# هندس (ه-ن-د-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ن - د - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والسين
طهلس: الطَّهْلِيسُ: العَسْكَرَ الكبيرُ، قال: "جَحْفَلاً طِهْلِيسا".
دهرس: الدَّهاريسُ: من دواهي الدَّهْر. الواحدة: دِهْرِيسٌ. وناقة ذات دَهْرَس، أي ذات خفّةٍ ونشاط قال:
حنَّتْ إلى النَّخْلةِ القُصْوَى فقلت لها:		حَجْرٌ حرامٌ ألا تلكَ الـدَّهـاريسُ
وقال: "ذاتُ أزابيٍّ وذاتُ دَهْرسِ".
سرهد: سنامٌ مُسَرْهد: مقطَّع قِطَعاً. والمُسَرْهد: المُنَعَّم.
هندس: المُهَنْدِسُ: الذي يقدِّر مجاري القُنِيّ، ومواضعها حيث يحتفر، وهو مشتقّ من الهندزة، فارسي صُيِّرَتْ الزاي سينا، لأّنه ليس بعد الدّال زايٌ في شيء من كلام العرب.
هدبس: الهَدَبَّسُ: ولد البَبْر.
سمهد: السَّمْهَدُ: الشيء اليابس التصلْب. والسَّمَهْدَدُ: الجسيم من الإِبل، وقد اسمهدّ سنامه. أي: عَظُمَ.
سرهف: السّرهفة: نَعْمة الغِذاء، قال يصف ابنه:
سِرْهَفْتُه ما شِئت من سِرْهافِ
فهرس: الفِهْرِسُ: الكتابُ الّذي تُجْمَع فيه الكُتُب.
سرهب: السَّرْهَبُ: المائقُ الأُكول الشَّرُوبُ .
سهبر: السَّهْبَرَةُ: من أَسْماء الرَّكايا.
سمهر: السَّمْهريّ: ضربٌ من صِلاب الرِّماح. والمُسْمَهِرُّ: الذّكَرُ العَرْدُ. واسْمَهَرَّ الشَّوْكُ إذا يَبِس. قال:
ويرى دوني فما يسطيعنـي		خرط شوك من قتاد مُسْمَهِرَّ
واسمهرّ الظّلام إذا تنكَّر، قال العجّاج: واللّيلة الأُخرَى الّتي اسْمَهَرَّتِ هرمس: الهِرْماسُ: من أسماء الأسد.. قال:
يَعدو بأشبالٍ أبوها الهِرْماسُ
وهو الشَّديدُ من السِّباع.
هلبس: يُقال: ليس بها هَلْبَسِيسٌ، أي: أحدٌ يُستأنس به.
سبهل: يُقال: جاء فلانٌ سَبَهْلَلأ، أي: جاء إلى الحرب بلا سِلاحٍ ولا عَصاً سلهب: السَّلْهَبُ: الطّويل من الخَيْل والنّاس، وسمعت أبا الدُّقَيْش يقول: امرأة سَرْهَبة كالسلهبة في الخيل. في الجسم والطُّول.
هملس: رجلٌ هَمَلَّسٌ، أي: قويّ السّاقَيْن، شَديدُ المَشْي.
سلهم: المُسْلَهِمَّ: المُتَغَيِّرُ في اللّوْن من سُقَمٍ أو دُؤُوبٍ، ملتمع اللّون كأنّ به ذِناباً من سُلال، وهو مُتَغَيِّر اللون. وأسْلَهَمَّ المريضُ إذا عُرِفَ أثر مَرَضِه في جسده، ويقال: قد برأَ الجِسْمُ منه فاسلهَمَّ.
بهنس: الأَسَدُ يَتَبَهْنَسُ في مشيه، أي: يَتَبَخْتَر، وهو نعت للأسد خاصّة.

##### Türkçe

**الهاء** ve **السين**

**طهلس**: **الطَّهْلِيسُ**: büyük ordu; dedi: “جَحْفَلاً طِهْلِيسا”.

**دهرس**: **الدَّهاريسُ**: dehrin musibetlerinden. Tekili: **دِهْرِيسٌ**. Ve **دَهْرَس** sahibi bir dişi deve; yani hafiflik ve canlılık sahibi. Dedi:
حنَّتْ إلى النَّخْلةِ القُصْوَى فقلت لها:		حَجْرٌ حرامٌ ألا تلكَ الـدَّهـاريسُ
Ve dedi: “ذاتُ أزابيٍّ وذاتُ دَهْرسِ”.

**سرهد**: **مُسَرْهد** bir hörgüç: parça parça kesilmiş. Ve **المُسَرْهد**: nimetlendirilmiş olan.

**هندس**: **المُهَنْدِسُ**: kanalların akış yollarını ve kazılacağı yerlerdeki konumlarını takdir eden (ölçüp biçen) kimse; ve o, **الهندزة**’den türetilmiştir; Farsçadır; **الزاي** **سينا** yapılmıştır; çünkü Arapların كلامının hiçbir şeyinde **الدّال**’dan sonra **زايٌ** yoktur.

**هدبس**: **الهَدَبَّسُ**: kaplan yavrusu.

**سمهد**: **السَّمْهَدُ**: sertleşmiş kuru şey. Ve **السَّمَهْدَدُ**: develerden iri olan; ve hörgücü **اسمهدّ** olmuştur; yani büyümüştür.

**سرهف**: **السّرهفة**: gıdanın yumuşaklığı; oğlunu vasfederken dedi:
سِرْهَفْتُه ما شِئت من سِرْهافِ

**فهرس**: **الفِهْرِسُ**: içinde kitapların toplandığı kitap.

**سرهب**: **السَّرْهَبُ**: ahmak; çok yiyen, çok içen.

**سهبر**: **السَّهْبَرَةُ**: kuyuların adlarındandır.

**سمهر**: **السَّمْهريّ**: mızrakların sertliklerinden bir tür. Ve **المُسْمَهِرُّ**: sert erkek. Ve diken kuruduğu zaman **اسْمَهَرَّ الشَّوْكُ**. Dedi:
ويرى دوني فما يسطيعنـي		خرط شوك من قتاد مُسْمَهِرَّ
Ve karanlık değişip tanınmaz olduğunda **اسمهَرّ الظّلام**; el-‘Accâc dedi: واللّيلة الأُخرَى الّتي اسْمَهَرَّتِ

**هرمس**: **الهِرْماسُ**: aslanın adlarındandır.. Dedi:
يَعدو بأشبالٍ أبوها الهِرْماسُ
Ve o, yırtıcı hayvanlardan şiddetli olandır.

**هلبس**: denilir: onda **هَلْبَسِيسٌ** yoktur; yani kendisiyle ünsiyet edilecek biri.

**سبهل**: denilir: falan kimse **سَبَهْلَلأ** geldi; yani savaşa silahsız ve asâsız geldi.

**سلهب**: **السَّلْهَبُ**: atlardan ve insanlardan uzun olan. Ve Ebû’d-Dukayş’i şöyle derken işittim: atlarda **السلهبة** gibi **سَرْهَبة** bir kadın; cisimde ve boyda.

**هملس**: **هَمَلَّسٌ** bir adam; yani iki bacağı kuvvetli, yürüyüşü şiddetli.

**سلهم**: **المُسْلَهِمَّ**: hastalık veya süreklilikten dolayı renkte değişmiş; rengi parıldayan, sanki onda sülâlden bir kuyruk varmış gibi; ve o, rengi değişmiş olandır. Ve hasta, hastalığının eserinin bedeninde bilindiği zaman **أسْلَهَمَّ** olur; ve denilir: beden ondan iyileşmiştir de **فاسلهَمَّ**.

**بهنس**: aslan yürüyüşünde **يَتَبَهْنَسُ**; yani salınır; ve o, özellikle aslanın sıfatıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المُهَنْدِسُ: الذي يقدِّر مجاري القُنيِّ حيث تُحْفَرُ، وهو مشتق من الهِنْداز، وهي فارسيَّة. والاسم الهَنْدَسَةُ.

##### Türkçe

**المُهَنْدِسُ**: **القُنيِّ**’nin kazıldığı yerde kazılacağı **مجاري**’lerini takdir eden (ölçüp biçen) kimsedir; ve o, Farsça olan **الهِنْداز**’dan türemiştir. İsim **الهَنْدَسَةُ**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهِنْدِس: من أَسماء الأَسد: وأَسد هِنْدِس أَي جَرِيء؛ قال جندل:يأْكل أَو يَحْسُو دَماً، ويَلْحَسُ
شِدْقَيْه هَوَّاسٌ هِزَبْرٌ هِنْدِس
والمُهَنْدِس: المقدر لِمَجاري المياه والقُنِيّ واحتِقارِها حيث تحفر، وهو مشتق من الهِنْدازِ، وهي فارسية أَصلها آوْ أَنْدازْ
(* قوله «آو» كذا
بالأصل وفي القاموس آب، وهما بمعنى.) فصيرت الزاي سيناً لأَنه ليس في شيء من كلام العرب زاي بعد الدال، والاسم الهَنْدَسة.
ويقال: فلان هُنْدُوس هذا الأَمر وهم هَنادِسَة هذا الأَمر أَي العلماء به. ورجل هُنْدُوس إِذا كان جيد النظر مُجرَّباً.

##### Türkçe

**الهِنْدِس**: aslanın adlarındandır; ve “**أَسد هِنْدِس**” yani cesur; dedi ki

Cendel:
Yer yahut kan yudumlar, ve yalar
İki ağzının kenarını; çok atılgan, heybetli aslan, **هِزَبْرٌ هِنْدِس**

Ve **المُهَنْدِس**: suların akış yollarını ve kanalları ve onların kazılacağı yerde ölçüp biçmeyi takdir eden; ve o, **الهِنْدازِ**’dan türetilmiştir; o da Farsçadır, aslı **آوْ أَنْدازْ**’dır
(* “**آو**” sözü: asılda böyle; ve el-Kāmûs’ta **آب**; ikisi de anlamca (aynıdır).) Böylece **الزاي**’yi **سيناً** yaptılar; çünkü Arapların sözünün hiçbir şeyinde **الدال**’dan sonra **زاي** yoktur; ve isim **الهَنْدَسة**’dir.

Ve denilir: “Falanca bu işin **هُنْدُوس**’udur” ve “Onlar bu işin **هَنادِسَة**’sidir” yani onunla ilgili âlimlerdir. Ve bir adam **هُنْدُوس** (olur), eğer iyi görüşlü, tecrübeli ise.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه ن د س * * المُهَنْدِسُ * الذي يُقَدِّر مجاري القُني حيث تُحفر وهو مُشتق من الهِنْداز وهي فارسية فصُيِّرت الزاي سينا لأنه ليس في كلام العرب زاي بعد الدال والاسم * الهَنْدَسَةُ

##### Türkçe

* ه ن د س * * **المُهَنْدِسُ** * **القُني**’nin, kazıldığı yerde, akış mecralarını takdir eden (ölçüp biçen) kimsedir; ve o, Farsça olan **الهِنْداز**’dan türetilmiştir; bu yüzden **الزاي** **سينا** yapılmıştır; çünkü Arapların كلامında **الدال**’dan sonra **زاي** yoktur. İsim: * **الهَنْدَسَةُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهندس، بالكسر: الجريء من الأسود، قاله ابن الأعرابي، قال جندل بن المثنى الطهوي:
  يأكل أو يحسو دما ويلحـس                      شدقيه هواس هزبر هندس

  والهندس من الرجال: المجرب الجيد النظر، وقال الصاغاني: هو الهندوس، كفردوس. ويقال: رجل هندوس هذا الأمر، بالضم، أي العالم به، وضبطه الصاغاني كفردوس، ج هنادسة، ويقال: هم هنادسة هذا الأمر، أي العلماء به. والمهندس مقدر مجاري الماء والقنى واحتفارها حيث تحفر، والاسم الهندسة، وهو مشتق من الهنداز، فارسية معرب آب أنداز، فأبدلت الزاي سينا؛ لأنه ليس لهم دال بعده زاي وهو حاصل كلام الجوهري، وأنداز: التقدير، وآب: هو الماء. وأبو الهندس: قبيلة باليمن فيهم علماء.

##### Türkçe

**الهندس**, kesre ile: aslanlardan cesur olan; bunu İbnü’l-A‘râbî söylemiştir. Cündel b. el-Müsennâ et-Tahavî dedi ki:
  Yer yahut kanı yudumlar ve yalar                      iki çenesini; **هواس** **هزبر** **هندس**

Ve **الهندس** erkeklerden: tecrübeli, iyi nazar sahibi olan. es-Sâgânî dedi ki: O, **الهندوس**’tur; **فردوس** gibi. Ve denilir: Bu işin **هندوس**’u olan adam, damme ile; yani onunla âlim olan. es-Sâgânî onu **فردوس** gibi ضبط etti; çoğulu **هنادسة**. Ve denilir: Onlar bu işin **هنادسة**’sidir; yani onunla âlimlerdir. Ve **المهندس** su yollarının ve kanalların akış yerlerini takdir eden ve kazılacağı yerde onların kazılmasını (takdir eden)dir; isim **الهندسة**’dir. Ve o, **الهنداز**’dan مشتق’tır; Farsça mu‘arreb **آب أنداز**. Böylece **الزاي**’ı **سينا** yaptılar; çünkü onların, ardından **زاي** gelen **دال**’ları yoktur; bu, el-Cevherî’nin sözünün حاصل’ıdır. Ve **أنداز**: takdir (ölçme)dir; ve **آب**: o sudur. Ve **أبو الهندس**: Yemen’de bir kabiledir; içlerinde âlimler vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَنْدَسَةٌ
هَنْدَسَةٌ ذ [The art of determining the measures and proportions of subterranean channels for water: and hence, the art of architecture: and the practice, and science, of geometry:] a subst. from مُهَنْدِسٌ, q. v. (S, K.)

مُهَنْدِسٌ
مُهَنْدِسٌ ذ One who determines the measures and proportions of subterranean channels for water: [and hence, an architect: and a geometrician: derived from هِنْدَازٌ, (S, K,) which is Persian [in origin], (S,) arabicized from آبْ أَنْدَازْ; (K;) انداز signifying “ the act of measuring, ” and آب signifying “ water; ” (TA;) the ز being changed into س because there is not in the [genuine] language of the Arabs a ز after د. (S, K.)

##### Türkçe

هَنْدَسَةٌ
**هَنْدَسَةٌ** ذ [Suyun yeraltı kanalları için ölçüleri ve oranları belirleme sanatı: ve bundan dolayı, mimarlık sanatı: ve geometri uygulaması ve bilimi:] **مُهَنْدِسٌ**’den bir isimdir, bkz. (S, K.)

مُهَنْدِسٌ
**مُهَنْدِسٌ** ذ Suyun yeraltı kanalları için ölçüleri ve oranları belirleyen kimse: [ve bundan dolayı, bir mimar: ve bir geometrisyen: **هِنْدَازٌ**’dan türetilmiştir, (S, K,) ki o Farsçadır [asıl itibarıyla], (S,) **آبْ أَنْدَازْ**’dan Arapçalaştırılmıştır; (K;) **انداز** “ölçme fiili”ni ifade eder, ve **آب** “su”yu ifade eder; (TA;) **ز**’nin **س**’ye çevrilmesi, çünkü Arapların [sahih] dilinde **د**’den sonra bir **ز** yoktur. (S, K.)]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَنْدَسَ
هَنْدَسَ
a.  Traced, planned, designed ( building ).

هَنْدَسَة
هَنْدَسَة 51t ,  P. ,
a.  Measure.

b.  Geometry; engineering.

c.  Architecture.

هَنْدَسِيّ
هَنْدَسِيّ 51yi ,
a.  Geometrical;   architectural.

هِنْدِس
هِنْدِس 53 ,
a.  Intrepid.

b.  Expert.

مُهَنْدِس
مُهَنْدِس
a.  Geometrician; engineer; architect.

هُنْدُوْس
هُنْدُوْس ( pl. هَنَاْدِسَة 47t ),
a.  see 53 (b) .

##### Türkçe

**هَنْدَسَ**
**هَنْدَسَ**
a. (bina) izini sürdü, planladı, tasarladı.

**هَنْدَسَة**
**هَنْدَسَة** 51t , P. ,
a. Ölçü.

b. Geometri; mühendislik.

c. Mimarlık.

**هَنْدَسِيّ**
**هَنْدَسِيّ** 51yi ,
a. Geometrik; mimarî.

**هِنْدِس**
**هِنْدِس** 53 ,
a. Gözü pek.

b. Uzman.

**مُهَنْدِس**
**مُهَنْدِس**
a. Geometrisyen; mühendis; mimar.

**هُنْدُوْس**
**هُنْدُوْس** (çoğ. **هَنَاْدِسَة** 47t ),
a. 53 (b)’ye bak.
