# هوأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هوأ

هاءَ بِنَفْسِه إِلى الـمَعالِي يَهُوءُ هَوْءاً: رَفَعَها وسَما بها إِلى الـمَعالِي.
والهَوْءُ، الهِمَّةُ، وإِنَّه لبَعِيدُ الهَوْءِ، بالفتح، وبَعِيدُ الشَّأْوِ أَي بَعِيدُ الهمَّة. قال الراجز: لا عاجِزُ الهَوْءِ، ولا جَعْدُ القَدَمْ
وإِنه لذو هَوْءٍ إِذا كان صائبَ الرَّأْي ماضِياً. والعامة تقول: يَهْوِي بِنَفْسِه. وفي الحديث: إِذا قامَ الرجلُ إِلى الصلاةِ، فكان قَلْبُه وهَوْءُه إِلى اللّهِ انْصَرفَ كما ولَدَتْه أُمُّه. الهَوْءُ، بوزن الضَّوْءِ: الهِمَّةُ. وفلان يَهُوءُ بنَفْسِه إِلى الـمَعالِي أَي يَرْفَعُها ويَهُمُّ بها. وما هُؤْتُ هَوْءَه أَي ما شَعَرْتُ به ولا أَرَدْتُه. وهُؤْتُ به خَيْراً فأَنا أَهُوءُ به هَوْءاً: أَزْنَنْته به، والصحيح هُوتُ، كذلك حكاه يعقوب، وهو مذكور في موضعه. وقال اللحياني: هُؤْته بخير، وهُؤْتُه بِشَرٍّ، وهُؤْتُه بمال كثير هَوْءاً أَي أَزْنَنْتُه به. ووَقَع ذلك في هَوْئي وهُوئِي أَي ظَنِّي. قال اللحياني وقال بعضهم: إِني لأَهُوءُ بك عن هذا الأَمْر أَي أَرْفَعُكَ عنه. أَبو عمرو: هُؤْتُ به وشُؤْتُ به أَي فَرِحْتُ به.
ابن الأَعرابي: هَأَى أَي ضَعُفَ، وأَهَى إِذا قَهْقَهَ في ضَحِكه. وهَاوَأْتُ الرجلَ: فاخَرْتُه كَهاوَيْتُه. والـمُهْوَأَنُّ، بضم الميم: الصَّحراءُ الواسعة. قال رؤبة: جاؤُوا بِأُخْراهُمْ على خُنْشُوشِ،  * في مُهْوَأَنٍّ، بالدَّبَى مَدْبُوشِ قال ابن بري: جَعْلُ الجَوْهَريِّ مُهْوَأَنًّا، في فصل هَوَأَ، وَهَمٌ منه، لأَنَّ مُهْوَأَنًّا وزنه مُفْوَعَلٌّ. وكذلك ذكره ابن جني، قال: والواو فيه زائدة لأَن الواو لا تكون أَصلاً في بناتِ الأَربعة. والـمَدْبُوشُ: الذي أَكَل الجَرادُ نَبْتَه. وخُنْشُوشٌ: اسم موضع. وقد ذكر ابن سيده \<ص:188>
الـمُهْوَأَنَّ في مقلوب هَنَأَ قال: الـمُهْوَأَنُّ: المكان البَعِيدُ. قال: وهو مثال لم يذكره سيبويه. وهاءَ كلمة تُسْتَعَمَلُ عند الـمُناولةِ تقول: هاءَ يا رجلُ، وفيه لغات، تقول للمذكر والمؤنث هاءَ على لفظ واحد، وللمذكَّرَين هاءَا، وللمؤَنثتين هائِيا، وللمذكَّرِين هاؤُوا، ولجماعة المؤَنث هاؤُنَّ، ومنهم من يقول: هاءِ للمذكر، بالكسر مثل هاتِ، وللمؤَنث هائِي، بإِثبات الياءِ مثل هاتي، وللمذكَّرَيْنِ والـمُؤَنَّثَيْنِ هائِيا مثل هاتِيا، ولجماعة المذكر هاؤُوا، ولجماعة المؤَنث هائِينَ مثل هاتِينَ، تُقِيمُ الهمزة، في جميع هذا، مُقامَ التاءِ، ومنهم من يقول: هاءَ بالفتح، كأَنَّ معناه هاكَ، وهاؤُما يارجلان، وهاؤُمُوا يا رِجال، وهاءِ يا امْرَأَةُ، بالكسر بلا ياءٍ، مثل هاعِ. وهاؤُما وهاؤُمْنَ. وفي الصحاح: وهاؤُنَّ، تُقِيمُ الهمز، في ذلك كُلِّه، مُقام الكاف. ومنهم من يقول: هَأْ يا رَجُل، بهمزة ساكنة، مثل هَعْ، وأَصله هاءْ، أُسقطت الأَلف لاجتماع الساكنين. وللاثنين هاءَا، وللجميع هاؤُوا، وللمرأَة هائِي، مثل هاعِي، وللاثنين هاءَا للرجلين وللمرأَتين، مثل هاعا، وللنسوة هَأْنَ، مثل هَعَنْ، بالتسكين. وحديث الرِّبا: لا تَبيعُوا الذهب بالذهب إِلا هاء؛ وهاء نذكره في آخره الكتاب في باب الالف اللينة، إِن شاءَ اللّه تعالى. وإِذا قيل لك: هاءَ بالفتح، قلت: ما أَهاءُ أَي ما آخُذُ، وما أَدري ما أَهاءُ أَي ما أُعْطِي، وما أُهاءُ على ما لم يُسمَّ فاعله، أَي ما أُعْطَى. وفي التنزيل العزيز: هاؤُمُ أَقْرَؤوا كِتابِيَهْ. وسيأْتي ذكره في ترجمة ها. وهاءَ، مفتوح الهمزة مـمدود: كلمة بمعنى التَّلْبِيةِ.

### Türkçe

**هاءَ** bizzat kendisiyle yüceliklere gider, **يَهُوءُ** **هَوْءاً**: onu yükseltti ve onunla yüceliklere doğru yüceldi.

Ve **الهَوْءُ**: himmettir; ve şüphesiz o, fetha ile, **بَعِيدُ الهَوْءِ**’dür; ve **بَعِيدُ الشَّأْوِ** (yani) himmeti uzak (olan)dır. Râciz dedi ki:
لا عاجِزُ الهَوْءِ، ولا جَعْدُ القَدَمْ

Ve şüphesiz o, doğru görüşlü, ilerleyici olduğu zaman **ذو هَوْءٍ** sahibidir. Avam der ki: **يَهْوِي بِنَفْسِه**. Ve hadiste: Adam namaza kalktığı zaman, kalbi ve **هَوْءُه** Allah’a (yönelmiş) olursa, annesinin onu doğurduğu gibi döner. **الهَوْءُ**, **الضَّوْءِ** vezninde: himmettir. Ve falan kimse bizzat kendisiyle yüceliklere **يَهُوءُ**; yani onu yükseltir ve onunla (yüceliklere) niyet eder. Ve **ما هُؤْتُ هَوْءَه**: yani onu ne hissettim ne de istedim. Ve onun hakkında hayırla **هُؤْتُ** ettim; ben onunla **أَهُوءُ** **هَوْءاً**: onu onunla zannettim; doğrusu **هُوتُ**’tur; Yakub bunu böyle rivayet etti; o, yerinde zikredilmiştir. Lihyânî dedi: Onu hayırla **هُؤْتُ** ettim, onu şerle **هُؤْتُ** ettim, onu çok malla **هُؤْتُ** ettim **هَوْءاً**: yani onu onunla zannettim. Ve bu, benim **هَوْئي** ve **هُوئِي**’mde vuku buldu: yani zannımda. Lihyânî dedi; ve bazısı dedi: Şüphesiz ben seni bu işten **لأَهُوءُ** ederim: yani seni ondan yükseltirim (uzaklaştırırım). Ebû Amr: Onunla **هُؤْتُ** ettim ve onunla **شُؤْتُ** ettim: yani onunla sevindim.

İbnü’l-A‘râbî: **هَأَى**: yani zayıfladı; ve **أَهَى**: gülerken kahkaha attığı zaman. Ve adamla **هَاوَأْتُ**: onunla övüştüm; **كَهاوَيْتُه** gibi. Ve **الـمُهْوَأَنُّ**, mimin zammıyla: geniş çöldür. Ru’be dedi:
جاؤُوا بِأُخْراهُمْ على خُنْشُوشِ،  * في مُهْوَأَنٍّ، بالدَّبَى مَدْبُوشِ

İbn Berrî dedi: Cevherî’nin **مُهْوَأَنًّا**’yı **هَوَأَ** faslında yapması, ondan bir vehimdir; çünkü **مُهْوَأَنًّا**’nın vezni **مُفْوَعَلٌّ**’dür. İbn Cinnî de onu böyle zikretti; dedi ki: Ve içindeki vav zâiddir; çünkü vav, dört harfli (kök)lerin türevlerinde aslî olmaz. Ve **الـمَدْبُوشُ**: çekirgenin bitkisini yediği (yer). Ve **خُنْشُوشٌ**: bir yer adıdır. İbn Sîde, **الـمُهْوَأَنَّ**’ı **هَنَأَ**’nın maklûbunda zikretti; dedi ki: **الـمُهْوَأَنُّ**: uzak yer. Dedi ki: Ve o, Sîbeveyh’in zikretmediği bir misaldir.

**وهاءَ**: teslim alma (münâvele) sırasında kullanılan bir kelimedir; dersin ki: **هاءَ** ya adam! Ve onda lugatlar vardır: müzekker ve müennese tek bir lafız üzere **هاءَ** dersin; iki müzekkere **هاءَا**; iki müennese **هائِيا**; müzekkerlere **هاؤُوا**; müennes cemaatine **هاؤُنَّ**. Ve onlardan kimisi müzekkere kesre ile **هاءِ** der; **هاتِ** gibi; müennese, yâ’yı ispat ederek **هائِي** der; **هاتي** gibi; iki müzekkere ve iki müennese **هائِيا** der; **هاتِيا** gibi; müzekker cemaatine **هاؤُوا**; müennes cemaatine **هائِينَ** der; **هاتِينَ** gibi; bütün bunlarda hemzeyi tâ’nın yerine ikame eder. Ve onlardan kimisi fetha ile **هاءَ** der; sanki manası **هاكَ** imiş gibi; ve **هاؤُما** ya iki adam; ve **هاؤُمُوا** ya adamlar; ve **هاءِ** ya kadın, yâ’sız kesre ile; **هاعِ** gibi. Ve **هاؤُما** ve **هاؤُمْنَ**. Ve Sıhâh’ta: **وهاؤُنَّ**; hemzeyi, bunların hepsinde kâf’ın yerine ikame eder. Ve onlardan kimisi sâkin hemze ile **هَأْ** ya adam der; **هَعْ** gibi; aslı **هاءْ** idi; iki sâkinin birleşmesi sebebiyle elif düşürüldü. İkisine **هاءَا**; hepsine **هاؤُوا**; kadına **هائِي**; **هاعِي** gibi; iki erkeğe ve iki kadına **هاءَا**; **هاعا** gibi; kadınlara **هَأْنَ**; **هَعَنْ** gibi, sükûn ile. Ribâ hadisi: “Altını altınla satmayın; ancak **هاء** (ile)”; ve **هاء**’yı, inşallah yüce Allah, kitabın sonunda, yumuşak elif babında zikredeceğiz. Ve sana fetha ile **هاءَ** denildiği zaman, dersin ki: **ما أَهاءُ**: yani ne alırım; ve **ما أَدري ما أَهاءُ**: yani ne veririm; ve faili isimlendirilmemiş üzere **ما أُهاءُ**: yani ne verilir.

Ve aziz tenzilde: **هاؤُمُ أَقْرَؤوا كِتابِيَهْ**. Ve onun zikri **ها** tercümesinde gelecektir.

Ve **هاءَ**, hemzesi fethalı, medli: telbiye manasında bir kelimedir.
