# هود (ه-و-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Hidayet”in değişik söylenişidir

- Harfler: ه - و - د
- Kur'an'da: 30 geçiş · 29 ayet · 9 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [هَادُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Yöneldiler | 10 | 10 | [2:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:62.md) |
| [الْيَهُودُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F.md) | الْيَفْعُلُ | Yahudiler | 6 | 5 | [2:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:113.md) |
| [هُودًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلًا | Hud; Yahudiler | 6 | 6 | [2:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:111.md) |
| [الْيَهُودَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8E.md) | الْيَفْعُلَ | Yahudiler | 2 | 2 | [5:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/5:51.md) |
| [هُودٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8D.md) | فُعْلٍ | Hud | 2 | 2 | [11:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/11:60.md) |
| [هُدْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D9%87%D9%8F%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Yöneldik | 1 | 1 | [7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/7:156.md) |
| [هُودٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8C.md) | فُعْلٌ | Hud | 1 | 1 | [26:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/26:124.md) |
| [يَاهُودُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F.md) | يَافُعْلُ | Ey Hud | 1 | 1 | [11:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/11:53.md) |
| [يَهُودِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | يَفْعُلِيًّا | Yahudi | 1 | 1 | [3:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/3:67.md) |

## Mücavir kökler — 63 mücavir (209 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 13 ortak ayet · G² 61 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
2. [صبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 33 · Ve sabiiler
3. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 17 ortak ayet · G² 18 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
4. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Âd
5. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
6. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 13 · Hayvanların ön ayaklarına denir
7. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 18 ortak ayet · G² 13 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
8. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Dışlama
9. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
10. [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
11. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Onların ağızları ile
12. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 10 ortak ayet · G² 10 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
13. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · İnanç
14. [مني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Sıvı meni demektir
15. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · İbrahim
16. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hiram keçe demektir
17. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Tasma kayış demektir
18. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Koyar
19. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
20. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · “Yemm” durgun akan su demektir
21. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Şey
22. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Petekteki baldır
23. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Baid uzak demektir
24. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
25. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
26. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sağanak yağmur demektir
27. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Uhur ense demektir
28. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
29. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
30. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
31. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kelime
32. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Az
33. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
34. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Zalimler
35. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
36. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
37. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
38. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Veli arka demektir
39. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Su yosunudur
40. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
41. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
42. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
43. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir
44. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Büyük
45. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Oğullar
46. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
47. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
48. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
49. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
50. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
51. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
52. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İşiten
53. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
54. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
55. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
56. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Gem demektir
57. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
58. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
59. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
60. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هود |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli vav) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md), [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md), [سكَن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [عتا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir tarafa sükûnet, yumuşaklık ve dinginlikle yönelmek, telaşsız ve mutedil adımlarla dönmek |
| Çekirdek Özet 2 | Tövbe ve nedamet ile sükûnete kavuşarak Allah’a yönelmek; bu yönelişi kimliksel ve mezhebî bir durağanlığa veya aidiyete dönüştürmek |
| Çekirdek Özet 3 | Dinamik ahlaki yönelişin (tövbe) zamanla kurumsal ve etnik bir aidiyet kalıbına dönüşme diyalektiği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca tarihsel ve etnik bir kavmin adı zannedip lafzın asıl manası olan sükûnetle tövbe etme ve hakka yönelme dinamizmini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هو | Boşluk, iniş, zayıflama, hafifleme ve akışkan yönelim hareketi (karşılaştırınız: [هور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1.md) çöküp yıkılmak, [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) hafiflik ve sükûnet bulmak, [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) düşmek ve yönelmek) | د | Kapı ve sınır bildiren harfin eklenmesiyle, başıboş düşüş veya savrulma durdurulmuş; hareket kontrollü, sakin, ağırbaşlı bir durulmaya ve belirli bir sınıra yönelen mutedil bir dönüşe kavuşturulmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat kesilme, nida, teslimiyetle yönelme ve uyanış halini gösterir |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlanma, raptedilme, yönelinen nesne veya merciye sabitlenme bağını kurar |
| د | Kapı, giriş | Belirli bir sınırdan içeri girme, eşikten geçme ve sükûnet bulanan bir sığınağa dahil olma hareketini simgeler |
| هود | Kollarını kaldırarak teslimiyetle bir kapıya yönelip oraya sükûnetle bağlanmak | Telaştan ve isyandan arınmış bir tevazu içinde hakikatin eşiğine dönüp teslimiyetle sükûn bulmayı ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin veya insanın telaşsız, ağır ağır ve sükûnet içinde yürümesi; mestlik veya uyuşukluk sonrasında gelen dinginlik; insanlar arasındaki sürtüşmeyi gideren yatışma ve sulh (el-hevâde) hali |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ şiirinde ibadet eden ve hakka yönelen dervişane sükûneti tasvir ederken kökü mütehavvid biçiminde kullanmıştır: سِوَى رُبَعٍ لم يَأْتِ فيها مَخافةً / ولا رَهَقاً مِنْ عابِدٍ مُتَهَوِّد |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde cenazenin arkasından giderken sükûnetle, hafif ve ağır adımlarla yürümeyi nitelemek üzere تهويد lafzı kullanılmış; ayrıca anlaşmazlıkları sulhle yatıştırmak manasında مُهاودة tabirine yer verilmiştir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Züheyr Dîvânı.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde هود kökü iki temel semantik damarın kesişim noktasında durur. Batı Sami ve Arap sahasındaki yerli kök, yumuşaklık, ağırbaşlılık, sükûnet içinde dinleme ve dönme (el-hevâde / et-tevhîd) dairesine aittir. İbranice ve Aramice katmanında ise kavram, dördüncü ata Yahuda (Yəhūḏāh) özel adının temsil ettiği kabile ve sonrasında güney krallığı kimliğiyle doğrudan irtibatlıdır. İbrancadaki ydh (şükretmek, övmek, ikrar ve itiraf etmek) kökünden türeyen bu isim, Arapçaya girerken fonetik uyum ve ta'rib süreciyle dal sesine evrilmiş, aynı zamanda Arapçanın öz kökü olan "rıfk ile dönmek ve tövbe etmek" (hâde-yehûdü) anlam alanıyla eşsesli bir semantik kaynaşma yaşamıştır. Nitekim klasik dilciler, Kur’an’daki kullanımın hem bu kökten gelen tövbe manasını içerdiğini hem de Benî İsrail'in belirli bir kolunun tarihsel adı olduğunu kaydederler.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Jeffery.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sükûn, rıfk, tövbe ve tevazu ile dönüş | Arapçada kök; telaşsız yürüyüş, aradaki kırgınlığı gideren sulh ve günahı terk edip hakka dinginlikle yöneliş manalarını taşır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice Yəhūḏāh ve Aramice Yəhūḏāyē biçimleri | Yahuda isminin Arapçalaşması sürecinde yerli Arapça "tövbe etmek" fiiliyle hem lafız hem anlam bağı kurulmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri sahası dışında kökün doğrudan morfolojik bir akrabalığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هود | Anlamlı | Sükûnet, tövbe, rıfk ile dönüş | Yavaş ve ağırbaşlı yürümek, sulh yapmak, hakka dönmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [هدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%88.md) | Anlamlı | Gece sükûneti, durulma, yatışma | Sesin ve hareketin kesilerek ortalığın dinginleşmesi | Hedef kökle ortak sükûnet paydası taşır; Kur'an'da geçmez |
| [وهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AF.md) | Anlamlı | Çukur, alçak zemin, düzlük | Arazideki basık, alçak ve korunaklı vadi tabanı | Alçaklık ve dinginlik bağı bulunur; Kur'an'da geçmez |
| [وده](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök maddesi teşekkül etmemiştir | Mühmel kombinasyon |
| [دهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%88.md) | Anlamlı | Zekâ, basiret, beklenmedik durum | İnsanın derin kavrayışı veya aniden gelen çetin hadise | Zihni kuşatıcılık taşır; Kur'an'da geçmez |
| [دوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde müstakil kullanım kaydı bulunmaz | Mühmel kombinasyon |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هود | Merkez | Rıfk ile dönmek, sükûnetle yönelmek | Telaşsız, yumuşak ve yatışmış bir hal ile hakikate rücu etmek | Tövbenin sükûnet ve ağırbaşlılık boyutunu öne çıkarır |
| [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | Günahtan vazgeçip Allah'a dönmek | Kopulan kaynağa ilahi kabul ümidiyle kesin dönüşü ifade eder | İçsel pişmanlık ve eylemsel terk vurgusu daha baskındır |
| [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) | Komşu | Bir noktaya fiziksel veya ahlaki dönüş | Genel geri dönüş hareketidir; rıfk veya pişmanlık şartı içermez | Tarafsız ve yalın döngüsel hareketi anlatır |
| [سكَن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) | Komşu | Hareketsizlik, dinginlik, durulma | Kıpırtının ve huzursuzluğun sona ermesi hali | Hareketsizliğe odaklanır, yönelecek bir merci şartı aramaz |
| [عتا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A7.md) | Zıt | Azgınlık, boyun eğmeme, haddi aşma | Hakka boyun eğmeyi reddedip sertleşerek ve taşarak isyan etmek | Sükûnet ve teslimiyetle dönüşün tam zıddı olan taşkınlıktır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هود | Sükûnetle dönmek, tövbe etmek, Yahudileşmek | Hem rıfk ile rücu etmeyi hem de tarihsel kavim aidiyetini kapsar | Kesin |
| Latince | Resipiscere, Iudaizare | Kendine gelmek / aklı başına gelerek dönmek; Yahudi âdetini benimsemek | Resipiscere tövbe ve sükûn yönünü, Iudaizare ise sosyo-dini intisap yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To repent quietly, to Judaize, Jew | Dinginlikle tövbe etmek, Yahudileşmek, Yahudi | İngilizcedeki ifadeler fiil ve isim ayrımını yapar fakat kökün sükûnet nüansını tek kelimede veremez | Güçlü |
| Almanca | Buße tun, verjuden, Jude | Tövbe edip hakka yönelmek, Yahudileşmek | Dini nedamet ve etno-dini aidiyet anlamlarını iki ayrı kulvarda aktarır | Güçlü |
| Fransızca | Se repentir avec douceur, judaïser, Juif | Yumuşaklıkla tövbe etmek, Yahudileşmek | İçsel yatışma ve rücu fiilini kurumsal mensubiyetten ayrı sözcüklerle karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| هُدْنَا | Tövbe etmek, rıfk ile hakka yönelmek | Hz. Mûsâ’nın buzağı fitnesi sonrasında kavmi adına Allah’a yönelişi ve nedameti; A'râf [7:156](https://lisan.digital/tr/ayet/7:156.md) |
| هَادُوا | Yahudi dinine girmek, bu şeriatı ve kimliği benimsemek | Ehl-i Kitap bağlamında geçmiş şeriat mensuplarının zikredildiği hüküm ve hitap ayetleri; Bakara [2:62](https://lisan.digital/tr/ayet/2:62.md), Mâide [5:41](https://lisan.digital/tr/ayet/5:41.md), Nisâ [4:46](https://lisan.digital/tr/ayet/4:46.md) |
| الْيَهُودُ | Etnik ve dini bir zümre olarak Yahudiler | Medine dönemi polemikleri, teolojik iddialar ve toplumsal ilişkiler; Bakara [2:113](https://lisan.digital/tr/ayet/2:113.md), Mâide [5:18](https://lisan.digital/tr/ayet/5:18.md), Mâide [5:64](https://lisan.digital/tr/ayet/5:64.md) |
| هُود | Peygamber adı | Âd kavmine gönderilen peygamberin kıssası ve şirke karşı tevhid mücadelesi; Hûd [11:53](https://lisan.digital/tr/ayet/11:53.md), Hûd [11:89](https://lisan.digital/tr/ayet/11:89.md), Şuarâ [26:124](https://lisan.digital/tr/ayet/26:124.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i Kitap inançları, tahrif ve nübüvvet | Yahudilerin Üzeyir'e uluhiyet isnadı, seçilmişlik iddiaları ve ahit anlayışlarının eleştirisi | Dini hakikatin kabileci bir imtiyaza ve kapalı bir kimliğe dönüştürülmesi |
| Fıkıh | Zımmî hukuku, cizye ve Ehl-i Kitap ile ilişkiler | Ehl-i Kitap kadınlarıyla evlenme, kestiklerini yeme ve hukuki statülerinin belirlenmesi | Hukuki statü ve şer'î mükellefiyet sınırlarının tespiti |
| Tefsir | هُدْنَا ifadesi ile Yahudi lafzının irtibatı | Kelimenin Hz. Yakub'un oğlu Yahuda'dan mı yoksa tövbe manasındaki Arapça fiilden mi türediği tartışması | Tövbe edenlerin vasfıyken sonradan kavmî bir lakaba dönüşme seyri |
| Hadis | Cenaze adabı ve ibadet ritimleri | Cenazeyi taşırken veya yürürken Yahudiler gibi ağır ve gevşek (tehvîd) yürümekten nehyedilme | Harekette aşırı yavaşlık, uyuşukluk veya dini taklit tavrı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikate yöneliş ve tevbe | Sükûnetle teslim oluş | Arınma ve intisap | İsyan ve günahtan sonra telaş ve kibre kapılmadan sükûn ile hakka rücu etme halidir | Kesin |
| İlmi | Metodolojik durulma ve itidal | Fikri teenni | Aşırılığı önleme | Zihnin hakikat karşısında taşkınlığı bırakıp mutedil bir vakarla delile teslim olmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal barış ve muahede | Mühâvede ve sulh | Çatışmayı dondurma | Kırıcı ihtilafların ardından tarafların sükûnet bularak bir arada yaşama zemini kurmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Pazar ilişkileri ve muamelat | Hırsı teskin etme | Piyasa dengesi | Haksız kazanç ve tekelcilik hırsını itidalle yatıştırıp dengeli sözleşmelere yönelmektir | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sönümlü salınım ve kararlı denge noktası (Damped oscillation / Stable equilibrium) | Dış kuvvetlerle sarsılan bir sistemin, direnç ve sönümleme yoluyla çalkantıyı terk edip mutedil bir hızla denge konumuna geri dönmesi hareketidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşma ve kimlik katılaşması (Institutionalization of charisma) | Başlangıçta dinamik ve ahlaki bir yöneliş olan arınma eyleminin, zamanla sosyolojik bir aidiyet, etnik sınır ve donuk bir grup kimliğine dönüşmesidir | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü bütünüyle bugünkü modern ulus-devlet algısı veya salt ırkî-biyolojik bir kimlik olan Yahudilik ile sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an’da kök bir yandan tarihsel Yahudileri nitelerken diğer yandan "Biz sana tövbe ile yöneldik" (hudnâ ileyke) ifadesinde görüldüğü üzere rıfk, vakar ve ihlasla Allah’a dönüş halini barındırır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur’an’ın "hâdû" ifadesini kullandığı yerlerdeki dinamik ve inanca dayalı tercihi ıskalayarak, ilahi hitabın muhatabı salt ırksal bir kategoriye hapsettiği zannına düşmek; kökteki tövbe ve tevazu çağrısını görememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bir dini zümreyi tanımlarken kullandığı dilin hem teolojik (tövbe edip teslim olma iddiası) hem tarihsel-sosyolojik (kavimleşme) köklerini kavramayı sağlar; ahlaki duruş ile donuk kimlik arasındaki farkı açığa çıkarır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitap eleştirilerinin yapıldığı Bakara, Âl-i İmrân, Mâide surelerindeki diyaloglarda ve A'râf 156'daki Hz. Mûsâ'nın münacatında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî aidiyetin doğuştan kazanılan ebedî bir ayrıcalık olduğu iddiasını çürütür; kurtuluşun kabile bağıyla değil, kökün asıl manası olan hakka sükûnet ve teslimiyetle yönelişle mümkün olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlının telaşsız, yumuşak ve mutedil adımlarla hareket etmesi; çalkantı ve öfkenin dökülüp yerini sükûnet ve dinginliğe bırakması.
- Soyut anlam: İsyan, günah veya sapma halinden sıyrılarak tevazu, rıfk ve nedametle hakikatin merkezine doğru sakin bir yöneliş gerçekleştirmek; bu yönelişin toplumsal bir aidiyete dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: Dinamik bir ahlaki rücunun (tövbe) zaman içerisinde kurumsallaşarak sınırları belirli bir aidiyet kümesine ve kimlik kalıbına evrilme mekanizması.
- LaTeX modeli: $$S(t) = S_0 e^{-\gamma t} \cos(\omega t) \implies \lim_{t \to \infty} S(t) = S^*$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$, sistemin hakikat ekseninden sapma ve çalkantı miktarını temsil eder. $S_0$ başlangıçtaki savrulma genliğidir. $e^{-\gamma t}$ terimindeki $\gamma$ sönümleme katsayısı, kökün çekirdeğinde yer alan rıfk, sükûnet ve ağırbaşlılığı simgeler. Salınım ($\cos(\omega t)$), kökteki mutedil yöneliş ve teenni ile yatışarak zaman sonsuza giderken sistemi dingin bir kararlı denge noktası olan $S^*$ (tövbe ve sükûn hali) seviyesine ulaştırır.

## Geçtiği ayetler (29 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:62.md) — هَادُوا

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.

### [Bakara 2:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:111.md) — هُودًا

وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Ve dediler ki: Yahudi ve Hristiyan olanlardan başkası cennete girmeyecek. Bu onların kuruntusudur. De ki: Eğer sadıklar dan iseniz delilinizi getirin.

### [Bakara 2:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:113.md) — الْيَهُودُ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Yahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.

### [Bakara 2:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:120.md) — الْيَهُودُ

وَلَنْ تَرْضَى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Meal (IK): Sen, dinlerine uymadıkça Yahudiler de, Hristiyanlar da, senden asla hoşnud olmazlar. Allah’ın hidayeti asıl hidayetin ta kendisidir, de. Şayet sana gelen ilimden sonra, onların heveslerine uyacak olursan; and olsun ki senin için Allah tarafından ne bir yar bulunur, ne de bir yardımcı.

### [Bakara 2:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:135.md) — هُودًا

وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Yahudi veya Hristiyan olun ki hidayete eresiniz, dediler. De ki: Hayır, biz Hanif olan İbrahim’in dinine uyarız. O, müşriklerden değildi.

### [Bakara 2:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/2:140.md) — هُودًا

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.

### [Ali İmran 3:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/3:67.md) — يَهُودِيًّا

مَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا وَلَكِنْ كَانَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): İbrahim; ne Yahudi, ne de Hristiyan idi. Fakat o, Allah’ı bir tanıyan, gerçek bir müslüman idi. Ve müşriklerden değildi.

### [Nisa 4:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/4:46.md) — هَادُوا

مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّينِ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَقْوَمَ وَلَكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Yahudilerden öyleleri var ki; kelimeleri yerlerinden değiştirir ve dillerini eğip bükerek ve dine tan ederek; işittik ve karşı geldik, duy, duymaz olası ve bizi güt (raina) derler. Eğer işittik ve itaat ettik, dinle ve bizi gözet demiş olsalardı, onlar için daha iyi olurdu. İşte Allah, inkarları yüzünden onlara la’net etmiştir. Onların ancak pek azı iman eder.

### [Nisa 4:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/4:160.md) — هَادُوا

فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيرًا

Meal (IK): Yahudi olanların zulümleri ve bir çok kimseleri Allah yolundan çevirmelerinden dolayı; kendilerine, helal kılınmış şeyleri yasakladık.

### [Maide 5:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/5:18.md) — الْيَهُودُ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Yahudiler ve hristiyanlar dediler ki: Biz; Allah’ın oğulları ve sevgilileriyiz. De ki: Öyleyse günahınızdan dolayı size neden azab ediyor? Hayır, siz O’nun yarattığı insanlarsınız. Dilediğini bağışlar, dilediğine azab eder. Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin mülkü Allah’ındır. Dönüş de O’nadır.

### [Maide 5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/5:41.md) — هَادُوا

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/5:44.md) — هَادُوا

إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Doğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.

### [Maide 5:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/5:51.md) — الْيَهُودَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler, yahudi ve hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar. Sizden her kim ki, onları dost edinirse; o da, onlardandır. Şüphesiz ki Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Maide 5:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/5:64.md) — الْيَهُودُ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Yahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.

### [Maide 5:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/5:69.md) — هَادُوا

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Doğrusu; iman edenler, yahudi olanlar, sabiiler ve hristiyanlardan Allah’a ve ahiret gününe inananlara, salih amel işleyenlere; hiç korku yoktur. Ve onlar, üzülecek de değildir.

### [Maide 5:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/5:82.md) — الْيَهُودَ

لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, insanlardan, iman edenlere en şiddetli düşman olarak, yahudileri ve Allah’a şirk koşanları bulacaksın. Andolsun ki, onlardan iman edenlere sevgide en yakını da; Biz hristiyanlarız, diyenleri bulacaksın. Bunun sebebi: Onların içinde keşişler ve rahibler bulunmasından ve onların gerçekten büyüklük taslamamalarındandır.

### [En'am 6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/6:146.md) — هَادُوا

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Yahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

### [Araf 7:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/7:65.md) — هُودًا

وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Ad’a da kardeşleri Hüd’u gönderdik. De ki: Ey kavmim Allah’a ibadet edin. Sizin için O’ndan başka ilah yoktur. Hala sakınmaz mısınız?

### [Araf 7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/7:156.md) — هُدْنَا

وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ve bize; hem bu dünyada bir iyilik yaz, hem de ahirette. Biz sana döndük.

### [Tevbe 9:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/9:30.md) — الْيَهُودُ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Yahudiler dediler ki: Uzeyr Allah’ın oğludur. Hristiyanlar da dediler ki: Mesih Allah’ın oğludur. Bu, onların ağızlarında dolaşan sözlerdir ki, daha önce küfretmiş olanların sözüne benzetiyorlar. Allah onları yok etsin, nasıl da uyduruyorlar.

### [Hud 11:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/11:50.md) — هُودًا

وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ

Meal (IK): Ad’a kardeşleri Hud’u gönderdik. O dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, O’ndan başka ilahınız yoktur, yoksa sadece yalan uyduran kimseler olursunuz.

### [Hud 11:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/11:53.md) — يَاهُودُ

قَالُوا يَاهُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Hud; sen bize apaçık bir burhanla gelmedin, senin sözünden dolayı ilahlarımızı terkedemeyiz ve sana inanmayız.

### [Hud 11:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/11:58.md) — هُودًا

وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَنَجَّيْنَاهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ

Meal (IK): Emrimiz gelince; Hud’u ve beraberindeki mü’minleri tarafımızdan bir rahmetle kurtardık. Onları katı bir azabtan kurtardık.

### [Hud 11:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/11:60.md) — هُودٍ

وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا إِنَّ عَادًا كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلَا بُعْدًا لِعَادٍ قَوْمِ هُودٍ

Meal (IK): Bu dünyada da, kıyamet gününde de la’nete uğradılar. Bilin ki: Ad, Rabblarını inkar ettiler. Ve yine bilin ki; Hud’un kavmi Ad, Allah’ın rahmetinden uzaklaştı.

### [Hud 11:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/11:89.md) — هُودٍ

وَيَاقَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ

Meal (IK): Ey kavmim; bana karşı gelmeniz; Nuh kavminin, Hud kavminin, Salih kavminin başına gelen felaketin benzerini, sakın başınıza getirmesin. Lut kavmi de sizden pek uzak değildir.

### [Nahl 16:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/16:118.md) — هَادُوا

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا مَا قَصَصْنَا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Sana anlattıklarımızı daha evvel Yahudi olanlara da haram kılmıştık. Biz onlara zulmetmemiştik, fakat onlar kendilerine zulmetmişlerdi.

### [Hac 22:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/22:17.md) — هَادُوا

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; iman edenler, yahudiler, sabiiler, hıristiyanlar, mecusiler ve puta tapanlar arasında kıyamet günü kesin hükmünü verecektir. Doğrusu Allah; her şeye şahiddir.

### [Şuara 26:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/26:124.md) — هُودٌ

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani onlara kardeşleri Hud demişti ki: Siz, sakınmaz mısınız?

### [Cuma 62:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/ayet/62:6.md) — هَادُوا

قُلْ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): De ki: Ey yahudiler; bütün insanları bir yana bırakarak yalnız kendinizin mi Allah’ın dostları olduğunu iddia ediyorsunuz? Öyleyse bunda samimi iseniz ölümü temenni edin.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Hidayet”in değişik söylenişidir. “Hidayet” de “hediye”den gelir. Hediye önden gönderilen armağandır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والدال و ا ي ء معهما
ه و د، د ه و، وه د،ه د ي،ه ي د، د ه ي، د ه د ي، ه د أ مستعملات هود: الهَوْد: التَّوْبة. قال الله جلّ وعزّ: "إنّا هُدْنا إليك" أي: تُبْنا إليك.
والهُودُ: اليهود، هادوا يَهودون هَوْداً. وسُمّيت اليهود اشتقاقاً من هادوا، أي: تابوا، ويُقال: نسبوا إلى يهوذا وهو أكبرُ ولد يعقوبَ، وحُوّلت الذّال إلى الدّال حين عُرِّبت. والتّهويد: شبه الدَّبيب في المَشْي، والسُّكون في الكلام، والهَوادةُ: البقية من القوم يُرجى بها صلاحهم. قال:
فمن كان يرجو في تميم هوادةً		فليس لحرم في تميم أواصر
دهو دهي: الدَّهْوُ والدَّهْيُ، لغتان في الدَّهاء، يقال: دَهَوْته ودَهَيْتُه دَهَوْاً ودَهْياً فهو مَدْهُوٌّ ومَدْهِيٌّ.
ودَهُوتُهُ ودَهَيْتُه: نسبتُه إلى الدّهاء. ورجلٌ داهيةٌ: مُنْكَرٌ بصيرٌ بالأمور.
وَتَدَهَّى فلانٌ: فَعَل فِعْلَ الدُّهاة. وكلّما أصابك مُنْكَر من وَجْه المَأْمَن، أو خُتَلتَ عن أمرٍ فقد دُهِيتَ.
والدَّهْياءُ: الدّاهيةُ من شَدائدِ الدَّهْر، قال:
وأخو محافظةٍ إذا نزلتْ به		دَهْياءُ داهيةٌ مـن الأَزْلِ
وهد: الوَهْدُ: المكانُ المنخفض، كأنّه حُفْرة. تقول: أرضٌ وَهْدة، ومكانٌ وَهْدٌ ويكون الوَهْدُ اسماً للحُفرة، قال خلف بن خليفة: يصف الحائك:
تعاوره قذفها بالـيمـين		حثيثاً ورجلاك في وهدهِ
هدي: الهَدِيَّةُ: ما أهديت إلى ذي مودّة من برٍّ ويجمع: هدايا، ولغة أهل المدينة: هداوَي، بالواو.
والِإهداء: أن تُهديَ إلى إنسانٍ مديحاً أو هجاء شعراً.
والهَدِيُّ والهَدْيُ، يُثَقَّل ويُخَفَّف: ما أهديت إلى مكة. وكلّ شيء تُهديه من مالٍ أو مَتاعٍ فهو هَدْيٌّ، قال:
فإن تكن النّساء مُخَبَّـاتٍ		فَحُقَّ لكل مُحْصَنةٍ هِداءُ
والهَدِيُّ والهَدْيُ، يُثَقُّل ويُخَفَّف: ما أهديت إلى مكة. وكل تُهديه من مالٍ أو مَتاعٍ فهو هَدِيٌّ، قال:
حلفتُ بربِّ مكّةَ والمُصَلَّى		وأعناقِ الهَدِيّ مُقَـلَّـداتِ
والهِداءُ: الرّجلُ البليدُ الضَّعيفُ.
والتَّهادِي: مَشْيٌ في تَمايُلٍ يميناً وشِمالاً كمَشْيِ النِّساءِ، والإِبلِ الثِّقال والهَدْيُ: السُّكونُ، قال الأخطل:
حتّى تناهَيْنَ عنهُ سامياً حَـرِجـاً		وما هَدَى هدي مهزوم، وما نكلا
يقول: لم يُسْرِعْ إسراعَ المُنْهزم، ولكن على سكونٍ وهديٍ حسنٍ والهُدَى: نقيضُ الضَّلالة. هُدِيَ فإهْتَدَى.
والهادي من كلِّ شيءٍ: أَوَّلُهُ. أقبلتْ هَوادي الخَيْل، أي: بَدَتْ أعناقُها. وقد هَدَتْ تَهْدي، لأنّها أوَّلُ الشَّيءِ من أجسادِها، وقد تكون الهَوادي أوّل رعيل يَطْلُع منها، لأنّها المُتَقَدِّمة.
وسُمِّيت العصا هادياً، لأنّ الرجل يُمْسِكُها فهي تَهديه، تتقدّمه.
والدَّليلُ يُسَمَّى هادياً، لتقدُّمهِ القومَ بهدايته. والهادي: العُنُق والرّأسُ. قال:
طوال الهوادي مشرفات المناكب
والهادي والهاديةُ: كلّ ثور أو بقرة تهدي العانة، أي: تتقدّم، يعني: تَهدي الصِّوار.
وغُرّةُ كلِّ شجرةٍ: هاديتها، حتى النَّصْلُ: هادي الرّيش.
ولُغَةُ أهلِ الغَوْر، هَدَيْتُ لك، أي: بَيَّنْتُ لك، وبها نزلت: "أفلم يَهْدِ لهم".
هيد:
الهَيْدُ: الحركة. هِدْتُه أَهِيدُهُ هيداً، كأنّك تُحرّكه ثم تُصْلِحُه. وهِدْته أَهِيدُهُ هَيْداً وهاداً إذا زجرتَه عن شيءٍ وصرفتَهُ عنه، قال:
حتىّ استقامَت لهُ الآفاقُ طائعةً		فما يُقالُ لـه هَـيْدٌ ولا هـادُ
أي: لا يُمْنَعُ من شيء. وهادَهُ هَيْدٌ، أي: كربه أمرٌ، قال.
ألِمّا عليها وانْعَتانَيَ وانْظُرا		اتُنصبها ذِكْرَيَّ أم لا تَهِيدُها
والهِيدُ في الحُداء، قال الكميت:
مُعاتبةً لَهُن حَلا وحَوْباً		وجُلُّ غِنائِهِنَّ هَيا وهِيدِ
لَأَّن الحادي إذا أراد الحُداء قال: هِيدِ هِيدِ، ثم زَجَل بصوته.
دهدي: تقول: تَدَهْدَي الحجرُ وغيرُه تَدَهْدِياً، أي: تَدَحْرج، ودَهْدَيْتُه دَهْداةً، ودِهْداءً إذا دحرجته. والدُّهْدِيَّةُ: الخَراء المَسْتَدير الذي يُدَهُدِيهِ الجُعَلُ.
هدأ: هَدَأ يَهْدَأُ هُدُوءاً، أي: سَكَنَ من صَوْتٍ أو حَرَكةٍ. وهدأ فلان بالمكان أي: أقام به، وأتانا بعد هدوءٍ من اللَّيْل، أي حين سكن النّاس.
ولا أهدأَهُمُ الله، أي: لا أَسْكَنَ عنَاءَهم ونَصَبَهُمْ.
ورجل هادىء: وديعٌ ساكن، ذو هَدءٍ وسكون والهَدَأُ: مصدرُ الأَهْدأ، رجلٌ أَهْدَأٌ، وامرأةٌ هَدْاء، أي: مُنْخفِض المَنْكِب مُستويه، أو يكون مائلاً نحو الصَّدر، غير مُنْتَصب، ويُقالُ: مَنْكِبٌ أَهْدَأ أي: دَرِمَ أعلاهُ واسْترخَى حَبْلُه .

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الدال** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ه و د**، **د ه و**، **وه د**،**ه د ي**،**ه ي د**، **د ه ي**، **د ه د ي**، **ه د أ** kullanımdadır. **هود**: **الهَوْد**: tevbe. Allah جلّ وعزّ dedi: "إنّا **هُدْنا** إليك" yani: sana tevbe ettik.

**الهُودُ**: Yahudiler; **هادوا** **يَهودون** **هَوْداً**. Yahudiler, **هادوا**’dan iştikak olarak adlandırıldı; yani: tevbe ettiler. Ve denilir: **يهوذا**’ya nisbet edildiler; o, Yakub’un en büyük oğludur; ve Arapçalaştırılınca **الذّال** **الدّال**’a çevrildi. Ve **التّهويد**: yürüyüşte sürünmeye benzerlik ve sözde sükûn. Ve **الهَوادةُ**: kavimden, kendileriyle ıslahları umulan bakiye. Dedi ki:
فمن كان يرجو في تميم **هوادةً**		فليس لحرم في تميم أواصر

**دهو دهي**: **الدَّهْوُ** ve **الدَّهْيُ**, **الدَّهاء**’da iki lugattır; denilir: **دَهَوْته** ve **دَهَيْتُه** **دَهَوْاً** ve **دَهْياً**; o hâlde o **مَدْهُوٌّ** ve **مَدْهِيٌّ**’dir.

Ve **دَهُوتُهُ** ve **دَهَيْتُه**: onu **الدّهاء**’a nisbet ettim. Ve bir adam **داهيةٌ**: inkârcı, işlere basiretli.

Ve **تَدَهَّى** falan: **الدُّهاة**’nin fiilini yaptı. Ve her ne zaman sana emniyet yönünden bir münker isabet etse, yahut bir işten aldatılsan, muhakkak **دُهِيتَ**.

Ve **الدَّهْياءُ**: dehrin şiddetlerinden olan **الدّاهيةُ**; dedi ki:
وأخو محافظةٍ إذا نزلتْ به		**دَهْياءُ** **داهيةٌ** مـن الأَزْلِ

**وهد**: **الوَهْدُ**: alçak yer; sanki bir çukur. Dersin: **أرضٌ وَهْدة** ve **مكانٌ وَهْدٌ**; ve **الوَهْدُ** çukurun adı olur. خلف بن خليفة dedi: dokumacıyı vasfeder:
تعاوره قذفها بالـيمـين		حثيثاً ورجلاك في **وهدهِ**

**هدي**: **الهَدِيَّةُ**: bir dostluk sahibine iyilikten hediye ettiğin şey; çoğulu: **هدايا**. Medine ehlinin lugatı: **هداوَي**; **الواو** ile.

Ve **الإِهداء**: bir insana medih yahut hiciv şiiri hediye etmendir.

Ve **الهَدِيُّ** ve **الهَدْيُ**, ağırlaştırılır ve hafifletilir: Mekke’ye hediye ettiğin şey. Ve maldan yahut eşyadan her neyi hediye edersen o **هَدْيٌّ**’dir; dedi ki:
فإن تكن النّساء مُخَبَّـاتٍ		فَحُقَّ لكل مُحْصَنةٍ **هِداءُ**

Ve **الهَدِيُّ** ve **الهَدْيُ**, ağırlaştırılır ve hafifletilir: Mekke’ye hediye ettiğin şey. Ve maldan yahut eşyadan her neyi hediye edersen o **هَدِيٌّ**’dir; dedi ki:
حلفتُ بربِّ مكّةَ والمُصَلَّى		وأعناقِ **الهَدِيّ** مُقَـلَّـداتِ

Ve **الهِداءُ**: ahmak, zayıf adam.

Ve **التَّهادِي**: sağa ve sola meyil içinde yürüyüştür; kadınların yürüyüşü gibi ve ağır develer (gibi). Ve **الهَدْيُ**: sükûndur. الأخطل dedi:
حتّى تناهَيْنَ عنهُ سامياً حَـرِجـاً		وما **هَدَى** **هدي** مهزوم، وما نكلا
Der ki: yenilmişin süratiyle süratlenmedi; fakat bir sükûn ve güzel bir **هدي** üzere. Ve **الهُدَى**: **الضَّلالة**’nin zıddıdır. **هُدِيَ**; böylece **إهْتَدَى**.

Ve her şeyden **الهادي**: onun evvelidir. **هَوادي الخَيْل** geldi; yani boyunları göründü. Ve **هَدَتْ** **تَهْدي**; çünkü o, bedenlerinden şeyin evvelidir. Ve **الهَوادي** ondan çıkan ilk bölük de olabilir; çünkü o, öne geçenlerdir.

Ve asa **هادياً** diye adlandırıldı; çünkü adam onu tutar; o da onu **تَهديه**; onun önüne geçer.

Ve **الدَّليلُ** **هادياً** diye adlandırılır; kavmin önüne, onları hidayetiyle geçmesinden dolayı. Ve **الهادي**: boyun ve baştır. Dedi ki:
طوال **الهوادي** مشرفات المناكب

Ve **الهادي** ve **الهاديةُ**: her öküz yahut inek ki sürüyü hidayet eder; yani öne geçer; yani **الصِّوار**’ı hidayet eder.

Ve her ağacın tepesi: onun **هاديتها**’sıdır; hatta **النَّصْلُ**: tüyün **هادي**’sidir.

Ve **الغَوْر** ehlinin lugatı: **هَدَيْتُ** لك; yani: sana beyan ettim. Ve onunla indi: "أفلم **يَهْدِ** لهم".

**هيد**:
**الهَيْدُ**: harekettir. **هِدْتُه** **أَهِيدُهُ** **هيداً**; sanki onu hareket ettiriyorsun, sonra onu düzeltiyorsun. Ve **هِدْته** **أَهِيدُهُ** **هَيْداً** ve **هاداً**: onu bir şeyden azarladığında ve ondan çevirdiğinde. Dedi ki:
حتىّ استقامَت لهُ الآفاقُ طائعةً		فما يُقالُ لـه **هَـيْدٌ** ولا **هـادُ**
Yani: hiçbir şeyden men edilmez. Ve **هادَهُ هَيْدٌ**: yani bir iş onu kedere soktu. Dedi:
ألِمّا عليها وانْعَتانَيَ وانْظُرا		اتُنصبها ذِكْرَيَّ أم لا **تَهِيدُها**

Ve **الهِيدُ** **الحُداء**’dadır. الكميت dedi:
مُعاتبةً لَهُن حَلا وحَوْباً		وجُلُّ غِنائِهِنَّ **هَيا** و**هِيدِ**
Çünkü **الحادي** **الحُداء**’yı istediğinde der: **هِيدِ هِيدِ**; sonra sesiyle terennüm etti.

**دهدي**: dersin: taş ve başkası **تَدَهْدَي** **تَدَهْدِياً**; yani: yuvarlandı. Ve onu yuvarladığında: **دَهْدَيْتُه** **دَهْداةً** ve **دِهْداءً**. Ve **الدُّهْدِيَّةُ**: **الجُعَلُ**’ın yuvarladığı yuvarlak dışkıdır.

**هدأ**: **هَدَأ** **يَهْدَأُ** **هُدُوءاً**; yani: sesten yahut hareketten sakinleşti. Ve falan yerde **هدأ**; yani orada ikamet etti. Ve bize geceden bir **هدوءٍ**’dan sonra geldi; yani insanlar sakinleştiği vakit.

Ve Allah onları **أهدأَهُمُ** etmesin; yani: onların yorgunluğunu ve zahmetini sakinleştirmesin.

Ve bir adam **هادىء**: yumuşak huylu, sakin; **هَدءٍ** ve sükûn sahibi. Ve **الهَدَأُ**: **الأَهْدأ**’nın masdarıdır. Bir adam **أَهْدَأٌ** ve bir kadın **هَدْاء**; yani: omzu alçak, düz; yahut göğse doğru meyilli, dik olmayan. Ve denilir: **مَنْكِبٌ أَهْدَأ**; yani: üstü şişti ve ipi gevşedi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

هادَ يَهودُ هَوْداً: تابَ ورجع إلى الحقّ، فهو هائدٌ وقومٌ هودٌ. قال أبو عبيدة: التهَوُّدُ: التوبة والعمل الصالح. ويقال أيضاً: هادَ وتَهَوَّدَ، إذا صار يهوديًّا. والهودُ: اليهودُ. وأرادوا باليهود اليهودِيِّينَ، ولكنهم حذفوا ياء الإضافة كما قالوا زنْجِيٌّ وزِنْجٌ. والتهويدُ: المشي الرُوَيْدُ، مثل الدبيبِ. وأصله من الهوادَةِ. وفي الحديث: "أسرِعوا المشيَ في الجنازةِ ولا تُهَوِّدوا كما تُهَوِّدُ اليهودُ والنصارى". وكذلك التهويدُ في المنطِق، هو الساكنُ. يقال: غِناءٌ مُهَوَّدٌ. والتهويدُ أيضاً: النومُ. وتهويدُ الشرابِ: إسكارُهُ. والتهويدُ: أن يصيَّرَ الإنسان يهودِيًّا. وفي الحديث: "فأبَواهُ يُهَوِّدانِه". والهَوادةُ: الصلحُ والميلُ. والمُهاوَدَةُ: المصالحةُ والممايلةُ. والهَوَدَةُ، بالتحريك: السَنامُ، والجمع هَوَدٌ. وقال الشاعر:
كومٌ عليها هَوَدٌ أنْضادُ
وتسكّن الواو فيقال هَوْدَةٌ.

##### Türkçe

هادَ يَهودُ هَوْداً: tevbe etti ve hakka döndü; o hâlde o, **هائدٌ**’dir ve bir kavim de **هودٌ**’dur. Ebû Ubeyde dedi: **التهَوُّدُ**: tevbe ve salih amel. Yine denir ki: **هادَ** ve **تَهَوَّدَ**, yahudi oldu(ğu zaman). Ve **الهودُ**: **اليهودُ**. Ve **باليهود** ile **اليهودِيِّينَ**’i kastettiler; fakat izâfet **ياء**’sını hazfettiler; nitekim **زنْجِيٌّ** ve **زِنْجٌ** dedikleri gibi. Ve **التهويدُ**: yavaş yürüyüş; **الدبيبِ** gibi. Ve aslı **الهوادَةِ**’dendir. Ve hadiste: “Cenazede yürüyüşü hızlandırın ve yahudiler ve hristiyanlar yavaşlattığı gibi yavaşlatmayın.” Ve كذلك **التهويدُ** mantıkta, o sâkin olandır. Denir ki: **غِناءٌ مُهَوَّدٌ**. Ve **التهويدُ** ayrıca: uyku. Ve **تهويدُ الشرابِ**: onu sarhoş edici kılmak. Ve **التهويدُ**: insanın yahudi kılınmasıdır. Ve hadiste: “Bunun üzerine anne-babası onu yahudileştirir.” Ve **الهَوادةُ**: sulh ve meyil. Ve **المُهاوَدَةُ**: barışma ve yaltaklanma. Ve **الهَوَدَةُ** (harekeli olarak): hörgüç; çoğulu **هَوَدٌ**. Şair dedi ki:
كومٌ عليها هَوَدٌ أنْضادُ
Ve **الواو** sükûnlu kılınır; böylece **هَوْدَةٌ** denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والواو وما يثلثهما)
(هوي) الهاء والواو والياء: أصلٌ صحيح يدلُّ على خُلُوٍّ وسقوط. أصله الهواء بين الأرض والسماء، سمِّي لخلوِّه. قالوا: وكلُّ خالٍ هواء. قال الله تعالى: ﴿وأفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ﴾ [إبراهيم 43]، أي خاليةٌ لا تَعِي شيئاً، ثمَّ قال زُهير:
كأنَّ الرَّحْلَ منها فوقَ صَعلٍ *** من الظِّلْمان جؤجؤهُ هواءُ([1])
ويقال هَوَى الشّيءُ يَهوِي: سقط. وهاويةُ([2]): جهنم؛ لأنَّ الكافِر يَهوِي فيها. والهاوية: كلُّ مَهْواة. والهُوَّة: الوَهدة العميقة. وأهْوَى إليه بيده ليأخذه، كأنّه رمَى إليه بيده إذا أرسلها. وتهَاوَى القَوْمُ في المَهْواة: سقط بعضهم في إثْر بعض. ويقولون: الهَوِيُّ ذَهابٌ في انحدار، والهُوِيّ في الارتفاع. قال زُهير في الهَوِيّ:
يَشُقُّ بها الأماعِزَ فهي تَهوِي *** هَوِيّ الدَّلْوِ أسلَمَها الرِّشاءُ([3])
وقال الهذَليّ في الهُوِيّ:
وإذا رميتَ به الفِجاجَ رأيتَه *** يَهوِي مَخارِمَها هُوِيَّ الأجدلِ([4])
وهَوَت الطّعنةُ: فَتَحَتْ فاها تَهوِي، وهو من الهواء: الخالي. وهَوَتْ أمُّهُ: شَتْمٌ، أي سقَطَتْ وهَلَكَتْ. وَ﴿أُمُّهُ هَاوِيةٌ﴾[القارعة 9] كما يقال: ثاكلة. والمَهْوَى: بُعدُ ما بين الشَّيئينِ المنتصِبَين، حتى يقالُ ذلك لبُعْد ما بين المَنْكِبَين.
وأمَّا *الهوى: هَوى النَّفسِ، فمن المَعنيين جميعاً، لأنه خالٍ من كلِّ خير، ويَهوِي بصاحِبِه فيما لا ينبغي. قال الله تعالى في وصف نبيّه عليه الصلاة والسلام: ﴿وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى﴾[النجم 3]، يقال منه هَوِيتُ([5]) أهْوَى هَوىً. وأمَّا المُهاواة فذكر أبو عمرٍو أنها الملاجَّة. وقال أبو عبيد: شدّة السَّير. وأنشد:
فلم تستطع مَيٌّ مَهاوَاتنا السُّرَى *** ولا ليلَ عِيسٍ في البُرِينَ خواضِعِ([6])
والذي قاله فصيح: أمَّا المُلاجَّة فلأنَّ كلَّ واحدٍ منها يحبُّ هَوَى صاحِبه. وأمَّا السَّير فلِمَا في ذلك من التَّرامِي بالأبدان عند السَّير.
(هوب) الهاء والواو والباء: ليس بأصلٍ جيّد، لكنهم يقولون: الهَوْب: المُخَلِّط. وحكى ابن دريد في طرائفه([7]) أصابني هَوْب النار: وهَجها([8]).
(هوت) الهاء والواو والتاء: قريبٌ من الذي قبلَه. يقولون: الهَوْتة([9]): الطَّريقُ إلى الماء. وصَبَّ الله عليه الهَوْتَةَ والمَوْتة، شتمٌ، قاله الخليل.
(هوج) الهاء والواو والجيم: كلمةٌ تدلُّ على تسرُّعٍ وتعسُّف. يقولون: الأهوج: الرَّجلُ المتسرِّع. والهوجاء: النَّاقة السريعة، كأنَّ بها هَوَجا. والهوجاء: الرِّيح التي تقلَع البُيوت. وقال أبو بكر([10]): وقد تَهُبُّ في وجهٍ واحد هبوباً متدارِكا. ويقولون: الهاجَةُ: الضِّفدِعة.
(هود) الهاء والواو والدال: أصلٌ يدلُّ على إرْوادٍ وسُكون. يقولون: [التَّهويد([11])]: المَشْيُ([12]) الرُّوَيْد. ويقولون: هَوَّدَ، إذا نامَ. وهَوَّد الشَّرابُ نَفْسَ  الشاربِ، إذا خَثَرت له نَفْسُه. والهَوَادَة: الحالُ تُرجَى معها السَّلامةُ بين القوم. والمُهَاودة: المُوادَعَة([13]). فأمَّا اليَهود فمِن هاد يَهُودُ، إذا تاب هَوْدَاً. وسُمُّوا به لأنَّهم تابُوا عن عبادة العجل. وفي القرآن: ﴿إنَّا هُدْنا إلَيْكَ﴾[ الأعراف 156]، وفي التَّوبةِ هوادةُ حالٍ وسلامةٌ.
(هوذ) الهاء والواو والذال: كلمةٌ واحدة، هي هَوْذَةُ: القَطاةُ، وبها سمِّي الرجل هَوْذَة.
(هور) الهاء والواو والراء: أصلٌ يدلُّ على تساقُطِ شيء. منه تَهَوَّرَ البِناء: انهَدَم. وتهوّر اللّيلُ: انكسَرَ ظلامُه، كأنَّه تهدَّم ومرَّ. وتهوَّرَ الشِّتاء: ذهبَ أشدُّهُ. ويقولون للقطيع من الغَنم: هَوْرٌ؛ وهو صحِيحٌ لأنَّه مِن كثرته يتساقط بعضُه على بعض.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: هُرْتُ فلاناً بكذا أهُورهُ: أزْنَنْتُه به. قال:
* رأى أنَّني لا بالكثير أهُوره([14]) *
(هوس) الهاء والواو والسين: كلمةٌ تدلُّ على طَوَفَانٍ ومَجيءٍ وذَهاب في مثلِ الحَيرة. فالهَوْس: الطَّوَفَانُ؛ وكلُّ طلبٍ في جُرأة هَوْس. ويقال أسَدٌ هَوَّاس. وباتَت [الإبلُ([15])] اللَّيلَ تَهُوس: تَسرِي.
ومن المحمول على هذا الهَوْس: شِدّة الأكل. يقال: أكُولٌ([16]) هَوَّاس.
ومن الباب ناقَةٌ هَوِسَةٌ: ضعيفة، وهي إذا كانت كذا حارت. ومنه قولهم به هَوَسٌ.
(هوش) الهاء والواو والشين: أُصَيلٌ يدلُّ على اختلاطٍ وشِبهه. منه هَوَّشُوا: اختَلَطوا. وهَاشت الخيلُ في الغارة. والمَهَاوش في الحديث([17]) من هذا. ويقال: هَوَّشَت الرِّيحُ بالتُّراب: جاءت به ألواناً. ومنه الهَوش: العدد الكثير. وتَهَوَّشَ القوم على فُلانٍ: تَغَاوَوْا عليه.
وشذَّ عنه الهَوَش، يقال إنَّه صِغَر البَطْن. قال:
* قد هَوِشَتْ بطونُها واحقَوقَفَتْ([18]) *
وهم مُتَهاوِشُون، أي مختلِطُون.
(هوع) الهاء والواو والعين: كلمتان: الهَوْع: سُوء الحِرص. يقال رجلٌ هَاعٌ.
والكلمة الأخرى: الهُوَاع: القَيء. يقال: هَاعَ يَهُوع وتَهَوَّع. قال الخليل: لأُهَوِّعَنَّه ما أكَل، أي لأستخرِجنَّ من حَلْقِه ما أكَلَ.
(هوف) الهاء والواو والفاء: كلمةٌ واحدة تدلّ على خِفّة. يقال الهُوفُ([19]): الرِّيح تأتي من قِبَلِ اليمن. قالت *أمُّ تأبَّطَ شراً تؤبِّنُه: "ما هو بِهُلفوف، تلفُّه  هُوف" وبذلك يشبَّه الأحمق، فيقال له هُوف. قال أبو بكر([20]): ورجلٌ هُوفٌ، إذا كان خاوياً لا خَيرَ عنده.
(هوك) الهاء والواو والكاف: كلمةٌ تدلُّ على حُمقٍ ووقوع في الشيء على غير بصيرة. فالهَوَك: الحُمْق. وتهوَّكَ الرجلُ: وقع في الشَّيء. وفي الحديث: "أمُتَهوِّكُون أنتم كما تهوَّكَت اليهودُ والنَّصارى([21])".
(هول) الهاء والواو واللام: كلمتانِ تدلُّ إحداهما على مخافةٍ، والأخرى على تحسينٍ وزِينة.
فالأولى: الهَوْل، وهي المخافة. وهالَنِي الشَّيءُ يهُولُني. ومكانٌ مَهالٌ: ذو هَوْل. قال الهذلي([22]):
أجاز إليْنا على بُعده *** مهاوِيَ خَرق مَهَابٍ مَهَالِ
والتَّهاويل: ما هالَكَ من شيء. وهَوَّلُوا على الرّجل: حَلَّفوه عند نارٍ يهوِّلون بها عليه. قال أوس:
* كما صَدَّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ([23]) *
والأخرى قولهم لزِينة الوَشْيِ: تَهَاويل. ويقال هَوَّلَتِ المرأةُ: تزيَّنت بحَلْيها.
(هوم) الهاء والواو والميم كلمة. يقولون: هَوَّمَ الرَّجُل، إذا هزَّ رأسَه من النُّعاس. وقد هَوَّمْنا. قال:
* ما تَطعم العينُ نوماً غيرَ تَهويمِ([24]) *
(هون) الهاء والواو والنون أُصَيلٌ يدلُّ على سكون أو سكينة([25]) أو ذلّ. من ذلك الهَوْن: السَّكينة والوَقار. قال الله سبحانه:﴿يَمْشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْناً﴾[الفرقان 63]. والهُون: الهَوان. قال عزّ وجلّ: ﴿أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ﴾[النحل 59]. والهَاوُون لِلذي يُدقُّ به عربيٌّ صحيح، كأنّه فاعول من الهَوْن.
(هوه) الهاء والواو والهاء. يقولون: الهَوْهَاء([26]): الأحمق. ويقولون: الهواهِي: الباطل. قال ابنُ أحمر:
في كل يوم يَدْعُوانِ أطِبَّةً *** إليَّ وما يُجْدُونَ إلاّ الهَواهِيا([27])
قال الخليل: وبئرٌ هوهاءُ، على زنة حمراءَ: كثيرةُ الماء.
---------------------__
([1]) ديوان زهير 63 واللسان (هوا).
([2]) هي اسم من أسماء جهنم، علم لها؛ ويقال لها "الهاوية" أيضاً.
([3]) ديوان زهير 67 واللسان (هوا).
([4]) لأبي كبير الهذلي في ديوان الهذليين (2: 94) والحماسة (1: 21).
([5]) في الأصل: "هويت منه".
([6]) لذي الرمة في اللسان (هوا) والمخصص (7: 106). وهو بهذه الرواية ليس في ديوانه. وفي اللسان أيضاً عن التهذيب: "في البرين سوام"، وهي رواية الديوان 602.
([7]) الجمهرة (1: 332).
([8]) في الأصل: "وهيجها"، صوابه في المجمل والجمهرة. ونص الجمهرة: "والهوب: اشتعال النار ووهجها، لغة يمانية".
([9]) ويقال بفتح الهاء وضمها، كما في اللسان.
([10]) الجمهرة (3: 119).
([11]) التكملة من اللسان.
([12]) في الأصل: "والشيء"، صوابه في اللسان.
([13]) في المجمل: "المواعدة"، تحريف.
([14]) لأبي مالك بن نويرة يصف فرسه، كما في اللسان (هور). وعجزه:
* ولا هو عني في المواساة ظاهر *
([15]) التكملة في المجمل.
([16]) في الأصل: "أكل"، تحريف. وفي المجمل: "والهواس: الأكول".
([17]) هو حديث: "من اكتسب مالاً من مهاوش أذهبه الله في نهابر".
([18]) أنشده في اللسان (هوش).
([19]) استظهر في اللسان أن يكون من مادة (هيف).
([20]) الجمهرة (3: 162).
([21]) هو حديث عمر بن الخطاب قال للنبي صلى الله عليه وسلم: "إنا نسمع أحاديث من يهود تعجبنا أفترى أن نكتبها؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم...".
([22]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 172) واللسان (هيب، هول).
([23]) صدره كما في ديوان أوس 16 واللسان (هول) والبيان (3: 7) وأيمان العرب للنجيرمي 31: * إذا استقبلته الشمس صد بوجهه *
([24]) للفرزدق في ديوانه 747 واللسان (هوم، شفه) وصدره:
* عاري الأشاجع مشفوه أخو قنص *
ما تطعم العين، أي عينه، أو العين منه. ورواية الديوان:
عاري الأشاجع مسعور أخو قنص *** فما ينام بحير غير تهويم
([25]) في الأصل: "أما سكينة".
([26]) الهوهاء هنا بالهمزة وفي المجمل بالهاء في آخره، وهما لغتان، كما في اللسان.
([27]) البيت في اللسان (هوه). والأطبة: جمع طبيب جمع قلة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الهاء والواو وما يثلثهما**)

(**هوي**) **الهاء والواو والياء**: boşluk ve düşüşe delâlet eden sahih bir asıldır. Aslı, yer ile gök arasındaki **الهواء**dır; boşluğundan dolayı adlandırıldı. Dediler ki: Her boş olan **هواء**dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وأفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ﴾ [İbrahim 43], yani boş, hiçbir şeyi idrak etmez; sonra Züheyr dedi:
كأنَّ الرَّحْلَ منها فوقَ صَعلٍ *** من الظِّلْمان جؤجؤهُ هواءُ([1])

Ve denir: **هَوَى** şey **يَهوِي**: düştü. Ve **هاويةُ**([2]): cehennem; çünkü kâfir onun içinde düşer. Ve **الهاوية**: her **مَهْواة**. Ve **الهُوَّة**: derin çukur. Ve **أهْوَى** ona eliyle, onu almak için; sanki elini gönderdiğinde eliyle ona atmış gibidir. Ve **تهَاوَى** kavim **في المَهْواة**: bir kısmı bir kısmının ardından düştü. Ve derler: **الهَوِيُّ** inişte bir gidiştir; **الهُوِيّ** yükselişte. Züheyr **الهَوِيّ** hakkında dedi:
يَشُقُّ بها الأماعِزَ فهي تَهوِي *** هَوِيّ الدَّلْوِ أسلَمَها الرِّشاءُ([3])

Ve Hüzeli **الهُوِيّ** hakkında dedi:
وإذا رميتَ به الفِجاجَ رأيتَه *** يَهوِي مَخارِمَها هُوِيَّ الأجدلِ([4])

Ve **هَوَت** mızrak darbesi: ağzını açtı, düşer hâlde; bu, boş olan **الهواء**dandır. Ve **هَوَتْ أمُّهُ**: sövüştür; yani düştü ve helâk oldu. Ve ﴿أُمُّهُ هَاوِيةٌ﴾[Kâria 9], “**ثاكلة**” denildiği gibi. Ve **المَهْوَى**: dik duran iki şey arasındaki uzaklıktır; hatta iki omuz arasındaki uzaklık için de bu söylenir.

Ve **الهوى** ise: nefsin **هَوى**sı; iki mânânın ikisindendir; çünkü her hayırdan boştur ve sahibini uygun olmayan şeye düşürür. Allah Teâlâ, peygamberini (salât ve selâm onun üzerine olsun) vasfederken dedi: ﴿وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى﴾[Necm 3]. Ondan **هَوِيتُ**([5]) **أهْوَى** **هَوىً** denir. **المُهاواة**ya gelince, Ebû Amr onun **الملاجَّة** olduğunu zikretti. Ebû Ubeyd dedi: yürüyüşün şiddeti. Şu beyit okundu:
فلم تستطع مَيٌّ مَهاوَاتنا السُّرَى *** ولا ليلَ عِيسٍ في البُرِينَ خواضِعِ([6])

Söylediği fasîhtir: **المُلاجَّة** ise, çünkü onların her birisi arkadaşının **هَوَى**sını sever. Yürüyüş ise, yürüyüş esnasında bedenlerle birbirine atılmanın bulunmasındandır.

(**هوب**) **الهاء والواو والباء**: iyi bir asıl değildir; fakat derler: **الهَوْب**: karıştıran. İbn Düreyd, **طرائفه**([7])’inde nakletti: Bana **هَوْب النار** isabet etti: onun alevi([8]).

(**هوت**) **الهاء والواو والتاء**: ondan öncekine yakındır. Derler: **الهَوْتة**([9]): suya giden yol. “Allah onun üzerine **الهَوْتَة** ve **المَوْتة**yi döksün” (beddua), Halîl’in söylediği bir sövüştür.

(**هوج**) **الهاء والواو والجيم**: acelecilik ve zorlamaya delâlet eden bir kelimedir. Derler: **الأهوج**: aceleci adam. Ve **الهوجاء**: hızlı dişi deve; sanki onda **هَوَجا** vardır. Ve **الهوجاء**: evleri söken rüzgâr. Ebû Bekir([10]) dedi: ve tek bir yönde, peş peşe bir esişle esebilir. Ve derler: **الهاجَةُ**: kurbağa.

(**هود**) **الهاء والواو والدال**: yavaşlık ve sükûnete delâlet eden bir asıldır. Derler: **التَّهويد**([11]): yavaş yürüyüş([12]). Ve derler: **هَوَّدَ**, uyuduğu zaman. Ve **هَوَّد** içki, içenin nefsini; yani nefsi ona ağırlaştığı zaman. Ve **الهَوَادَة**: kavim arasında selâmet umulan hâldir. Ve **المُهَاودة**: **المُوادَعَة**([13]). **اليَهود**a gelince, **هاد يَهُودُ**dandır; **هَوْدَاً** tevbe ettiği zaman. Bu adla adlandırıldılar; çünkü buzağıya ibadetten tevbe ettiler. Kur’ân’da: ﴿إنَّا هُدْنا إلَيْكَ﴾[A‘râf 156]. Ve tevbe içinde, bir hâlin yumuşaklığı ve selâmet vardır.

(**هوذ**) **الهاء والواو والذال**: tek bir kelime; o da **هَوْذَةُ**: çöl kekliği; adam da onunla **هَوْذَة** diye adlandırıldı.

(**هور**) **الهاء والواو والراء**: bir şeyin dökülüp düşmesine delâlet eden bir asıldır. Ondan: **تَهَوَّرَ** bina: yıkıldı. Ve **تهوّر** gece: karanlığı kırıldı; sanki yıkıldı ve geçti. Ve **تهوَّرَ** kış: en şiddetlisi gitti. Ve koyun sürüsüne **هَوْرٌ** derler; bu sahihtir, çünkü çokluğundan dolayı bir kısmı bir kısmının üzerine düşer.

Ve babdan şâz olan şudur: “**هُرْتُ** falanı bununla **أهُورهُ**”: onu bununla zan altında bıraktım. Dedi ki:
* رأى أنَّني لا بالكثير أهُوره([14]) *

(**هوس**) **الهاء والواو والسين**: hayret benzeri bir hâlde taşkınlığa, gelip gitmeye delâlet eden bir kelimedir. **الهَوْس**: taşkınlıktır; ve her cesaretteki talep **هَوْس**tur. Ve **أسَدٌ هَوَّاس** denir. Ve [**الإبلُ**([15])] geceyi **تَهُوس** olarak geçirdi: gece yürüdü.

Buna taşınanlardan **الهَوْس**: yemenin şiddetidir. Denir: **أكُولٌ**([16]) **هَوَّاس**.

Ve babdandır: **ناقَةٌ هَوِسَةٌ**: zayıf; o böyle olunca şaşırıp kalır. Ondan “onda **هَوَسٌ** var” sözleri.

(**هوش**) **الهاء والواو والشين**: karışmaya ve benzerine delâlet eden küçük bir asıldır. Ondan: **هَوَّشُوا**: karıştılar. Ve **هَاشت** atlar baskında. Hadisteki **المَهَاوش**([17]) bundandır. Ve denir: **هَوَّشَت** rüzgâr toprakla: onu türlü renkler hâlinde getirdi. Ondan **الهَوش**: çok sayı. Ve **تَهَوَّشَ** kavim falanın üzerine: onun üzerine topluca saldırdılar.

Ondan şâz olan **الهَوَش**tur; denir ki karın küçüklüğüdür. Dedi ki:
* قد هَوِشَتْ بطونُها واحقَوقَفَتْ([18]) *

Ve onlar **مُتَهاوِشُون**dur; yani karışıklar.

(**هوع**) **الهاء والواو والعين**: iki kelime: **الهَوْع**: hırsın kötülüğü. “**رجلٌ هَاعٌ**” denir.

Diğer kelime: **الهُوَاع**: kusmuk. **هَاعَ يَهُوع** ve **تَهَوَّع** denir. Halîl dedi: “Onun yediğini mutlaka **لأُهَوِّعَنَّه**”; yani boğazından yediğini mutlaka çıkaracağım.

(**هوف**) **الهاء والواو والفاء**: hafifliğe delâlet eden tek bir kelime. **الهُوفُ**([19]) denir: Yemen tarafından gelen rüzgâr. **أمُّ تأبَّطَ شراً** onu ağıt yakarak dedi: "ما هو بِهُلفوف، تلفُّه  هُوف" Bununla ahmak benzetilir; ona **هُوف** denir. Ebû Bekir([20]) dedi: ve **رجلٌ هُوفٌ**, içinde boş olup yanında hayır bulunmadığı zaman.

(**هوك**) **الهاء والواو والكاف**: ahmaklığa ve basiretsizce bir şeye düşmeye delâlet eden bir kelime. **الهَوَك**: ahmaklıktır. Ve **تهوَّكَ** adam: şeye düştü. Hadiste: "أمُتَهوِّكُون أنتم كما تهوَّكَت اليهودُ والنَّصارى([21])".

(**هول**) **الهاء والواو واللام**: iki kelime; birisi korkuya, diğeri güzelleştirmeye ve süse delâlet eder.

Birincisi: **الهَوْل**, o korkudur. Ve “şey beni **هالَنِي** **يهُولُني**” (korkuttu). Ve **مكانٌ مَهالٌ**: **هَوْل** sahibi. Hüzeli([22]) dedi:
أجاز إليْنا على بُعده *** مهاوِيَ خَرق مَهَابٍ مَهَالِ

Ve **التَّهاويل**: seni korkutan şeylerdir. Ve “adamın üzerine **هَوَّلُوا**”: onu, onunla üzerine korkuttukları bir ateş yanında yemin ettirdiler. Evs dedi:
* كما صَدَّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ([23]) *

İkincisi: nakışlı süsün ziynetine **تَهَاويل** demeleridir. Ve “kadın **هَوَّلَت**”: takısıyla süslendi.

(**هوم**) **الهاء والواو والميم** bir kelimedir. Derler: **هَوَّمَ** adam, uyuklamadan başını salladığı zaman. Ve biz **هَوَّمْنا**. Dedi ki:
* ما تَطعم العينُ نوماً غيرَ تَهويمِ([24]) *

(**هون**) **الهاء والواو والنون** sükûnete veya sükûnete([25]) yahut zillete delâlet eden küçük bir asıldır. Ondan **الهَوْن**: sükûnet ve vakar. Allah Teâlâ dedi: ﴿يَمْشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْناً﴾[Furkan 63]. Ve **الهُون**: aşağılık. Azîz ve Celîl dedi: ﴿أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ﴾[Nahl 59]. Ve **الهَاوُون** (dövülen şey için) sahih bir Arapçadır; sanki **الهَوْن**dan **فاعول** veznindedir.

(**هوه**) **الهاء والواو والهاء**. Derler: **الهَوْهَاء**([26]): ahmak. Ve derler: **الهواهِي**: bâtıl. İbn Ahmer dedi:
في كل يوم يَدْعُوانِ أطِبَّةً *** إليَّ وما يُجْدُونَ إلاّ الهَواهِيا([27])

Halîl dedi: ve **بئرٌ هوهاءُ**, **حمراءَ** vezninde: suyu çok.

---------------------__
([1]) Züheyr divanı 63 ve Lisân (**هوا**).
([2]) Cehennemin isimlerinden bir isimdir, ona özel addır; ona “**الهاوية**” de denir.
([3]) Züheyr divanı 67 ve Lisân (**هوا**).
([4]) Ebû Kebîr el-Hüzelî’nindir; Hüzeli’ler divanı (2: 94) ve Hamâse (1: 21).
([5]) Asılda: “**هويت منه**”.
([6]) Zü’r-Rumme’nindir; Lisân (**هوا**) ve el-Muhassas (7: 106). Bu rivayetle divanında değildir. Lisân’da ayrıca Tehzîb’den: “**في البرين سوام**”; bu, divanın 602 rivayetidir.
([7]) el-Cemhere (1: 332).
([8]) Asılda: “**وهيجها**”; doğrusu el-Mucmel ve el-Cemhere’dedir. el-Cemhere metni: “**والهوب: اشتعال النار ووهجها، لغة يمانية**”.
([9]) **الهاء**nın fethi ve zammıyla da denir; Lisân’da olduğu gibi.
([10]) el-Cemhere (3: 119).
([11]) Tekmile Lisân’dandır.
([12]) Asılda: “**والشيء**”; doğrusu Lisân’dadır.
([13]) el-Mucmel’de: “**المواعدة**”; tahriftir.
([14]) Ebû Mâlik b. Nuveyre’nindir; atını vasfeder; Lisân (**هور**)’da olduğu gibi. İkinci mısraı:
* ولا هو عني في المواساة ظاهر *
([15]) Tekmile el-Mucmel’dedir.
([16]) Asılda: “**أكل**”; tahriftir. el-Mucmel’de: “**والهواس: الأكول**”.
([17]) Şu hadistir: “**من اكتسب مالاً من مهاوش أذهبه الله في نهابر**”.
([18]) Lisân (**هوش**)’ta okuttu.
([19]) Lisân’da ( **هيف** ) maddesinden olması ihtimali ağır basmıştır.
([20]) el-Cemhere (3: 162).
([21]) Ömer b. el-Hattâb hadisi: Peygambere (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “Yahudilerden bizi hayrete düşüren hadisler işitiyoruz; onları yazalım mı dersin? Bunun üzerine Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem)...”.
([22]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Hüzeli’ler divanı (2: 172) ve Lisân (**هيب**، **هول**).
([23]) İlk mısraı Evs divanı 16, Lisân (**هول**), el-Beyân (3: 7) ve Eymânü’l-Arab li’n-Necîrmî 31’de olduğu gibi: * إذا استقبلته الشمس صد بوجهه *
([24]) Ferazdak’ındır; divanında 747, Lisân (**هوم**، **شفه**). İlk mısraı:
* عاري الأشاجع مشفوه أخو قنص *
“**ما تطعم العين**” yani onun gözü; yahut ondan göz. Divan rivayeti:
عاري الأشاجع مسعور أخو قنص *** فما ينام بحير غير تهويم
([25]) Asılda: “**أما سكينة**”.
([26]) Burada **الهَوْهَاء** hemze iledir; el-Mucmel’de sonunda **الهاء** iledir; ikisi de iki lugattır, Lisân’da olduğu gibi.
([27]) Beyit Lisân (**هوه**)’tadır. **الأطبة**: **طبيب**in azlık cem‘i.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الهود: الرجوع برفق، ومنه: التهويد، وهو مشي كالدبيب، وصار الهود في التعارف التوبة. قال تعالى: ﴿إنا هدنا إليك﴾ [الأعراف/156] أي: تبنا، قال بعضهم: يهود في الأصل من قولهم: هدنا إليك، وكان اسم مدح، ثم صار بعد نسخ شريعتهم لازما لهم وإن لم يكن فيه معنى المدح، كما أن النصارى في الأصل من قوله: ﴿من أنصاري إلى الله﴾ [الصف/14] ثم صار لازما لهم بعد نسخ شريعتهم. ويقال: هاد فلان: إذا تحرى طريقة اليهود في الدين، قال الله عز وجل: ﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا﴾ [البقرة/62] والاسم العلم قد يتصور منه معنى ما يتعاطاه المسمى به. أي: المنسوب إليه، ثم يشتق منه. نحو: قولهم تفرعن فلان، وتطفل: إذا فعل فعل فرعون في الجور، وفعل طفيل في إتيان الدعوات من غير استدعاء، وتهود في مشيه: إذا مشى مشيا رفيقا تشبيها باليهود في حركتهم عند القراءة، وكذا: هود الرائض الدابة: سيرها برفق، وهود في الأصل جمع هائد. أي: تائب وهو اسم نبي عليه السلام.

##### Türkçe

- **الهود**: yumuşaklıkla dönmek; ondan: **التهويد**; o, sürünme gibi bir yürüyüştür; ve **الهود** örfte tövbe oldu. Yüce Allah dedi ki: ﴿إنا **هدنا** إليك﴾ [الأعراف/156] yani: tövbe ettik. Bazıları dedi ki: **يهود** aslında onların “﴿**هدنا** إليك﴾” sözündendir; ve bir övgü adı idi; sonra şeriatlarının neshedilmesinden sonra, onda övgü manası olmasa da, onlara لازِم oldu; nitekim **النصارى** da aslında onun sözü olan ﴿من أنصاري إلى الله﴾ [الصف/14]’tendir; sonra şeriatlarının neshedilmesinden sonra onlara لازِم oldu. Ve denir ki: **هاد** falan; dinde Yahudilerin yolunu araştırdı/aramaya koyulduğu zaman. Aziz ve Celil Allah dedi ki: ﴿إن الذين آمنوا والذين **هادوا**﴾ [البقرة/62]. Özel isimden, onunla adlandırılanın yaptığı şeyden bir mana tasavvur edilebilir; yani: ona nispet edilen; sonra ondan türetilir. Şu gibi: onların “**تفرعن** falan” ve “**تطفل**” sözleri; Firavun’un zulümdeki fiilini yaptığı zaman; ve Tufeyl’in, davet edilmeksizin davetlere gelmedeki fiilini yaptığı zaman. Ve yürüyüşünde **تهود** etti: Yahudilerin okuma esnasındaki hareketlerinde onlara benzetme olarak yumuşak bir yürüyüşle yürüdüğü zaman. Ve yine: **هود** terbiyeci binek hayvanını: onu yumuşaklıkla yürüttü. Ve **هود** aslında **هائد**’in cemidir; yani: tövbe eden; ve o, (üzerine selam olsun) bir peygamberin adıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه و د
لعنت الهود واليهود ويهود وهاد الرجل وتهود وهوّد ابنه‏.‏
وهاد المذنب إلى الله‏:‏ رجع وتاب هوداً ‏"‏ إنّا هدنا إليك ‏"‏‏.‏
وهوذد في مشيه تهويداً إذا مشي مشياً ساكناً فاتراً‏.‏
وفي حديث عمران بن الحصين رضي الله تعالى عنه‏:‏ ‏"‏ إذا مت فأخرجتموني فأسرعوا بي المشي ولا تهوّدوا كما تهوّد اليهود والنصارى ‏"‏‏.‏
وهاوده‏:‏ وادعه مهاودة وبينهم مهاودة وهوادة‏.‏
وما في فلان هوادة أي لين ورفق‏.‏

##### Türkçe

ه و د
**الهود**’a, **اليهود**’a lanet; ve **يَهود**; ve adam **هاد**; ve **تهوّد**; ve oğlunu **هوّد**.
Ve günahkâr **وهاد** Allah’a: döndü ve tövbe etti, **هوداً**: “Şüphesiz biz sana **هدنا**” (dedik).
Ve yürüyüşünde **وهوذد**; **تهويداً**: eğer sakin, gevşek bir yürüyüşle yürürse.
Ve İmrân b. el-Husayn hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “Eğer ölür de beni çıkarırsanız, benimle yürüyüşte acele edin ve **تهوّدوا** etmeyin; **اليهود** ve **النصارى**’nın **تهوّد** ettiği gibi.”
Ve onu **هاوده**: onunla yumuşak davrandı; **مهاودة** ile; ve aralarında **مهاودة** ve **هوادة** vardır.
Ve falanda **هوادة** yoktur; yani yumuşaklık ve incelik.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَوْدُ: التَّوْبَةُ، هادَ يَهُودُ هوْداً وتَهَوَّد: تابَ ورجع إِلى الحق، فهو هائدٌ. وقومٌ هُودٌ: مِثْلُ حائِكٍ وحُوكٍ وبازِلٍ وبُزْلٍ؛ قال أَعرابي:
إِنِّي امرُؤٌ مِنْ مَدْحِهِ هائِد
وفي التنزيل العزيز: إِنَّا هُدْنا إِليك؛ أَي تُبْنا إِليك، وهو قول مجاهد وسعيد بن جبير وإِبراهيم. قال ابن سيده: عدّاه بإِلى لأَن فيه معنى رجعنا، وقيل: معناه تبنا إِليك ورجعنا وقَرُبْنا من المغفرة؛ وكذلك قوله تعالى: فتُوبوا إِلى بارِئِكم؛ وقال تعالى: إِن الذين آمنوا والذين هادوا؛ وقال زهير:
سِوَى رُبَعٍ لم يَأْتِ فيها مَخافةً،
ولا رَهَقاً مِنْ عابِدٍ مُتَهَوِّد
قال: المُتَهَوِّد المُتَقَرِّبُ. شمر: المُتَهَوِّدُ المُتَوَصِّلُ بِهَوادةٍ إِليه؛ قال: قاله ابن الأَعرابي. والتَّهَوُّدُ: التوبةُ والعمل الصالح.
والهَوادَةُ: الحُرْمَةُ والسبب. ابن الأَعرابي: هادَ إِذا رجَع من خير إِلى شرّ أَو من شرّ إِلى خير، وهادَ إِذا عقل. ويَهُودُ: اسم للقبيلة؛ قال:
أُولئِكَ أَوْلى مِنْ يَهُودَ بِمِدْحةٍ،
إِذا أَنتَ يَوْماً قُلْتَها لم تُؤنَّب
وقيل: إِنما اسم هذه القبيلة يَهُوذ فعرب بقلب الذال دالاً؛ قال ابن سيده: وليس هذا بقويّ. وقالوا اليهود فأَدخلوا الأَلف واللام فيها على إِرادة النسب يريدون اليهوديين. وقوله تعالى: وعلى الذين هادُوا حَرَّمْنا كلَّ ذي ظُفُر؛ معناه دخلوا في اليهودية. وقال الفراء في قوله تعالى: وقالوا لَنْ يَدْخُلَ الجنةَ إِلا من كان هُوداً أَو نصارى؛ قال: يريد يَهُوداً فحذف الياء الزائدة ورجع إِلى الفعل من اليهودية، وفي قراءة أُبيّ: إِلا من كان يهوديّاً أَو نصرانيّاً؛ قال: وقد يجوز أَن يجعل هُوداً جمعاً واحده هائِدٌ مثل حائل وعائط من النُّوق، والجمع حُول وعُوط، وجمع اليهوديّ يَهُود، كما يقال في المجوسيّ مَجُوس وفي العجمي والعربيّ عجم وعرب. والهُودُ: اليَهُود، هادُوا يَهُودُون هَوْداً. وسميت اليهود اشتقاقاً من هادُوا أَي تابوا، وأَرادوا باليَهُودِ اليَهُودِيِّينَ ولكنهم حذفوا ياء الإِضافة كما قالوا زِنْجِيٌّ وزنْج، وإِنما عُرِّف على هذا الحد فجُمِع على قياس شعيرة وشعير، ثم عُرّف الجمع بالأَلِف واللام، ولولا ذلك لم يجز دخول الأَلِف واللام عليه لأَنه معرفة مؤنث فجرى في كلامهم مجرى القبيلة ولم يجعل كالحيّ؛ وأَنشد علي بن سليمان النحوي:
فَرَّتْ يَهُودُ وأَسْلَمَتْ جِيرانَها،
صَمِّي، لِما فَعَلَتْ يَهُودُ، صَمامِ
قال ابن برِّيّ: البيت للأَسود بن يعفر. قال يعقوب: معنى صَمِّي اخْرسي يا داهيةُ، وصَمامِ اسم الداهيةِ علم مثل قَطامِ وحَذامِ أَي صَمِّي يا صَمامِ؛ ومنهم من يقول: الضمير في صمي يعود على الأُذن أَي صَمِّي يا أُذُن لما فعلتْ يَهُود. وصَمامِ اسم للفعل مثل نَزالِ وليس بنداء. وهَوَّدَ الرجلَ: حَوّلَه إِلى ملة يَهُودَ. قال سيبويه: وفي الحديث: كلُّ مَوْلُود يُولَدُ على الفِطْرَةِ حتى يكون أَبواه يُهَوِّدانِه أَو يُنَصِّرانِه، معناه أَنهما يعلمانه دين اليهودية والنصارى ويُدْخِلانه فيه. والتَّهْوِيدُ: أَن يُصَيَّرَ الإِنسانُ يَهُوديًّا. وهادَ وتَهَوَّد إِذا صار يهوديّاً.
والهَوادةُ: اللِّينُ وما يُرْجَى به الصلاحُ بين القوم. وفي الحديث: لا تأْخُذُه في الله هَوادةٌ أَي لا يَسْكُنُ عند حد الله ولا يُحابي فيه أَحداً. والهَوادةُ: السُّكونُ والرُّخْصة والمحاباة. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أُتِيَ بِشاربٍ فقال: لأَبْعَثَنَّكَ إِلى رجل لا تأْخُذُه فيك هَوادةٌ. والتَّهْوِيدُ والتَّهْوادُ والتَّهَوُّدُ: الإِبْطاءُ في السَّيْر واللِّينُ والتَّرَفُّقُ. والتَّهْوِيدُ: المشيُ الرُّوَيْدُ مثل الدَّبيب ونحوه، وأَصله من الهَوادةِ. والتَّهْوِيدُ: السَّيْرُ الرَّفِيقُ. وفي حديث عِمْران بن حُصين أَنه أَوْصَى عند موتِه: إِذا مُتُّ فَخَرَجْتُمْ بي، فأَسْرِعُوا المَشْيَ ولا تُهَوِّدُوا كما تُهَوِّدُ اليهودُ والنصارى. وفي حديث ابن مسعود: إِذا كنتَ في الجَدْبِ فأَسْرِعِ السَّيْرَ ولا تُهَوِّد أَي لا تَفْتُرْ. قال: وكذلك التَّهْوِيدُ في المَنْطِقِ وهو الساكِنُ؛ يقال: غِناءٌ مُهَوِّد؛ وقال الراعي يصف ناقة: وخُود منَ اللاَّئي تَسَمَّعْنَ، بالضُّحى،
قَرِيضَ الرُّدافَى بالغِناءِ المُهَوِّدِ
قال: وخُود الواو أَصلية ليست بواو العطف، وهو من وَخَدَ يخد إِذا أَسرعَ. أَبو مالك: وهَوّدَ الرجلُ إِذا سكَن. وهَوَّدَ إِذا غَنَّى. وهَوَّدَ إِذا اعتَمد على السير؛ وأَنشد:
سَيْراً يُراخِي مُنَّةَ الجَلِيدِ
ذا قُحَمٍ، وليس بالتَّهْوِيدِ
أَي ليس بالسَّيْر اللَّيِّن. والتهوِيدُ أَيضاً: النومُ. وتَهْوِيدُ الشراب: إِسكارُه. وهَوَّدَه الشرابُ إِذا فَتَّرَه فأَنامَه؛ وقال الأَخطل:ودافَعَ عَني يومَ جِلَّقَ غَمْزُه،
وصَمَّاءُ تُنْسِيني الشرابَ المُهَوِّدا
والهَوادَةُ: الصُّلْحُ والمَيْلُ. والتهوِيدُ والتَّهْوادُ: الصوتُ الضعيفُ اللَّيِّنُ الفاتِرُ. والتهوِيدُ: هَدْهَدةُ الريحِ في الرمل ولِينُ صوتها فيه. والتَّهْوِيدُ: تَجاوُبُ الجنِّ لِلِينِ أَصواتِها وضَعْفِها؛ قال الراعي:
يُجاوِبُ البومَ تَهْوِيدُ العَزِيفِ به،
كما يَحِنُّ لِغَيْثٍ جِلَّةٌ خُورُ
وقال ابن جَبَلَةَ: التهوِيدُ الترجيعُ بالصوت في لِين. والهَوادةُ: الرُّخْصة، وهو من ذلك لأَن الأَخذ بها أَلْيَنُ من الأَخذ بالشدّة. والمُهاوَدةُ: المُوادَعَةُ. والمُهاوَدةُ: المُصالَحَةُ والمُمايَلةُ. والمُهَوِّدُ: المُطْرِبُ المُلْهِي؛ عن ابن الأَعرابي. والهَوَدَةُ، بالتحريك: أَصل السنامِ. شمر: الهَوَدةُ مجتَمَعُ السَّنامِ وقَحَدَتُه، والجمع هَوَدٌ؛ وقال:
كُومٌ عليها هَوَدٌ أَنضادُ
وتسكن الواو فيقال هَوْدةٌ.
وهُودٌ: اسم النبي، صلى الله على نبينا محمد وعليه وسلم، ينصرف، تقول: هذه هُودٌ إِذا أَردْتَ سورة هُودٍ، وإِن جعلت هُوداً اسم السورة لم تصرفه، وكذلك نُوحٌ ونُونٌ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الهَوْدُ**: tövbe; **هادَ يَهُودُ هوْداً وتَهَوَّد**: tövbe etti ve hakka döndü; o hâlde o, **هائدٌ**’dir. Ve bir kavim **هُودٌ**: **حائِكٍ** ve **حُوكٍ** ve **بازِلٍ** ve **بُزْلٍ** gibi; bir bedevî dedi ki:
إِنِّي امرُؤٌ مِنْ مَدْحِهِ هائِد

Aziz tenzilde: إِنَّا هُدْنا إِليك; yani: sana tövbe ettik; bu, Mücâhid’in ve Saîd b. Cübeyr’in ve İbrâhîm’in sözüdür. İbn Sîde dedi ki: Onu **إِلى** ile geçişli kıldı; çünkü onda “döndük” mânası vardır; ve denildi ki: mânası “sana tövbe ettik ve döndük ve mağfirete yaklaştık”tır; ve bunun gibi Yüce’nin sözü: فتُوبوا إِلى بارِئِكم; ve Yüce dedi ki: إِن الذين آمنوا والذين هادوا; ve Züheyr dedi ki:
سِوَى رُبَعٍ لم يَأْتِ فيها مَخافةً،
ولا رَهَقاً مِنْ عابِدٍ مُتَهَوِّد

Dedi ki: **المُتَهَوِّد** **المُتَقَرِّبُ**’dür. Şemmer: **المُتَهَوِّدُ** **المُتَوَصِّلُ**’dür; **بِهَوادةٍ** ile ona ulaşan; dedi ki: bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve **التَّهَوُّدُ**: tövbe ve salih amel.

Ve **الهَوادَةُ**: hürmet ve sebep. İbnü’l-A‘râbî: **هادَ**; hayırdan şerre yahut şerden hayra döndüğü zaman; ve **هادَ**; aklettiği zaman. Ve **يَهُودُ**: kabile için bir isimdir; dedi ki:
أُولئِكَ أَوْلى مِنْ يَهُودَ بِمِدْحةٍ،
إِذا أَنتَ يَوْماً قُلْتَها لم تُؤنَّب

Ve denildi ki: ancak bu kabilenin adı **يَهُوذ**’dur; sonra **الذال**’i **الدال**’a çevirerek Arapçalaştırıldı; İbn Sîde dedi ki: bu kuvvetli değildir. Ve **اليهود** dediler; ona **الأَلف** ve **اللام**’ı nisbet kastıyla dâhil ettiler; **اليهوديين**’i kastederler. Ve Yüce’nin sözü: وعلى الذين هادُوا حَرَّمْنا كلَّ ذي ظُفُر; mânası: Yahudiliğe girdiler. Ve Ferrâ, Yüce’nin sözü hakkında: وقالوا لَنْ يَدْخُلَ الجنةَ إِلا من كان هُوداً أَو نصارى; dedi ki: **يَهُوداً**’yı kasteder; fazla olan **الياء**’ı hazfetti ve Yahudilikten fiile döndü; ve Übeyy’in kıraatinde: إِلا من كان يهوديّاً أَو نصرانيّاً; dedi ki: ve câiz olur ki **هُوداً** bir cem‘ kılınsın; onun tekili **هائِدٌ**’dir; **حائل** ve **عائط** gibi develerden; cem‘ **حُول** ve **عُوط**; ve **اليهوديّ**’nin cem‘i **يَهُود**’dur; tıpkı **المجوسيّ** hakkında **مَجُوس** denildiği gibi ve **العجمي** ve **العربيّ** hakkında **عجم** ve **عرب**.

Ve **الهُودُ**: **اليَهُود**; **هادُوا يَهُودُون هَوْداً**. Ve Yahudiler, **هادُوا**’dan iştikakla adlandırıldı; yani tövbe ettiler; ve **اليَهُودِ** ile **اليَهُودِيِّينَ**’i kastettiler; fakat izâfe **ياء**’sını hazf ettiler; **زِنْجِيٌّ** ve **زنْج** dedikleri gibi. Ve ancak bu sınır üzere ta‘rîf olundu da **شعيرة** ve **شعير** kıyası üzere cem‘ olundu; sonra cem‘ **الأَلِف** ve **اللام** ile ta‘rîf olundu; yoksa ona **الأَلِف** ve **اللام**’ın girmesi câiz olmazdı; çünkü o, marife müennestir; böylece onların sözünde kabile mecrasında yürüdü ve **الحيّ** gibi kılınmadı. Ve Ali b. Süleymân en-Nahvî inşâd etti:
فَرَّتْ يَهُودُ وأَسْلَمَتْ جِيرانَها،
صَمِّي، لِما فَعَلَتْ يَهُودُ، صَمامِ

İbn Berrî dedi ki: beyit el-Esved b. Ya‘fer’indir. Ya‘kûb dedi ki: **صَمِّي**’nin mânası: sus, ey musibet; ve **صَمامِ** musibetin ismidir; **قَطامِ** ve **حَذامِ** gibi bir özel isim; yani: sus, ey **صَمامِ**. Ve onlardan kimi der ki: **صمي**’deki zamir kulağa döner; yani: sus, ey kulak, **يَهُود**’un yaptığından dolayı. Ve **صَمامِ** fiil için bir isimdir; **نَزالِ** gibi; ve nida ile değildir.

Ve **هَوَّدَ الرجلَ**: onu **يَهُودَ** milletine çevirdi. Sîbeveyh dedi ki: ve hadiste: كلُّ مَوْلُود يُولَدُ على الفِطْرَةِ حتى يكون أَبواه يُهَوِّدانِه أَو يُنَصِّرانِه; mânası: ikisi ona Yahudilik ve Hristiyanlık dinini öğretir ve onu ona dâhil eder. Ve **التَّهْوِيدُ**: insanın Yahudi kılınmasıdır. Ve **هادَ** ve **تَهَوَّد**: Yahudi olduğu zaman.

Ve **الهَوادةُ**: yumuşaklık ve kavim arasında onunla ıslah umulan şey. Ve hadiste: لا تأْخُذُه في الله هَوادةٌ; yani: Allah’ın haddi yanında sükûn bulmaz ve onda hiç kimseye iltimas etmez. Ve **الهَوادةُ**: sükûn, ruhsat ve iltimas. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir içki içen getirildi; dedi ki: seni, sende **هَوادةٌ** kendisini tutmayan bir adama göndereceğim. Ve **التَّهْوِيدُ** ve **التَّهْوادُ** ve **التَّهَوُّدُ**: yürüyüşte yavaşlama, yumuşaklık ve teenni. Ve **التَّهْوِيدُ**: yavaş yürüyüş; **الدَّبيب** ve benzeri gibi; aslı **الهَوادةِ**’dendir. Ve **التَّهْوِيدُ**: yumuşak yürüyüştür. Ve İmrân b. Husayn hadîsinde: ölümü sırasında vasiyet etti: إِذا مُتُّ فَخَرَجْتُمْ بي، فأَسْرِعُوا المَشْيَ ولا تُهَوِّدُوا كما تُهَوِّدُ اليهودُ والنصارى. Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: إِذا كنتَ في الجَدْبِ فأَسْرِعِ السَّيْرَ ولا تُهَوِّد; yani: gevşeme. Dedi ki: ve bunun gibi **التَّهْوِيدُ** sözde de vardır; o, sâkindir; denilir: **غِناءٌ مُهَوِّد**; ve er-Râ‘î bir deveyi vasfederek dedi ki:
وخُود منَ اللاَّئي تَسَمَّعْنَ، بالضُّحى،
قَرِيضَ الرُّدافَى بالغِناءِ المُهَوِّدِ

Dedi ki: **وخُود**’daki **الواو** aslîdir; atıf **واو**’u değildir; o, **وَخَدَ يخد**’dendir; hızlı gittiği zaman. Ebû Mâlik: adam **هَوّدَ**; sükûn bulduğu zaman. Ve **هَوَّدَ**; şarkı söylediği zaman. Ve **هَوَّدَ**; yürüyüşe dayandığı zaman; ve inşâd etti:
سَيْراً يُراخِي مُنَّةَ الجَلِيدِ
ذا قُحَمٍ، وليس بالتَّهْوِيدِ

Yani: yumuşak yürüyüş ile değildir. Ve **التهوِيدُ** ayrıca: uykudur. Ve **تَهْوِيدُ الشراب**: onun sarhoş etmesidir. Ve içki onu **هَوَّدَه**; onu gevşetti de uyuttuğu zaman; ve el-Ahtal dedi ki:
ودافَعَ عَني يومَ جِلَّقَ غَمْزُه،
وصَمَّاءُ تُنْسِيني الشرابَ المُهَوِّدا

Ve **الهَوادَةُ**: sulh ve meyil. Ve **التهوِيدُ** ve **التَّهْوادُ**: zayıf, yumuşak, gevşek sestir. Ve **التهوِيدُ**: rüzgârın kumda **هَدْهَدةُ**’si ve oradaki sesinin yumuşaklığıdır. Ve **التَّهْوِيدُ**: cinlerin seslerinin yumuşaklığı ve zayıflığı için karşılıklı seslenişidir; er-Râ‘î dedi ki:
يُجاوِبُ البومَ تَهْوِيدُ العَزِيفِ به،
كما يَحِنُّ لِغَيْثٍ جِلَّةٌ خُورُ

Ve İbn Cebele dedi ki: **التهوِيدُ** seste yumuşaklık ile terci‘dir. Ve **الهَوادةُ**: ruhsattır; o, bundandır; çünkü onunla almak, şiddetle almaktan daha yumuşaktır. Ve **المُهاوَدةُ**: karşılıklı bırakışmadır. Ve **المُهاوَدةُ**: musâlaha ve meyletmedir. Ve **المُهَوِّدُ**: coşturan, oyalayan; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الهَوَدَةُ** (harekeli): hörgücün aslıdır. Şemmer: **الهَوَدةُ** hörgücün toplandığı yer ve tepesidir; cem‘i **هَوَدٌ**; ve dedi ki:
كُومٌ عليها هَوَدٌ أَنضادُ

Ve **الواو** sükûnlu kılınır da **هَوْدةٌ** denilir.

Ve **هُودٌ**: peygamberin ismidir; nebîmiz Muhammed’e ve ona salât ve selâm olsun; munsariftir; dersin ki: bu **هُودٌ**’dur; **سورة هُودٍ**’u kastettiğin zaman; ve eğer **هُوداً**’ı sûrenin ismi kılarsan onu munsarif kılmazsın; bunun gibi **نُوحٌ** ve **نُونٌ**; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه و د * * هَادَ * تاب ورجع إلى الحق وبابه قال فهو * هَائِدٌ * وقوم * هُودٌ * قال أبو عُبيدة * التَّهَوُّدُ * التوبة والعمل الصالِح ويقال أيضا * هادَ * و * تَهَوَّدَ * أي صار * يَهُودِياً * و * الهُودُ * بوزن العُود اليَهُود و * هُودٌ * اسم نبي ينصرف تقول هذه هُود إذا أردت سورة هُود فإن جعلت هُودا اسم السورة لم تصرفه وكذلك نُوح ونُون و * التَّهْوِيدُ * المشي الرُّويد مثل الدَّبيب وفي الحديث ﴿أَسْرعوا المشي في الجنازة ولا تُهَوِّدُوا كما * تُهَوِّدُ * اليهود والنصارى﴾ والتَّهْوِيد تصيير الإنسان يَهُودِيا وفي الحديث ﴿فأَبواه يُهَوِدانه﴾

##### Türkçe

* ه و د * * **هَادَ** * tövbe etti ve hakka ve onun kapısına döndü; denildi ki: o, * **هَائِدٌ** *’dir; ve bir kavim * **هُودٌ** *’dur. Ebû ʿUbeyde dedi ki: * **التَّهَوُّدُ** * tövbe ve salih ameldir. Ve ayrıca denilir: * **هادَ** * ve * **تَهَوَّدَ** *; yani * **يَهُودِياً** * oldu. Ve * **الهُودُ** * (vezin olarak) **العُود** veznindedir: yahudiler. Ve * **هُودٌ** * bir peygamber adıdır; munsariftir; **هُود** sûresini kastettiğinde “bu **هُود**’dur” dersin; eğer **هُود**’u sûrenin adı yaparsan onu munsarif kılmazsın; aynı şekilde **نُوح** ve **نُون**. Ve * **التَّهْوِيدُ** *: yavaş yürüyüş; debîb gibi. Hadiste: ﴿Cenazede yürüyüşü hızlandırın ve yahudiler ve hristiyanlar gibi * **تُهَوِّدُوا** * etmeyin;﴾ Ve **التَّهْوِيد** insanı yahudi kılmaktır. Hadiste: ﴿anne ve babası onu yahudileştirirler﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهود: التوبة والرجوع إلى الحق هاد يهود هودا، وتهود، فهو هائ وقوم هود، مثل حائك وحوك وبازل وبزل قال أعرابي:
  إني امرء من مدحه هائد وفي التنزيل العزيز  إنا هدنا إليك أي تبنا إليك، وهو قول مجاهد وسعيد بن جبير وإبراهيم، قال ابن سيده: عداه بإلى لأن فيه معنى رجعنا. الهود، بالتحريك: الأسنمة، وقيل: أصل السنام جمع هودة، وقال شمر: الهودة مجتمع السنام وقحدته والجمع هود، وقال:
  كوم عليها هود أنضاد

  وتسكن الواو فيقال هودة. الهود، بالضم: اليهود، اسم قبيلة، وقيل: إنما اسم هذه القبيلة يهوذ، فعرب بقلب الذال دالا، كما سيأتي للمصنف أيضا، قال ابن سيده: وليس هذا بقوي، وقالوا: اليهود، فأدخلوا الألف واللام فيها على إرادة النسب، قال الله تعالى  وقالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هودا أو نصارى  قال الفراء: يريد يهودا، فحذف الياء الزائدة، ورجع إلى الفعل من اليهودية، وفي قراءة أبي، إلا من كان يهوديا أو نصرانيا قال: وقد يجوز أن يجعل هودا جمعا واحده هائد، مثل حائل وعائط من النوق، والجمع حول وعوط، وجمع اليهودي يهود، كما يقال في المجوسي مجوس، وفي العجمي والعربي عجم وعرب، وسميت اليهود اشتقاقا من هادوا، أي تابوا وأرادوا باليهود اليهوديين، ولكنهم حذفوا ياء الإضافة كما قالوا زنجي وزنج. هود اسم نبي معروف، صلى الله على نبينا محمد وعليه وسلم، عربي، ولهذا ينصرف، وكذلك كل اسم أعجمي ثلاثي فإنه منصرف، قال ابن هشام وابن الكلبي، هو عابر بن إرم بن سام بن نوح، وفي شرح القسطلاني: هو ابن شارخ بن أرفخشد ابن سام، وقيل: هو هود بن عبد الله ابن رياح، أقوال، قد يجمع يهود على يهدان، بضم فسكون، قال حسان رضي الله عنه يهجو الضحاك ابن خليفة، رضي الله عنه، في شأن بنى قريظة، وكان أبو الضحاك منافقا:
  أتحب يهدان الحجاز ودينهـم                      عبد الحمار ولا تحب محمدا صلى الله عليه وسلم.
 وهوده تهويدا: حوله إلى ملة يهود، قال سيبويه: وفي الحديث كل مولود يولد على الفطرة حتى يكون أبواه يهودانه أو ينصرانه، معناه أنهما يعلمانه دين اليهودية والنصارى ويدخلانه فيه. والهوادة: اللين والرفق، عن الزمخشري. وما يرجى به الصلاح بين القوم، وفي الحديث ولاتأخذه في الله هوادة، أي لا يسكن عند حد الله ولا يحابي فيه أحدا. الهوادة: الرخصة والمحاباة، وفي حديث عمر رضي الله عنه أتي بشارب فقال: لأبعثنك إلى رجل لا تأخذه فيك هوادة. والتهويد: تجاوب الجن، للين أصواتها وضعفها، قال الراعي:
  يجاوب البوم تهويد العزيف به                      كما يحن لغيث جـلة خـور قال ابن جبلة: التهويد: الترجيع بالصوت في لين، ومنه أخذ الهوادة بمعنى الرخصة، لأن الأخذ بها ألين من الأخذ بالشدة. التهويد: التطريب والإلهاء وهو مهود: مله مطرب. التهويد: المشي الرويد، مثل الدبيب ونحوه، وأصله من الهوادة وأنشد:
  سيرا يراخي منة الجليد                      ذا قحم وليس بالتهويد أي ليس بالسير اللين. التهويد: إسكار الشراب، وهوده الشراب إذا فتره فأنامه، وقال الأخطل:
  ودافع عني يوم جلـق غـمـرة                      وصماء تنسيني الشراب المهودا وقال أبو مالك: وهود الرجل، إذا سكن، وهود، إذا غنى، وهود، إذا اعتمد على السير، كالتهود والتهواد، بالفتح. والمهاودة: الموادعة هذا هو الصواب، يقال هاوده، إذا وادعه، وبينهم مهاودة،كما في الأساس، ويوجد في النسخ كلها المواعدة، وهو تحريف المهاودة: المصالحة والمهاونة والممايلة والمعاودة، وهذا نص الصاغاني، وهو مقلوب الموادعة، كل ذلك من الهوادة، وهو الصلح والميل.

  وأهود، كأحمد، اسم يوم الاثنين في الجاهلية، وكذلك أوهد وأهون، أهود اسم قبيلة من العرب. وتهود الرجل: صار يهوديا كهاد. وتهود في مشيه: مشى مشيا رفيقا تشبها باليهود في حركتهم عند القراءة. قال المصنف في البصائر بعد سياق هذه العبارة: وهذا يعد من الأضداد. قلت: وهو محل تأمل. تهود. إذا توصل برحم أو حرمة، من الهوادة، وهي الحرمة والسبب. وزاد في البصائر: وتقرب بإحداهما، وأنشد قول زهير:
  سوى ربع لم يأت فيه مخافة                      ولا رهقا من عاند متهـود قلت: قال ابن سيده: المتهود: المتقرب، وقال شمر: المتهود: المتوصل بهوادة إليه، قال: قاله ابن الأعرابي. وهود تهويدا: أكل الهودة، وهي أصل السنام مجتمعه، كما تقدم. ويهودا: أخو يوسف الصديق من أبيه، عليهما السلام، قيل: هو بالذال المعجمة. وفي شفاء الغليل: يهودا، معرب يهوذا، بذال معجمة، ابن يعقوب عليه السلام، قلت: وكذا قالوا في هود إن أصله بالذال المعجمة، ثم عرب بالدال المهملة. ومما يستدرك عليه: التهود: التوبة والعمل الصالح، وعن ابن الأعرابي: هاد، إذا رجع من خير إلى شر، أو من شر إلى خير. والتهويد والتهواد والتهود: اللين والترفق. والتهويد: النوم. والتهويد: هدهدة الريح في الرمل ولين صوتها فيه. والهوادة: الصلح. والمهاودة: المراجعة. والهوادة: الحرمة والسبب.

##### Türkçe

**الهود**: tövbe ve hakka dönüş; **هاد يهود هودا**; ve **تهود**; artık o **هائ**’dir ve kavim **هود**; **حائك** ve **حوك** ve **بازِل** ve **بزل** gibi. Bir bedevî dedi ki:
  Ben, övgüsü **هائد** olan bir adamım. Ve aziz tenzilde:  “Şüphesiz biz sana **هدنا**” yani sana tövbe ettik; bu, Mücâhid’in ve Saîd b. Cübeyr’in ve İbrâhîm’in sözüdür. İbn Sîde dedi ki: Onu **إلى** ile geçişli kıldı; çünkü onda “döndük” mânası vardır. **الهود**, harekeli olarak: hörgüçler; ve denildi ki: hörgücün aslı, **هودة**’nin çoğuludur. Şemmer dedi ki: **الهودة** hörgücün toplandığı yeri ve tepesidir; çoğulu **هود**’dur. Ve dedi ki:
  Üzerinde yığılmış **هود** yığınları olan bir tümsek.

  Ve **الواو** sakin kılınır da **هودة** denir. **الهود**, zamme ile: **اليهود**; bir kabilenin adıdır. Ve denildi ki: Bu kabilenin adı ancak **يهوذ**’dur; sonra **الذال**’ı **الدال**’a çevirerek Arapçalaştırıldı; nitekim musannif için de sonra gelecektir. İbn Sîde dedi ki: Bu güçlü değildir. Ve **اليهود** dediler; nisbet kastıyla ona **الألف واللام**’ı dâhil ettiler. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve dediler ki: Cennete ancak **هودا** veya Hristiyan olan girer.” Ferrâ dedi ki: **يهودا**yı kasteder; fazla olan **الياء**’yı hazfetti ve **اليهودية**den fiile döndü. Übeyy’in kıraatinde: “Ancak Yahudi veya Hristiyan olan.” Dedi ki: **هودا**’nın, tekili **هائد** olan bir çoğul yapılması da câizdir; deve dişilerinden **حائل** ve **عائط** gibi; çoğul **حول** ve **عوط**. Ve **اليهودي**’nin çoğulu **يهود**’dur; **المجوسي** hakkında **مجوس** denildiği gibi; ve **العجمي** ve **العربي** hakkında **عجم** ve **عرب**. Ve **اليهود** adlandırıldı; **هادوا**’dan اشتقاق olarak, yani tövbe ettiler; ve **باليهود** ile **اليهوديين**i kastettiler; fakat **ياء الإضافة**’yi hazf ettiler; **زنجي** ve **زنج** dedikleri gibi. **هود** bilinen bir peygamberin adıdır; Nebîmiz Muhammed’e ve ona salât ve selâm olsun; Arap’tır; bu yüzden munsariftir. Yine her üç harfli yabancı isim munsariftir. İbn Hişâm ve İbnü’l-Kelbî dedi ki: O, **عابر بن إرم بن سام بن نوح**’tur. Kastallânî’nin şerhinde: O, **شارخ بن أرفخشد ابن سام**’ın oğludur. Ve denildi ki: O, **هود بن عبد الله ابن رياح**’tır; sözlerdir. **يهود** bazen **يهدان** üzerine cem‘ edilir; zamme sonra sükûn ile. Hassân (Allah ondan razı olsun), Benî Kurayza hakkında, Dahhâk b. Halîfe’yi (Allah ondan razı olsun) hicvederken—Dahhâk’ın babası münafıktı—dedi ki:
  Hicaz’ın **يهدان**ını ve onların dinini mi seversin,
  eşeğin kulunu; Muhammed’i (sallallahu aleyhi ve sellem) sevmezsin.

Ve **هوده تهويدا**: onu Yahudilerin milletine çevirdi. Sîbeveyh dedi ki: Hadiste: “Her doğan fıtrat üzere doğar; ta ki anne-babası onu **يهودانه** veya **ينصرانه** yapıncaya kadar.” Mânası: İkisi ona Yahudilik ve Hristiyanlık dinini öğretir ve onu ona dâhil eder. **الهوادة**: yumuşaklık ve nezaket; Zemahşerî’den. Ve kavim arasında ıslah umulan şey. Hadiste: “Allah hakkında onu **هوادة** tutmasın”; yani Allah’ın haddinde sükûn etmesin ve onda kimseye iltimas geçmesin. **الهوادة**: ruhsat ve kayırma. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: Bir içki içen getirildi; dedi ki: “Seni, sende **هوادة** tutmayan bir adama göndereceğim.” **التهويد**: cinlerin karşılıklı seslenişi; seslerinin yumuşaklığı ve zayıflığı sebebiyle. Râî dedi ki:
  Baykuş, onda **تهويد** ile uğursuz sesin karşılığını verir;
  tıpkı çokça yağmura, zayıf bir bulutun inlemesi gibi.

İbn Cebele dedi ki: **التهويد**: seste yumuşaklık içinde tercii‘dir; buradan **الهوادة** “ruhsa(t)” mânasında alındı; çünkü onunla almak, şiddetle almaktan daha yumuşaktır. **التهويد**: nağmelendirme ve oyalama; ve o **مهود**’dur: oyalayan, nağmelendiren. **التهويد**: yavaş yürüyüş; **الدبيب** ve benzeri gibi. Aslı **الهوادة**’dandır. Ve şu beyit okundu:
  Buzun nimetiyle gevşekçe yürüyüş;
  bu, sarp bir yerdir ve **بالتهويد** ile değildir; yani yumuşak yürüyüşle değildir.

**التهويد**: içkiyi sarhoş etme. Ve içki onu **هوده**; onu gevşetti de uyuttuğu zaman. Ahtal dedi ki:
  Celak gününde bir boğucu sıkıntıyı benden savdı;
  ve beni **الشراب المهودا**yı unutturan sağır edici (bir şey).

Ebû Mâlik dedi ki: Adam **هود** eder; sakinleştiği zaman. Ve **هود** eder; şarkı söylediği zaman. Ve **هود** eder; yürüyüşe dayandığı zaman; **التهود** ve **التهواد** gibi, fetha ile. **المهاودة**: **الموادعة**dır; doğru olan budur. **هاوده** denir; onunla barıştığı zaman. Ve aralarında **مهاودة** vardır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve nüshaların hepsinde **المواعدة** bulunur; o, **المهاودة**’nin tahrifidir. **المهاودة**: musâlaha, müsamaha, meyletme ve tekrar dönüştür; bu, Sâğânî’nin nassıdır. Ve o, **الموادعة**’nin maklûbudur. Bunların hepsi **الهوادة**’dandır; o da sulh ve meyildir.

Ve **أهود**, **أحمد** gibi: câhiliyede pazartesi gününün adıdır; yine **أوهد** ve **أهون**. **أهود** Araplardan bir kabilenin adıdır. Ve **تهود الرجل**: **هاد** gibi Yahudi oldu. Ve yürüyüşünde **تهود** etti: Yahudilerin okumadaki hareketlerinde onlara benzemek için yumuşak bir yürüyüşle yürüdü. Musannif, **البصائر**’de bu ibareyi sevk ettikten sonra dedi ki: Bu, zıtlar cümlesinden sayılır. Dedim ki: Bu, teemmül yeridir. **تهود**: bir rahim veya bir hürmet ile ulaştığı zaman; **الهوادة**’dandır; o da hürmet ve sebeptir. Ve **البصائر**’de artırdı: İkisinden biriyle yakınlaştı. Ve Züheyr’in sözünü şahit getirdi:
  Korkudan içinde gelinmemiş bir yurt kalıntısı dışında;
  ve karşı koyanın **متهود**undan bir taşkınlık yok.

Dedim ki: İbn Sîde dedi ki: **المتهود**: yakınlaşan. Şemmer dedi ki: **المتهود**: kendisiyle ona **هوادة** ile ulaşılan. Dedi ki: Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve **هود تهويدا**: **الهودة**’yi yedi; o, daha önce geçtiği üzere, hörgücün aslı, onun toplandığı yerdir. Ve **يهوذا**: Yûsuf es-Sıddîk’in baba bir kardeşidir; ikisine selâm olsun. Denildi ki: O, **بالذال المعجمة** iledir. **شفاء الغليل**’de: **يهوذا**, **يهوذا**’nın Arapçalaştırılmışıdır; **بذال معجمة** ile; Yakub’un (aleyhisselâm) oğludur. Dedim ki: Yine **هود** hakkında da, aslının **بالذال المعجمة** olduğu, sonra **بالدال المهملة** ile Arapçalaştırıldığı söylendi. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **التهود**: tövbe ve salih amel. İbnü’l-A‘râbî’den: **هاد**; hayırdan şerre veya şerden hayra döndüğü zaman. Ve **التهويد** ve **التهواد** ve **التهود**: yumuşaklık ve yavaş davranma. Ve **التهويد**: uyku. Ve **التهويد**: rüzgârın kumda sallayışı ve oradaki sesinin yumuşaklığı. Ve **الهوادة**: sulh. Ve **المهاودة**: karşılıklı müracaat. Ve **الهوادة**: hürmet ve sebep.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَادَ
1 هَادَ ذ , aor. يَهُودُ, (S, L, &c.,) inf. n. هَوْدٌ, (S, L, K, &c.,) He returned (IAar, A, L, Msb) from evil to good or from good to evil: (IAar, L:) he repented, (S, A, L, K;) and returned to the truth; (S, L, K;) as also ↓ تهوّد: (L:) and the latter, he repented and did righteously. (AO, S, A, L.) ― -b2- هُدْنَا اِلَيْكَ We have turned unto Thee with repentance. (Kur, vii, 155.] So accord. to Mujلhid and Sa'eed Ibn-Jubeyr and Ibrلheem. (L.) It is made trans. by means of الى because implying the meaning of رَجَعْنَا. (ISd, L.) ― -b3- هَادَ, (S, A, L,) aor. يَهُودُ, inf. n. هَوْدٌ; (L;) and ↓ تَهوّد; (S, A, L, Msb, K;) He became a Jew; (S, A, L, K;) he became of the Jewish religion. (L, Msb.)

هوّدُه
2 هوّدُه ذ , (L, Msb, K,) inf. n. تَهْوِيدٌ, (S,) He made him (his son [for instance] Msb) a Jew; (S, L, Msb;) he turned him to the religion of the Jews; (L, K;) taught him that religion, and initiated him in it. (L.) -A2- تَهْوِيدٌ The talking together of jinn, or genii: (L, K:) so termed because of the gentleness and weakness of their voices. (L.) ― -b2- هوّد, inf. n. تَهْوِيدٌ, He reiterated his voice, or quavered, or trilled, gently. (Ibn-Jebeleh, L, K.) ― -b3- هوّد, (L,) inf. n. تَهْوِيدٌ, (K,) He sang; syn. غَنَّى: (Aboo-Mلlik, L:) he sang, or gladdened, and diverted; syn. طَرَّبَ وَأَلْهَى. (K.) See also مُهَوِّدٌ. -A3- هوّد, inf. n. تَهْوِيدٌ, He went, or proceeded, gently, or in a leisurely manner, (S, L, K,) like the manner termed دَبِيبٌ: from الهَوَادَةُ. (S, L, K.) It is said in a trad., أَسْرِعُوا المَشْىَ فِى الجَنَازَةِ وَلَا تُهَوِّدُوا كَمَا تُهَوِّدُ اليَهُودُ والنَّصَارَى [Make ye your pace to be quick at a funeral, and go ye not in a gentle or leisurely manner like as go the Jews and the Christians]. (S.) See also 5. ― -b2- هوّد, (L,) inf. n. تَهْوِيدٌ, (S, L, K,) It beverage, or wine,) intoxicated (S, L, K) a person: and rendered him languid, and caused him to sleep. (L.) ― -b3- هوّد, inf. n. تَهْوِيدٌ and تَهْوَادٌ; (L, K;) and ↓ تهوّد; (TA;) He uttered a weak, gentle, (L, K,) and languid, (L,) voice. (L, K.) ― -b4- هوّد, inf. n. تَهْوِيدٌ (S, L, K) and تَهْوَادٌ; and ↓ تهوّد; (K;) He was low, not loud, in speech, or utterance. (S, L, K) ― -b5- هوّد, inf. n. تَهْوِيدٌ (L, K) and تَهْوَادٌ; and ↓ تهوّد; (L;) He was slow, or tardy, in his pace, (L, K,) and gentle. (L.) ― -b6- هوّد He (a man) rested; or was still, quiet, or at rest. (Aboo-Mلlik, L.) ― -b7- هوّد, inf. n. تَهْوِيدٌ, He slept. (S, L.) ― -b8- هوّد, inf. n. تَهْوِيدٌ and تَهْوَادٌ; and ↓ تهوّد; He was gentle; he acted, or behaved, in a gentle manner. (L.) ― -b9- Also, The murmuring and gentle sounding of the wind over sand. (L.) -A4- هوّد, inf. n. تَهْوِيدٌ, He ate of a camel's hump; (K;) or what is termed هَوَدَة. (TA.)

هاودهُ
3 هاودهُ ذ , (A,) inf. n. مُهَاوَدَةٌ. (S, A, L, K,) He made peace with him; reconciled himself with him; (A;) syn. of the inf. n. مُوَادَعَةٌ; (A, L;) in the K, مُوَاعَدَةٌ, which is a mistake; (TA;) and مُصَالَحَةٌ, (S, L,) and مُهَادَنَةٌ: (TA:) and also مُرَاجَعَةٌ [app. signifying the restoring a person, or taking him back, into one's favour]. (TA.) ― -b2- He inclined towards him reciprocally; syn. مَايَلَهُ: and هَاوَدَا They two inclined each towards the other; syn. مَايَلَا: (TK:) syn. of the inf. n. مُمَايَلَةٌ. (S, L.) ― -b3- He returned to him, or it, time after time; syn. عَاوَدَهُ: (TK:) syn. of the inf. n. مُعَاوَدَةٌ. (K.)

5 تَهَوَّدَ see 1 and 2. ― -b2- تهوّد فِى مَشْيِهِ He walked gently, imitating the motions of the Jews in their reciting or reading. (El-Basلïr.) See also 2. ― -b3- تهوّد He became allied, or allied himself, or sought to ally himself, (تَوَصَّلَ, K, and تَقَرَّبَ, ElBasلïr,) by a bond of relationship; or by some other sacred or inviolable bond or tie, or a quality &c. to be regarded as sacred or inviolable or rendering him entitled to respect or reverence. (K, El-Basلïr.) See also مُتَهَوِّدٌ.

الهُودُ
الهُودُ ذ : see يَهُودُ.

هَوْدَةٌ
هَوْدَةٌ ذ : see هَوَدَةٌ.

هَوَدَةٌ
هَوَدَةٌ ذ A camel's hump: (S, K:) or the base of the hump: (Sh, L:) as also ↓ هَوْدَةٌ: (L:) pl. هَوَدٌ: (S, L, K:) [or rather, this is a coll. gen. n., and هَوَدَةٌ is the n. un.].

هَوَادَةٌ
هَوَادَةٌ ذ Gentleness; lenity; (A, L, K;) and that kind of conduct whereby one hopes to effect the adjustment of an affair between a people: (L, K:) quietness: (L:) peace, or reconciliation: inclination, or affection: (S, L:) favour, or partiality: (L:) facilitation, whereby a person is indulged in an affair. (L, K.) Ex. لَا تَأْخُذُهُ فِى اللّٰهِ هَوَادَةٌ Quietness with respect to a restrictive ordinance of God, with favour or partiality towards any one, will not affect him, or influence him. And لَا تَأْخُذُهُ فِيكَ هَوَادَةٌ Favour or partiality with respect to thee will not affect him, or influence him. (L, each from a trad.) ― -b2- هَوَادَةٌ also signifies A sacred or inviolable bond or tie; or a quality &c. to be regarded as sacred or inviolable, or rendering one entitled to respect or reverence: and a bond of relationship. (L.)

هَائِدٌ
هَائِدٌ ذ Returning (Msb) [from evil to good or from good to evil: see 1:] repenting and returning to the truth: (S, L:) pl. هُودٌ, (S, A, L, Msb,) like as بُزْلٌ is pl. of بَازِلٌ. (S, L, Msb.)

يَهُودُ
يَهُودُ ذ and اليَهُودُ and ↓ الهُودُ [the second of which is the most common,] signify the same, (S, A, L, Msb, K,) A certain tribe; [namely, the Jews:] (L:) يَهُودُ is said by some to be originally يَهُوذُ, and arabicized by the change of ذ into د; but ISd disapproves of this assertion: others say, that it is from هَادَ “ he repented: ” (L:) it is imperfectly decl., because it is a proper name and of the measure of a verb; and [of the fem. gen., as it is said to be in the S and L,] because it means a قَبِيلَة: but it is allowable to prefix to it the art. ال, and to say اليَهُودُ: (Msb:) this, however, is allowable only on the ground of its being, with the art. prefixed, for اليَهُودِيُّونَ; for it is of itself determinate: (S, L:) [thus] يَهُودُ is [as it were] pl. of ↓ يَهُودِىٌّ; (L;) which is the rel. n. of يهود, or, accord. to Sgh, of يَهُودَا [or Judah], thus written by him with the unpointed د in this instance, the son of يَعْقُوب [or Jacob]: (Msb:) يَهُودُ (sometimes, TA) has يَهْدَانٌ as a pl.: (K:) this pl. occurs in a poem of Hassلn: (TA:) Fr, says, of هُودًا, in the Kur, ii, 105, that it is for يَهُودًا [app. a mistake for يَهُودَ]; or that it may be pl. of هَائِدٌ. (L.)

يَهُودِىٌّ
يَهُودِىٌّ ذ : see يَهُودُ.

اليَهُودِيَّةُ
اليَهُودِيَّةُ ذ The Jewish religion. (L.)

غِنَآءٌ مُهَوِّدٌ
غِنَآءٌ مُهَوِّدٌ ذ [in some copies of the S, مُهَوَّدٌ,] A low, not loud, singing. (S, L.) ― -b2- مُهَوِّدٌ also signifies Gladdening, and diverting; syn. مُطْرِبٌ and مُلْهٍ. (IAar, L.)

مُتَهَوِّدٌ
مُتَهَوِّدٌ ذ Allied, or allying himself, or seeking to ally himself, (مُتَوَصِّلٌ, IAar, Sh,) by what is termed هَوَادَةٌ. (IAar, Sh, L.) See 5.

##### Türkçe

**هَادَ**
1 **هَادَ** ذ, muzâri‘i **يَهُودُ**, (S, L, &c.,) mastarı **هَوْدٌ**, (S, L, K, &c.,) O, (IAar, A, L, Msb) kötülükten iyiliğe yahut iyilikten kötülüğe döndü: (IAar, L:) tevbe etti, (S, A, L, K;) ve hakka döndü; (S, L, K;) bunun gibi ↓ **تهوّد**: (L:) ve ikincisi, tevbe etti ve salih amel işledi. (AO, S, A, L.) ― -b2- **هُدْنَا اِلَيْكَ** “Sana tevbe ile yöneldik.” (Kur, vii, 155.] Böylece Mücâhid’e ve Sa‘îd İbn-Cübeyr’e ve İbrâhîm’e göre. (L.) **رَجَعْنَا** mânâsını tazammun ettiği için **الى** vasıtasıyla müteaddî kılınmıştır. (ISd, L.) ― -b3- **هَادَ**, (S, A, L,) muzâri‘i **يَهُودُ**, mastarı **هَوْدٌ**; (L;) ve ↓ **تَهوّد**; (S, A, L, Msb, K;) O, Yahudi oldu; (S, A, L, K;) Yahudilik dininden oldu. (L, Msb.)

**هوّدُه**
2 **هوّدُه** ذ, (L, Msb, K,) mastarı **تَهْوِيدٌ**, (S,) O, onu (meselâ oğlunu [örneğin] Msb) Yahudi yaptı; (S, L, Msb;) onu Yahudilerin dinine çevirdi; (L, K;) ona o dini öğretti ve onu ona soktu. (L.) -A2- **تَهْوِيدٌ** Cinlerin, yahut perilerin, birlikte konuşması: (L, K:) seslerinin yumuşaklığı ve zayıflığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. (L.) ― -b2- **هوّد**, mastarı **تَهْوِيدٌ**, O, sesini tekrar etti, yahut hafifçe titretip dalgalandırdı, yahut hafifçe trille yaptı. (Ibn-Jebeleh, L, K.) ― -b3- **هوّد**, (L,) mastarı **تَهْوِيدٌ**, (K,) O, şarkı söyledi; eş anlamlısı **غَنَّى**: (Aboo-Mâlik, L:) şarkı söyledi, yahut sevindirdi ve oyaladı; eş anlamlısı **طَرَّبَ وَأَلْهَى**. (K.) Ayrıca bk. **مُهَوِّدٌ**. -A3- **هوّد**, mastarı **تَهْوِيدٌ**, O, (S, L, K,) **دَبِيبٌ** diye adlandırılan tarz gibi, yumuşakça yahut ağır ağır yürüdü yahut ilerledi: **الهَوَادَةُ**’den. (S, L, K.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **أَسْرِعُوا المَشْىَ فِى الجَنَازَةِ وَلَا تُهَوِّدُوا كَمَا تُهَوِّدُ اليَهُودُ والنَّصَارَى** [Cenazede yürüyüşünüzü hızlı yapın; Yahudilerin ve Hristiyanların yaptığı gibi yumuşakça yahut ağır ağır yürümeyin]. (S.) Ayrıca bk. 5. ― -b2- **هوّد**, (L,) mastarı **تَهْوِيدٌ**, (S, L, K,) O (içecek, yahut şarap,) bir kimseyi sarhoş etti (S, L, K); ve onu gevşekleştirdi, ve onu uyuttu. (L.) ― -b3- **هوّد**, mastarı **تَهْوِيدٌ** ve **تَهْوَادٌ**; (L, K;) ve ↓ **تهوّد**; (TA;) O, zayıf, yumuşak, (L, K,) ve gevşek, (L,) bir ses çıkardı. (L, K.) ― -b4- **هوّد**, mastarı **تَهْوِيدٌ** (S, L, K) ve **تَهْوَادٌ**; ve ↓ **تهوّد**; (K;) O, konuşmada yahut ses çıkarmada alçak sesliydi, yüksek sesli değildi. (S, L, K) ― -b5- **هوّد**, mastarı **تَهْوِيدٌ** (L, K) ve **تَهْوَادٌ**; ve ↓ **تهوّد**; (L;) O, yürüyüşünde yavaştı yahut ağırdı, (L, K,) ve yumuşaktı. (L.) ― -b6- **هوّد** O (bir adam) dinlendi; yahut sakin, sessiz, yahut istirahatte oldu. (Aboo-Mâlik, L.) ― -b7- **هوّد**, mastarı **تَهْوِيدٌ**, O uyudu. (S, L.) ― -b8- **هوّد**, mastarı **تَهْوِيدٌ** ve **تَهْوَادٌ**; ve ↓ **تهوّد**; O yumuşaktı; yumuşak bir tarzda davrandı yahut hareket etti. (L.) ― -b9- Ayrıca, rüzgârın kum üzerinde mırıldanması ve yumuşakça ses çıkarması. (L.) -A4- **هوّد**, mastarı **تَهْوِيدٌ**, O, devenin hörgücünden yedi; (K;) yahut **هَوَدَة** diye adlandırılandan. (TA.)

**هاودهُ**
3 **هاودهُ** ذ, (A,) mastarı **مُهَاوَدَةٌ**. (S, A, L, K,) O, onunla barış yaptı; onunla uzlaştı; (A;) mastar olarak **مُوَادَعَةٌ**’nın eş anlamlısı; (A, L;) K’da **مُوَاعَدَةٌ**, ki bu bir hatadır; (TA;) ve **مُصَالَحَةٌ**, (S, L,) ve **مُهَادَنَةٌ**: (TA:) ve ayrıca **مُرَاجَعَةٌ** [görünüşe göre bir kimseyi yeniden lütfuna iade etmek yahut geri almak mânâsında]. (TA.) ― -b2- O, onun tarafına karşılıklı meyletti; eş anlamlısı **مَايَلَهُ**: ve **هَاوَدَا** “İkisi birbirine doğru meyletti”; eş anlamlısı **مَايَلَا**: (TK:) mastar olarak **مُمَايَلَةٌ**’nın eş anlamlısı. (S, L.) ― -b3- O, ona yahut ona (şeye) defalarca döndü; eş anlamlısı **عَاوَدَهُ**: (TK:) mastar olarak **مُعَاوَدَةٌ**’nın eş anlamlısı. (K.)

5 **تَهَوَّدَ**: 1 ve 2’ye bak. ― -b2- **تهوّد فِى مَشْيِهِ** O, yürüyüşünde yumuşakça yürüdü; Yahudilerin tilavet yahut okumalarındaki hareketlerini taklit ederek. (El-Basîr.) Ayrıca bk. 2. ― -b3- **تهوّد** O, akrabalık bağıyla; yahut başka bir mukaddes yahut dokunulmaz bağ yahut bağlayıcıyla; yahut mukaddes yahut dokunulmaz sayılacak yahut onu saygı yahut hürmete lâyık kılacak bir vasıf vb. ile, (K’da **تَوَصَّلَ**, ve El-Basîr’de **تَقَرَّبَ**,) ittifak kurdu, yahut kendini ittifaka bağladı, yahut ittifak kurmaya çalıştı. (K, El-Basîr.) Ayrıca bk. **مُتَهَوِّدٌ**.

**الهُودُ**
**الهُودُ** ذ : **يَهُودُ**’a bak.

**هَوْدَةٌ**
**هَوْدَةٌ** ذ : **هَوَدَةٌ**’ye bak.

**هَوَدَةٌ**
**هَوَدَةٌ** ذ Devenin hörgücü: (S, K:) yahut hörgücün tabanı: (Sh, L:) bunun gibi ↓ **هَوْدَةٌ**: (L:) çoğulu **هَوَدٌ**: (S, L, K:) [yahut daha doğrusu, bu bir cins isimdir ve **هَوَدَةٌ** birim ismidir].

**هَوَادَةٌ**
**هَوَادَةٌ** ذ Yumuşaklık; yumuşak huyluluk; (A, L, K;) ve bir topluluk arasında bir işin düzeltilmesini gerçekleştirmeyi umduğu türden davranış: (L, K:) sükûnet: (L:) barış, yahut uzlaşma: meyil, yahut sevgi: (S, L:) iltifat, yahut tarafgirlik: (L:) bir kimsenin bir işte hoş görülmesiyle sağlanan kolaylaştırma. (L, K.) Ör. **لَا تَأْخُذُهُ فِى اللّٰهِ هَوَادَةٌ** “Allah’ın bağlayıcı hükmü hususunda, herhangi birine yönelik iltifat yahut tarafgirlikle birlikte bir yumuşaklık, onu etkilemez yahut ona tesir etmez.” Ve **لَا تَأْخُذُهُ فِيكَ هَوَادَةٌ** “Senin hakkında iltifat yahut tarafgirlik onu etkilemez yahut ona tesir etmez.” (L, her biri bir hadisten.) ― -b2- **هَوَادَةٌ** ayrıca şu mânâya gelir: Mukaddes yahut dokunulmaz bir bağ yahut bağlayıcı; yahut mukaddes yahut dokunulmaz sayılacak bir vasıf vb., yahut kişiyi saygı yahut hürmete lâyık kılan: ve bir akrabalık bağı. (L.)

**هَائِدٌ**
**هَائِدٌ** ذ Dönen (Msb) [kötülükten iyiliğe yahut iyilikten kötülüğe: 1’e bak:] tevbe eden ve hakka dönen: (S, L:) çoğulu **هُودٌ**, (S, A, L, Msb,) tıpkı **بُزْلٌ**’ün **بَازِلٌ**’in çoğulu olması gibi. (S, L, Msb.)

**يَهُودُ**
**يَهُودُ** ذ ve **اليَهُودُ** ve ↓ **الهُودُ** [ikincisi en yaygın olanıdır,] aynı mânâya gelir, (S, A, L, Msb, K,) belli bir kabile; [yani, Yahudiler:] (L:) **يَهُودُ**’un aslının bazılarına göre **يَهُوذُ** olduğu ve **ذ**’nin **د**’ye çevrilmesiyle Arapçalaştırıldığı söylenir; fakat ISd bu iddiayı uygun görmez: başkaları, onun **هَادَ** “tevbe etti”den olduğunu söyler: (L:) eksik i‘râblıdır; çünkü o bir özel isimdir ve bir fiil veznindedir; ve [S ve L’de söylendiği üzere müennes cinstendir,] çünkü **قَبِيلَة** mânâsına gelir: fakat başına tarif **ال**’ini getirmek ve **اليَهُودُ** demek câizdir: (Msb:) ancak bu, başına tarif getirildiğinde **اليَهُودِيُّونَ** yerine olması bakımından câizdir; zira o, kendi başına belirli olandır: (S, L:) [böylece] **يَهُودُ**, ↓ **يَهُودِىٌّ**’nin [sanki] çoğuludur; (L;) ki bu, **يهود**’un nisbe ismidir; yahut Sgh’ye göre, bu örnekte noktasız **د** ile onun yazdığı üzere **يَهُودَا**’nın [yahut Judah] nisbesidir; **يَعْقُوب**’un [yahut Jacob] oğludur: (Msb:) **يَهُودُ**’un (bazen, TA) **يَهْدَانٌ** diye bir çoğulu vardır: (K:) bu çoğul Hassân’ın bir şiirinde geçer: (TA:) Fr, Kur’ân’da ii, 105’teki **هُودًا** hakkında, onun **يَهُودًا** [görünüşe göre **يَهُودَ** için bir hata] yerine olduğunu; yahut **هَائِدٌ**’in çoğulu olabileceğini söyler. (L.)

**يَهُودِىٌّ**
**يَهُودِىٌّ** ذ : **يَهُودُ**’a bak.

**اليَهُودِيَّةُ**
**اليَهُودِيَّةُ** ذ Yahudilik dini. (L.)

**غِنَآءٌ مُهَوِّدٌ**
**غِنَآءٌ مُهَوِّدٌ** ذ [S’nin bazı nüshalarında **مُهَوَّدٌ**,] alçak, yüksek olmayan bir şarkı söyleyiş. (S, L.) ― -b2- **مُهَوِّدٌ** ayrıca “sevindiren ve oyalayan” mânâsına gelir; eş anlamlısı **مُطْرِبٌ** ve **مُلْهٍ**. (IAar, L.)

**مُتَهَوِّدٌ**
**مُتَهَوِّدٌ** ذ **هَوَادَةٌ** diye adlandırılan şey ile ittifak kuran, yahut kendini ittifaka bağlayan, yahut ittifak kurmaya çalışan, (**مُتَوَصِّلٌ**, IAar, Sh,) (IAar, Sh, L.) 5’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَادَ
هَادَ ( w )  U ( n. ac. هَوْد 1 ),
a.  Repented.

b.  [ Ila ], Returned to.

c.  Became a Jew.

d.  ( n. ac. تَهْوَاْد 62 ),  see II (b) , ( d ).

هَوَّدَ
هَوَّدَ II ,
a.  Made a Jew.

b.  Trilled; sang.

c.  Walked slowly.

d.  Spoke softy.

e.  Intoxicated.

f.  Rested, slept.

g.  [ coll. ], Descended.

هَاْوَدَ
هَاْوَدَ III ,
a.  Became reconciled to.

b.  Was kind to.

c.  [ Fī ] [ coll. ], Dealt honestly in.

تَهَوَّدَ
تَهَوَّدَ V ,
a.  see I (a) , ( c ) & II ( c ), ( d ).

e.  Allied himself to.

تَهَاْوَدَ
تَهَاْوَدَ VI
a.  [ coll. ], Fell ( price ).

هَوْدَة
هَوْدَة 1t ,
a.  see 4t .

هُوْد
هُوْد 3 ,
a.  Jews.

b.  Man's name.

هَوَدَة
هَوَدَة 4t , ( pl. هَوَد 4 ),
a.  Camel's hump.

هَاْوِد
هَاْوِد 21 , ( pl. هُوْد 3 ),
a.  Repentant, contrite;penitent.

هَوَاْدَة
هَوَاْدَة 22t ,
a.  Gentleness, lenity; indulgence.

b.  Good-will, amity; peaceableness; peace.

c.  Bond, tie; relationship.

هَوَّدَ
N. Ag. هَوَّدَ II ,
a.  Warbling.

b.  Gladdening.

تَهَوَّدَ
N. Ag. تَهَوَّدَ V ,
a.  Allied.

تَهَوَّدَ
N. Ac. تَهَوَّدَ V ,
a.  Conversion; penitence.

يَهُوْد
يَهُوْد
a.  Jews.

يَهُوْدِيّ
يَهُوْدِيّ
a.  Jew; Jewish.

يَهُوْدِيَّة
يَهُوْدِيَّة
a.  Jewess.

b.  Judaism, the Jewish religion.

c.  Judea.

هَوْدَج
هَوْدَج ( pl. هَوَادِج ),
a.  Woman's litter.

##### Türkçe

**هَادَ**
**هَادَ** ( w ) U ( n. ac. **هَوْد** 1 ),
a. Tövbe etti.

b. [ **إلى** ], -e geri döndü.

c. Yahudi oldu.

d. ( n. ac. **تَهْوَاْد** 62 ), II (b), (d)’ye bak.

**هَوَّدَ**
**هَوَّدَ** II ,
a. Yahudi yaptı.

b. Terennüm etti; şarkı söyledi.

c. Yavaş yürüdü.

d. Yumuşak konuştu.

e. Sarhoş etti.

f. Dinlendi, uyudu.

g. [ coll. ], İndi.

**هَاْوَدَ**
**هَاْوَدَ** III ,
a. -e uzlaştı.

b. -e nazik davrandı.

c. [ **في** ] [ coll. ], -de dürüstçe muamele etti.

**تَهَوَّدَ**
**تَهَوَّدَ** V ,
a. I (a), (c) ve II (c), (d)’ye bak.

e. Kendini -e müttefik kıldı.

**تَهَاْوَدَ**
**تَهَاْوَدَ** VI
a. [ coll. ], Düştü (fiyat).

**هَوْدَة**
**هَوْدَة** 1t ,
a. 4t’ye bak.

**هُوْد**
**هُوْد** 3 ,
a. Yahudiler.

b. Erkeğin adı.

**هَوَدَة**
**هَوَدَة** 4t , ( pl. **هَوَد** 4 ),
a. Devenin hörgücü.

**هَاْوِد**
**هَاْوِد** 21 , ( pl. **هُوْد** 3 ),
a. Tövbekâr, pişman; tövbe eden.

**هَوَاْدَة**
**هَوَاْدَة** 22t ,
a. Yumuşaklık, müsamaha; hoşgörü.

b. İyi niyet, dostluk; barışçıllık; barış.

c. Bağ, bağlayıcı; akrabalık.

**هَوَّدَ**
N. Ag. **هَوَّدَ** II ,
a. Terennüm etme.

b. Sevindirme.

**تَهَوَّدَ**
N. Ag. **تَهَوَّدَ** V ,
a. Müttefik olan.

**تَهَوَّدَ**
N. Ac. **تَهَوَّدَ** V ,
a. Dönüşüm; tövbe.

**يَهُوْد**
**يَهُوْد**
a. Yahudiler.

**يَهُوْدِيّ**
**يَهُوْدِيّ**
a. Yahudi; Yahudî.

**يَهُوْدِيَّة**
**يَهُوْدِيَّة**
a. Yahudi kadın.

b. Yahudilik, Yahudi dini.

c. Yahudiye.

**هَوْدَج**
**هَوْدَج** ( pl. **هَوَادِج** ),
a. Kadın mahfesi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

هود
هَادَ - يَهُوْدُ - هائد - هُوْد - هُوْداً - يَهُوْدِيّ - يَهُوْد
هادَ - يَهُوْدُ + الكائن + إلى كائن أو أمر: يرجع إليه مستسلماً مذعناً بسكون ولين: يكون بحال نفور وعتو عن أمر أو عن طاعة كائن، ثم يرجع عن هذا العتو والنفور ويعود مستسلماً مذعناً، ويضع نفسه بسكون ولين تحت أمر وتصرف الكائن
هاد - يهود - هدنا إليك - هدنا إلى الله:  يتوب ويرجع إلى الله مستسلماً مذعناَ
هَائِد: اسم فاعل " من " هادَ - يـَهودُ ": الذي هاد بعزم
هُوْد: جمع " هائد "
هُوْداً: حال من " هُود ": وهم بحال التهود: وهم يهود
يهودي: واحد اليهود: المنسوب إلى الذين هادوا، وهم اصطلاحاً الذي آمنوا بالنبي موسى عليه السلام
يهود: جمع " يهودي ": وهم اصطلاحاً الذي آمنوا بالنبي موسى عليه السلام
هُوْد: اسم نبي أرسل إلى قوم عاد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الرجوع عن الذنب والمعصية، والندم والتوبة والعودة للطاعة والخضوع لله " وهي:
هَادَ - يَهُوْدُ، تَابَ - يَتُوْبُ، سَرأََلَ - يُسَرْئِلُ، نَاحَ - يَنُوْحُ، سَمْعَلَ -  يُسَمْعِلُ، زَكَرَ - يَزْكَرُ
هادوا
 	﴿من الذين هادوا يحرفون الكلم عن مواضعه ويقولون سمعنا وعصينا واسمع غير مسمع وراعنا ليا بألسنتهم وطعنا في الدين ولو أنهم قالوا سمعنا وأطعنا واسمع وانظرنا لكان خيرا لهم وأقوم ولكن لعنهم الله بكفرهم فلا يؤمنون إلا قليلا(46)﴾ النساء ﴿فبظلم من الذين هادوا حرمنا عليهم طيبات أحلت لهم وبصدهم عن سبيل الله كثيرا(160)﴾ النساء ﴿ياأيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(41)﴾ المائدة ﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة ﴿وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما أو الحوايا أو ما اختلط بعظم ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون(146)﴾ الأنعام ﴿وعلى الذين هادوا حرمنا ما قصصنا عليك من قبل وما ظلمناهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(118)﴾ النحل ﴿قل ياأيها الذين هادوا إن زعمتم أنكم أولياء لله من دون الناس فتمنوا الموت إن كنتم صادقين(6)﴾ الجمعة
 	﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والصابئون والنصارى من آمن بالله واليوم الآخر وعمل صالحا فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون (69)﴾ المائدة ﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والنصارى والصابئين من آمن بالله واليوم الآخر وعمل صالحا فلهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(62)﴾ البقرة
 	﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والصابئين والنصارى والمجوس والذين أشركوا إن الله يفصل بينهم يوم القيامة إن الله على كل شيء شهيد (17)﴾ الحج
هدنا
 ﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون(156)﴾ الأعراف
هودا
 ﴿وقالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هودا أو نصارى تلك أمانيهم قل هاتوا برهانكم إن كنتم صادقين(111)﴾ البقرة ﴿وقالوا كونوا هودا أو نصارى تهتدوا قل بل ملة إبراهيم حنيفا وما كان من المشركين (135)﴾ البقرة ﴿أم تقولون إن إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط كانوا هودا أو نصارى قل أأنتم أعلم أم الله ومن أظلم ممن كتم شهادة عنده من الله وما الله بغافل عما تعملون(140)﴾ البقرة
يهود
 ﴿وقالت اليهود ليست النصارى على شيء وقالت النصارى ليست اليهود على شيء وهم يتلون الكتاب كذلك قال الذين لا يعلمون مثل قولهم فالله يحكم بينهم يوم القيامة فيما كانوا فيه يختلفون(113)﴾ البقرة ﴿ما كان إبراهيم يهوديا ولا نصرانيا ولكن كان حنيفا مسلما وما كان من المشركين(67)﴾ آل عمران ﴿ولن ترضى عنك اليهود ولا النصارى حتى تتبع ملتهم قل إن هدى الله هو الهدى ولئن اتبعت أهواءهم بعد الذي جاءك من العلم ما لك من الله من ولي ولا نصير(120)﴾ البقرة ﴿وقالت اليهود والنصارى نحن أبناء الله وأحباؤه قل فلم يعذبكم بذنوبكم بل أنتم بشر ممن خلق يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء ولله ملك السماوات والأرض وما بينهما وإليه المصير(18)﴾ المائدة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة
 	﴿وقالت اليهود عزير ابن الله وقالت النصارى المسيح ابن الله ذلك قولهم بأفواههم يضاهئون قول الذين كفروا من قبل قاتلهم الله أنى يؤفكون(30)﴾ التوبة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا اليهود والنصارى أولياء بعضهم أولياء بعض ومن يتولهم منكم فإنه منهم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(51)﴾ المائدة ﴿لتجدن أشد الناس عداوة للذين آمنوا اليهود والذين أشركوا ولتجدن أقربهم مودة للذين آمنوا الذين قالوا إنا نصارى ذلك بأن منهم قسيسين ورهبانا وأنهم لا يستكبرون (82)﴾ المائدة

هود
هود أخو عاد	﴿وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره أفلا تتقون(65)﴾ الأعراف ﴿وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إن أنتم إلا مفترون(50)﴾ هود
 	﴿إذ قال لهم أخوهم هود ألا تتقون(124)﴾ الشعراء
 	﴿قالوا ياهود ما جئتنا ببينة وما نحن بتاركي آلهتنا عن قولك وما نحن لك بمؤمنين (53)﴾ هود
 	﴿ولما جاء أمرنا نجينا هودا والذين آمنوا معه برحمة منا ونجيناهم من عذاب غليظ(58)﴾ هود
عاد قوم هود	﴿وياقوم لا يجرمنكم شقاقي أن يصيبكم مثل ما أصاب قوم نوح أو قوم هود أو قوم صالح وما قوم لوط منكم ببعيد(89)﴾ هود ﴿وأتبعوا في هذه الدنيا لعنة ويوم القيامة ألا إن عادا كفروا ربهم ألا بعدا لعاد قوم هود(60)﴾ هود
مختار الصحاح
● [هود] ه و د: هَادَ تاب ورجع إلى الحق وبابه قال فهو هَائِدٌ وقوم هُودٌ قال أبو عُبيدة التَّهَوُّدُ التوبة والعمل الصالِح ويقال أيضا هادَ و تَهَوَّدَ أي صار يَهُودِياً و الهُودُ بوزن العُود اليَهُود و هُودٌ اسم نبي ينصرف تقول هذه هُود إذا أردت سورة هُود فإن جعلت هُودا اسم السورة لم تصرفه وكذلك نُوح ونُون و التَّهْوِيدُ المشي الرُّويد مثل الدَّبيب وفي الحديث ﴿أَسْرعوا المشي في الجنازة ولا تُهَوِّدُوا كما تُهَوِّدُ اليهود والنصارى﴾ والتَّهْوِيد تصيير الإنسان يَهُودِيا وفي الحديث ﴿فأَبواه يُهَوِدانه﴾
الراغب
هود
- الهود: الرجوع برفق، ومنه: التهويد، وهو مشي كالدبيب، وصار الهود في التعارف التوبة. قال تعالى: }إنا هدنا إليك﴿[الأعراف/156] أي: تبنا، قال بعضهم: يهود في الأصل من قولهم: هدنا إليك، وكان اسم مدح، ثم صار بعد نسخ شريعتهم لازما لهم وإن لم يكن فيه معنى المدح، كما أن النصارى في الأصل من قوله:﴾من أنصاري إلى الله﴿[الصف/14] ثم صار لازما لهم بعد نسخ شريعتهم. ويقال: هاد فلان: إذا تحرى طريقة اليهود في الدين، قال الله عز وجل:﴾إن الذين آمنوا والذين هادوا{ [البقرة/62] والاسم العلم قد يتصور منه معنى ما يتعاطاه المسمى به. أي: المنسوب إليه، ثم يشتق منه. نحو: قولهم تفرعن فلان، وتطفل: إذا فعل فعل فرعون في الجور، وفعل طفيل في إتيان الدعوات من غير استدعاء، وتهود في مشيه: إذا مشى مشيا رفيقا تشبيها باليهود في حركتهم عند القراءة، وكذا: هود الرائض الدابة: سيرها برفق، وهود في الأصل جمع هائد. أي: تائب وهو اسم نبي عليه السلام.
ملخص اللسان
1) الهَوْدُ: التَّوْبَةُ، هادَ يَهُودُ هوْداً وتَهَوَّد: تابَ ورجع  إِلى الحق، فهو هائدٌ. وقومٌ هُودٌ ، وفي التنزيل العزيز: إِنَّا هُدْنا إِليك؛ أَي تُبْنا إِليك، وقيل: معناه تبنا إِليك ورجعنا وقَرُبْنا من المغفرة؛ والتَّهَوُّدُ: التوبةُ والعمل  الصالح.
2) المُتَهَوِّد المُتَقَرِّبُ المُتَهَوِّدُ المُتَوَصِّلُ  بِهَوادةٍ إِليه؛
3) والهَوادَةُ: الحُرْمَةُ والسبب.هادَ إِذا رجَع من خير  إِلى شرّ أَو من شرّ إِلى خير، وهادَ إِذا عقل.
4) ويَهُودُ: اسم للقبيلة؛
5) وقوله تعالى: وعلى الذين هادُوا حَرَّمْنا  كلَّ ذي ظُفُر؛ معناه دخلوا في اليهودية.وقالوا  لَنْ يَدْخُلَ الجنةَ إِلا من كان هُوداً أَو نصارى؛ قال: يريد يَهُوداً  فحذف الياء الزائدة ورجع إِلى الفعل من اليهودية،وقد يجوز أَن يجعل هُوداً جمعاً  واحده هائِدٌ
6) وهَوَّدَ الرجلَ: حَوّلَه إِلى ملة يَهُودَ.والتَّهْوِيدُ: أَن يُصَيَّرَ الإِنسانُ يَهُوديًّا. وهادَ وتَهَوَّد  إِذا صار يهوديّاً.
7) والهَوادةُ: اللِّينُ وما يُرْجَى به الصلاحُ بين القوم. وفي الحديث: لا  تأْخُذُه في الله هَوادةٌ أَي لا يَسْكُنُ عند حد الله ولا يُحابي فيه  أَحداً.
7) والهَوادةُ: السُّكونُ والرُّخْصة والمحاباة. وفي حديث عمر، رضي  الله عنه، أُتِيَ بِشاربٍ فقال: لأَبْعَثَنَّكَ إِلى رجل لا تأْخُذُه فيك  هَوادةٌ. والهَوادةُ:  الرُّخْصة، وهو من ذلك لأَن الأَخذ بها أَلْيَنُ من الأَخذ بالشدّة.
8) والتَّهْوِيدُ والتَّهْوادُ والتَّهَوُّدُ: الإِبْطاءُ في  السَّيْر واللِّينُ والتَّرَفُّقُ. والتَّهْوِيدُ: المشيُ الرُّوَيْدُ مثل  الدَّبيب ونحوه، وأَصله من الهَوادةِ. والتَّهْوِيدُ: السَّيْرُ الرَّفِيقُ.إِذا كنتَ في الجَدْبِ فأَسْرِعِ السَّيْرَ  ولا تُهَوِّد أَي لا تَفْتُرْ. وهَوَّدَ  إِذا اعتَمد على السير؛
9) وكذلك التَّهْوِيدُ في المَنْطِقِ  وهو الساكِنُ؛ يقال: غِناءٌ مُهَوِّد؛ وهَوّدَ الرجلُ إِذا سكَن. وهَوَّدَ إِذا غَنَّى، والمُهَوِّدُ: المُطْرِبُ المُلْهِي؛
10) والتهوِيدُ أَيضاً: النومُ. وتَهْوِيدُ  الشراب: إِسكارُه. وهَوَّدَه الشرابُ إِذا فَتَّرَه فأَنامَه؛
11) والمُهاوَدةُ: المُوادَعَةُ. والمُهاوَدةُ: المُصالَحَةُ والمُمايَلةُ.
12) وهُودٌ: اسم النبي، صلى الله على نبينا محمد وعليه وسلم، ينصرف، تقول:  هذه هُودٌ إِذا أَردْتَ سورة هُودٍ، وإِن جعلت هُوداً اسم السورة لم  تصرفه،
لسان العرب
● - هود: الهَوْدُ: التَّوْبَةُ، هادَ يَهُودُ هوْداً وتَهَوَّد: تابَ ورجع  إِلى الحق، فهو هائدٌ. وقومٌ هُودٌ: مِثْلُ حائِكٍ وحُوكٍ وبازِلٍ  وبُزْلٍ؛ قال أَعرابي:  إِنِّي امرُؤٌ مِنْ مَدْحِهِ هائِد  وفي التنزيل العزيز: إِنَّا هُدْنا إِليك؛ أَي تُبْنا إِليك، وهو قول  مجاهد وسعيد بن جبير وإِبراهيم. قال ابن سيده: عدّاه بإِلى لأَن فيه معنى  رجعنا، وقيل: معناه تبنا إِليك ورجعنا وقَرُبْنا من المغفرة؛ وكذلك قوله  تعالى: فتُوبوا إِلى بارِئِكم؛ وقال تعالى: إِن الذين آمنوا والذين هادوا؛  وقال زهير:  سِوَى رُبَعٍ لم يَأْتِ فيها مَخافةً،  ولا رَهَقاً مِنْ عابِدٍ مُتَهَوِّد  قال: المُتَهَوِّد المُتَقَرِّبُ. شمر: المُتَهَوِّدُ المُتَوَصِّلُ  بِهَوادةٍ إِليه؛ قال: قاله ابن الأَعرابي. والتَّهَوُّدُ: التوبةُ والعمل  الصالح.  والهَوادَةُ: الحُرْمَةُ والسبب. ابن الأَعرابي: هادَ إِذا رجَع من خير  إِلى شرّ أَو من شرّ إِلى خير، وهادَ إِذا عقل. ويَهُودُ: اسم للقبيلة؛  قال:  أُولئِكَ أَوْلى مِنْ يَهُودَ بِمِدْحةٍ،  إِذا أَنتَ يَوْماً قُلْتَها لم تُؤنَّب  وقيل: إِنما اسم هذه القبيلة يَهُوذ فعرب بقلب الذال دالاً؛ قال ابن  سيده: وليس هذا بقويّ. وقالوا اليهود فأَدخلوا الأَلف واللام فيها على  إِرادة النسب يريدون اليهوديين. وقوله تعالى: وعلى الذين هادُوا حَرَّمْنا  كلَّ ذي ظُفُر؛ معناه دخلوا في اليهودية. وقال الفراء في قوله تعالى: وقالوا  لَنْ يَدْخُلَ الجنةَ إِلا من كان هُوداً أَو نصارى؛ قال: يريد يَهُوداً  فحذف الياء الزائدة ورجع إِلى الفعل من اليهودية، وفي قراءة أُبيّ: إِلا  من كان يهوديّاً أَو نصرانيّاً؛ قال: وقد يجوز أَن يجعل هُوداً جمعاً  واحده هائِدٌ مثل حائل وعائط من النُّوق، والجمع حُول وعُوط، وجمع اليهوديّ  يَهُود، كما يقال في المجوسيّ مَجُوس وفي العجمي والعربيّ عجم وعرب.  والهُودُ: اليَهُود، هادُوا يَهُودُون هَوْداً. وسميت اليهود اشتقاقاً من  هادُوا أَي تابوا، وأَرادوا باليَهُودِ اليَهُودِيِّينَ ولكنهم حذفوا ياء  الإِضافة كما قالوا زِنْجِيٌّ وزنْج، وإِنما عُرِّف على هذا الحد فجُمِع  على قياس شعيرة وشعير، ثم عُرّف الجمع بالأَلِف واللام، ولولا ذلك لم يجز  دخول الأَلِف واللام عليه لأَنه معرفة مؤنث فجرى في كلامهم مجرى القبيلة  ولم يجعل كالحيّ؛ وأَنشد علي بن سليمان النحوي:  فَرَّتْ يَهُودُ وأَسْلَمَتْ جِيرانَها،  صَمِّي، لِما فَعَلَتْ يَهُودُ، صَمامِ  قال ابن برِّيّ: البيت للأَسود بن يعفر. قال يعقوب: معنى صَمِّي اخْرسي  يا داهيةُ، وصَمامِ اسم الداهيةِ علم مثل قَطامِ وحَذامِ أَي صَمِّي يا  صَمامِ؛ ومنهم من يقول: الضمير في صمي يعود على الأُذن أَي صَمِّي يا  أُذُن لما فعلتْ يَهُود. وصَمامِ اسم للفعل مثل نَزالِ وليس بنداء.  وهَوَّدَ الرجلَ: حَوّلَه إِلى ملة يَهُودَ. قال سيبويه: وفي الحديث:  كلُّ مَوْلُود يُولَدُ على الفِطْرَةِ حتى يكون أَبواه يُهَوِّدانِه أَو  يُنَصِّرانِه، معناه أَنهما يعلمانه دين اليهودية والنصارى ويُدْخِلانه  فيه. والتَّهْوِيدُ: أَن يُصَيَّرَ الإِنسانُ يَهُوديًّا. وهادَ وتَهَوَّد  إِذا صار يهوديّاً.  والهَوادةُ: اللِّينُ وما يُرْجَى به الصلاحُ بين القوم. وفي الحديث: لا  تأْخُذُه في الله هَوادةٌ أَي لا يَسْكُنُ عند حد الله ولا يُحابي فيه  أَحداً. والهَوادةُ: السُّكونُ والرُّخْصة والمحاباة. وفي حديث عمر، رضي  الله عنه، أُتِيَ بِشاربٍ فقال: لأَبْعَثَنَّكَ إِلى رجل لا تأْخُذُه فيك  هَوادةٌ. والتَّهْوِيدُ والتَّهْوادُ والتَّهَوُّدُ: الإِبْطاءُ في  السَّيْر واللِّينُ والتَّرَفُّقُ. والتَّهْوِيدُ: المشيُ الرُّوَيْدُ مثل  الدَّبيب ونحوه، وأَصله من الهَوادةِ. والتَّهْوِيدُ: السَّيْرُ الرَّفِيقُ.  وفي حديث عِمْران بن حُصين أَنه أَوْصَى عند موتِه: إِذا مُتُّ  فَخَرَجْتُمْ بي، فأَسْرِعُوا المَشْيَ ولا تُهَوِّدُوا كما تُهَوِّدُ اليهودُ  والنصارى. وفي حديث ابن مسعود: إِذا كنتَ في الجَدْبِ فأَسْرِعِ السَّيْرَ  ولا تُهَوِّد أَي لا تَفْتُرْ. قال: وكذلك التَّهْوِيدُ في المَنْطِقِ  وهو الساكِنُ؛ يقال: غِناءٌ مُهَوِّد؛ وقال الراعي يصف ناقة:  وخُود منَ اللاَّئي تَسَمَّعْنَ، بالضُّحى،  قَرِيضَ الرُّدافَى بالغِناءِ المُهَوِّدِ  قال: وخُود الواو أَصلية ليست بواو العطف، وهو من وَخَدَ يخد إِذا  أَسرعَ. أَبو مالك: وهَوّدَ الرجلُ إِذا سكَن. وهَوَّدَ إِذا غَنَّى. وهَوَّدَ  إِذا اعتَمد على السير؛ وأَنشد:  سَيْراً يُراخِي مُنَّةَ الجَلِيدِ  ذا قُحَمٍ، وليس بالتَّهْوِيدِ  أَي ليس بالسَّيْر اللَّيِّن. والتهوِيدُ أَيضاً: النومُ. وتَهْوِيدُ  الشراب: إِسكارُه. وهَوَّدَه الشرابُ إِذا فَتَّرَه فأَنامَه؛ وقال  الأَخطل:ودافَعَ عَني يومَ جِلَّقَ غَمْزُه،  وصَمَّاءُ تُنْسِيني الشرابَ المُهَوِّدا  والهَوادَةُ: الصُّلْحُ والمَيْلُ. والتهوِيدُ والتَّهْوادُ: الصوتُ  الضعيفُ اللَّيِّنُ الفاتِرُ. والتهوِيدُ: هَدْهَدةُ الريحِ في الرمل ولِينُ  صوتها فيه. والتَّهْوِيدُ: تَجاوُبُ الجنِّ لِلِينِ أَصواتِها  وضَعْفِها؛ قال الراعي:  يُجاوِبُ البومَ تَهْوِيدُ العَزِيفِ به،  كما يَحِنُّ لِغَيْثٍ جِلَّةٌ خُورُ  وقال ابن جَبَلَةَ: التهوِيدُ الترجيعُ بالصوت في لِين. والهَوادةُ:  الرُّخْصة، وهو من ذلك لأَن الأَخذ بها أَلْيَنُ من الأَخذ بالشدّة.  والمُهاوَدةُ: المُوادَعَةُ. والمُهاوَدةُ: المُصالَحَةُ والمُمايَلةُ.  والمُهَوِّدُ: المُطْرِبُ المُلْهِي؛ عن ابن الأَعرابي. والهَوَدَةُ،  بالتحريك: أَصل السنامِ. شمر: الهَوَدةُ مجتَمَعُ السَّنامِ وقَحَدَتُه،  والجمع هَوَدٌ؛ وقال:  كُومٌ عليها هَوَدٌ أَنضادُ  وتسكن الواو فيقال هَوْدةٌ.  وهُودٌ: اسم النبي، صلى الله على نبينا محمد وعليه وسلم، ينصرف، تقول:  هذه هُودٌ إِذا أَردْتَ سورة هُودٍ، وإِن جعلت هُوداً اسم السورة لم  تصرفه، وكذلك نُوحٌ ونُونٌ، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(هود) الهاء والواو والدال: أصلٌ يدلُّ على إرْوادٍ وسُكون. يقولون: [التَّهويد([11])]: المَشْيُ([12]) الرُّوَيْد. ويقولون: هَوَّدَ، إذا نامَ. وهَوَّد الشَّرابُ نَفْسَ  الشاربِ، إذا خَثَرت له نَفْسُه. والهَوَادَة: الحالُ تُرجَى معها السَّلامةُ بين القوم. والمُهَاودة: المُوادَعَة([13]). فأمَّا اليَهود فمِن هاد يَهُودُ، إذا تاب هَوْدَاً. وسُمُّوا به لأنَّهم تابُوا عن عبادة العجل. وفي القرآن: ﴿إنَّا هُدْنا إلَيْكَ﴾[ الأعراف 156]، وفي التَّوبةِ هوادةُ حالٍ وسلامةٌ.
القاموس المحيط:
الهَوْدُ التَّوْبَةُ، والرُّجوعُ إلى الحَقِّ، وبالتحريكِ الْأَسْنِمَةُ، جمعُ هَوْدَةٍ، وبالضم اليَهودُ، واسمُ نَبِيٍّ. ويَهودُ يُجْمَعُ على يُهْدانٍ. وهَوَّدَهُ حَوَّلَهُ إلى مِلَّةِ يهودَ. والهَوادَةُ اللِّينُ، وما يُرْجَى به الصَّلاحُ، والرُّخْصَةُ. والتَّهْويدُ تجاوُبُ الجِنِّ، والتَّرْجيعُ بالصَّوْتِ في لينٍ، والتَّطْريبُ، والْإِلْهاءُ، والمَشْيُ الرُّوَيْدُ، وإسْكارُ الشِّرابِ، والصَّوْتُ الضَّعيفُ اللَّيِّنُ، كالتَّهْوادِ، والْإِبْطاء في السَّيْرِ، والسُّكونُ في المَنْطِقِ، كالتَّهَوُّدِ والتَّهْوادِ. والمهاوَدَةُ المُواعَدَةُ، والمُصالَحَةُ، والمُمايَلَةُ، والمُعاوَدَةُ. وأهْوَدُ، كأحْمَدَ يومُ الاثنينِ، وقبيلةٌ. وتَهَوَّدَ صارَ يهودِيًّا، وتَوَصَّلَ بِرَحِمٍ أو حُرْمَةٍ.
وهَوَّدَ تَهْويداً: أكَلَ السَّنامَ. ويَهودَا: أخُو يوسُفَ الصِّدِّيق، عليهما السلام.
تاج العروس:
ه و د
الهَوْدُ : التَّوْبَةُ والرُّجوعُ إِلى الحَقِّ هادَ يَهُودُ هَوْداً وتَهَوَّدَ فهو هائٌِ وقَوْمٌ هُودٌ مثل حائكِ وحُوكٍ وبازِلٍ وبُزْلٍ قال أَعرابيٌّ :
" إِنّي امْرُءٌ مِنْ مَدْحِهِ هَائِدُ وفي التنزيل العزيز " إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ أَي تُبْنَا إِليك وهو قولُ مُجَاهِدٍ وسعيدِ بن جُبَيْر وإِبراهِيمَ قال ابنُ سِيده : عَدّاه بإِلى لأَن فيه معنَى رَجَعْنا . الهَوَدُ بالتَّحْرِيكِ : الأَسْنِمَةُ وقيل : أَصْلُ السَّنامِ جَمْعُ هَوْدَة وقال شَمِرٌ : الهَوَدَةُ مُجْتَمَعُ السَّنامِ وقَحَدَتُه والجَمْعُ هَوَدٌ وقال :
" كُومٌ عَلَيْهَا هَوَدٌ أَنْضَادُ
وتسكَّن الواو فيقال هَوْدَة . الهُودُ بالضَّمّ : اليَهُودُ اسمُ قَبِيلَةٍ وقيل : إِنما اسمُ هذه القبيلةِ يَهُوذ فعُرِّب بقلب الذالِ دالاً كما سيأْتي للمصنّف أَيضاً قال ابنُ سِيدَه : وليس هذا بِقَوِيٍّ وقالوا : اليَهود فأَدخلوا الأَلف واللامَ فيها على إِرادَةِ النَّسَب قال الله تعالى " وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الجَنَّةَ إِلاَّ مَنْ كَانَ هُوداً أَوْ نَصَارَى " قال الفَرَّاءُ : يريد يَهُوداً فحذف الياءَ الزائدةَ ورجَع إِلى الفِعْلِ مِن اليَهُودِيّة وفي قراءَة أُبَيٍّ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَهُودِيًّا أَو نَصْرَانِيًّا قال : وقد يجوز أَن يَجعل هُوداً جَمْعاً واحِدُه هائدٌ مثل حائلٍ وعائطٍ من النُّوقِ والجمع حُولٌ وعُوطٌ وجمْع اليَهُودِيّ يَهودٌ كما يقال في المَجوسِيّ مُجُوسٌ وفي العَجَمِيّ والعَرَبِيّ عَجَمٌ وعَرَبٌ وسُمِّيَت اليَهود اشتقاقاً مِن هَادُوا أَي تابُوا وأَرادوا باليَهُودِ اليَهُودِيِّينَ ولكنهم حَذَفُوا ياءَ الإِضافَة كما قالوا زِنْجِيّ وزِنْج . هُودٌ اسمُ نَبِيٍّ مَعْرُوف صلَّى اللهُ على نبيّنا محمّدٍ وعليه وسلَّمَ عَرَبِيٌّ ولهذا يَنْصَرِف وكذلك كلُّ اسمٍ أَعجمِيٍّ ثلاثيٍّ فإِنه مُنْصَرِف قال ابنُ هشامٍ وابنُ الكَلْبيّ هو عابِر بن إِرمَ بن سَامِ بن نُوحٍ وفي شرْح القَسْطَلانيّ : هو ابن شارخ بن أَرفخشد ابن سام وقيل : هو هود بن عبد الله ابن رِيَاح أَقوالٌ قد يُجْمَعُ يَهودُ عَلى يُهْدَانٍ بضّم فسُكون قال حَسَّان رَضِي الله عنه يَهجو الضَّحَّاكَ ابن خَلِيفَةَ رضي الله عنه في شأْنِ بَنِى قُرَيْظَةَ وكان أَبو الضَّحَّاكِ مُنَافِقاً :
أَتُحِبُّ يُهْدَانَ الحِجَازِ وَدِينَهُمْ ... عَبْدَ الحِمَارِ ولا تُحِبُّ مُحَمَّدَا صلى اللهُ عَليه وسلَّمَ
وهَوَّدَه تَهوِيداً : حَوَّلَه إِلى مِلّة يَهُودَ قال سيبويهِ : وفي الحديث كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ على الفِطْرَةِ حتّى يَكونَ أَبواه يُهَوِّدَانِه أَو يَنْصَرَانِه معناه أَنهما يُعَلِّمَانِه دِينَ اليَهُودِيَّة والنَّصَارَى ويُدْخِلانِه فيه . والهَوَادَةُ : اللِّينُ والرِّفْقُ عن الزَّمَخْشرِيّ . ومَا يُرْجَى به الصَّلاَحُ بينَ القَوْمِ وفي الحديث وَلاَتَأْخُذُه في اللهِ هَوَادَةٌ أَي لا يَسْكُنُ عِنْدَ حَدِّ اللهِ ولا يُحَابِي فيه أَحَداً . الهَوَادَة : الرُّخْصَةُ والمُحَابَاةُ وفي حديث عُمَرَ رضي الله عنه أُتِيَ بِشَارِبٍ فقالَ : لأَبْعَثَنَّك إِلى رَجُلٍ لا تَأْخُذُه فِيك هَوَادَةٌ . والتَّهْوِيد : تَجَاوَبُ الجِنِّ لِلِينِ أَصْوَاتِهَا وضَعْفِهَا قال الرَّاعي :
يُجَاوِبُ البُومَ تَهْوِيدُ العَزِيفِ بِهِ ... كَمَا يَحِنُّ لِغَيْثٍ جِلَّةٌ خُورُ قال ابن جَبَلةَ : التَّهْوِيد : التَّرْجِيعُ بالصَّوْتِ في لِينٍ ومنه أُخِذَ الهَوَادَةُ بمعنى الرُّخْصَة لأَن الأَخْذَ بها أَلْيَنُ مِن الأَخْذ بالشِّدَّةِ . التَّهْوِيد : التَّطْريبُ والإِلْهَاءُ وهو مُهَوِّدٌ : مُلْهٍ مُطَرِّبٌ . التَّهْويد : المَشْيُ الرُّوَيْدُ مثل الدَّبِيبِ ونَحْوِه وأَصلُه من الهَوَادَةِ وأَنشد :
سَيْراً يُرَاخِي مُنَّةَ الجَلِيدِ ... ذَا قُحَمٍ ولَيْسَ بِالتَّهْوِيدِ أَي ليس بالسَّيْرِ اللَّيِّنِ . التَّهْوِيد : إِسْكَارُ الشَّرابِ وهَوَّدَه الشَّرَابُ إِذا فَتَّرَهُ فأَنَامَه وقال الأَخْطَلِ :
ودَافَعَ عَنِّي يَوْمَ جِلَّقَ غَمْرَةً ... وَصَمَّاءَ تُنْسِينِي الشَّرَابَ المُهَوِّدَا وقال أَبو مالِكٍ : وهَوَّدَ الرَّجُلُ إِذا سَكَنَ وَهَوَّدَ إِذا غَنَّى وهَوَّدَ إِذا اعْتَمَدَ على السَّيْرِ كالتَّهَوُّدِ والتَّهْوَادِ بالفتح . والمُهَاوَدَةُ : المُوَادَعَةُ هذا هو الصواب يقال هَاوَدَه إِذا وَادَعَه وبَينهم مَهَاوَدَةٌ كما في الأَساس ويوجد في النسخ كلها المواعدة وهو تحريف المُهاوَدةُ : المُصَالحَة والمُهَاوَنة والمُمَايَلَةُ والمُعَاوَدَةُ وهذا نَصُّ الصاغَانيّ وهو مَقْلُوب المُوَادَعَة كلُّ ذلك من الهَوَادَةِ وهو الصُّلْح والمَيْلُ
وأَهْوَدُ كأَحْمَدَ اسم يَوْم الاثْنينِ في الجاهِليَّة وكذلك أَوْهَدُ وأَهْوَنَ أَهودُ اسمُ قَبِيلَة من العرب . وتَهَوَّدَ الرجُلُ : صارَ يَهُودِيًّا كهَادَ . وتَهَوَّدَ في مَشْيِه : مَشَى مَشْياً رَفِيقاً تَشَبُّهاً باليهودِ في حَرَكَتهم عند القِراءَة . قال المُصَنّف في البصائر بعد سِيَاق هذه العبارة : وهذا يُعَدُّ من الأَضْدَادِ . قلْت : وهو مَحَلُّ تأَمُّل . تَهَوَّدَ . إِذا تَوَصَّلَ بِرَحِمٍ أَو حُرْمَةٍ من الهَوَادَة وهي الحُرْمَةُ والسَّبَبُ . وزاد في البصائر : وتَقَرَّبَ بِإِحْدَاهُمَا وأَنشد قول زُهير :
سِوَى رِبَعٍ لَمْ يَأْتِ فيه مَخَافَةً ... ولاَ رَهَقاً مِنْ عَانِدٍ مُتَهَوِّدِ قلت : قال ابن سيده : المُتَهَوِّد : المُتَقَرِّب وقال شَمِرٌ : المُتَهَوِّدُ : المُتَوَصِّلُ بِهَوادَةٍ إِليه قال : قاله ابنُ الأَعرابيّ . وهَوَّدَ تَهْوِيداً : أَكَلَ الهَوَدَة وهي أَصلُ السَّنَام مُجْتَمَعُه كما تقَدَّم . ويَهُودَا : أَخو يُوسُفَ الصِّدِّيقِ من أَبيه عليهما السلامُ قيل : هو بالذال المعجمة . وفي شفاءِ الغَليل : يَهُودَا مُعَرَّب يَهُوذا بذال معجمةٍ ابنُ يَعقوبَ عليه السلامُ قلْت : وكذا قالوا في هُودٍ إِن أَصلَه بالذال المُعجمة ثم عُرِّب بالدال المهملة . ومما يستدرك عليه : التَّهَوُّد : التَّوْبَة والعَمَلُ الصالِحُ وعن ابن الأَعرابيّ : هادَ إِذا رَجَع مِن خَيْرٍ إِلى شَرٍّ أَو مِن شَرٍّ إِلى خَيْرٍ . والتَّهْوِيد والتَّهْوَادُ والتَّهَوُّدُ : اللِّينُ والتَّرَفُقُّ . والتَّهْوِيد : النَّوْمُ . والتَّهْوِيد : هَدْهَدَةُ الرِّيح في الرَّمْل ولِينُ صَوْتِها فيه . والهَوَادَة : الصُّلْحُ . والمُهَاوَدَة : المُرَاجَعَة . والهَوَادَةُ : الحُرْمَة والسَّبَبُ

_Türkçe çeviri henüz yok_
