onu kederlendirdi. (Mgh.) **عَنَاهُ**’ya bak.

اِنهمَّ
7 **اِنهمَّ** ذ : **ب** maddesinde zikredilen bir beyte bak, s. 144.

اِهْتَمَّ بِالأَمْرِ
8 **اِهْتَمَّ بِالأَمْرِ** ذ İş yahut hâl sebebiyle kederlendi ve huzursuz oldu: (TA:) **اِهْتَمَّ لَهُ بِأَمْرِهِ** dersin; onun işi yahut hâli sebebiyle onun için kederlendi. (S.) [Onun sebebiyle endişeli, huzursuz yahut kederli oldu.] ― -b2- İşe önem verdi yahut onunla ilgilendi: (MA:) işi üstlendi; yahut işe nezaret etti; yahut işi idare etti. (Msb.) **عنى** maddesinde **عُنِىَ**’ya bak. ― -b3- **اِهْتَمَّ لَهُ** Ona yahut ona (şeye) önem verdi, onunla ilgilendi yahut onu gözetti. (Har, s. 94.) ― -b4- **اِهْتَمَّ بَلَدَ كَذَا** yani **اِعْتَسَّهُ**. (TA, **عس** maddesinde.)

هَمَ
**هَمَ** ذ yemin öncesinde **أَمَا** yerine **هَمَا** için: sonuncuya bak.

هَمٌّ
**هَمٌّ** ذ ve ↓ **هِمَّةٌ** Kasıt yahut niyet; eş anlamlısı **أَوَّلُ العَزْمِ** ve **أَوَّلُ العَزِيمَةِ**. (Msb.) Har, s. 345’e ve **طَلَّاع** maddesinde zikredilen bir beyte bak. ― -b2- Ayrıca ↓ ikincisi, kuvvetli azim yahut kararlılık. (Msb.) ― -b3- **هَمٌّ** Zihinde kastedilen yahut murad edilen yahut istenen yahut üzerine karar verilen bir nesne yahut bir şey. (K, * TA.) **حَمٌّ** ve **سَمٌّ** maddelerinde bir örneğe bak: **هَمُّهُ كَذَا** dersin; onun maksadı şöyle bir şeydir. ― -b4- **هَمٌّ** [Endişe; yahut huzursuzluk yahut zihnin sıkıntısı; tasa; kaygı: yahut keder yahut hüzün:] beklenmesi umulan bir zarar yahut eziyet sebebiyle kalbi yahut zihni etkileyen sıkıntı yahut huzursuzluk; **غَمٌّ**’den farklıdır; o, “vuku bulmuş olan şey sebebiyle kalbi yahut zihni etkileyen sıkıntı yahut huzursuzluk” mânasına gelir: yahut ikisi de, bazılarına göre, aynı mânaya delâlet eder [yani zihnin sıkıntısı yahut huzursuzluğu]: fark, 'Iyلd ve başkaları tarafından ileri sürülmüştür. (TA, **غم** maddesinde.) ― -b5- **هَمُّهُ بَطْنُهُ** [Onun kaygı yahut endişe konusu karnıdır]. (K, **بطن** maddesinde.) Ve **لَا هَمَّ لَهُ اِلَّا بَطْنُهُ** [Onun karnından başka kaygı yahut endişe konusu yoktur]. (TA, o maddede.) ― -b6- **هَمَّكَ مَا هَمَّكَ** demek, **هَمَّكَ مَا عَنَاكَ** demektir: ve **هَمَّكَ** ayrıca **اذابك** mânasına da gelir. (JK.) Freytag's Arab. Prov. ii. 880’e de bak.

هِمٌّ
**هِمٌّ** ذ Çökmüş, yaşlı ve zayıf, yahut pek ihtiyar bir adam. (S, Msb, K.)

هَمَّةٌ
**هَمَّةٌ** ذ : **هِمَّةٌ**’ya bak.

هِمَّةٌ
**هِمَّةٌ** ذ Kişinin yapmayı düşündüğü, kastettiği yahut niyet ettiği bir şey; yahut yapmayı istediği; yahut yapmaya gayret ettiği; bir kasıt; bir niyet; yahut arzu yahut gayret konusu bir şey; bunun gibi ↓ **هَمَّةٌ** da. (JK, K.) ― -b2- **هِمَّةٌ** [Hırs; bilhassa yüksek türden;] nefiste sağlamca kök salmış bir meleke; yüksek şeyleri arar ve aşağı şeylerden kaçar. (İbn-Kemلl, TA’da.) **بَعِيدُ**’e ve **هَمٌّ**’e bak. ― -b3- **هِمَّةٌ** [Zihin; kasıt; yöneliş; arzu; hırs; girişim; teşebbüs.] ― -b4- **هِمَّةٌ عَالِيَةٌ** Yüksek kasıt; hırs.

هُمَامٌ
**هُمَامٌ** ذ Yüksek hedefli bir kral: (S, K:) yüce gönüllü, yani cesur ve cömert, bir reis. (K.)

هَمْهَامٌ
**هَمْهَامٌ** ذ Karga cinsinden bir yabanî kuş: **صُرَدٌ**’a bak.

هَامَةٌ
**هَامَةٌ** ذ , çoğulu **هَوَامُّ**, öldürülebilen her zehirli sürünen şey yahut sürüngen yahut benzeri; akrep ve yılan gibi: ve (mecazen:) bir bit; (Mgh:) öldürücü zehri olan şey; akrep gibi: (Az, Msb:) ve bazen, zararlı olan şey: (Msb:) bitten yılana kadar her sürüngen yahut benzeri; (AHلt, Msb:) fakat bite uygulanması mecazîdir: (Msb:) her zehirli yahut zararlı sürüngen yahut benzeri; akrep ve yılan gibi: yılanların ve akreplerin benzeri; çünkü onlar sürünürler (**تَهِمُّ**, yani **تَدِبّ**). (JK.)

مُهِمٌّ
**مُهِمٌّ** ذ Zor, çetin, sıkıntı verici yahut eziyet verici bir iş yahut meşgale: eş anlamlısı **أَمْرٌ شَدِيدٌ**: (S:) ve **مُهِمَّاتٌ**, **أُمُورُ شِدَادٌ** mânasına gelir, (JK,) zorluk işleri: ve, önemli olan.

بَرَدٌ مُنْهَمٌّ
**بَرَدٌ مُنْهَمٌّ** ذ [görünüşe göre eriyen dolu taneleri]. (Mughnee ve K, **كَ**’nın açıklamalarında.) **بِ**’nin fazla olarak kullanılışının açıklamasında bir beyte bak, s. 144.
