# هند — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%86%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هند](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هند

هِنْدٌ وهُنَيدةٌ: اسم للمائة من الإِبل خاصة؛ قال جرير:
أَعْطَوْا هُنَيْدةَ يَحْدُوها ثَمانِيةٌ،
ما في عَطائِهِمُ مَنٌّ ولا سَرَفُ
وقال أَبو عبيدة وغيره: هي اسم لكل مائة من الإِبل؛ وأَنشد لسلمة بن الخُرْشُبِ الأَنمارِيِّ:
ونَصْرُ بنُ دَهْمانَ الهُنَيْدةَ عاشَها،
وتسعينَ عاماً ثم قُوِّمَ فانْصاتَا
(* قوله «وتسعين» هذا ما في الأصل والصحاح في غير موضع والذي في الاساس وخمسين).
ابن سيده: وقيل هي اسم للمائة ولِما دُوَيْنَها ولما فُوَيْقَها، وقيل: هي المائتان، حكاه ابن جني عن الزيادي قال: ولم أَسمعه من غيره. قال: والهُنَيْدَةُ مائةُ سنة. والهِنْدُ مائتان؛ حكي عن ثعلب. التهذيب: هُنَيْدةُ مائة من الإِبل معرفة لا تنصرف ولا يدخلها الأَلف واللام ولا تجمع ولا واحد لها من جنسها؛ قال أَبو وجزة:
فِيهِمْ جِيادٌ وأَخْطارٌ مُؤثَّلةٌ،
مِنْ هِنْد هِنْد وإِرباءٌ على الهِنْدِ
ابن سيده: ولَقِيَ هِنْدَ الأَحامِسِ إِذا مات. ابن الأَعرابي: هَنَّدَ إِذا قَصَّرَ، وهَنَدَ وهَنَّدَ إِذا صاحَ صِياحَ البُومةِ. أَبو عمرو: هَنَّدَ إِذا شُتِمَ فاحتَمَله وأَمسَك، وحمَلَ عليه فما هَنَّدَ أَي ما كَذَّب. وما هنَّد عن شَتْمِي أَي ما كذَّب. وما هنَّد عن شَتْمِي أَي ما كذَّب ولا تأَخَّرَ. وهَنَّدَتْه المرأَةُ: أَورثَتْه عِشْقاً بالملاطَفةِ والمُغازَلةِ؛ قال:
يَعِدْنَ مَنْ هَنَّدْنَ والمُتَيَّما
وهَنَّدَتْني فلانةُ أَي تَيَّمَتْني بالمُغازلة، وقال أَعرابي: غَرَّكَ مِنْ هَنّادةَ التَّهْنِيدُ،
مَوْعُودُها، والباطِلُ المَوْعُودُ
ابن دريد: هَنَّدْتُ الرجلَ تَنْهِيداً إِذا لايَنْته ولاطفْته. ابن المستنير: هَنَّدَتْ فلانة بقَلْبه إِذا ذهَبَت به. وهَنَّد السيفَ: شَحَذَه. والتهنِيدُ: شَحْذُ السيفِ؛ قال:
كلَّ حُسامٍ مُحْكَمِ التَّهْنِيدِ،
يَقْضِبُ، عِنْدَ الهَزِّ والتَّجْرِيدِ،
سالِفةَ الهَامةِ واللَّدِيدِ
قال الأَزهري: والأَصل في التهنيد عمل الهند. يقال: سَيْفٌ مُهَنَّدٌ وهِنْدِيٌّ وهُنْدُوانيٌّ إِذا عُمِلَ ببلاد الهند وأُحْكِمَ عملُه. والمُهَنَّدُ: السيفُ المطبوعُ من حديدِ الهِنْد.
وهِنْد: اسم بلاد، والنسبة هِنْدِيٌّ والجمع هُنُودٌ كقولك زِنْجِيٌّ وزُنوجٌ؛ وسيف هِنْدُوانيٌّ، بكسر الهاء، وإِن شئت ضممتها إِتباعاً للدال. ابن سيده: والهِنْدُ جِيلٌ معروف؛ وقول عَدِيّ بن الرَّقّاع: رُبَّ نارٍ بِتُّ أَرْمُقُها،
تَقْضُِمُ الهِنْدِيَّ والغارَا
إِنما عَنى العُود الطيّب الذي من بلاد الهند؛ وأَما قول كثير: ومُقْرَبة دُهْم وكُمْت، كأَنَّها
طَماطِمُ يُوفُونَ الوُفُورَ هَنادِكا
فقال محمد بن حبيب: أَراد بالهَنادِك رجالَ الهِنْد؛ قال ابن جني: وظاهر هذا القول منه يقتضي أَن تكون الكاف زائدة. قال: ويقال رجل هِنْدِيٌّ وهِنْدِكيٌّ، قال: ولو قيل إِن الكاف أَصل وإِن هِنْدِيٌّ وهِنْدِكيٌّ أَصلان بمنزلة سَبْطٍ وسِبَطْرٍ لكان قولاً قويّاً؛ والسيفُ الهُِنْدُوانيُّ والمُهَنَّدُ منسوب إِليهم. وهِنْد: اسم امرأَة يصرف ولا يصرف، إِن شئت جَمَعْتَه جمعَ التكسير فقلت هُنودٌ وإِن شئت جمعته جَمْعَ السلامةِ فقلت هِنْدات؛ قال ابن سيده: والجمع أَهنُدٌ وَأَهْناد وهُنود؛ أَنشد سيبويه لجرير:
أَخالِدَ قد عَلِقْتُك بعد هِنْدٍ،
فَشَيَّبَني الخَوالِدُ والهُنودُ
وهند اسم رجل؛ قال:
إِني لِمَنْ أَنكَرَني ابنُ اليَثْرِبي،
قَتَلْتُ عِلْباءَ وهِنْدَ الجَمَلِي
أَراد وهِنْداً الجَمَليَّ فَحذفَ إِحدى ياءي النسب للقافية، وحذف التنوين من هِنْداً لسكونه وسكون اللام من الجملي؛ ومثله قوله: لَتَجِدَنِّي بالأَمِيرِ بَرّا،
وبالقَناةِ مِدْعَساً مِكَرّا،
إِذا غُطَيْفُ السُّلَميُّ فَرّا
فحذف التنوين لالتقاء الساكنين. قال ابن سيده: وهو كثير حتى إِن بعضهم قرأَ: قل هو اللَّهُ أَحدُ اللَّهُ؛ فحذف التنوين من أَحد. التهذيب: وهِنْد من أَسماء الرجال والنساء. قال: ومن أَسمائهم هِنْدِيٌّ وهَنَّادٌ ومُهَنَّدٌ. ابن سيده: وبنو هِنْدٍ في بكر بن وائل. وبنو هَنّادٍ: بطن؛ وقول الراجز:
وبَلْدةٍ يَدْعُو صَداها هِنْدا
أَراد حكايةَ صوتِ الصَّدى

### Türkçe

**هِنْدٌ** ve **هُنَيدةٌ**: Özellikle develerden yüz (tane) için bir isimdir; Cerîr dedi ki:

Sekiz (kişi) onu sürüp götürürken **هُنَيْدةَ** verdiler,
Onların bağışında ne başa kakma vardır ne de israf.

Ebû Ubeyde ve başkaları dedi ki: O, develerden her yüz (tane) için bir isimdir; Seleme b. el-Hurşub el-Enmârî’ye ait olarak okuttu:

Nasr b. Dehmân **الهُنَيْدةَ**’yi yaşadı,
Ve doksan yıl; sonra doğrultuldu da sustu.

(* Onun “ve doksan” sözü: bu, aslın ve Sıhâh’ın birden çok yerinde olan (şekil)dir; Esâs’ta olan ise “ve elli”dir.)

İbn Sîde: Ve denildi ki: O, yüzün, ondan aşağı olanın ve ondan yukarı olanın ismidir; ve denildi ki: O, iki yüzdür; bunu İbn Cinnî, ez-Ziyâdî’den nakletti; dedi ki: Onu ondan başkasından işitmedim. Dedi ki: **والهُنَيْدَةُ** yüz senedir. **والهِنْدُ** iki yüzdür; Sa‘leb’den nakledildi. Tehzîb: **هُنَيْدةُ** develerden yüz (tane)dir; belirli (bir ad)dır; munsarif olmaz; ona **الأَلف واللام** girmez; çoğul yapılmaz; kendi cinsinden bir teki yoktur; Ebû Vecze dedi ki:

Onların içinde soylu atlar ve köklü şerefler vardır,
**مِنْ هِنْد هِنْد** ve **إِرباءٌ** **على الهِنْدِ**.

İbn Sîde: Ve **هِنْدَ الأَحامِسِ** ile karşılaştı; öldüğü zaman. İbnü’l-A‘râbî: **هَنَّدَ**: kısalttığı zaman; ve **هَنَدَ** ve **هَنَّدَ**: baykuşun çığlığı gibi bağırdığı zaman. Ebû Amr: **هَنَّدَ**: sövüldüğü zaman onu yüklenip (katlanıp) tuttuğu ve sustuğu zaman; ve onun üzerine yüklendi de **فما هَنَّدَ** yani yalanlamadı. Ve “Benim sövmemden **ما هنَّد**” yani yalanlamadı. Ve “Benim sövmemden **ما هنَّد**” yani yalanlamadı ve geri kalmadı. Ve “Kadın onu **هَنَّدَتْه**”: yumuşak davranış ve cilveleşme ile ona bir aşk miras bıraktı; dedi ki:

**يَعِدْنَ** (o kadınlar) **مَنْ هَنَّدْنَ**’i ve tutkun olanı.

Ve “Falan kadın beni **هَنَّدَتْني**” yani cilveleşme ile beni tutkun etti; ve bir bedevî dedi ki:

**غَرَّكَ مِنْ هَنّادةَ التَّهْنِيدُ،**
**مَوْعُودُها، والباطِلُ المَوْعُودُ**

İbn Düreyd: **هَنَّدْتُ** adamı **تَنْهِيداً**: gevşek davrandığım ve ona yumuşaklık ettiğim zaman. İbnü’l-Müstenîr: “Falan kadın onun kalbiyle **هَنَّدَتْ**”: onu (kalbini) götürdüğü zaman. Ve **هَنَّدَ** kılıcı: onu biledi. Ve **التهنِيدُ**: kılıcı bilemektir; dedi ki:

Her bir keskin kılıç, sağlam **التَّهْنِيدِ**li,
Sallama ve sıyırma sırasında keser,
Başın ön kısmını ve yanını.

Ezherî dedi ki: **التهنيد**’de asıl, Hind’in işidir. Denir ki: **سَيْفٌ مُهَنَّدٌ** ve **هِنْدِيٌّ** ve **هُنْدُوانيٌّ**: Hind diyarında yapıldığı ve yapımı sağlamlaştırıldığı zaman. Ve **المُهَنَّدُ**: Hind demirinden dövülmüş kılıçtır.

Ve **هِنْد**: bir beldenin adıdır; nisbesi **هِنْدِيٌّ**’dir; çoğulu **هُنُودٌ**’dur; senin “**زِنْجِيٌّ** ve **زُنوجٌ**” demen gibi; ve “**سيف هِنْدُوانيٌّ**”, hâ’nın kesresiyle; istersen onu dâl’e uydurarak zammelersin. İbn Sîde: Ve **الهِنْدُ** bilinen bir cinstir; ve ‘Adiyy b. er-Rakkâ‘ın sözü:

Nice ateş (vardır ki) geceleyin onu gözetlerim,
**الهِنْدِيَّ**yi ve defneyi kemirir.

Ancak Hind diyarından olan güzel kokulu odunu kastetti; ama Kesîr’in sözü:

Ve kara yağız ve doru (atlar)la yakın (binekler), sanki onlar
**طَماطِمُ**dur; bolu bolca yerine getirirler, **هَنادِكا**.

Muhammed b. Habîb dedi ki: **الهَنادِك** ile Hind’in erkeklerini kastetti; İbn Cinnî dedi ki: Bu sözün zahiri, kâfın زائد olmasını gerektirir. Dedi ki: Ve denir ki: **رجل هِنْدِيٌّ** ve **هِنْدِكيٌّ**. Dedi ki: Eğer “kâf asıldır ve **هِنْدِيٌّ** ile **هِنْدِكيٌّ** iki asıldır; **سَبْطٍ** ve **سِبَطْرٍ** menzilesinde” denilseydi, güçlü bir söz olurdu; ve **السيفُ الهُِنْدُوانيُّ** ve **المُهَنَّدُ** onlara nisbet edilmiştir. Ve **هِنْد**: bir kadının adıdır; munsarif olur ve olmaz; istersen onu kırık çoğul ile çoğul yaparsın da **هُنودٌ** dersin; istersen onu selâmet çoğulu ile çoğul yaparsın da **هِنْدات** dersin; İbn Sîde dedi ki: çoğul **أَهنُدٌ** ve **وَأَهْناد** ve **هُنود**’dur; Sîbeveyh, Cerîr’e ait olarak okuttu:

Ey **أَخالِدَ**, **هِنْدٍ**’den sonra sana bağlandım,
Beni **الخَوالِدُ** ve **الهُنودُ** ağarttı.

Ve **هند** bir erkeğin adıdır; dedi ki:

Beni inkâr eden Yesribli’nin oğluna karşı ben (şuyum),
**عِلْباءَ**’yı ve **هِنْدَ الجَمَلِي**’yi öldürdüm.

**وهِنْداً الجَمَليَّ**yi kastetti; kafiyeden dolayı nisbe yâ’larından birini düşürdü; ve **هِنْداً**’dan tenvîni, onun sükûnu ve **اللام**’ın (yani **الجملي**’deki lâmın) sükûnu sebebiyle düşürdü; bunun benzeri onun sözü:

Emîre karşı beni elbette iyi bulacaksın,
Ve mızrakla, çiğneyen, saldıran,
**غُطَيْفُ السُّلَميُّ** kaçtığı zaman.

İki sâkinin birleşmesi sebebiyle tenvîni düşürdü. İbn Sîde dedi ki: Bu çoktur; hatta onların bazısı şöyle okudu: **قل هو اللَّهُ أَحدُ اللَّهُ**; böylece **أَحد**’dan tenvîni düşürdü. Tehzîb: **هِنْد** erkeklerin ve kadınların adlarındandır. Dedi ki: İsimlerinden **هِنْدِيٌّ** ve **هَنَّادٌ** ve **مُهَنَّدٌ** vardır. İbn Sîde: Ve Bekr b. Vâil’de **بنو هِنْدٍ** vardır. Ve **بنو هَنّادٍ**: bir koldur; ve recezin sözü:

Ve bir belde ki yankısı **هِنْدا** diye çağırır.

Yankının sesini hikâye etmeyi kastetti.
