# هنب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%86%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هنب

الهنباء، بالضم هذا الضبط مع قوله كجلنار مستدرك، وفيه إطناب ووزنه به، مع الإجماع على زيادة همزته، غير مناسب، ووهم الجوهري في تخفيفه؛ لأنه قال: الهنب، بالتحريك، مصدر قولك: امرأة هنباء، أي: بلهاء، بينة الهنب؛ قال الشاعر:
  مجنونة هنباء بنت مجنون إياه يعني بقوله في الشعر. روى الأزهري عن أبي خليفة أن محمد ابن سلام أنشده للنابغة الجعدي:
  وشر حشو خباء أنت مولجه                      مجنونة هنباء بنت مجنون وهي: البلهاء الورهاء. قال الصاغاني: فعلى ما ذهب إليه الجوهري تكون القافية مقيدة، ووزن البيت: مستفعلن مستفعلن فعولان، وإنما هم تصحيف والبيت من البسيط ثم ذكر البيت. قال: وآخره:
  تستخنث الوطب لم تنقض مريرتـه                      وتقضم الحب صرفا غير مطحون ووجدت بخط أبي زكريا عند قول الجوهري هذا، قلت: وقال غيره: الهنبى، مضموم الهاء مفتوح النون، مقصور: المرأة المجنونة، قال الشاعر:
  وشر حشو خباء أنت مولجه                      مجنونة هنبى بنت لمجنون

  انتهى. قال الأزهري: ويروى: هبتاء، من الهبتة، وهي الغفلة. وقال بعد إنشاد البيت: وهنباء على فعلاء، بتشديد العين والمد قال: ولا أعرف في كلام العرب له نظيرا. قال: الهنباء: الأحمق، كالهنبى، بالقصر في الكل، أي: مع تشديد النون، الأخير نقله الصاغاني. المهنب، كمنبر: الفائق الحمق، رواه الأزهري عن ابن الأعرابي. قال: وبه سمي الرجل هنبا. وقال ابن دريد: امرأة هنباء وهنبى، بالتحريك فيهما. هذا النقل عنه، غير صواب فإن الذي نقله عنه ابن منظور وغيره: امرأة هنباء، وهنبى، يمد ويقصر وأيضا على الفرض، فإن التحريك في كلام ابن دريد، راجع للثاني، لا لهما، كما توهمه، وأشار لذا شيخنا، فكلام المصنف يحتاج إلى التحرير، بعد تصحيح النقل. وهنب، بالكسر: اسم رجل وهو أبو قبيلة، وهو هنب بن أفصى ابن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة بن نزار بن معد. وهو أخو عبد القيس. وأبو عمرو وقاسط، قاله ابن قتيبة. ولا عجب في تفسير المصنف كما توهمه شيخنا. وقبيلة أخرى تعرف بهنب بن القين بن أهود بن بهراء بن عمرو بن الحافي بن قضاعة ن ذكره الصاغاني. هنب: مخنث، نفاه النبي صلى الله تعالى عليه وسلم، والذي جاء في الحديث  أن النبي صلى الله عليه وسلم، نفى مخنثين، أحدهما هيت، والآخر ماتع  ، إنما هو هنب، فصحفه أصحاب الحديث قال الأزهري: رواه الشافعي وغيره: هيت، قال: وأظنه صوابا. هنب جد جندل بن والق المحدث، كنيته أبو علي، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**الهنباء**; zamme ile: bu ضبط, onun “كجلنار” sözüyle birlikte müstedrektir; onda itnâb vardır ve vezni onunladır; hemzesinin ziyade olduğu üzerine icmâ ile birlikte, uygun değildir. Cevherî’nin onu tahfîf etmesinde vehmi vardır; çünkü dedi ki: **الهنب**, hareke ile: “**امرأة هنباء**” sözünün masdarıdır; yani: ahmak; **بينـة الهنب**. Şair dedi ki:
  “Mecnun **هنباء** Mecnun’un kızı” — şiirdeki sözüyle bunu kasteder. Ezherî, Ebû Halîfe’den rivayet etti: Muhammed b. Selâm onu Nâbiga el-Ca‘dî’ye nispetle inşâd etti:
  “Ve şerru haşvi hibâ’in ente mûlicuh                      mecnûnetun **هنباء** bintu mecnûn” ve o: ahmak, budala. Sâğânî dedi ki: Cevherî’nin gittiği şeye göre kafiye mukayyed olur; beytin vezni: مستفعلن مستفعلن فعولان’dır; ancak bu, tashîftir; beyit basîttendir; sonra beyti zikretti. Dedi ki: onun sonu:
  “Testahnisu’l-vatba lem tenkud merîratahu                      ve takdimu’l-hubbe sarfan gayra mathûn” ve Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla, Cevherî’nin bu sözü yanında buldum: “Dedim ki: Başkası dedi: **الهنبى**, **الهاء** zamme, **النون** fetha, maksûr: mecnun kadın.” Şair dedi ki:
  “Ve şerru haşvi hibâ’in ente mûlicuh                      mecnûnetun **هنبى** bintu li-mecnûn”

  Bitti. Ezherî dedi ki: “**هبتاء** diye de rivayet olunur; **الهبتة**’den, o da gaflettir.” Beyti inşâddan sonra dedi ki: “**هنباء** **فعلاء** üzerinedir; **العين**’in teşdîdi ve medd ile.” Dedi ki: “Arapların كلامında onun bir benzerini bilmiyorum.” Dedi ki: **الهنباء**: ahmak; **الهنبى** gibi; hepsinde kasr ile; yani: **النون**’un teşdîdi ile. Sonuncusunu Sâğânî nakletti. **المهنب**, “منبر” gibi: hamakta fevkalâde olan; Ezherî onu İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti. Dedi ki: “Onunla adama **هنبا** adı verildi.” İbn Düreyd dedi ki: **امرأة هنباء** ve **هنبى**, ikisinde de hareke ile. Ondan bu nakil doğru değildir; çünkü İbn Manzûr ve başkalarının ondan naklettiği: **امرأة هنباء** ve **هنبى**; medd edilir ve kasr edilir. Ayrıca farz üzerine: İbn Düreyd’in كلامındaki “hareke”, ikincisine râcidir, ikisine değil; onun vehmettiği gibi. Şeyhimiz buna işaret etti; böylece musannifin كلامı, naklin tashîhinden sonra tahrîre muhtaçtır. Ve **هنب**, kesre ile: bir adamın adıdır ve bir kabilenin babasıdır; o, **هنب بن أفصى ابن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة بن نزار بن معد**’dır. Ve o, **عبد القيس**’in kardeşidir; ve Ebû Amr ve Kâsıt; bunu İbn Kuteybe söyledi. Şeyhimizin vehmettiği gibi musannifin tefsirinde bir acayiplik yoktur. Ve başka bir kabile, **هنب بن القين بن أهود بن بهراء بن عمرو بن الحافي بن قضاعة** ile bilinir; onu Sâğânî zikretti. **هنب**: muhannes; Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم onu nefyetti. Hadiste gelen: Nebî صلى الله عليه وسلم iki muhannesi nefyetti; birisi **هيت**, diğeri **ماتع**; ancak o **هنب**’dir; hadis ehli onu tashîf etti. Ezherî dedi ki: Şâfiî ve başkası onu **هيت** diye rivayet etti. Dedi ki: “Onun doğru olduğunu zannediyorum.” **هنب**, muhaddis Cündel b. Vâlik’in dedesidir; künyesi Ebû Ali’dir; onu Sâğânî nakletti.
