# هود — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هود

الهود: التوبة والرجوع إلى الحق هاد يهود هودا، وتهود، فهو هائ وقوم هود، مثل حائك وحوك وبازل وبزل قال أعرابي:
  إني امرء من مدحه هائد وفي التنزيل العزيز  إنا هدنا إليك أي تبنا إليك، وهو قول مجاهد وسعيد بن جبير وإبراهيم، قال ابن سيده: عداه بإلى لأن فيه معنى رجعنا. الهود، بالتحريك: الأسنمة، وقيل: أصل السنام جمع هودة، وقال شمر: الهودة مجتمع السنام وقحدته والجمع هود، وقال:
  كوم عليها هود أنضاد

  وتسكن الواو فيقال هودة. الهود، بالضم: اليهود، اسم قبيلة، وقيل: إنما اسم هذه القبيلة يهوذ، فعرب بقلب الذال دالا، كما سيأتي للمصنف أيضا، قال ابن سيده: وليس هذا بقوي، وقالوا: اليهود، فأدخلوا الألف واللام فيها على إرادة النسب، قال الله تعالى  وقالوا لن يدخل الجنة إلا من كان هودا أو نصارى  قال الفراء: يريد يهودا، فحذف الياء الزائدة، ورجع إلى الفعل من اليهودية، وفي قراءة أبي، إلا من كان يهوديا أو نصرانيا قال: وقد يجوز أن يجعل هودا جمعا واحده هائد، مثل حائل وعائط من النوق، والجمع حول وعوط، وجمع اليهودي يهود، كما يقال في المجوسي مجوس، وفي العجمي والعربي عجم وعرب، وسميت اليهود اشتقاقا من هادوا، أي تابوا وأرادوا باليهود اليهوديين، ولكنهم حذفوا ياء الإضافة كما قالوا زنجي وزنج. هود اسم نبي معروف، صلى الله على نبينا محمد وعليه وسلم، عربي، ولهذا ينصرف، وكذلك كل اسم أعجمي ثلاثي فإنه منصرف، قال ابن هشام وابن الكلبي، هو عابر بن إرم بن سام بن نوح، وفي شرح القسطلاني: هو ابن شارخ بن أرفخشد ابن سام، وقيل: هو هود بن عبد الله ابن رياح، أقوال، قد يجمع يهود على يهدان، بضم فسكون، قال حسان رضي الله عنه يهجو الضحاك ابن خليفة، رضي الله عنه، في شأن بنى قريظة، وكان أبو الضحاك منافقا:
  أتحب يهدان الحجاز ودينهـم                      عبد الحمار ولا تحب محمدا صلى الله عليه وسلم.
 وهوده تهويدا: حوله إلى ملة يهود، قال سيبويه: وفي الحديث كل مولود يولد على الفطرة حتى يكون أبواه يهودانه أو ينصرانه، معناه أنهما يعلمانه دين اليهودية والنصارى ويدخلانه فيه. والهوادة: اللين والرفق، عن الزمخشري. وما يرجى به الصلاح بين القوم، وفي الحديث ولاتأخذه في الله هوادة، أي لا يسكن عند حد الله ولا يحابي فيه أحدا. الهوادة: الرخصة والمحاباة، وفي حديث عمر رضي الله عنه أتي بشارب فقال: لأبعثنك إلى رجل لا تأخذه فيك هوادة. والتهويد: تجاوب الجن، للين أصواتها وضعفها، قال الراعي:
  يجاوب البوم تهويد العزيف به                      كما يحن لغيث جـلة خـور قال ابن جبلة: التهويد: الترجيع بالصوت في لين، ومنه أخذ الهوادة بمعنى الرخصة، لأن الأخذ بها ألين من الأخذ بالشدة. التهويد: التطريب والإلهاء وهو مهود: مله مطرب. التهويد: المشي الرويد، مثل الدبيب ونحوه، وأصله من الهوادة وأنشد:
  سيرا يراخي منة الجليد                      ذا قحم وليس بالتهويد أي ليس بالسير اللين. التهويد: إسكار الشراب، وهوده الشراب إذا فتره فأنامه، وقال الأخطل:
  ودافع عني يوم جلـق غـمـرة                      وصماء تنسيني الشراب المهودا وقال أبو مالك: وهود الرجل، إذا سكن، وهود، إذا غنى، وهود، إذا اعتمد على السير، كالتهود والتهواد، بالفتح. والمهاودة: الموادعة هذا هو الصواب، يقال هاوده، إذا وادعه، وبينهم مهاودة،كما في الأساس، ويوجد في النسخ كلها المواعدة، وهو تحريف المهاودة: المصالحة والمهاونة والممايلة والمعاودة، وهذا نص الصاغاني، وهو مقلوب الموادعة، كل ذلك من الهوادة، وهو الصلح والميل.

  وأهود، كأحمد، اسم يوم الاثنين في الجاهلية، وكذلك أوهد وأهون، أهود اسم قبيلة من العرب. وتهود الرجل: صار يهوديا كهاد. وتهود في مشيه: مشى مشيا رفيقا تشبها باليهود في حركتهم عند القراءة. قال المصنف في البصائر بعد سياق هذه العبارة: وهذا يعد من الأضداد. قلت: وهو محل تأمل. تهود. إذا توصل برحم أو حرمة، من الهوادة، وهي الحرمة والسبب. وزاد في البصائر: وتقرب بإحداهما، وأنشد قول زهير:
  سوى ربع لم يأت فيه مخافة                      ولا رهقا من عاند متهـود قلت: قال ابن سيده: المتهود: المتقرب، وقال شمر: المتهود: المتوصل بهوادة إليه، قال: قاله ابن الأعرابي. وهود تهويدا: أكل الهودة، وهي أصل السنام مجتمعه، كما تقدم. ويهودا: أخو يوسف الصديق من أبيه، عليهما السلام، قيل: هو بالذال المعجمة. وفي شفاء الغليل: يهودا، معرب يهوذا، بذال معجمة، ابن يعقوب عليه السلام، قلت: وكذا قالوا في هود إن أصله بالذال المعجمة، ثم عرب بالدال المهملة. ومما يستدرك عليه: التهود: التوبة والعمل الصالح، وعن ابن الأعرابي: هاد، إذا رجع من خير إلى شر، أو من شر إلى خير. والتهويد والتهواد والتهود: اللين والترفق. والتهويد: النوم. والتهويد: هدهدة الريح في الرمل ولين صوتها فيه. والهوادة: الصلح. والمهاودة: المراجعة. والهوادة: الحرمة والسبب.

### Türkçe

**الهود**: tövbe ve hakka dönüş; **هاد يهود هودا**; ve **تهود**; artık o **هائ**’dir ve kavim **هود**; **حائك** ve **حوك** ve **بازِل** ve **بزل** gibi. Bir bedevî dedi ki:
  Ben, övgüsü **هائد** olan bir adamım. Ve aziz tenzilde:  “Şüphesiz biz sana **هدنا**” yani sana tövbe ettik; bu, Mücâhid’in ve Saîd b. Cübeyr’in ve İbrâhîm’in sözüdür. İbn Sîde dedi ki: Onu **إلى** ile geçişli kıldı; çünkü onda “döndük” mânası vardır. **الهود**, harekeli olarak: hörgüçler; ve denildi ki: hörgücün aslı, **هودة**’nin çoğuludur. Şemmer dedi ki: **الهودة** hörgücün toplandığı yeri ve tepesidir; çoğulu **هود**’dur. Ve dedi ki:
  Üzerinde yığılmış **هود** yığınları olan bir tümsek.

  Ve **الواو** sakin kılınır da **هودة** denir. **الهود**, zamme ile: **اليهود**; bir kabilenin adıdır. Ve denildi ki: Bu kabilenin adı ancak **يهوذ**’dur; sonra **الذال**’ı **الدال**’a çevirerek Arapçalaştırıldı; nitekim musannif için de sonra gelecektir. İbn Sîde dedi ki: Bu güçlü değildir. Ve **اليهود** dediler; nisbet kastıyla ona **الألف واللام**’ı dâhil ettiler. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve dediler ki: Cennete ancak **هودا** veya Hristiyan olan girer.” Ferrâ dedi ki: **يهودا**yı kasteder; fazla olan **الياء**’yı hazfetti ve **اليهودية**den fiile döndü. Übeyy’in kıraatinde: “Ancak Yahudi veya Hristiyan olan.” Dedi ki: **هودا**’nın, tekili **هائد** olan bir çoğul yapılması da câizdir; deve dişilerinden **حائل** ve **عائط** gibi; çoğul **حول** ve **عوط**. Ve **اليهودي**’nin çoğulu **يهود**’dur; **المجوسي** hakkında **مجوس** denildiği gibi; ve **العجمي** ve **العربي** hakkında **عجم** ve **عرب**. Ve **اليهود** adlandırıldı; **هادوا**’dan اشتقاق olarak, yani tövbe ettiler; ve **باليهود** ile **اليهوديين**i kastettiler; fakat **ياء الإضافة**’yi hazf ettiler; **زنجي** ve **زنج** dedikleri gibi. **هود** bilinen bir peygamberin adıdır; Nebîmiz Muhammed’e ve ona salât ve selâm olsun; Arap’tır; bu yüzden munsariftir. Yine her üç harfli yabancı isim munsariftir. İbn Hişâm ve İbnü’l-Kelbî dedi ki: O, **عابر بن إرم بن سام بن نوح**’tur. Kastallânî’nin şerhinde: O, **شارخ بن أرفخشد ابن سام**’ın oğludur. Ve denildi ki: O, **هود بن عبد الله ابن رياح**’tır; sözlerdir. **يهود** bazen **يهدان** üzerine cem‘ edilir; zamme sonra sükûn ile. Hassân (Allah ondan razı olsun), Benî Kurayza hakkında, Dahhâk b. Halîfe’yi (Allah ondan razı olsun) hicvederken—Dahhâk’ın babası münafıktı—dedi ki:
  Hicaz’ın **يهدان**ını ve onların dinini mi seversin,
  eşeğin kulunu; Muhammed’i (sallallahu aleyhi ve sellem) sevmezsin.

Ve **هوده تهويدا**: onu Yahudilerin milletine çevirdi. Sîbeveyh dedi ki: Hadiste: “Her doğan fıtrat üzere doğar; ta ki anne-babası onu **يهودانه** veya **ينصرانه** yapıncaya kadar.” Mânası: İkisi ona Yahudilik ve Hristiyanlık dinini öğretir ve onu ona dâhil eder. **الهوادة**: yumuşaklık ve nezaket; Zemahşerî’den. Ve kavim arasında ıslah umulan şey. Hadiste: “Allah hakkında onu **هوادة** tutmasın”; yani Allah’ın haddinde sükûn etmesin ve onda kimseye iltimas geçmesin. **الهوادة**: ruhsat ve kayırma. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: Bir içki içen getirildi; dedi ki: “Seni, sende **هوادة** tutmayan bir adama göndereceğim.” **التهويد**: cinlerin karşılıklı seslenişi; seslerinin yumuşaklığı ve zayıflığı sebebiyle. Râî dedi ki:
  Baykuş, onda **تهويد** ile uğursuz sesin karşılığını verir;
  tıpkı çokça yağmura, zayıf bir bulutun inlemesi gibi.

İbn Cebele dedi ki: **التهويد**: seste yumuşaklık içinde tercii‘dir; buradan **الهوادة** “ruhsa(t)” mânasında alındı; çünkü onunla almak, şiddetle almaktan daha yumuşaktır. **التهويد**: nağmelendirme ve oyalama; ve o **مهود**’dur: oyalayan, nağmelendiren. **التهويد**: yavaş yürüyüş; **الدبيب** ve benzeri gibi. Aslı **الهوادة**’dandır. Ve şu beyit okundu:
  Buzun nimetiyle gevşekçe yürüyüş;
  bu, sarp bir yerdir ve **بالتهويد** ile değildir; yani yumuşak yürüyüşle değildir.

**التهويد**: içkiyi sarhoş etme. Ve içki onu **هوده**; onu gevşetti de uyuttuğu zaman. Ahtal dedi ki:
  Celak gününde bir boğucu sıkıntıyı benden savdı;
  ve beni **الشراب المهودا**yı unutturan sağır edici (bir şey).

Ebû Mâlik dedi ki: Adam **هود** eder; sakinleştiği zaman. Ve **هود** eder; şarkı söylediği zaman. Ve **هود** eder; yürüyüşe dayandığı zaman; **التهود** ve **التهواد** gibi, fetha ile. **المهاودة**: **الموادعة**dır; doğru olan budur. **هاوده** denir; onunla barıştığı zaman. Ve aralarında **مهاودة** vardır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve nüshaların hepsinde **المواعدة** bulunur; o, **المهاودة**’nin tahrifidir. **المهاودة**: musâlaha, müsamaha, meyletme ve tekrar dönüştür; bu, Sâğânî’nin nassıdır. Ve o, **الموادعة**’nin maklûbudur. Bunların hepsi **الهوادة**’dandır; o da sulh ve meyildir.

Ve **أهود**, **أحمد** gibi: câhiliyede pazartesi gününün adıdır; yine **أوهد** ve **أهون**. **أهود** Araplardan bir kabilenin adıdır. Ve **تهود الرجل**: **هاد** gibi Yahudi oldu. Ve yürüyüşünde **تهود** etti: Yahudilerin okumadaki hareketlerinde onlara benzemek için yumuşak bir yürüyüşle yürüdü. Musannif, **البصائر**’de bu ibareyi sevk ettikten sonra dedi ki: Bu, zıtlar cümlesinden sayılır. Dedim ki: Bu, teemmül yeridir. **تهود**: bir rahim veya bir hürmet ile ulaştığı zaman; **الهوادة**’dandır; o da hürmet ve sebeptir. Ve **البصائر**’de artırdı: İkisinden biriyle yakınlaştı. Ve Züheyr’in sözünü şahit getirdi:
  Korkudan içinde gelinmemiş bir yurt kalıntısı dışında;
  ve karşı koyanın **متهود**undan bir taşkınlık yok.

Dedim ki: İbn Sîde dedi ki: **المتهود**: yakınlaşan. Şemmer dedi ki: **المتهود**: kendisiyle ona **هوادة** ile ulaşılan. Dedi ki: Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve **هود تهويدا**: **الهودة**’yi yedi; o, daha önce geçtiği üzere, hörgücün aslı, onun toplandığı yerdir. Ve **يهوذا**: Yûsuf es-Sıddîk’in baba bir kardeşidir; ikisine selâm olsun. Denildi ki: O, **بالذال المعجمة** iledir. **شفاء الغليل**’de: **يهوذا**, **يهوذا**’nın Arapçalaştırılmışıdır; **بذال معجمة** ile; Yakub’un (aleyhisselâm) oğludur. Dedim ki: Yine **هود** hakkında da, aslının **بالذال المعجمة** olduğu, sonra **بالدال المهملة** ile Arapçalaştırıldığı söylendi. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **التهود**: tövbe ve salih amel. İbnü’l-A‘râbî’den: **هاد**; hayırdan şerre veya şerden hayra döndüğü zaman. Ve **التهويد** ve **التهواد** ve **التهود**: yumuşaklık ve yavaş davranma. Ve **التهويد**: uyku. Ve **التهويد**: rüzgârın kumda sallayışı ve oradaki sesinin yumuşaklığı. Ve **الهوادة**: sulh. Ve **المهاودة**: karşılıklı müracaat. Ve **الهوادة**: hürmet ve sebep.
