# هنب (ه-ن-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%86%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ن - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والنون، والباء معهما
ه ن ب، ن ه ب، ب ه ن، ن ب ه مستعملات ه ب ن، ب ن ه مهملان هنب: هِنْب، وبنو هِنْب: حيّان من ربيعة.
نهب: النَّهْبُ: الغَنيمةُ، والانتهابُ: أخذُه مَنْ شاء. والإِنهابَ: لباحتُه لَمنْ شاء. والنُّهْبَي: أسمٌ لما انتهبتَهُ. النِّهابُ: جمَعْ النَّهْب. والمنُاهَبَة: المباراة في الحُضْرِ والجَرْي، فرسٌ يُناهبُ فرساً. قال العجّاج:
وإنْ تُناهِبه تَجِدْه مِنْهَا
ويُقالُ الفَرَس الجوادِ: أنّه لَيَنْهَبُ الغاية والشَّوْط قال:
تَبْري له صَعْلَةٌ خَرْجاءُ خاضـعةٌ		والخَرْقُ دونَ بناتِ البَيْض مُنْتَهَبُ
يعني: في التَّباري بين النّعامة والظَّليم بهن: البَهْوَنِيُّ من الإِبل: ما يكون بين العربيّةِ والكرمانيّة، دخيلٌ في الكلام.
وجاريةٌ بَهْنانةٌ وَهْنانةٌ، أي: ليّنةٌ في مَنْطِقها وعَمَلها. والبَهْنانةُ أيضاً: الطّيبةُ الرّيح نبه: النَّبَهُ: الضّالَّةُ تُوجَد عن غيرِ طَلَب غَفْلةً، تقول: وَجَدْتُها نَبَهاً عن غير طلب، وأَضْلَلْتُها نَبَهاً، لم تَعْلَمْ متى ضلّ. قال:
كأنّـه دُمْـلُـجٌ مـن فـضة نَـبَـهُ		في مَلْعبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ
يصف الخِشْفَ. والنُّبْهُُ: الانتباهُ من النّوم. تقول: نَبَّهْتُهُ وأَنْبَهْتُهُ من النَّوم، ونبَّهتُهُ من الغفلة. قال:
لعَمْري لقد نَبَّهْتُ من كان نائماً		وأَسْمعتُ من كانَتْ له أُذُنـانِ
ورجلٌ نبيهُ. أي: شَرِيفٌ، نَبُهَ نَباهةً. ونَبَّهْتُ باسم فلانٍ، أي: جعلتَه مذكوراً.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**النون**، و**الباء** معهما
**ه ن ب**، **ن ه ب**، **ب ه ن**، **ن ب ه** kullanımdadır; **ه ب ن**، **ب ن ه** ihmâl edilmiştir.

**هنب**: **هِنْب**; ve **بنو هِنْب**: **ربيعة**’den iki kabile.

**نهب**: **النَّهْبُ**: ganimet; ve **الانتهابُ**: onu dileyenin alması. Ve **الإِنهابَ**: onu dileyene mubah kılmandır. Ve **النُّهْبَي**: yağmaladığın şeye bir isimdir. **النِّهابُ**: **النَّهْب**’in çoğuludur. Ve **المنُاهَبَة**: hazırda ve koşuda yarışmadır; bir at bir atla yarışır. **العجّاج** dedi ki:
وإنْ تُناهِبه تَجِدْه مِنْهَا

Ve cins at için denilir: “O, hedefi ve şavtı mutlaka kapar.” Dedi ki:
تَبْري له صَعْلَةٌ خَرْجاءُ خاضـعةٌ		والخَرْقُ دونَ بناتِ البَيْض مُنْتَهَبُ
Yani: devekuşu ile erkek devekuşu arasındaki yarışmada.

**بهن**: **البَهْوَنِيُّ** develerden: Arap (cinsi) ile Kermanî (cinsi) arasında olan; sözde dâhil (yabancı)dır.

Ve bir cariye **بَهْنانةٌ** **وَهْنانةٌ**: yani, konuşmasında ve işinde yumuşak. Ve **البَهْنانةُ** ayrıca: güzel kokulu olan.

**نبه**: **النَّبَهُ**: istenmeksizin, bir gaflet halinde bulunan kayıp (mal); “Onu, bir istek olmaksızın **نَبَهاً** buldum” dersin; ve “Onu **نَبَهاً** kaybettim”; ne zaman kaybolduğunu bilmedi. Dedi ki:
كأنّـه دُمْـلُـجٌ مـن فـضة نَـبَـهُ		في مَلْعبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ
**الخِشْفَ**’i vasfeder.

Ve **النُّبْهُُ**: uykudan uyanıklık. “Onu uykudan **نَبَّهْتُهُ** ve **أَنْبَهْتُهُ**; ve onu gafletten **نبَّهتُهُ**” dersin. Dedi ki:
لعَمْري لقد نَبَّهْتُ من كان نائماً		وأَسْمعتُ من كانَتْ له أُذُنـانِ

Ve bir adam **نبيهُ**: yani, şerefli; **نَبُهَ** **نَباهةً**. Ve “Falanın adıyla **نَبَّهْتُ**” (dersin): yani, onu anılır kıldım.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهَنَبُ، بالتحريك: مصدر قولك امرأة هَنْباءُ، أي بلهاء بيِّنَةُ الهَنَبِ.

##### Türkçe

**الهَنَبُ**، harekeleme ile: “kadın **هَنْباءُ**” sözünün mastarıdır; yani, **الهَنَبِ**’i açık olan ahmak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ن ب
هنب ، نبه ، نهب ، بهن ، هبن : مستعملة .
هنب : قال الليث : هِنْب : حيٌّ من رَبيعة .
وقال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابيّ : المِهْنَبُ : الفائق الحُمْق ، قال وبه سُمِّي الرجل ( هِنْبَا ) ، قال : والّذي جاء في الحديث أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَفَى مُخنَّثَين يُسَمَّى أحدُهما ( هِيتٌ ) ، والآخر ( ماتِعٌ ) ، إنّما هو ( هِنْبٌ ) ، فصحَّفَه أصحابُ الحديث .
قلت : رواه الشافعيّ وغيرُه ( هِيتٌ ) ، وأظنّه الصواب . وأخبَرَني أبي محمد المُزَنّي ، عن أبي خَليفة ، عن محمّد بن سلاّم أنّه أنشده :
وشَرُّ حَشْوِ خِباء أنت مُوَلِجُه
مجنونةٌ هُنَّبَاءٌ بنتُ مَجْنونِ
وهُنَّباء بوزن فُعَّلاء بتشديد العين والمدَّ ولا أعرف في كلام العرب له نظيراً ، والهُنَّباء : الأحمق .
وقال ابن دُرَيد : امرأة هُنَّبا ، وهُنَّباء بالمدّ والقصر وهُنَّبِيٌّ : وهي الوَرْهاء .
هبن : أهمله الليث .
وقال أبو عمرو الهَبُون : العنكبوت ويقال بالراء : هَبور .
نهب : قال الليث : النَّهْب : الغَنِيمة ، والانتهاب : أَخْذُه من شاء ، والإنهاب : إباحَتُه لمن شاء ، والنُّهْبَى : اسمٌ لما أَنْهَبْتَه : قال : والنِّهاب : جَمْع النَّهْب ، والمُناهَبة : المُباراة في الْحُضْر والجرْي . فرسٌ يُناهِب فَرَساً ، وأنشَد : للعجّاج يصف عَيْراً وأُتُنَه .
وإنَّ تُناهِبْه تجِدْه مِنْهَبا
ويقال للفرس الجواد : إنّه ليَنْهَبُ الغايةَ والشَّوْط ، وقال ذو الرّمة :
والخَرْقُ دون بَناتِ البَيْضِ مُنتَهَبٌ
يعني في التّباري بين الظليم والنّعامة . وفي ( النّوادر ) : النَّهْب : ضَرْبٌ من الرَّكْض ، والنّهب : الغَارَة .
نبه : قال الليث : النَّبَه : الضَّالّة تُوجَد عن غَفْلة ؛ يقال : وجدتُه نَبَهاً عن غير طلب ، وأضلَلْتُه نَبَهاً لم تَعلَمْ متَى ضلّ . وقال ذو الرَّمة :
كأنّه دمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
في مَلعَبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ
يصف غَزالاً قد انحنَى في نومه ، فشبَّهه بدُمْلُجٍ قد انفَصَم .
قال : والنُّبْه : الانتباه من النّوم ، تقول : نَبَّهتُه ، وأنْبَهتُه من النّوم ، ونَبَّهْتُه من الغَفْلة . ورجُلٌ نبيه : شريف . وقد نَبُه فلانٌ باسم فلان : إذا جَعَله مذكوراً .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : نَبِهْتُ للأَمر أَنْبَهُ نَبَهاً ، وَوَبِهْتُ أَوْبَهُ وَبَهاً ، وهو الأمر تنساه ثمّ تَنتَبِه له .
وقال الأصمعيّ : يقال : أضلُّوه نَبَهاً : لا يدرُون متى ضلَّ حتّى انتبَهوا له . قال : وسمعت من ثقةٍ : أَنبَهْتُ حاجتي حتّى نَسيتُها . ويقال للقوم ذهب لهم الشيء لا يدرون متَى ذهَب : قد أَنبَهوه إنباهاً . وقال غيره : النَّبَه : الضّالّة التي لا يُدرَى متى ضلَّت ؟ وأين هي ؟ . ويقال فَقَدْتُ الشيء نَبَهاً : أي لا عِلْم لي كيف أضلَلْتُه ، وقول ذي الرّمّة :
كأنّه دُمْلجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
وضَعَه في غيرِ موضعه ، كان ينبغي له أن يقول : كأنّه دُمْلجٌ قد فُقِد نَبَهاً .
وقال شَمِر : النَّبَهُ : المَنْسِيُّ المُلْقَى الساقِط الضالّ .
ورَجل نَبَهٌ ونَبِيه : إذا كان معروفاً شريفاً ، ومنه قولُ طَرَفة يَمدَح رجلاً :
كامل يَجْمَعُ آلاءَ الفتَى
نَبَهٌ سَيِّدُ ساداتٍ خضَمّ
بهن : قال الليث : البَهْوَنِيُّ من الإبل : ما يكون بيْنَ العربيّة والكِرْمانية ، وكأنّه دَخِيل في الكلام . قال : وجاريةٌ بَهْنانَةٌ : وهي اللَّيّنة في مَنطِقها وعَملِها .
أبو عُبَيد ، عن أبي علقمة الثقفيّ : البَهْنانة : الطيبة الرّيح ، قال : وقال الأصمعيّ : هي
الضحّاكة وأخبرَني المنذريُّ عن ثعلب أنّ ابن الأعرابيّ أنشَدَه :
ألاَ قالَتْ بَهانِ ولم تأَبَّقْ
نَعِمْتَ ولا يَليقُ بكَ النَّعيمُ
قال : بَهانِ أراد بَهْنانة .
وقال الكسائي : البَهْنانة : الضحَّاكة المُتَهلِّلَة .
وقال غيره : هي الطيّبة الريح . عمرو ، عن أبيه قال : البَهْنانة : الطيبة الرائحة ، الحَسنة الخَلْق ، السَّمْحة لزَوجِها .

##### Türkçe

ه ن ب
**هنب** ، **نبه** ، **نهب** ، **بهن** ، **هبن** : kullanımdadır.

**هنب** : el-Leys dedi ki: **هِنْب** : Rebîa’dan bir kabiledir.
Ebû’l-‘Abbâs dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المِهْنَبُ** : aşırı ahmak olan; dedi ki: ve bununla adam (**هِنْبَا**) diye adlandırıldı; dedi ki: ve hadiste gelen, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) iki muhannes’i sürgün ettiğidir; ikisinden birine (**هِيتٌ**), ötekine (**ماتِعٌ**) denilir; ancak o (**هِنْبٌ**)dur; hadis ehli onu tashîf etti.
Dedim ki: eş-Şâfi‘î ve başkası onu (**هِيتٌ**) rivayet etti; ve ben onun doğru olduğunu sanıyorum. Babam Muhammed el-Müzenî bana haber verdi; Ebû Halîfe’den, Muhammed b. Sellâm’dan: ona şu şiiri okuduğunu:
وشَرُّ حَشْوِ خِباء أنت مُوَلِجُه
مجنونةٌ هُنَّبَاءٌ بنتُ مَجْنونِ
Ve **هُنَّباء** gözün şeddelenmesi ve uzatma ile **فُعَّلاء** veznindedir; Arapların sözünde onun bir benzerini bilmiyorum; ve **الهُنَّباء** : ahmaktır.
İbn Düreyd dedi ki: kadın **هُنَّبا**; ve **هُنَّباء** uzatma ve kısaltma ile; ve **هُنَّبِيٌّ** : ve o **الوَرْهاء**dır.

**هبن** : el-Leys onu ihmal etti.
Ebû ‘Amr dedi ki: **الهَبُون** : örümcektir; ve **هَبور** diye **الراء** ile de söylenir.

**نهب** : el-Leys dedi ki: **النَّهْب** : ganimettir; ve **الانتهاب** : onu dileyenin almasıdır; ve **الإنهاب** : onu dileyene mubah kılmasıdır; ve **النُّهْبَى** : **أَنْهَبْتَه** şeyin adıdır; dedi ki: ve **النِّهاب** : **النَّهْب**’in cem‘idir; ve **المُناهَبة** : yerleşik yerde ve koşuda yarışmadır. Bir at bir atla **يُناهِب** olur; ve el-‘Accâc’tan, bir yaban eşeğini ve dişi eşeklerini vasfederken, şu beyti okudu:
وإنَّ تُناهِبْه تجِدْه مِنْهَبا
Ve iyi ata denilir: gerçekten o, hedefi ve koşuyu **يَنْهَبُ** eder. Zü’r-Rumme dedi ki:
والخَرْقُ دون بَناتِ البَيْضِ مُنتَهَبٌ
Yani erkek devekuşu ile dişi devekuşu arasındaki yarışmada. Ve (**النّوادر**)’de: **النَّهْب** : koşmanın bir türüdür; ve **النّهب** : baskındır.

**نبه** : el-Leys dedi ki: **النَّبَه** : gaflet üzere bulunan kayıp maldır; “onu, aramaksızın **نَبَهاً** buldum” denir; ve “onu, ne zaman kaybolduğunu bilmediğin halde **نَبَهاً** kaybettim.” Zü’r-Rumme dedi ki:
كأنّه دمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
في مَلعَبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ
Uyku içinde eğilmiş bir ceylanı vasfeder; onu, kopmuş bir bilezikle benzetti.
Dedi ki: ve **النُّبْه** : uykudan uyanmadır; “onu uyandırdım” dersin: onu uykudan **نَبَّهتُه** ve **أنْبَهتُه**; ve onu gafletten **نَبَّهْتُه**. Ve **نبيه** adam: şereflidir. Ve falan, falanın adıyla **نَبُه** oldu: onu anılır kıldığı zaman.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “işe **نَبِهْتُ** ederim, **أَنْبَهُ** ederim, **نَبَهاً**; ve **وَوَبِهْتُ** ederim, **أَوْبَهُ** ederim, **وَبَهاً**”; o, sonra unutup da ona uyanık olduğun iştir.
el-Asma‘î dedi ki: “onu **نَبَهاً** kaybettirdiler” denir: ne zaman kaybolduğunu bilmezler; ta ki ona uyanık oluncaya kadar. Dedi ki: güvenilir birinden işittim: “ihtiyacımı **أَنبَهْتُ** ettim, ta ki onu unuttum.” Ve bir şey kavme gider de ne zaman gittiğini bilmezlerse denilir: onu **إنباهاً** **أَنبَهوه** ettiler. Başkası dedi ki: **النَّبَه** : ne zaman kaybolduğu bilinmeyen kayıp maldır; ve nerede olduğu? Ve “şeyi **نَبَهاً** kaybettim” denilir: yani onu nasıl kaybettiğime dair bilgim yok. Zü’r-Rumme’nin sözü:
كأنّه دُمْلجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
Onu yerli yerine koymadı; ona gerekirdi ki şöyle desin: “sanki **نَبَهاً** kaybolmuş bir bilezik gibidir.”
Şemir dedi ki: **النَّبَهُ** : unutulmuş, atılmış, düşmüş, kayıp olandır.
Ve **نَبَهٌ** ve **نَبِيه** adam: bilinen, şerefli olduğu zaman; bundan Tarafe’nin bir adamı övdüğü sözü:
كامل يَجْمَعُ آلاءَ الفتَى
نَبَهٌ سَيِّدُ ساداتٍ خضَمّ

**بهن** : el-Leys dedi ki: develerden **البَهْوَنِيُّ** : Arap devesi ile Kirmânî arasında olan şeydir; sanki söz içinde dâhildir. Dedi ki: ve **بَهْنانَةٌ** cariye: o, konuşmasında ve işinde yumuşak olandır.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Alkame es-Sekafî’den: **البَهْنانة** : güzel kokuludur; dedi ki: ve el-Asma‘î dedi ki: o,
**الضحّاكة**dır. Ve el-Münzirî bana Sa‘leb’den haber verdi ki İbnü’l-A‘râbî ona şu şiiri okudu:
ألاَ قالَتْ بَهانِ ولم تأَبَّقْ
نَعِمْتَ ولا يَليقُ بكَ النَّعيمُ
Dedi ki: **بَهانِ** ile **بَهْنانة**yı kastetti.
el-Kisâî dedi ki: **البَهْنانة** : çok gülen, yüzü aydınlık olandır.
Başkası dedi ki: o, güzel kokuludur. ‘Amr, babasından dedi ki: **البَهْنانة** : güzel kokulu, güzel yaratılışlı, kocasına karşı cömert olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والنون وما يثلثهما)
(هنا([1])) الهاء والنون والحرف المعتلّ، فيه كلماتٌ مشكلة، وأشياء ليس لها قياس. يقولون: هنا كلمة تقريب، وهاهُنا تبعيد. فأمَّا قول امرئ القيس:
وحديثُ الرَّكب يوم هُنَا *** وحديثٌ ما على قِصَرِهْ([2])
فقد اختُلِف فيه، فقيل إنّه اليوم الماضي، وهو على التّقريب، يقول: عهدي بهم يومَ هُنا. ويقال بل هو اللَّعِب. ويقال هُنا: موضعٌ.
وهَنٌ: كلمةُ كنايةٍ، تقول: أتاه هَنٌ، وفي فلانٍ هَنَاتٌ، أي خَصَلات شرّ، ولا يقال في الخَير.
(هنأ) الهاء والنون والهمزة: يدلُّ على إصابةِ خيرٍ من غير مشقّة. فالهَنْء: العَطِيَّةُ، وهو مصدرٌ والاسم الهِنْء. والهَنِئ: الأمر يأتيك من غير مشقة. وما كان هذا الطعام هنيئاً ولقد هَنُؤ. وهَنِئت الماشيةُ: أصابَتْ حظَّاً من بَقْل. وإبلٌ هَنْأَى([3]). وأمّا الهِناءُ فضَربٌ من القَطِران. هَنَأْتُ البَعيرَ، وناقَةٌ مَهْنوءَة. وممكن أن يسمَّى بذلك لما فيه من الشِّفاء.
ومما ليس من الباب مضى هِنْءٌ من اللَّيل([4])، أي طائفة.
(هنب) الهاء والنون والباء، ليس فيه إلاَّ هِنْبٌ: اسمُ رجلٍ. وذكر ابن دريد أن الهَنَب: الوَخامَة والثِّقَل([5]). يقال امرأة هَنْباء: بلهاء. قال:
* مجنونةٌ هُنَّباءٌ بنتُ مجنونِ([6]) *
(هند) الهاء والنون والدال ليس بقياسٍ، وفيه أسماءٌ موضوعةٌ وضعاً، فهِند: اسمُ امرأةٍ. وهُنَيدةُ: مائةٌ من الإبل([7]). قال:
أعطَوْا هُنيدةَ يحدوها ثمانيةٌ *** ما في عَطائِهمُ مَنٌّ ولا سرفُ([8])
ويقال للمائتين هِنْد. أمَّا قولهم: هَنَّدَتْ فلانةُ قلبي: ذهبت به، وهنَّدَتْ فلانةُ فلاناً: أورثَتْهُ عِشقاً بمغازَلةِ- فكلامٌ لا يعرَّج عليه.
وقولهم: التَّهنيد: شَحْذُ السيف المهنَّد، إنما هو طبع على سيوف الهِند.
(هنع) الهاء والنون والعين: كلمةٌ تدلُّ على تطامُنٍ في شيء. فالهَنَع: تطامُنٌ في العُنُق. وأكَمَةٌ هَنْعاء: قصيرة. وظَلِيمٌ أهنَعُ: في عُنُقِهِ تطامُن والهَنْعَةُ: سِمَةٌ في مُنخَفَض العُنُق. والهَنْعة: كوكب.
(هنف) الهاء والنون والفاء: كلمةٌ واحدة: هي المُهانَفَة: الضَّحِك فوق التبسُّم. قالوا: ولا يقال للرَّجُل تَهانَفَ؛ فهو نعتٌ في ضحك النِّساء خاصَّةً، حكاه الخليل. ويقال: بل التَّهانُف: ضَحِك المستهزِئ.
(هنق) الهاء والنون والقاف. حكى ابنُ دريد([9]): الهَنَق: شبه الضَّجَرِ يعترِي الإنسان. وأنشد:
* أهنَقَني اليومَ وفَوْق الإهْناقْ([10]) *
(هنم([11])) الهاء والنون والميم. الصحيح فيه أن الهَيْنمَة: الصَّوْتُ الخفيّ. [قال]:
ولا أشْهَدُ الهُجْر والقائليه *** إذا هُمْ بهينمةٍ هَتْمَلُوا([12])
ومما قد ذكر: الهِنَّمَة([13]): خرَزةٌ يؤخَّذ بها.
---------------------__
([1]) ورد قبلها في الأصل مادة (هنم)، ورددتها إلى موضعها بعد مادة (هنق).
([2]) ديوان امرئ القيس 154. وصدره في اللسان (20: 374).
([3]) وردت في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) وردت في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([5]) لم يرد هذا النص في الجمهرة. انظر الجمهرة (1: 332).
([6]) هذا شاهد للهنباء، بضم الهاء وتشديد النون المفتوحة. وفي الأصل: "بنت مجونة"، صوابه في المجمل حيث أنشد هذا العجز. وأنشد البيت في اللسان (هنب) منسوباً إلى النابغة الجعدي. وصدره:
* وشر حشو خباء أنت مولجه *
([7]) في اللسان: "التهذيب: هنيدة مائة من الإبل معرفة لا تنصرف ولا يدخلها الألف واللام، ولا تجمع، ولا واحد من جنسها".
([8]) لجرير في ديوانه 389 واللسان (هند).
([9]) في الجمهرة (3: 168).
([10]) في الأصل: "فوق الإهناق"، وإثبات الواو من المجمل والجمهرة.
([11]) وردت هذه المادة في الأصل في صدر هذا الباب، والوجه إثباتها هنا، كما ورد في المجمل على النظام الذي وضعه ابن فارس.
([12]) للكميت في اللسان (هتمل، هنم) وفي الأصل: "بهينمة هتما"، صوابه من اللسان.
([13]) في الأصل: "الهمة"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(هâ ve **النون** ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**هنا**) **الهاء** ve **النون** ve illetli harf; onda müşkil kelimeler ve kıyası olmayan şeyler vardır. Derler ki: **هنا** yaklaştırma kelimesidir, **هاهُنا** ise uzaklaştırmadır. Amma İmru’ul-Kays’ın sözü:
وحديثُ الرَّكب يوم **هُنَا** *** وحديثٌ ما على قِصَرِهْ([2])
onda ihtilâf edilmiştir; denildi ki: o, geçmiş gündür ve o, yaklaştırma üzerinedir; der ki: onlarla ahdim **هُنا** günü. Ve denilir: bilakis o, oyundur. Ve denilir: **هُنا** bir yerdir.
Ve **هَنٌ**: kinaye kelimesidir; dersin: ona **هَنٌ** geldi; ve falanda **هَنَاتٌ** vardır, yani şer hasletler; hayırda söylenmez.

(**هنأ**) **الهاء** ve **النون** ve **الهمزة**: meşakkatsiz hayra isabet etmeye delâlet eder. Şu hâlde **الهَنْء**: عطيةdir; o bir masdardır; isim ise **الهِنْء**’dür. Ve **الهَنِئ**: sana meşakkatsiz gelen iştir. Ve bu yemek hoş (هنيئ) olmadı; hâlbuki **هَنُؤ** oldu. Ve **هَنِئت** davar: ottan bir nasip elde etti. Ve **هَنْأَى** develer([3]). Amma **الهِناءُ** katrandan bir türdür. **هَنَأْتُ** deveyi; ve **مَهْنوءَة** bir dişi deve. Ve onda şifa bulunduğu için bununla adlandırılması mümkündür.
Ve bâbdan olmayanlardandır: geceden **هِنْءٌ** geçti([4]), yani bir taife.

(**هنب**) **الهاء** ve **النون** ve **الباء**; onda ancak **هِنْبٌ** vardır: bir adam adıdır. İbn Düreyd, **الهَنَب**’in: ağırlık ve sıklet olduğunu zikretti([5]). Denilir: **هَنْباء** bir kadın: ahmak. Dedi ki:
* مجنونةٌ **هُنَّباءٌ** بنتُ مجنونِ([6]) *

(**هند**) **الهاء** ve **النون** ve **الدال** kıyas üzere değildir; onda vaz‘an konulmuş isimler vardır; şu hâlde **هِند**: bir kadın adıdır. Ve **هُنَيدةُ**: deveden yüzdür([7]). Dedi ki:
أعطَوْا **هُنيدةَ** يحدوها ثمانيةٌ *** ما في عَطائِهمُ مَنٌّ ولا سرفُ([8])
Ve iki yüze **هِنْد** denilir. Amma onların: “Falanca kalbimi **هَنَّدَتْ**: onu götürdü” ve “Falanca falancayı **هنَّدَتْ**: ona cilveleşmeyle aşk miras bıraktı” sözleri; kendisine dönülmeyen bir sözdür.
Ve onların: **التَّهنيد**; **المهنَّد** kılıcını bilemektir; ancak Hind kılıçları üzerine bir damgadır.

(**هنع**) **الهاء** ve **النون** ve **العين**: bir şeyde alçalmaya delâlet eden bir kelimedir. Şu hâlde **الهَنَع**: boyunda alçalma demektir. Ve **هَنْعاء** bir tümsek: kısa. Ve **أهنَعُ** bir devekuşu erkeği: boynunda alçalma vardır. Ve **الهَنْعَةُ**: boynun alçak yerinde bir damgadır. Ve **الهَنْعة**: bir yıldızdır.

(**هنف**) **الهاء** ve **النون** ve **الفاء**: tek bir kelime: o **المُهانَفَة**’dir: tebessümün üstünde gülmektir. Dediler ki: erkeğe **تَهانَفَ** denilmez; zira o, özellikle kadınların gülmesinde bir niteleme olup Halîl onu rivayet etmiştir. Ve denilir: bilakis **التَّهانُف**: alay edenin gülmesidir.

(**هنق**) **الهاء** ve **النون** ve **القاف**. İbn Düreyd([9]) rivayet etti: **الهَنَق** insana arız olan bıkkınlığa benzer bir şeydir. Ve inşad etti:
* أهنَقَني اليومَ وفَوْق الإهْناقْ([10]) *

(**هنم**([11])) **الهاء** ve **النون** ve **الميم**. Bunun sahihi şudur ki **الهَيْنمَة**: gizli sestir. [Dedi]:
ولا أشْهَدُ الهُجْر والقائليه *** إذا هُمْ بهينمةٍ هَتْمَلُوا([12])
Ve zikredilmiş olanlardandır: **الهِنَّمَة**([13]): onunla alınan bir boncuktur.
---------------------__
([1]) Asılda ondan önce (**هنم**) maddesi geldi; onu (**هنق**) maddesinden sonra yerine döndürdüm.
([2]) İmru’ul-Kays divanı 154. Ve onun صدر’ı Lisân’da (20: 374).
([3]) Kāmûs’ta geldi; Lisân’da gelmedi.
([4]) Kāmûs’ta geldi; Lisân’da gelmedi.
([5]) Bu metin Cümhere’de gelmedi. Cümhere’ye bak (1: 332).
([6]) Bu, **الهنباء** için bir şâhiddir; **الهاء**’nın dammesi ve açık **النون**’un teşdîdiyle. Asılda: “بنت مجونة”; doğrusu Mücmel’dedir; bu عجز’ı orada inşad etti. Beyti Lisân’da (**هنب**) içinde Nâbiga el-Ca‘dî’ye nispetle inşad etti. Ve onun صدر’ı:
* وشر حشو خباء أنت مولجه *
([7]) Lisân’da: “Tehzîb: **هنيدة** deveden yüzdür; marife olup munsarif olmaz; ona elif-lâm girmez; cem‘ edilmez; onun cinsinden bir tekil de yoktur”.
([8]) Cerîr’indir; divanında 389 ve Lisân (**هند**).
([9]) Cümhere’de (3: 168).
([10]) Asılda: “فوق الإهناق”; vavın isbâtı Mücmel ve Cümhere’dendir.
([11]) Bu madde asılda bu bâbın صدر’ında geldi; vech, onu burada isbât etmektir; İbn Fâris’in koyduğu nizam üzere Mücmel’de geldiği gibi.
([12]) Kümeyt’indir; Lisân’da (**هتمل**، **هنم**) içinde. Asılda: “بهينمة هتما”; doğrusu Lisân’dandır.
([13]) Asılda: “الهمة”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

امرأَة هَنْباءُ: وَرْهاءُ، يُمَدُّ ويُقْصَر؛ وروى الأَزهري عن أَبي خَلِـيفة أَن محمد بن سَلاَّم أَنشده للنابغة الجَعْدِيِّ: وشَرُّ حَشْوِ خِـباءٍ، أَنتَ مُولِجُه، *  مَجْنُونةٌ هُنَّباءٌ، بنتُ مَجْنُونِ قال: وهُنَّباءُ مثل فُعَّلاءُ، بتشديد العينِ والـمَدِّ؛ قال: ولا أَعرف في كلام العرب له نظيراً. قال: والـهُنَّباءُ الأَحمق؛ وقال ابن دريد: امرأَة هُنَّبا وهُنَّباءُ، يُمَدُّ ويُقْصر. وهِنْبٌ، بكسر الهاءِ: اسم رجل، وهو هِنْبُ بنُ أَفْصَى بنِ دُعْمِـيِّ بن جَديلةَ بن أَسَد بن ربيعةَ بن نِزار بنِ مَعَدٍّ. وبنو هِنْبٍ: حيٌّ من رَبيعة.
والـهَنَبُ، بالتحريك: مصدرُ قولك امرأَةٌ هَنْباءُ أَي بَلْهاءُ بَيِّنَةُ الـهَنَب. الأَزهري، ابن الأَعرابي: الـمِهْنَبُ الفائق الـحُمْقِ؛ قال: وبه سمي الرجل هِنْباً. قال: والذي جاءَ في الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، نَفَى مُخَنَّثَيْن: أَحدهما هِـيتٌ، والآخر ماتِـعٌ، إِنما هو هِنْبٌ، فصحَّفه أَصحابُ الحديث، قال الأَزهري: رواه الشافعي وغيره هِـيتٌ، قال: وأَظنه صواباً.

##### Türkçe

**امرأَة هَنْباءُ**: **وَرْهاءُ**, uzatılır ve kısaltılır; el-Ezherî, Ebû Halîfe’den rivayet etti ki Muhammed b. Sellâm onu en-Nâbiga el-Ca‘dî’ye ait olarak ona okuttu:

Ve bir çadırın dolgusunun en şerlisi: sen onun içine girensin, * delirmiş bir **هُنَّباءُ**, bir delinin kızı.

Dedi: ve **هُنَّباءُ**, **فُعَّلاءُ** gibidir; **العينِ**’in şeddelenmesi ve uzatma iledir; dedi: Arapların كلامında onun bir benzerini bilmiyorum. Dedi: ve **الـهُنَّباءُ** ahmaktır; İbn Düreyd dedi: **امرأَة هُنَّبا** ve **هُنَّباءُ**, uzatılır ve kısaltılır.

**وهِنْبٌ**, **الهاءِ**’nin kesresiyle: bir adam adıdır; o, **هِنْبُ** b. **أَفْصَى** b. **دُعْمِـيِّ**
b. **جَديلةَ** b. **أَسَد** b. **ربيعةَ** b. **نِزار** b. **مَعَدٍّ**’dır. Ve **بنو هِنْبٍ**: **رَبيعة**’dan bir kabiledir.

**والـهَنَبُ**, hareke ile: “**امرأَةٌ هَنْباءُ**” sözünün masdarıdır; yani: **بَلْهاءُ**; **الـهَنَب**’i apaçık olan. el-Ezherî, İbnü’l-A‘râbî: **الـمِهْنَبُ** üstün derecede ahmaktır;
dedi: ve bununla adam **هِنْباً** diye adlandırıldı. Dedi: hadiste gelen şudur: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, iki **مُخَنَّثَيْن**’i sürgün etti: birisi **هِـيتٌ**, diğeri **ماتِـعٌ**; o ancak **هِنْبٌ**’dür; hadis ehli onu tashîf etti, dedi el-Ezherî: eş-Şâfiî ve başkası onu **هِـيتٌ** diye rivayet etti; dedi: ve ben onu doğruya daha yakın sanıyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهنباء، بالضم هذا الضبط مع قوله كجلنار مستدرك، وفيه إطناب ووزنه به، مع الإجماع على زيادة همزته، غير مناسب، ووهم الجوهري في تخفيفه؛ لأنه قال: الهنب، بالتحريك، مصدر قولك: امرأة هنباء، أي: بلهاء، بينة الهنب؛ قال الشاعر:
  مجنونة هنباء بنت مجنون إياه يعني بقوله في الشعر. روى الأزهري عن أبي خليفة أن محمد ابن سلام أنشده للنابغة الجعدي:
  وشر حشو خباء أنت مولجه                      مجنونة هنباء بنت مجنون وهي: البلهاء الورهاء. قال الصاغاني: فعلى ما ذهب إليه الجوهري تكون القافية مقيدة، ووزن البيت: مستفعلن مستفعلن فعولان، وإنما هم تصحيف والبيت من البسيط ثم ذكر البيت. قال: وآخره:
  تستخنث الوطب لم تنقض مريرتـه                      وتقضم الحب صرفا غير مطحون ووجدت بخط أبي زكريا عند قول الجوهري هذا، قلت: وقال غيره: الهنبى، مضموم الهاء مفتوح النون، مقصور: المرأة المجنونة، قال الشاعر:
  وشر حشو خباء أنت مولجه                      مجنونة هنبى بنت لمجنون

  انتهى. قال الأزهري: ويروى: هبتاء، من الهبتة، وهي الغفلة. وقال بعد إنشاد البيت: وهنباء على فعلاء، بتشديد العين والمد قال: ولا أعرف في كلام العرب له نظيرا. قال: الهنباء: الأحمق، كالهنبى، بالقصر في الكل، أي: مع تشديد النون، الأخير نقله الصاغاني. المهنب، كمنبر: الفائق الحمق، رواه الأزهري عن ابن الأعرابي. قال: وبه سمي الرجل هنبا. وقال ابن دريد: امرأة هنباء وهنبى، بالتحريك فيهما. هذا النقل عنه، غير صواب فإن الذي نقله عنه ابن منظور وغيره: امرأة هنباء، وهنبى، يمد ويقصر وأيضا على الفرض، فإن التحريك في كلام ابن دريد، راجع للثاني، لا لهما، كما توهمه، وأشار لذا شيخنا، فكلام المصنف يحتاج إلى التحرير، بعد تصحيح النقل. وهنب، بالكسر: اسم رجل وهو أبو قبيلة، وهو هنب بن أفصى ابن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة بن نزار بن معد. وهو أخو عبد القيس. وأبو عمرو وقاسط، قاله ابن قتيبة. ولا عجب في تفسير المصنف كما توهمه شيخنا. وقبيلة أخرى تعرف بهنب بن القين بن أهود بن بهراء بن عمرو بن الحافي بن قضاعة ن ذكره الصاغاني. هنب: مخنث، نفاه النبي صلى الله تعالى عليه وسلم، والذي جاء في الحديث  أن النبي صلى الله عليه وسلم، نفى مخنثين، أحدهما هيت، والآخر ماتع  ، إنما هو هنب، فصحفه أصحاب الحديث قال الأزهري: رواه الشافعي وغيره: هيت، قال: وأظنه صوابا. هنب جد جندل بن والق المحدث، كنيته أبو علي، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**الهنباء**; zamme ile: bu ضبط, onun “كجلنار” sözüyle birlikte müstedrektir; onda itnâb vardır ve vezni onunladır; hemzesinin ziyade olduğu üzerine icmâ ile birlikte, uygun değildir. Cevherî’nin onu tahfîf etmesinde vehmi vardır; çünkü dedi ki: **الهنب**, hareke ile: “**امرأة هنباء**” sözünün masdarıdır; yani: ahmak; **بينـة الهنب**. Şair dedi ki:
  “Mecnun **هنباء** Mecnun’un kızı” — şiirdeki sözüyle bunu kasteder. Ezherî, Ebû Halîfe’den rivayet etti: Muhammed b. Selâm onu Nâbiga el-Ca‘dî’ye nispetle inşâd etti:
  “Ve şerru haşvi hibâ’in ente mûlicuh                      mecnûnetun **هنباء** bintu mecnûn” ve o: ahmak, budala. Sâğânî dedi ki: Cevherî’nin gittiği şeye göre kafiye mukayyed olur; beytin vezni: مستفعلن مستفعلن فعولان’dır; ancak bu, tashîftir; beyit basîttendir; sonra beyti zikretti. Dedi ki: onun sonu:
  “Testahnisu’l-vatba lem tenkud merîratahu                      ve takdimu’l-hubbe sarfan gayra mathûn” ve Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla, Cevherî’nin bu sözü yanında buldum: “Dedim ki: Başkası dedi: **الهنبى**, **الهاء** zamme, **النون** fetha, maksûr: mecnun kadın.” Şair dedi ki:
  “Ve şerru haşvi hibâ’in ente mûlicuh                      mecnûnetun **هنبى** bintu li-mecnûn”

  Bitti. Ezherî dedi ki: “**هبتاء** diye de rivayet olunur; **الهبتة**’den, o da gaflettir.” Beyti inşâddan sonra dedi ki: “**هنباء** **فعلاء** üzerinedir; **العين**’in teşdîdi ve medd ile.” Dedi ki: “Arapların كلامında onun bir benzerini bilmiyorum.” Dedi ki: **الهنباء**: ahmak; **الهنبى** gibi; hepsinde kasr ile; yani: **النون**’un teşdîdi ile. Sonuncusunu Sâğânî nakletti. **المهنب**, “منبر” gibi: hamakta fevkalâde olan; Ezherî onu İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti. Dedi ki: “Onunla adama **هنبا** adı verildi.” İbn Düreyd dedi ki: **امرأة هنباء** ve **هنبى**, ikisinde de hareke ile. Ondan bu nakil doğru değildir; çünkü İbn Manzûr ve başkalarının ondan naklettiği: **امرأة هنباء** ve **هنبى**; medd edilir ve kasr edilir. Ayrıca farz üzerine: İbn Düreyd’in كلامındaki “hareke”, ikincisine râcidir, ikisine değil; onun vehmettiği gibi. Şeyhimiz buna işaret etti; böylece musannifin كلامı, naklin tashîhinden sonra tahrîre muhtaçtır. Ve **هنب**, kesre ile: bir adamın adıdır ve bir kabilenin babasıdır; o, **هنب بن أفصى ابن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة بن نزار بن معد**’dır. Ve o, **عبد القيس**’in kardeşidir; ve Ebû Amr ve Kâsıt; bunu İbn Kuteybe söyledi. Şeyhimizin vehmettiği gibi musannifin tefsirinde bir acayiplik yoktur. Ve başka bir kabile, **هنب بن القين بن أهود بن بهراء بن عمرو بن الحافي بن قضاعة** ile bilinir; onu Sâğânî zikretti. **هنب**: muhannes; Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم onu nefyetti. Hadiste gelen: Nebî صلى الله عليه وسلم iki muhannesi nefyetti; birisi **هيت**, diğeri **ماتع**; ancak o **هنب**’dir; hadis ehli onu tashîf etti. Ezherî dedi ki: Şâfiî ve başkası onu **هيت** diye rivayet etti. Dedi ki: “Onun doğru olduğunu zannediyorum.” **هنب**, muhaddis Cündel b. Vâlik’in dedesidir; künyesi Ebû Ali’dir; onu Sâğânî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَنَبٌ
هَنَبٌ ذ [probably an inf. n., of which the verb is هَنِبَ, aor. هَنَبَ ,] Weakness of understanding; want of discrimination; stupidity; foolishness; littleness of sense. (S.)

هَنَبَى
هَنَبَى ذ &c.: see هُنَّبَاءُ.

هُنَّبَاءُ
هُنَّبَاءُ ذ (incorrectly written by J, in a verse which he quotes, هَنْبَاءُ, K, TA; but in an old and excellent copy of the S, I find the word written هَنَباءُ;]) and هُنَّبَى (K) and هَنَبَاءُ and ↓ هَنَبَى (IDrd, K) A woman of weak understanding; without discrimination; stupid; foolish; of little sense: (S, K:) accord. to some, as mentioned in a note by Aboo-Zekereeya, in the S, in this art., هُنَبَى signifies an insane woman; or one possessed by a jinnee. (TA.) هُنَّبَاءُ is the only word of the measure فُعَّلَاءُ known to Az. (TA.) Accord. to the K, IDrd writes اِمْرَأَةٌ هَنَبَاءُ and هَنَبَى: but this is [thought to be] a mistake: he gives the two forms هُنَّبَاءُ and هُنَّبَى, as stated by IM and others; and, app., هَنَبَى. (TA.) ― -b2- The first and second of these three words also signify A man who is stupid, foolish, or of little sense. (K.)

مِهْنَبٌ
مِهْنَبٌ ذ Exceedingly stupid, or foolish. (IAar, Az, K.)

##### Türkçe

هَنَبٌ
**هَنَبٌ** ذ [muhtemelen bir mastar ismidir; fiili **هَنِبَ**’dir, muzârîsi **هَنَبَ**’dır,] anlayış zayıflığı; ayırt etme yokluğu; aptallık; ahmaklık; aklın azlığı. (S.)

هَنَبَى
**هَنَبَى** ذ vb.: **هُنَّبَاءُ**’ya bak.

هُنَّبَاءُ
**هُنَّبَاءُ** ذ (J tarafından, naklettiği bir beyitte, yanlış olarak **هَنْبَاءُ** diye yazılmıştır, K, TA; fakat S’nin eski ve mükemmel bir nüshasında kelimeyi **هَنَباءُ** yazılmış buluyorum;]) ve **هُنَّبَى** (K) ve **هَنَبَاءُ** ve ↓ **هَنَبَى** (IDrd, K) ayırt etmesi olmayan; aptal; ahmak; aklı az olan bir kadın: (S, K:) bazılarına göre, S’de bu madde içinde Aboo-Zekereeya tarafından bir notta zikredildiği üzere, **هُنَبَى** deli bir kadını; yahut bir cin tarafından tutulmuş olanı ifade eder. (TA.) **هُنَّبَاءُ**, Az’a göre ölçüsü **فُعَّلَاءُ** olan bilinen tek kelimedir. (TA.) K’ye göre, IDrd **اِمْرَأَةٌ هَنَبَاءُ** ve **هَنَبَى** yazar: fakat bu [zannedildiğine göre] bir hatadır: IM ve başkaları tarafından beyan edildiği üzere iki şekli **هُنَّبَاءُ** ve **هُنَّبَى** verir; ve, görünüşe göre, **هَنَبَى**. (TA.) ― -b2- Bu üç kelimeden birincisi ve ikincisi ayrıca aptal, ahmak, yahut aklı az olan bir erkeği de ifade eder. (K.)

مِهْنَبٌ
**مِهْنَبٌ** ذ son derece aptal, yahut ahmak. (IAar, Az, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَنَبَ
هَنَبَ هَنَب 4 ,
a.  Stupidity, dullness.

هَنَبَى
هَنَبَى 4ya ,  هُنَّبَى 11ya ,  مِهْنَب 20 ,
a.  Stupid, silly.

##### Türkçe

هَنَبَ
**هَنَبَ** **هَنَب** 4 ,
a. Aptallık, ahmaklık.

هَنَبَى
**هَنَبَى** 4ya ,  **هُنَّبَى** 11ya ,  **مِهْنَب** 20 ,
a. Aptal, ahmak.
