# هنو (ه-ن-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%86%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ن - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والنون ووايء معهما
ه ن و، ه و ن، و ه ن ، ن و ه، ن ه ي، ه ن ي، ه ن أ، أ ه ن، ن ه أ مستعملات هنو: هنٌ: كلمة يُكنّى بها عن اسم الإنسان، تقول: أتاني هنٌ، والأنثى: هَنَهْ إذا وقفت عندها، فإذا وصلت قلت: هذه هَنَةٌ مقبلةٌ، ومن العرب من يسكن نونَ هَنٍ، فيقول: هَنْتٌ.
ويقال: في فلان هناةٌ، أي خلال من الشر، وتقول العرب: هذا هنوك.
هون: الهَوْنٌ: مصدر الهَيِّن في معنى السّكينة والوقار تقول: هو يمشي هَوْنا، وجاء عن النبي صلى الله عليه و على آله وسلم: "أَحبِبُ حبيبك هَوْناً مّا" وتكلَّمْ يا فلانُ على هِينَتِك. ورجلٌ هيِّنٌ ليِّنٌ، وفي لغة: هَيْن لَيْنٌ.
والهُونُ: هَوانُ الشيء الحقير. والهيِّن: الذي لا كرامة له، أي: لا يكون على الناس كريماً.
وأهَنْتُ فلاناً، وتهاونت به، واسْتَهَنْتُ به. والمؤمن اسْتَهانَ بالدنيا وهَضْمها للآخرة.
وهن: الوَهْنُ: الضَّعْفُ في العمل وفي الأشياء. وكذلك في العَظْم ونحوه، وقد وَهَنَ العَظْم يَهِنُ وَهْناً وأَوْهَنَه يُوهِنُه، ورجلٌ واهنٌ في الأمر والعمل، ومَوْهونٌ في العظم والبَدَن، وقد يُثَقَّل، قال:
وما إنْ على قلبِهِ غَمْـرةٌ		وما إنْ بَعظْمٍ له من وَهَنْ
وقال:
نحن الّذين إذا ما أُرْبَةٌ نـزلـت		لم تلق في عظمنا وهناً ولا رققا
والوَهْنُ: ساعة تمضي من اللّيل. يقال: لقيتهُ مَوْهناً، أي بعد وَهْنٍ. وأوهن الرَّجل: دخل في تلك الساعة. والوَهْنانَةُ: التي فيها فتور عند القيام.
والواهنُ: عِرق مُستنبْطنٌ حبل العاتقِ إلى الكتف. وربّما وَجِعه صاحبه، فيقول: هِنِي يا واهنة، أي اسكني.
الوَهِينُ بلغة أهلِ مصر: رجلٌ يكون مع الأجير في العمل يَحُثُّه على العَمَل.
نوه: نهت بالشَّيء، ونَوَّهْتُ به، إذا رفعت ذِكْرهَ. قال:
ونَوَّهْتُ باسْمِك في ساعةٍ		تَشَوَّقْتُ فيه لـرؤياكـا
وناهتِ الهامةُ نَوْهاً، إذا صَرَخَتْ ورفعَتْ رأسَها، قال:
على إكامِ النّائحاتِ النُّوَّهِِ
وإذا رَفَعْت الصَّوتَ فدَعَوْتَ إنساناً، قلت: نَوَّهْت.
نهي: النّهي: خلافُ الأَمْر، تقول: نَهَيْتُهُ عنه، وفي لغةٍ: نَهَوْتُهُ عنه.
والنِّهاية: الغاية، حيث ينتهي إليه الشَّيء، وهو النِّهاءُ، ممدود.
والنِّهاية: طَرَفُ العِرانِ الّذي في أَنْف البَعير.
والنِّهْيُ: الغدير حيث ينخرم السَّيل في الغدير فيوسَّع. والجميع: النِّهاء. وتَنْهِيَهُ الوادي: حيث تِنتهي إليه السُّيول، ويتبسط فتهدأ فتنقع. وجمعُه: التَّناهي.
قال أبو الدُّقَيْش: كلمة لم أسمعْها من أحدٍ: نِهاءُ النَّهار: ارتفاعُه قِرابَ نصفِ النّهار.
وما تنهاه عنّا هيةٌ، أي: ما تكفّه عنّا كافّة.
والإنهاء: إبلاغك الشّيء، وأنهيتُ إليه السَّهم، أي: أوصلته إليه.
هَنَى: هُنا وهُناك: للمكان، وهُناك أبعدُ من هُنا. وههنا: تقريبٌ وهنّا: تبعيدٌ في معنى ثَمَّ قال:
لاتَ هَنّا ذِكْرىَ جُبَيْرةَ أو مَنْ		جاء منها بطائف الأهـوالِ
هنأ: الهِنْءُ: طيّة. هَنَأْتُه: أَهْنْئُه أَهْنِؤُه هَنْئاً.
والهَنيءُ: كلّ أمرٍ أتاك بلا مَشَقّةٍ ولا تبعةٍ مكروهةٍ والفِعْل الّلازم: هَنُؤَ يَهْنُؤُ هناءةً، ولغة أُخْرىَ: هَنِيَ يَهْنَى، بلا هَمْز. ومنه اشتقاق المُهَنّأ. وفي المثل: اذهب هنيئةً ولا تَنْكَهْ، أي: لا تُنْكَبْ بُسوء.
وهَنَأَني الطّعامُ يَهْنَؤُني ويَهْنِئُني، وليس في الهمزة مثله، قال.
ومَضَتْ لَمْسَلَمَةَ الرِّكابُ مُوَدَّعاً		فارْعَيْ فَزارةُ لا هَناكِ المَرْتَعُ

والهِناءُ: ضرب من القَطِران. يُقال: هَنَأْتُهُ وأَهْنَؤُهُ وأَهْنِئُه وأَهْنُؤُه من الهِناءِ، وليس في كلام العرب في المهموز يَفْعُلُ غيره. وناقةٌ مَهْنوءة.
أهن: الإِهانُ: العُرْجُون، يعني: ما فوق شماريخ عِذْقِ التّمْر إلى النَّخْلة، والعدد: آهنة، ويُجْمَعُ على أُهُنٍ.
قال:
أرى لها كَبِداً مَـلْـسـاءَ لَـيِّنةً		مثل الإِهانِِ وبَطْناً بات خَمْصانا
نهأ: النَّهيءُ من اللحم مثل فَعيل، وقد نَهُؤَ نَهاءَةً ونُهُوءاً، وهو بَيِّنُ النُّهُوء: لم يَنْضَجْ .

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **النون** ve **وايء** onlarla birlikte

**ه ن و**، **ه و ن**، **و ه ن** ، **ن و ه**، **ن ه ي**، **ه ن ي**، **ه ن أ**، **أ ه ن**، **ن ه أ** kullanılagelenlerdir. **هنو**: **هنٌ**: insanın ismi hakkında kendisiyle kinaye yapılan bir kelimedir; dersin ki: “Bana **هنٌ** geldi”; dişisi: yanında durduğunda **هَنَهْ**’dir; eğer vasledersen “Bu, gelen bir **هَنَةٌ**’dir” dersin. Araplardan kimi **هَنٍ**’in **نون**’unu sükûnlar, “**هَنْتٌ**” der.
Ve denir: filânda bir **هناةٌ** vardır; yani şerden huylar. Araplar der: bu, senin **هنوك**’undur.

**هون**: **الهَوْنٌ**: sükûnet ve vakar mânasında **الهَيِّن**’in masdarıdır; dersin: o, **هَوْنا** yürür. Peygamber’den (Allah ona ve âline salât ve selâm etsin) gelmiştir: “Sevdiğini **هَوْناً** bir miktar sev.” Ve ey filân, **هِينَتِك** üzere konuş. Ve bir adam **هيِّنٌ** **ليِّنٌ**’dir; bir dilde: **هَيْن** **لَيْنٌ**.
Ve **الهُونُ**: hakir şeyin aşağılığıdır. Ve **الهيِّن**: kendisi için keramet olmayan kimsedir; yani: insanlar üzerinde kerîm olmaz.
Ve falânı **أهَنْتُ**; ve onunla **تهاونت**; ve onunla **اسْتَهَنْتُ**. Ve mümin, dünya ile ve onun âhiret için alçaltılmasıyla **اسْتَهانَ**.

**وهن**: **الوَهْنُ**: işte ve şeylerde zayıflıktır. Aynı şekilde kemikte ve benzerinde. “Kemik zayıfladı”: **وَهَنَ** kemik **يَهِنُ** **وَهْناً**; ve onu zayıflattı: **أَوْهَنَه** **يُوهِنُه**. Ve bir adam işte ve amelde **واهنٌ**’dir; kemikte ve bedende **مَوْهونٌ**’dur; ve bazen ağırlaştırılır. Dedi ki:
وما إنْ على قلبِهِ غَمْـرةٌ		وما إنْ بَعظْمٍ له من وَهَنْ
Ve dedi ki:
نحن الّذين إذا ما أُرْبَةٌ نـزلـت		لم تلق في عظمنا وهناً ولا رققا
Ve **الوَهْنُ**: geceden geçen bir saattir. Denir: onu **مَوْهناً** buldum; yani bir **وَهْنٍ**’den sonra. Ve adam **أوهن**: o saate girdi. Ve **الوَهْنانَةُ**: kalkışta gevşeklik bulunan (hâl)dir.
Ve **الواهنُ**: omuz bağından küreğe kadar olan ipin içine gömülü bir damardır. Bazen sahibini ağrıtır; o da der ki: “**هِنِي** ya **واهنة**”; yani: sakin ol.
**الوَهِينُ** Mısır ehlinin dilinde: işte ücretliyle birlikte bulunan, onu işe teşvik eden bir adamdır.

**نوه**: şey ile **نهت** ve onunla **نَوَّهْتُ**; yani onun zikrini yükselttiğinde. Dedi ki:
ونَوَّهْتُ باسْمِك في ساعةٍ		تَشَوَّقْتُ فيه لـرؤياكـا
Ve kafatası kuşu **ناهت** **نَوْهاً**; yani bağırdığında ve başını kaldırdığında. Dedi ki:
على إكامِ النّائحاتِ النُّوَّهِِ
Ve sesi yükseltip bir insanı çağırdığında “**نَوَّهْت**” dersin.

**نهي**: **النّهي**: emrin zıddıdır; dersin: onu ondan **نَهَيْتُهُ**. Bir dilde: onu ondan **نَهَوْتُهُ**.
Ve **النِّهاية**: gaye; şeyin kendisine vardığı yer; o da **النِّهاءُ**’dır, uzatılmıştır.
Ve **النِّهاية**: devenin burnunda olan yuların ucu.
Ve **النِّهْيُ**: selin gölcükte yarılıp genişletildiği yer olan gölcüktür. Hepsi: **النِّهاء**. Ve vadinin **تَنْهِيَهُ**’si: sellerin kendisine vardığı, yayılıp sakinleştiği ve birikip durduğu yerdir. Çoğulu: **التَّناهي**.
Ebû’d-Dukayş dedi: hiç kimseden işitmediğim bir kelime: **نِهاءُ النَّهار**: günün, günün yarısına yakın yükselmesidir.
Ve bizi ondan bir **هيةٌ** alıkoymaz; yani: bizi ondan alıkoyan bir alıkoyucu yoktur.
Ve **الإنهاء**: şeyi bildirmen; ve oku ona **أنهيتُ**; yani onu ona ulaştırdım.

**هَنَى**: **هُنا** ve **هُناك**: mekân içindir; **هُناك** **هُنا**’dan daha uzaktır. Ve **ههنا**: yaklaştırmadır; ve **هنّا**: “orada” mânasında uzaklaştırmadır. Dedi ki:
لاتَ هَنّا ذِكْرىَ جُبَيْرةَ أو مَنْ		جاء منها بطائف الأهـوالِ

**هنأ**: **الهِنْءُ**: bir kıvrımdır. Onu **هَنَأْتُه**: **أَهْنْئُه** **أَهْنِؤُه** **هَنْئاً**.
Ve **الهَنيءُ**: sana meşakkatsiz ve hoş olmayan bir yükümlülük olmaksızın gelen her iştir. Ve lâzım fiil: **هَنُؤَ** **يَهْنُؤُ** **هناءةً**. Başka bir dil: hemzesiz **هَنِيَ** **يَهْنَى**. Ondan **المُهَنّأ**’nın اشتقاقı. Meselde: “**هنيئةً** git ve **تَنْكَهْ** etme”; yani: kötülükle musibete uğratılma.
Ve yemek bana **وَهَنَأَني**: **يَهْنَؤُني** ve **يَهْنِئُني**; hemzede onun benzeri yoktur, dedi.
ومَضَتْ لَمْسَلَمَةَ الرِّكابُ مُوَدَّعاً		فارْعَيْ فَزارةُ لا هَناكِ المَرْتَعُ

Ve **الهِناءُ**: katrandan bir türdür. Denir: onu **هَنَأْتُهُ** ve **أَهْنَؤُهُ** ve **أَهْنِئُه** ve **أَهْنُؤُه** **الهِناءِ**’dan (yani onunla); Arapların sözünde hemzeli fiiller içinde **يَفْعُلُ** vezninde ondan başkası yoktur. Ve bir dişi deve **مَهْنوءة**’dir.

**أهن**: **الإِهانُ**: **العُرْجُون**’dur; yani hurma salkımının dallarının üstünden hurma ağacına kadar olan şey. Sayı: **آهنة**; ve **أُهُنٍ** üzere cem‘ olunur.
Dedi ki:
أرى لها كَبِداً مَـلْـسـاءَ لَـيِّنةً		مثل الإِهانِِ وبَطْناً بات خَمْصانا

**نهأ**: **النَّهيءُ** etten, **فَعيل** gibi (bir isim)dir. Ve **نَهُؤَ** **نَهاءَةً** ve **نُهُوءاً**; ve o, **النُّهُوء**’u açık olandır: pişmemiştir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%88/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

هن: كلمة كناية، ومعناه شيءٌ وأصله هَنَوٌ. تقول: هذا هَنُكَ، أي شيئُكَ. وتقول للمرأة: هَنَةٌ وهَنْتٌ أيضاً بالتاء ساكنة النون، كما قالوا بنتٌ وأختٌ، وتصغيرها هُنَيَّةٌ. والجمع هَنات وهَنَوات. وقال:
أرى ابن نِزار جَفاني ومَلَّني		على هَنَواتٍ شأنُها متتابـعُ
وفي فلانٍ هَنَّاتٌ، أي خصلاتُ شرٍّ، ولا يقال ذلك في الخير. وتقول: جاءني هَنوكَ، ورأيت هَناكَ، ومررت بِهَنيكَ. وتقول في النداء: يا هَنُ أقْبلْ، ويا هَنانِ أقبِلا، ويا هَنونُ أقبِلوا. ولك أن تدخل فيه الهاء لبيان الحركة فتقول: يا هَنَهْ. ولك أن تقول: يا هَناهُ أقبِل بهاءٍ مضمومة، ويا هَنانيهِ أقبِلا، ويا هَنوناهُ أقبِلوا. وأنشد أبو زيد في نوادره:
وقد رابَني قوْلها يا هَنـاهُ ويحَكَ ألْحَقْتَ شرًّا بِشَرّ
تعني كنا متَّهمينَ فحققتِ الأمر.

##### Türkçe

**هن**: kinaye bir kelimedir; mânâsı “bir şey”dir; aslı **هَنَوٌ**’dur. Dersin ki: “bu **هَنُكَ**”, yani “senin şeyin”. Ve kadına dersin ki: **هَنَةٌ** ve yine **هَنْتٌ** (nun’u sâkin **التاء** ile), tıpkı “**بنتٌ**” ve “**أختٌ**” dedikleri gibi; bunun küçültmesi **هُنَيَّةٌ**’dir. Çoğulu **هَنات** ve **هَنَوات**’tır. Ve dedi ki:
أرى ابن نِزار جَفاني ومَلَّني		على **هَنَواتٍ** شأنُها متتابـعُ

Ve falanda **هَنَّاتٌ** vardır; yani şer hasletleri; hayırda bu söylenmez. Ve dersin ki: “bana **هَنوكَ** geldi”, “**هَناكَ** gördüm”, “**هَنيكَ** ile geçtim”. Ve nidâda dersin ki: “ya **هَنُ** yaklaş”, “ya **هَنانِ** yaklaşın”, “ya **هَنونُ** yaklaşın”. Ve harekeyi beyan için ona **الهاء**’yı dâhil etmen vardır; böylece dersin ki: “ya **هَنَهْ**”. Ve **بهاءٍ مضمومة** ile “ya **هَناهُ** yaklaş” demen vardır; ve “ya **هَنانيهِ** yaklaşın”, ve “ya **هَنوناهُ** yaklaşın”. Ebû Zeyd, Nevâdir’inde inşâd etti:
وقد رابَني قوْلها يا **هَنـاهُ** ويحَكَ ألْحَقْتَ شرًّا بِشَرّ
“Yani: biz itham edilmiş idik; sen de işi tahkik ettin.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ن و
فيه هناتٌ وهنواتٌ وهنيّاتٌ‏:‏ خصال سوء‏.‏
قال لبيد‏:‏ أكرمت عرضي أن ينال بنجوة إن البريّ من الهنات سعيد ويا هني ويا هناة ويا هناه‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ وقد رابني قولها يا هناه ويحَكَ ألحقْتَ شرّاً بشَر
أي تُهْمَة بتُهْمَةٍ. وأقمتُ عنده هُنَيْهَة. واقعُد هُنَا وهَنّا وهِنّا.

##### Türkçe

ه ن و
İçinde **هناتٌ** ve **هنواتٌ** ve **هنيّاتٌ** vardır: kötü huylar.
Lebîd dedi ki:
“Şerefimi, bir gizlilikle ona erişilmesinden korudum; şüphesiz **البريّ** (beri olan) **الهنات**’ten (kötü huylardan) mutludur; ve ey **هني** ve ey **هناة** ve ey **هناه**.”
İmru’ül-Kays dedi ki:
“Ve onun ‘ey **هناه**’ sözü beni kuşkulandırdı; yazık sana, bir şerri bir şerre ekledin.”
Yani bir ithamı bir ithama. Ve onun yanında **هُنَيْهَة** (azıcık bir süre) kaldım. Ve otur **هُنَا** ve **هَنّا** ve **هِنّا**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!الهِنْوُ ، بالكسر : الوَقْتُ ) . يقالُ : مَضَى *!هِنْوٌ مِن الليْلِ : أَي وَقْتٌ ، ويقالُ : هِنْ بالهَمْز كما مَرَّ للمصنِّفِ في أَوَّلِ الكِتابِ .
( و ) الهِنْوُ ، ( أَبو قَبيلةٍ ) ، أَو قَبائِلَ ، وهو ابنُ الأزْدِ ؛ وضَبَطَه ابنُ خَطِيبِ الدَّهْشَة بالهَمْزةِ في آخِرِه ؛ وهو أَعْقَبَ سَبْعَة أَفْخاذٍ ، وهم : الهون وبديد ودهنة وبرقا وعوجا وأفكة و حَجْر أَوْلادُ الهِنْوِ بنِ الأزْدِ ؛ قالَهُ ابنُ الجواني .
( *!وهَنٌ ، كأخٍ ) : كلمةُ كِنايَةٍ ، و ( مَعْناهُ شيءٌ ) ، وأَصْلُه هَنَوٌ ، ( تقولُ : هذا *!هَنُكَ : أَي شَيْئُكَ ) ، هكذا بفَتْحِ الكافِ فيهما ؛ في النسخِ وفي نسخِ الصِّحاحِ بكسْر الكافِ وفَتْحِها معاً ؛ وهُما *!هَنوانِ والجَمْعُ *!هَنُونَ .
( وفي الحديثِ )

الذي رَواهُ البُخارِي في صحيحِه في بابِ ما يقولُ بعْدَ التكْبيرِ عن أبي هُرَيْرَةَ ، رضِيَ اللهاُ عنه ، قالَ : ( كانَ رَسُولُ اللُّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْكُتُ بينَ التكْبيرِ والقِراءَةِ إسْكاتَةً ، قالَ : أَحَسَبه ( *!هُنَيَّةٌ ) وهو ( مُصَغَّرُ هَنَةٍ ) ، أَو هَنْتٍ ، بسكونِ النونِ وهو على القِياسِ ؛ قال الحافِظُ ابنُ حَجَر : هكذا في روايَةِ الأكْثَرين .
( أَصْلُها هَنْوَةٌ ) ، فلمَّا صُغِّرَتْ صارَتْ هُنَيْوة فاجْتَمَعَتِ الواوُ والياءُ وسُبِقَتْ إحْدَاهما بالسكونِ فقُلِبَتِ الواوُ ياءً ثم أُدْغِمَتْ ؛ ( أَي شيءٌ يَسِيرٌ ) ؛ ويُرْوَى هُنَيْئة ، بالهَمْزِ ، وعليها أَكْثَر رُواةِ مُسْلم ؛ وخَطَّأَهُ النّوَوي وتَبِعَه المصنِّفُ في أَوَّلِ الكِتابِ .
( ويُرْوَى هُنَيْهَةً بإبْدالِ الياءِ هاءً ) ، هكذا وَقَعَ في رِوايةِ الكشميهني ، وهي أَيْضاً رِوايَةُ إسْحق والحميدي في مُسْنَدَيْهما عن جريرٍ .
وفي الصِّحاح : وتقولُ للمَرْأةِ هَنةٌ وهَنْتٌ أَيْضاً ساكِنَة النونِ كما قالوا بِنْتٌ وأُخْتٌ ، وتَصْغيرُها هُنَيَّةٌ ، تردُّها إلى الأصْلِ وتأْتي بالهاءِ ، كما تقولُ أُخَيَّةٌ وبُنَيَّةٌ ، وقد تُبْدلُ مِن الياءِ الثانيَةِ هاءً فيُقالُ هُنَيْهَةٌ . ومنهم مَنْ يَجْعَلُها بدلاً من التاءِ التي في هَنْت .
( *!وهَنُ المرْأَةِ : فَرْجُها ) ، قيلَ : أَصْلُه هَنَوٌ ، والذّاهبُ منه واوٌ ،

والدَّليلُ على ذلكَ أَنَّه يُصَغَّرُ على هُنَيْو ؛ وقيلَ : أَصْلُه هَنٌّ ، بالتّشْديدِ ، فيُصَغَّرُ هُنَيْنا ، وهذا القَوْلُ قد مَرَّ للمصنِّفِ في ه ن ن ، وتقدَّمَ شاهِدُه هناك .
قال أبو الهَيْثم : هو كِنايَةٌ عن الشيءِ يُسْتَفْحَشُ ذِكْرُه ، تقولُ : لهاهَنٌ تريدُ لها حِرٌ ، كما قالَ العُماني :
لها*!هَنٌ مُسْتَهْدَفُ الأرْكانِ
أَقْمَرُ تَطْلِيهِ بزَعْفَرانِ كأَنَّ فيه فِلَقَ الرُّمَّانِ فكَنَّى عن الحِرِ *!بالهَنِ .
وظاهِرُ المصنِّفِ أنَّ *!الهَنَ إنَّما يُطْلَقُ على فَرْجِ المرْأَةِ فقط ، والصَّحِيحُ الإطْلاقُ ؛ ومنه الحديثُ : ( أَعُوذُ بكَ مِن شَرِّ *!هَنِي ؛ يَعْني الفَرْجَ .
وفي حديثِ مُعاذ : ( *!هَنٌ مِثْل الخَشَبَةِ غَيْر أنِّي لا أَكْني ، يَعْني أنَّه أَفْصَحَ باسْمِه ، فيكونُ قد قالَ أَيْرٌ مِثْلُ الخَشَبَةِ ، فلمَّا أَرادَ أَن يَحكِي كَنَى عنه .
وفي حديثٍ آخر : ( مَنْ تَعَزَّى بعَزاءِ الجاِهلِيَّةِ فأَعِضُّوه *!بهَنِ أَبيهِ ولا تَكْنُو ) ، أَي قولوا له عَضَّ أَيْرَ أَبِيكَ ؛ وقَوْلُهم : مَنْ يَطُلْ *!هَنُ أَبيهِ يَنْتَطِقْ به ، أَي يَتَقَوَّى بإخْوتِه ؛ وقد مَرَّ في نطق ؛ وفي الصِّحاح قالَ الشاعرُ :
رُحْتِ وفي رِجْلَيْكِ ما فيهما
وقد بَدَا *!هَنْكِ مِن المِئْزَرِ

قال سيبويه : إنَّما سكَّنَه للضَّرُورَةِ .
قُلْت : هو للأُقَيْشِرِ ، وقد جاءَ في شِعْرِ الفَرَزْدق أَيْضاً وصَدْرُه :
وأَنْتِ لو باكَرْتِ مَشْمَولةً
صَهْباء مِثْل الفَرَسِ الأَشْقَرِقالَهُ وقد رأَتْه امْرأَةٌ وهو يَتَمايَلُ سكْراً .
قال الجَوْهرِي : ورُبَّما جاءَ مُشدّداً في الشِّعْر كما شَدّدوا لَوًّا ، قال الشاعرُ :
أَلا لَيْتَ شِعْري هَلْ أَبِيتَنَّ ليلةً
*!وهَنّيُ جاذٍ بينَ لِهْزِمَتَيْ *!هَنِ ؟ ( وهُما *!هَنانِ ) ، على القِياسِ ، ( *!وهَنَوانِ ) ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِي .
( ويقالُ ) في النِّداء ( للرَّجُلِ ) مِن غَيْر أَن يُصَرَّحَ باسْمِه : ( يا *!هَنُ أَقْبِلْ ) ، أي يا رَجُلُ أَقْبِلْ ؛ ويا *!هَنانِ أَقْبِلا ، ويا *!هَنُونَ أَقْبِلُوا ؛ ( ولها : يا *!هَنَةُ أَقْبِلي ، و ) يقالُ : يا ( *!هَنْتُ ) أَقْبِلي ، ( بالفتح ) وسكونِ النونِ والتاءِ مَبْسوطَة ، ( لُغَةٌ ) في *!هَنَةٍ ، وعليها اقْتَصَرَ ابنُ الأنْبارِي .
قالَ الجَوْهرِي : جَعَلُوه كأُخْتٍ وبِنْتٍ ، قالَ : وهذه اللفْظَةُ تَخْتَصُّ بالنِّداءِ كما يَخْتصّ به قَوْلهم يا فُلُ ويا نَوْمانُ .
وفي المُحْكم : قالَ بعضُ النّحويِّين : *!هَنانِ *!وهَنُونَ أَسْماءَ لا تُنَكَّرُ أَبَداً لأنَّها كِناياتٌ وجارِيَة مجْرَى المُضْمَرةِ ، فإنّما هي أَسْماءٌ مَصُوغَة للتّثْنيةِ والجَمْع بمنْزلَةِ اللَّذَيْنِ والذِين ، وليسَ كَذلكَ سائِر

الأسْماءِ المُثنَّاةِ نَحْو زَيْد وعَمْرو ، أَلا تَرى تَعْريفَ زَيْد وعَمْرو وإنَّما هو بالوَضْعِ والعِلْمِيَّة ، فإذا ثنَّيْتهما تنكَّرَ فقلْتَ : رأَيْت زيْدَيْن كَرِيمَيْن ، وعنْدِي عَمْرانِ عاقلانِ فإن آثَرْتَ التَّعْريفَ بالإِضافَةِ أَو باللامِ قلْتَ الزَّيدانِ والعَمْرانِ وزَيْداكَ وعَمْراكَ فقد تَعَرَّفا بعْدَ التّثْنِيةِ من غَيْر وَجْه تَعَرُّفهما قَبْلها ، ولحقا بالأَجْناسِ ففارَقا ما كانَا عليه مِن تَعْرِيفِ العِلْميَّةِ والوَضْعِ .
وقال اللّيْثُ : هَنٌ كلمةٌ يُكنى بها عن اسْمِ الإنسانِ ، كقوْلِكَ أَتاني *!هَنٌ وأَتَتْني *!هَنَةٌ ، النونُ مَفْتوحَةٌ في هَنَة ، إذا وَقَفْتَ عنْدَها ، لظهورِ الهاءِ ، فإذا أَدْرَجْتها في كلامٍ تَصِلُها به سكَّنْت النونَ لأنَّها بُنِيت في الأصْلِ على السكونِ ، فإذا ذَهَبَتِ الهاءُ وجاءَتِ التاءُ حَسُنَ تَسْكِين النونِ مع التاءِ ،كقولك رأيت *!هَنْةَ مقبلة لم تَصْرِفها لأنَّها مَعْرفةٌ للمُؤَنَّثِ .
( ج *!هَنَاتٌ ؛ و ) من رَدَّ قالَ : ( *!هَنَواتٌ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي :
أَرَى ابنَ نِزارٍ قد جَفاني ومَلَّني
على هَنَواتٍ شَأْنُها مُتَتابِعُفهَناتٌ على اللَّفْظِ ، وهَنَواتٌ على الأصْلِ .
قال ابنُ جنِّي : أَمَّا *!هَنْتُ فيدلُّ على أنَّ التاءَ فيها بدلٌ من الواوِ ، قَوْلهم *!هَنَواتٌ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ برِّي :

أُرِيدُ *!هَناتٍ مِنْ *!هَنِينَ وتَلْتَوي
عليَّ وآبى مِنْ هَنِينَ هَناتِوأَنْشَدَ أَيْضاً للكُمَيْت :
وقالتْ ليَ النَّفْسُ أشْعَبِ الصَّدْعَ واهْتَبِلْ
لإحْدى الهَناتِ المُعْضِلاتِ اهْتِبالَها ( *!والهَناتُ : الَّداهِيَةُ ) ؛ كذا في النسخ ببَسْطِ تاءِ هَنَاتٍ ، والصَّوابُ أنَّها *!الهَناةُ بالهاءِ المَرْبوطَةِ ؛ كما في المُحْكمِ وغيرِهِ . وفي حديثِ سَطِيح : ( ستكونُ *!هَناةٌ وهَناةٌ ) ، أَي شَدائِدُ وأُمُورٌ عِظامٌ . وفي حديثٍ آخر : ( ستكونُ هَناةٌ *!وهَناةٌ ) ، أَي شُرورٌ وفَسادٌ ؛ ( ج *!هَنَواتٌ ) ، وقيلَ : واحِدُها هَنْتٌ أوَ*!هَنَةٌ تأْنِيثُ *!الهَنِ ، فهو كِنايَةٌ عن كلِّ اسْمِ جِنْسٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
حكَى سِيبَوَيْه في تَثْنِيَةِ *!هَنِ المرأَةِ *!هَنانِ ، ذَكَرَه مُسْتَشْهداً على أنَّ كِلا ليسَ مِن لَفْظِ كُلَ ، وشَرْحُ ذلكَ أنَّ *!هَنانانِ ليسَ تَثْنِيَة هَنٍ . وهو في مَعْناهُ كسِبَطْرٍ ليسَ مِن لَفْظِ سَبِط ، وهو في مَعْناهُ ؛ وقولُ الصحاح يصِفُ ركاباً قَطَعَتْ بلداً :
جافِينَ عُوجاً مِن جِحافِ النُّكَت
وكَمْ طَوَيْنَ مِنْ *!هَنٍ *!وهَنَت .
يُريدُ مِن أرضٍ ذَكَرٍ وأَرضٍ أُنْثى .
*!والهَناتُ : الكَلِماتُ والأرَاجيزُ ؛

ومنه حديثُ ابنِ الأَكْوع : ( أَلا تُسْمِعُنا مِن *!هَناتِكَ ) ، ويُرْوَى مِن *!هُنَيَّاتِكَ ، على التَّصْغيرِ ، وفي أُخْرى : مِن هُنَيْهاتِكَ . وفي حديثِ عُمَر : ( وفي البَيْتِ *!هَناتٌ مِن قَرَظٍ ) ، أَي قِطَعٌ مُتَفرِّقَةٌ .
ويقالُ : يا هَنَه أَقْبِل ، تُدْخِلُ فيه الهاءَ لبَيانِ الحَرَكَة كما تقولُ لِمَهْ ومالِيَه وسُلُطانِيَهْ ، ولَكَ أن تُشْبع الحَرَكَة فتقولُ : يا هَنَاهُ أقْبِلْ ، بضم الهاءِ وخَفْضِها ؛ حَكَاهُما الفرَّاء . فمَنْ ضمَّ الهاءَ قدَّرَ أَنَّها آخِرُ الاسْمِ ، ومَنْ كَسَرها فلاجْتِماع السَّاكِنَيْن ؛ ويقالُ في الاثْنَيْن على هذا المَذْهبِ : يا *!هَنانِيهِ أَقْبِلا ؛ قال الفرَّاء : كَسْر النونِ وإتْباعِها الياء أَكْثَر : ويقالُ في الجَمْعِ على هذا المَذْهَبِ : يا *!هَنْوناهُ أَقْبِلوا : ومَنْ قالَ للذَّكَر يا *!هَناهِ ، قال للمُؤَنَّث يا *!هَنَتاهُ أَقْبِلِي ، وللاثْنَيْن يا هَنْتانِيه ويا *!هَنْتاناهُ أَقْبِلا ، وللجَمْع مِن النِّساءِ يا *!هَناتاهُ ، كذا لابنِ الأَنْبارِي .
وقال الجَوْهرِي : يا هَناتوه ؛ وفي الصِّحاح : ولَكَ أَنْ تقولَ يا *!هَناهُ أَقْبِل ، بهاءٍ مَضْمومَةٍ ، ويا *!هَنانِيهِ أَقْبلا ويا *!هَنُوناهُ أقْبِلوا ، وحَرَكَة الهاءِ فيهن مُنْكرة ، ولكن هكذا رَواهُ الأخْفَش ؛ وأنْشَدَ أَبو زيْدٍ في نوادرِهِ لامرىءِ القَيْسِ :
وقد رابَني قوْلُها : يا هَنا
هُ ويْحَكَ أَلْحَقْتَ شَرًّا بشَرّقال : وهذه الهاء عنْدَ أَهْلِ الكُوفَةِ للوقْفِ ، أَلا تَرى أنَّه شَبَّهها بحرْفِ الإعْرابِ فضمَّهما ؟ وقال أَهْلُ

البَصْرةِ : هي بدلٌ من الواوِ في هَنُوكَ *!وهَنَوات ، فلذلكَ جازَ أَن تضمَّها .
قال ابنُ برِّي : ولكن حَكَى ابنُ السَّراج عن الأخْفَش أنَّ الهاءَ في هَناهُ هاءُ السَّكْت بدليلِ قوْلِهم : يا هَنانِيهْ ، واسْتَبْعَد قولَ مَنْ زَعَمَ أنّها بدلٌ من الواوِ لأنَّه يجبُ أَنْ يقالَ يا هَناهانِ في التَّثْنيةِ ، والمَشْهورُ يا هَنانِيهْ .
ثم قالَ الجَوْهري : وتقولُ في الإضافَةِ يا هَنِي أَقْبِلْ ، ويا *!هَنَيَّ أَقْبِلا ، بفتحِ النونِ ، ويا هَنِيَّ أَقْبِلُوا ، بكسْر النونِ .
وقال ابنُ سِيدَه ؛ : قال بعضُ النّحويِّين في قولِ امرىءِ القَيْسِ يا *!هَناهُ أَصْلُه هَناوٌ ، فأَبْدلَ الهاءَ مِن الواوِ في *!هَنَوات *!وهَنُوك ؛ ولو قالَ قائِلٌ : إنَّ الهاءَ في هَناهُ إنَّما هي بدلٌ مِن الألفِ المُنْقلِبَةِ مِن الواوِ الواقِعَةِ بعْدَ أَلِفِ *!هَناه ، إذ أَصْله هَناوٌ ، ثم صارَ هَناءً ، ثم قُلِبَتِ الألفُ الأخيرَةُ هاءً ، فقالوا هَناهُ ، لكانَ قَوِيًّا .
وقال أبو عليَ : ذهَبَ أَحدُ عُلمائِنا إلى أنَّ الهاءَ مِن هَناهُ إنَّما أُلْحقت لحقاً للألفِ كما تُلْحق بعْدَ أَلفِ النَّدْبة نَحْو وا زَيْداهُ ، ثم شُبِّهت بالهاءِ الأصْلِيَّة فحرِّكَتْ .
وقد يُجْمَعُ *!هَنٌ على *!هَنِين جَمْع سَلامَةٍ ككُرَةٍ وكُرِينَ ؛ ومنه حديثُ الجنِّ : ( فإذا هو *!بهَنِينٍ كأنَّهم الزُّطُّ ) ، أَرادَ الكِنايَةَ عن أَشْخاصِهم ؛ قالَهُ أَبو موسَى المَدِيني . ووَقَعَ في مُسْندِ أَحْمدَ مَضْبوطاً مقيَّداً عن ابنِ مَسْعودٍ : ( ثم إنَّ *!هَنِيناً أَتَوْا عليهم ثِيابٌ بيضٌ طِوالٌ ) .
وفي الحديثِ : ( وذَكَرَ *!هَنةً مِن جِيرانِه ) ، أَي حاجَةً ، ويعبَّر بها عن كلِّ شيءٍ .
وفي حديثِ الإفْكِ : ( قلتُ

لها يا *!هَنْتاهُ ) ، أَي يا هذه ، تُفْتَحُ النونُ وتُسَكَّن ، وتضمُّ الهاءُ الأخيرَةُ وتُسَكَّن ، وقيل : مَعْنى يا هَنْتاه يا بَلْهاءُ ، كأنَّها نُسِبَتْ إلى قلَّةِ المَعْرفةِ بمكَايدِ الناسِ وشُرُورِهم .
وقولُهم : ها هنا وهنا ، ذَكَرَه المصنِّفُ في آخر الكتابِ .
*!وهُناً بالضمِّ : موضِعٌ في شِعْر امرىءِ القَيْسِ :
وحديثُ القَوْمِ يوم *!هُناً
وحديث ما على قِصَرِهْوقالَ المهلبي : يوم هُناً اليوم الأول ؛ وأَنْشَدَ :
إنَّ ابنَ عائِشَةَ المَقْتُول يَوْم هُناً
خلّى عليّ فجاجاً كان يحميها*!وهُنَى ، كسُمَيَ : موضِعٌ دونَ مَعْدِنِ اللفْطِ ؛ قالَ ابنُ مُقْبل :
يسوفان من قاعِ *!الهُنَيِّ كدامةً
أَدامَ بها شهر الخريف وسَيّلا*!والهَنَواتُ *!والهُنَيَّاتُ الخِصالُ السّوء ، ولا يقالُ في الخَيْر .
(

##### Türkçe

: ( ve ( **الهِنْوُ** , kesre ile: vakit ) . Denilir: geceden **هِنْوٌ** geçti: yani vakit; ve denilir: **هِنْ** hemze ile, musannif için kitabın evvelinde geçtiği gibi.
( ve ) **الهِنْوُ** , ( bir kabilenin babası ) , yahut kabileler(den); ve o, **الأزْدِ**’in oğludur; ve onu İbn Hâtîb ed-Dehşe sonunda hemze ile ضبط etti; ve o yedi **أَفْخاذٍ** (kol) doğurdu; ve onlar: **الهون** ve **بديد** ve **دهنة** ve **برقا** ve **عوجا** ve **أفكة** ve **حَجْر**; **الهِنْوِ** b. **الأزْدِ**’in oğullarıdır; bunu İbnü’l-Cevânî söyledi.
( **وهَنٌ** , **كأخٍ** ) : kinaye kelimesidir; ve ( manası bir şeydir ); ve aslı **هَنَوٌ**’dur; ( dersin: bu **هَنُكَ** : yani senin şeyin ), kâfın ikisinde de fetha ile; nüshalarda ve Sıhâh nüshalarında kâfın kesri ve fethası birlikte; ve ikisi **هَنوانِ**’dır; cem‘i **هَنُونَ**’dur.
( ve hadiste )

Buhârî’nin Sahîh’inde “tekbirden sonra ne der” babında Ebû Hureyre’den, Allah ondan razı olsun, rivayet ettiğine göre, dedi ki: ( Resûlullah صلى الله عليه وسلم tekbir ile kıraat arasında bir sükût ederdi; dedi ki: onu ( **هُنَيَّةٌ** ) zannediyorum; ve o ( **هَنَةٍ**’nin küçültmesidir ), yahut **هَنْتٍ**; nûn’un sükûnu ile; ve o kıyasa göredir; Hâfız İbn Hacer dedi ki: ekserinin rivayetinde böyledir.
( aslı **هَنْوَةٌ**’dir ); sonra küçültülünce **هُنَيْوة** oldu; böylece vav ile yâ birleşti ve ikisinden biri sükûn ile önce geldi; bunun üzerine vav yâ’ya çevrildi, sonra idğam edildi; ( yani az bir şey ); ve **هُنَيْئة** hemze ile de rivayet olunur; Müslim râvilerinin çoğu bunun üzerinedir; Nevevî onu hatalı saydı ve musannif kitabın evvelinde ona tâbi oldu.
( ve yâ’nın hâ’ya ibdâliyle **هُنَيْهَةً** rivayet olunur ); Keşmîhenî rivayetinde böyle vâki olmuştur; bu, ayrıca İshak ve Humeydî’nin Müsnedlerinde Cerîr’den rivayetidir.
Sıhâh’ta: Kadına **هَنةٌ** ve **هَنْتٌ** de dersin; nûn sâkin olarak da; onların **بِنْتٌ** ve **أُخْتٌ** dedikleri gibi; onun küçültmesi **هُنَيَّةٌ**’dir; onu asla döndürürsün ve hâ’yı getirirsin; **أُخَيَّةٌ** ve **بُنَيَّةٌ** dediğin gibi; ve ikinci yâ’dan hâ ibdâl edilebilir; böylece **هُنَيْهَةٌ** denir. Onlardan kimi onu **هَنْت**’teki tâ’nın bedeli kılar.
( **وهَنُ المرْأَةِ** : onun ferci ) ; denildi ki: aslı **هَنَوٌ**’dur; giden harf vavdır,

ve buna delil, onun **هُنَيْو** üzere küçültülmesidir; ve denildi ki: aslı **هَنٌّ**’dur, şeddeli; böylece **هُنَيْنا** diye küçültülür; bu söz musannif için **ه ن ن**’de geçti; şahidi de orada geçti.
Ebû’l-Heysem dedi ki: o, zikri çirkin görülen şeyden kinayedir; dersin: onun için **هَنٌ** var; onun için **حِرٌ** (ferc) istersin; Umânî’nin dediği gibi:
لها**هَنٌ** مُسْتَهْدَفُ الأرْكانِ
أَقْمَرُ تَطْلِيهِ بزَعْفَرانِ كأَنَّ فيه فِلَقَ الرُّمَّانِ فكَنَّى عن الحِرِ **بالهَنِ** .
Musannifin zahiri, **الهَنَ**’in ancak kadının ferci için kullanıldığıdır; doğru olan إطلاقtır; ondan hadis: ( **هَنِي**’min şerrinden sana sığınırım; yani ferc.
Muâz hadîsinde: ( **هَنٌ** odun parçası gibi; ancak ben kinaye yapmam ), yani onun adıyla daha açık söyledi; böylece “odun parçası gibi bir **أَيْرٌ**” demiş olur; sonra onu hikâye etmek isteyince ondan kinaye yaptı.
Başka bir hadiste: ( Câhiliye taziyesiyle taziyeleşen kimseye, onu babasının **هَنِ**’iyle ısırtın ve kinaye yapmayın ), yani ona “babanın **أَيْرَ**’ini ısır” deyin; ve onların sözü: “kimin babasının **هَنُ**’i uzarsa onunla konuşur”, yani kardeşleriyle güçlenir; ve **نطق**’ta geçti; ve Sıhâh’ta şair dedi ki:
رُحْتِ وفي رِجْلَيْكِ ما فيهما
وقد بَدَا **هَنْكِ** مِن المِئْزَرِ

Sîbeveyh dedi ki: onu ancak zaruret için sâkin kıldı.
Dedim: o, Ukeyşir’indir; Ferazdak’ın şiirinde de gelmiştir; ve صدرُه:
وأَنْتِ لو باكَرْتِ مَشْمَولةً
صَهْباء مِثْل الفَرَسِ الأَشْقَرِ
Bunu, bir kadın onu görmüşken ve o sarhoşluktan sallanırken söyledi.
Cevherî dedi ki: şiirde bazen şeddeli gelir; onların **لَوًّا**’yı şeddeli kıldıkları gibi; şair dedi ki:
أَلا لَيْتَ شِعْري هَلْ أَبِيتَنَّ ليلةً
**وهَنّيُ** جاذٍ بينَ لِهْزِمَتَيْ **هَنِ** ؟ ( ve ikisi **هَنانِ**’dır ), kıyasa göre; ( **هَنَوانِ** ), ve Cevherî bununla yetindi.
( ve denilir ) nida’da ( erkeğe ) adını açıkça söylemeksizin: ( ey **هَنُ** gel ) , yani ey adam gel; ve ey **هَنانِ** gelin; ve ey **هَنُونَ** gelin; ( ve ona: ey **هَنَةُ** gel; ve ) denilir: ey ( **هَنْتُ** ) gel, ( fetha ile ) ve nûn’un sükûnu ile ve tâ yayılmış; ( bir lügat ) **هَنَةٍ** hakkında; ve İbnü’l-Enbârî bununla yetindi.
Cevherî dedi ki: onu **أُخْتٍ** ve **بِنْتٍ** gibi yaptılar; dedi ki: bu lafız nida’ya mahsustur; onların “ey **فُلُ**” ve “ey **نَوْمانُ**” sözlerinin ona mahsus olması gibi.
Muhkem’de: bazı nahivciler dedi ki: **هَنانِ** ve **هَنُونَ** asla nekre yapılmayan isimlerdir; çünkü onlar kinayelerdir ve zamirlerin yürüdüğü yol üzere yürür; onlar ancak tesniye ve cem‘ için yapılmış isimlerdir; **اللَّذَيْنِ** ve **الذِين** menzilesindedir; diğer

tesniye edilmiş isimler, **زَيْد** ve **عَمْرو** gibi, böyle değildir; görmez misin, **زَيْد** ve **عَمْرو**’nun marifeliği ancak vaz‘ ve ilmiyye iledir; sonra onları tesniye edince nekre olurlar; böylece dersin: iki kerim zeyd gördüm; ve yanımda iki akıllı amr var; eğer izafetle yahut lâm ile tarif etmeyi tercih edersen dersin: **الزَّيدانِ** ve **العَمْرانِ** ve **زَيْداكَ** ve **عَمْراكَ**; böylece tesniyeden sonra, tesniyeden önceki marifeliklerinin yolu dışında marife oldular; ve cinslere ilhak oldular; böylece ilmiyye ve vaz‘ marifeliğinden oldukları hâlden ayrıldılar.
Leys dedi ki: **هَنٌ** insan ismine kinaye yapılan bir kelimedir; senin “bana **هَنٌ** geldi ve bana **هَنَةٌ** geldi” sözün gibi; **هَنَة**’de nûn, onun yanında durduğunda meftuhtur; hâ’nın zuhurundan dolayı; onu bir söz içinde idrâc edip ona bağladığında nûn’u sâkin kılarsın; çünkü o aslında sükûn üzere bina edilmiştir; hâ gidip tâ geldiğinde, tâ ile birlikte nûn’un sükûnu güzel olur; “gelen **هَنْةَ**’yi gördüm” sözün gibi; onu sarf etmedin; çünkü o müennes için marifedir.
( cem‘i **هَنَاتٌ**; ve ) iade eden dedi ki: ( **هَنَواتٌ** ); ve Cevherî inşad etti:
أَرَى ابنَ نِزارٍ قد جَفاني ومَلَّني
على هَنَواتٍ شَأْنُها مُتَتابِعُ
Böylece **هَناتٌ** lafız üzere, **هَنَواتٌ** asıl üzere(dir).
İbn Cinnî dedi ki: **هَنْتُ** ise, içindeki tâ’nın vavdan bedel olduğuna delalet eder; onların **هَنَواتٌ** sözü; ve İbn Berrî inşad etti:

أُرِيدُ **هَناتٍ** مِنْ **هَنِينَ** وتَلْتَوي
عليَّ وآبى مِنْ هَنِينَ هَناتِ
Ve ayrıca Kümeyt’ten inşad etti:
وقالتْ ليَ النَّفْسُ أشْعَبِ الصَّدْعَ واهْتَبِلْ
لإحْدى الهَناتِ المُعْضِلاتِ اهْتِبالَها
( **والهَناتُ** : musibet ) ; nüshalarda **هَنَاتٍ** tâ’sının yayılmasıyla böyledir; doğru olan, **الهَناةُ**’dir; مربوطة hâ ile; Muhkem’de ve başkasında olduğu gibi. Satîh hadîsinde: ( **هَناةٌ** ve **هَناةٌ** olacak ), yani şiddetler ve büyük işler. Başka bir hadiste: ( **هَناةٌ** ve **هَناةٌ** olacak ), yani şerler ve fesat; ( cem‘i **هَنَواتٌ** ); ve denildi ki: onun bir teki **هَنْتٌ** yahut **هَنَةٌ**’dir; **الهَنِ**’in müennesi; böylece her cins isminin kinayesidir.
Ve ona müstedrek olanlardandır:
Sîbeveyh, kadının **هَنِ**’inin tesniyesinde **هَنانِ** diye hikâye etti; onu, **كِلا**’nın **كُلَ** lafzından olmadığına şahit getirerek zikretti; bunun şerhi: **هَنانانِ** **هَنٍ**’in tesniyesi değildir; ve o manasında, **سِبَطْرٍ**’ın **سَبِط** lafzından olmaması gibidir; ve o manasındadır; ve Sıhâh’ın, bir beldeyi katetmiş binekleri vasfeden sözü:
جافِينَ عُوجاً مِن جِحافِ النُّكَت
وكَمْ طَوَيْنَ مِنْ **هَنٍ** **وهَنَت** .
Erkek bir yerden ve dişi bir yerden murad eder.
**والهَناتُ** : kelimeler ve recezlerdir;

Bundan, İbnü’l-Ekva‘ hadisi: “(Bize **هَناتِكَ**’inden işittirmez misin!)”; ve küçültme üzere **هُنَيَّاتِكَ**’den diye rivayet olunur; başka bir rivayette: “min **هُنَيْهاتِكَ**.” Ömer hadîsinde: “(Evde **هَناتٌ** hurma kabuğundan vardır)”, yani dağınık parçalar.

Ve denilir: “ya هَنَه, gel”; harekeyi beyan için içine hâ’yı sokarsın; “limah” ve “mâliyah” ve “sultâniyah” dediğin gibi. Ve sana, harekeyi uzatıp şöyle demen vardır: “ya **هَنَاهُ** gel”, hâ’yı zamme ile ve onu cer ile; ikisini de Ferrâ hikâye etmiştir. Artık hâ’yı zammeleyen, onun ismin sonu olduğunu takdir etmiştir; onu kesreleyen ise iki sâkinin birleşmesi içindir. Ve bu mezhep üzere ikilide denilir: “ya **هَنانِيهِ** geliniz”; Ferrâ dedi: “nûn’u kesrelemek ve onu yâ’ya tâbi kılmak daha çoktur.” Ve bu mezhep üzere cem‘de denilir: “ya **هَنْوناهُ** geliniz.” Ve kim erkeğe “ya **هَناهِ**” derse, dişiye “ya **هَنَتاهُ** gel” der; ikisine “ya هَنْتانِيه” ve “ya **هَنْتاناهُ** geliniz” der; kadınlardan olan cem‘e “ya **هَناتاهُ**”; İbnü’l-Enbârî’ye göre böyledir.

Cevherî dedi: “ya هَناتوه”; ve Sıhâh’ta: “Ve sana, zamme’li bir hâ ile ‘ya **هَناهُ** gel’ demen; ve ‘ya **هَنانِيهِ** geliniz’ ve ‘ya **هَنُوناهُ** geliniz’ demen vardır. Hâ’nın harekesi bunlarda yadırganmıştır; fakat Ahfeş onu böyle rivayet etmiştir.” Ebû Zeyd, Nevâdir’inde İmruü’l-Kays’tan inşâd etti:

“Onun sözü beni kuşkulandırdı: ya هَنا
هُ; yazık sana, şerri şerre ekledin”

Dedi: Bu hâ, Kûfe ehli yanında vakıf içindir; görmüyor musun ki onu i‘râb harfine benzetti de ikisini zammeledi? Basra ehli dedi: O, **هَنُوكَ** ve **هَنَوات**’taki vâvın bedelidir; bundan dolayı onu zammelemek câiz oldu.

İbnü Berrî dedi: Fakat İbnü’s-Serrâc, Ahfeş’ten, **هَناهُ**’daki hâ’nın, “ya هَنانِيهْ” sözleri deliliyle, sekt hâ’sı olduğunu hikâye etti; ve onun vâvın bedeli olduğunu zannedenin sözünü uzak gördü; çünkü tesniyede “ya هَناهانِ” denmesi gerekir; meşhur olan ise “ya هَنانِيهْ”tir.

Sonra Cevherî dedi: İzâfede “ya هَنِي gel” dersin; ve nûn’u fetha ile “ya **هَنَيَّ** geliniz” dersin; ve nûn’u kesre ile “ya هَنِيَّ geliniz” dersin.

İbn Sîde dedi: Bazı nahivciler, İmruü’l-Kays’ın “ya **هَناهُ**” sözünde, aslının “henâv” olduğunu söylemiştir; **هَنَوات** ve **هَنُوك**’ta vâvdan hâ’yı ibdâl etmiştir. Eğer bir söyleyen: “**هَناهُ**’daki hâ, ancak **هَناه**’ın elifinden sonra vâvdan dönmüş olan eliften bedeldir; zira aslı henâv idi, sonra henâ’ oldu, sonra son elif hâ’ya çevrildi de ‘henâh’ dediler” derse, kuvvetli olurdu.

Ebû Ali dedi: Âlimlerimizden biri, **هَناهُ**’daki hâ’nın, ancak elife lâhık olarak ilhak edildiğine gitmiştir; nedbe elifinden sonra ilhak edildiği gibi; meselâ “vâ zeydâh”. Sonra aslî hâ’ya benzetildi de harekelendi.

Ve **هَنٌ**, selâmet cem‘i olarak **هَنِين** üzerine cem‘ olunabilir; “kürre” ve “kürîn” gibi. Ondan, cin hadisi: “(Bir de baktı ki o, **هَنِينٍ**; sanki onlar zutt’tur)”; onların şahıslarından kinaye istemiştir; bunu Ebû Mûsâ el-Medînî söyledi. Ahmed’in Müsned’inde, İbn Mes‘ûd’dan ضبط edilmiş, kayıtlı olarak vâki olmuştur: “(Sonra gerçekten **هَنِيناً** geldiler; üzerlerinde uzun beyaz elbiseler vardı).”

Hadiste: “(Komşularından bir **هَنةً** zikretti)”, yani bir ihtiyaç; ve onunla her şeyden ifade olunur.

İfk hadîsinde: “(Ona dedim: ya **هَنْتاهُ**)”, yani “ya bu”; nûn fetha edilir ve sükûnlanır; son hâ zamme edilir ve sükûnlanır. Ve denildi: “ya هَنْتاه”ın mânası “ya ahmak kadın”dır; sanki insanların hilelerini ve şerlerini bilmede azlığa nisbet edilmiştir.

Onların “hâ hunâ” ve “hunâ” sözleri; musannif onu kitabın sonunda zikretti.

**هُناً** (zamme ile): İmruü’l-Kays’ın şiirinde bir yerdir:

“Topluluğun sözü, **هُناً** gününde,
ve söz; kısalığına rağmen”

Mühellebî dedi: “yawm hُناً” birinci gündür; ve inşâd etti:

“Âişe’nin oğlu, **هُناً** gününde öldürülen,
beni, onu koruduğu geniş geçitlerde bıraktı”

**هُنَى**, “Sümey” gibi: lefṭ madeninden aşağıda bir yerdir; İbn Mukbil dedi:

“**الهُنَيِّ** ovasından, bir bulut gibi, ağır ağır sürerler;
onda güz ayını sürdürdü ve selleri akıttı”

**الهَنَواتُ** ve **الهُنَيَّاتُ** kötü huylar/hasletlerdir; hayırda söylenmez.

(

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَنَوَ
هَنَوَ هِنْو 2 ,
a.  Time.

هَن
هَن
a.  see infra.

هَنَة
هَنَة ( pl. &
a.  هَنَوَات ), Thing.

هَنَانِ
هَنَانِ ,  هَنَوَانِ ,  هَنَتَانِ [ du. ],
a.  Two things.

هٰذَا هَنُك
هٰذَا هَنُك
a.  This is thine.

يَاهَنُ أَقْبِل
يَاهَنُ أَقْبِل يَاهَنَة أقْبِلِى
a.  O, so & so come here!

فِيهِ هَنَات
فِيهِ هَنَات
a.  He has faults.

هُنَا
هُنَا ,  هَهُنَا
a.  Here.

هُنَاكَ
هُنَاكَ
a.  There; here.

هُنَالِك
هُنَالِك
a.  There; yonder.

هُنَيَّة
هُنَيَّة ,  هُنَيْهَة
a.  A trifle.

b.  A little while.

##### Türkçe

هَنَوَ
**هَنَوَ** **هِنْو** 2 ,
a. Zaman.

هَن
**هَن**
a. Aşağıya bak.

هَنَة
**هَنَة** ( çoğ. &
a. **هَنَوَات** ), Şey.

هَنَانِ
**هَنَانِ** , **هَنَوَانِ** , **هَنَتَانِ** [ tesniye ],
a. İki şey.

هٰذَا هَنُك
**هٰذَا هَنُك**
a. Bu senindir.

يَاهَنُ أَقْبِل
**يَاهَنُ أَقْبِل** **يَاهَنَة أقْبِلِى**
a. Ey falan filan, buraya gel!

فِيهِ هَنَات
**فِيهِ هَنَات**
a. Onun kusurları vardır.

هُنَا
**هُنَا** , **هَهُنَا**
a. Burada.

هُنَاكَ
**هُنَاكَ**
a. Orada; burada.

هُنَالِك
**هُنَالِك**
a. Orada; şurada.

هُنَيَّة
**هُنَيَّة** , **هُنَيْهَة**
a. Ufak bir şey.

b. Azıcık bir süre.
