# هور (ه-و-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Devrik

- Harfler: ه - و - ر
- Kur'an'da: 2 geçiş · 1 ayet · 2 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَانْهَارَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E.md) | فَانْفَعَلَ | Hemen devrildi | 1 | 1 | [9:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/ayet/9:109.md) |
| [هَارٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/siga/%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8D.md) | فَعَلٍ | Devrik | 1 | 1 | [9:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/ayet/9:109.md) |

## Mücavir kökler — 13 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir
2. [أسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Esas yapının oturduğu yer, temel anlamındadır
3. [شفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Kenar
4. [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Yapı demektir
5. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
6. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
7. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ateş demektir
8. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayr : At sürüsü demektir
9. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
10. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
11. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zalimler
12. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هور |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [هدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%85.md), [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md), [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Su kıyısındaki yarın veya kum tepeciğinin altı oyularak kütlesel halde aşağı göçmesi, içten çözülüp devrilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Sağlam bir temele dayanmayan inanç ve amellerin taşıyıcı zeminini yitirerek sahibini helake sürükleyecek biçimde çökmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Temelsizlik ve iç boşluğun kaçınılmaz akıbeti olan yapısal iflas ve ani çöküş kanunu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yıkılma» sayıp altı oyulmuşluk ve içten çözülme dinamiğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هو | Boşluk, düşme meyli, derinlik ve hafiflik | ر | Çekirdeğin işaret ettiği havaîlik ve boşluk dinamiği, kütlesel bir ağırlığın sarsılarak ve çatlayarak aşağıya doğru gürültüyle çökmesi yönünde somutlaşmıştır; nitekim aynı çekirdeği taşıyan [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) kökünde gevşeyip sakinleşme, [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) kökünde ağırlığını yitirip hafifleşme, [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) kökünde ise derin bir boşluğa serbest düşüş manası esastır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Yapının içindeki gizli çatlağın ve zaafın dışa vurması, yapının nefes alamayacak derecede gevşemesi |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaları bir arada tutan bağlayıcı kuvvetin, yapıyı ayakta tutan irtibat noktasının gerilimi |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Binanın, yarın veya kütlenin en üst tabakasının, zirvesinin hareket noktası olması |
| هور | Üst kütlenin bağlayıcı direncini yitirerek boşluğa doğru gürültüyle kırılıp devrilmesi | Yapının üst ağırlığının (ر) taşıyıcı bağlardan (و) kopmasıyla altındaki boşluğa (ه) kütlesel olarak yuvarlanması ve bütünsel bütünlüğünü aniden kaybetmesi hareketini tasvir eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Akarsuyun oyduğu uçurumun (curuf) veya dik kum tepeciğinin arkasından çatlayıp henüz yerinde duruyorken birdenbire kütle halinde suya veya vadi tabanına çökmesi; altı boşalmış yapının göçmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şahitlerinde kök, atın veya devenin yemini azımsamamak manasında tahminde bulunma bağlamında kullanılmıştır. Lisān al-ʿArab'da Ebû Mâlik b. Nüveyre'nin atını överken söylediği beyit şöyledir: رَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُه / ولا هُوَ عَنِّي في المُواساةِ ظاهرُ |
| Erken Arapça kullanım | Kitābü'l-ʿAyn'da zayıf ve dirayetsiz kişi için kullanılan şu beyit zikredilir: ماضي العزيمة لا هارٌ ولا خزلُ; ayrıca kışın şiddetinin veya gecenin karanlığının kırılıp gitmesi «تهوّر الليل» ve «تهوّر الشتاء» olarak adlandırılmıştır. |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça هور kökü, merkezi ve batı Sami dillerinde görülen çökme, uçuruma yuvarlanma, kuyu veya boşluk fikriyle semantik bir süreklilik arz eder. İbranice *hwh* / *havvah* (yıkım, felaket, çöküş kuyusu) ve Süryanice *hawwṭā* (derin çukur, yar, yarık) formları, kökün ilksel Sami katmanında toprağın yarılarak derin bir çukura doğru göçmesi veya felaket getiren yarılma anlamıyla irtibatlı olduğunu belgeler. Arapçada bu kök, suyun aşındırdığı kıyı yarlarının (curuf) arkadan çatlayarak aniden tabana dökülmesini ifade eden son derece özgül bir morfolojik harekete odaklanmıştır. Bu doğrultuda kök, sadece soyut bir düşüşü değil, altı oyulmuş bir kütlenin kendi ağırlığı altında dayanıksızlaşarak kütle halinde çökmesini betimleyen bir anlam kayması ve özelleşmesi yaşamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | هور / [هير](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%B1.md) | Kök içi dönüşümlerde «هار - يهور» ve «هار - يهير» biçimleri çatlayıp altı oyulan yarın çökmesini ifade eder; «تهور» ise düşüncesizce tehlikenin içine yuvarlanmak demektir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *hwh* / Süryanice *hawwṭā* | Derin yarık, felaket getiren çukur ve ani yıkım anlamlarıyla morfolojik ve anlamsal bir ortak zemin paylaşılır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrudan güvenilir bir soydaş biçim tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هور | Anlamlı | Çökmek, devrilmek | Altı oyulmuş kütlenin gürültüyle aşağı inmesi | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| [هرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%88.md) | Anlamlı | Vurmak, sopalamak | Değnekle veya sopayla sertçe darbe indirmek | Kur'an'da geçmez |
| [وهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B1.md) | Anlamlı | Korkutmak, vehme düşürmek | Kalbe ürperti ve yanılsama vererek şaşırtmak | Kur'an'da geçmez |
| [وره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%87.md) | Anlamlı | Beceriksizlik, ahmaklık | İşinde acemi ve dengesiz olmak, dengesini koruyamamak | Kur'an'da geçmez |
| [رهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%88.md) | Anlamlı | Açıklık, sakinlik, yarık | İki şey arasındaki açıklık veya suyun durulup yarılması | Kur'an'da geçer |
| [روه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هور | Merkez | Çöküş, kütlesel devrilme | Altı oyulmuş ve arkadan çatlamış bir yapının temelsizlik sebebiyle kütlece yıkılmasıdır. | Taşıyıcı zeminin çürümesiyle gelen toptan çöküşü anlatır. |
| [هدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%85.md) | Komşu | Yıkmak, yerle bir etmek | Dışarıdan uygulanan bir güç veya müdahale ile bir yapıyı parça parça aşağı indirmektir. | Failin dışsal yıkım müdahalesi ön plandadır. |
| [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Yere kapanmak, düşmek | Yüksekten aşağıya doğru ses çıkararak veya aniden secdeye/yere düşmektir. | Düşüş sırasındaki yönelim ve gürültü öne çıkar. |
| [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md) | Komşu | Düşmek, sakıt olmak | Bir şeyin dengesini kaybederek bulunduğu seviyeden kontrolsüzce alta inmesidir. | Genel ve nötr bir yerçekimi hareketidir; alt oyulması şart değildir. |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sabitlenmek, kök salmak | Zemine sağlamca tutunup hiçbir sarsıntı ve akıntıyla yerinden oynamamaktır. | Dayanıklı temel ve yıkılmaz sükûneti ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هور | Çatlayıp çökmek | Altı oyulan kütlenin gürültüyle yıkılması | Kesin |
| Latince | corruere, collabi | Çökmek, yıkılmak | Birlikte kütle halinde çöküşü karşılar; ancak altı oyulmuş kıyı yarığı imgesini tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | to collapse, to cave in | Çökmek, içe göçmek | Özellikle «cave in» ifadesi altı boşalan yapının içeri göçmesini çok iyi karşılar. | Kesin |
| Almanca | einstürzen, zusammenbrechen | Göçmek, yıkılmak | Taşıyıcı gücünü kaybeden sistemin birdenbire çöküşünü anlatır. | Güçlü |
| Fransızca | s'écrouler, s'effondrer | Yıkılmak, temeli çökmek | Özellikle «s'effondrer» zeminin veya tabanın batması nüansını başarıyla yansıtır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| هَارٍ | Altı oyulmuş, çürümüş, göçmeye yüz tutmuş uçurum | Dırâr Mescidi'ni inşa edenlerin niyet ve zemin zaafını temsil eden temsilî bağlam (Tevbe [9:109](https://lisan.digital/tr/ayet/9:109.md)) |
| فَانْهَارَ بِهِ | Kütlesel olarak devrilip onunla birlikte cehenneme göçmek | İflas eden yapay amelin sahibini de peşinden sürükleyip helake götürme akıbeti (Tevbe [9:109](https://lisan.digital/tr/ayet/9:109.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel temellendirmesi | Amelin ve inancın takva ve ilahi rıza yerine nifak üzerine kurulmasının metafizik hükümsüzlüğü ve kaçınılmaz helaki | Amelin zahiri sağlamlığına rağmen ontolojik zeminden yoksun olmasının doğurduğu ontolojik iflas |
| Fıkıh | Mescid ve vakıf ahkamı | Hangi gayeyle olursa olsun cemaati bölmek, fitne çıkarmak ve zarar vermek kastıyla kurulan binaların (Mescid-i Dırâr) hükmü | Yapının fiziki varlığının değil, meşruiyet temelinin hukuki geçerliliği belirlemesi |
| Tefsir | Temsilî anlatım (mesel) | Kur'an'daki en çarpıcı jeolojik ve mimari mesellerden biri olarak nifak ehlinin yapısının analizi | «Cürüfin hârin» tamlamasındaki tabiat gözleminin ahlaki ve itikadi çöküşe birebir uyarlanması |
| Hadis | Nifak ve cemaat fitnesi | Fitne ortamlarında emirsiz ve ilkesizce tehlikenin ortasına atılmak manasındaki «تهور» (cüretkarlık/düşüncesizlik) kullanımı | Akıbeti düşünmeden helak çukuruna gözü kapalı dalma hali |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve takva temeli | Takvasız niyet ve amel | Sahte dindarlık kurgusunun iflası | Takva zeminine oturmayan hiçbir dini teşebbüs varlığını sürdüremez; altı oyulmuş bir yar gibi aniden çöker. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve aksiyomlar | Temelsiz öncüller üzerine kurulan nazariye | Epistemik çöküş | Sağlam aksiyomatik temele veya tecrübî ispata dayanmayan teoriler bilgi kütlesini taşıyamaz ve kadük kalır. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve adalet | Adaletsiz iktidar yapısı | Siyasi rejimin ani devrilmesi | Zulüm ve baskıyla altı boşaltılan siyasi rejimler, dışarıdan sağlam görünseler bile ilk sarsıntıda kütle halinde yıkılır. | Güçlü |
| İktisadi | Reel karşılık ve üretim | Karşılıksız borçlanma ve spekülatif balon | Finansal kriz ve iflas | Üretime ve reel varlığa dayanmayan, sanal olarak şişirilen finansal yapılar alttan çekilen likiditeyle bir anda çöker. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geoteknik heyelan ve kritik kütle kırılması | Zemin mekaniğinde suyun hidrostatik basıncıyla şevin altını oyması sonucu sürtünme direncinin sıfırlanması ve şevin aniden kayması hadisesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet kaybı ve sistemik çöküş | Sosyolojide kurumların toplum nezdindeki güven ve rıza zeminini yitirmesiyle dışsal hiçbir darbe olmadan kendi ağırlığı altında çökmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yıkılmak» (inhedeme) eylemine indirgeyip, olayın jeolojik ve mimari bir süreç olan «alt oyulması ve asılı kalma» dinamiklerini göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, sadece taşların dağılmasını değil; altı tamamen boşaldığı halde bir süre havada asılı duran, dıştan sapasağlam zannedilen fakat temassızlık anında taşıdığı kişiyle birlikte cehenneme göçen aldatıcı yapıyı betimler. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mescid-i Dırâr olayını sadece fiziksel bir bina yıkımı olarak görmek; nifakın, riyanın ve meşruiyetsizliğin bizatihi bir çöküş kanunu (sünnetullah) olduğunu fark edememek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve eylemlerin zahiri görüntüsüne değil, oturduğu zemine (takva / Allah rızası) bakılması gerektiğini gösteren muazzam bir jeo-teolojik meselin anahtarını sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların eylemlerini, tefrika mescidlerini ve temelsiz toplumsal projeleri konu edinen Tevbe Suresi bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bir yapının, projenin veya dini ritüelin dışarıdan azametli ve sağlam görünmesinin onun hakiki bir varlığa sahip olduğu yanılgısını kökten düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Akarsuyun veya rüzgarın altını boşalttığı dik toprak yarığının (curuf), dayanıksızlaşarak kendi cüssesiyle aşağıya, uçuruma doğru toptan çökmesi ve yuvarlanması.
- Soyut anlam: İlahi rıza ve takva zemininden yoksun kılınan niyet, amel ve kurumların, içsel boşlukları sebebiyle kendi ağırlıklarını taşıyamayarak helake ve hüsrana göçmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin sürdürülebilirliğinin üst yapı unsurlarına değil, doğrudan taşıyıcı tabanın (temel / meşruiyet) sağlamlığına bağlı olduğu yapısal çöküş kanunu.
- LaTeX modeli: $$\lim_{B \to 0} \frac{S(W)}{B} = \infty \implies \frac{d S}{d t} < 0 \quad \therefore S \xrightarrow{\tau} \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$, kurulan yapıyı veya ameli; $W$, bu yapının taşıdığı cüsseli ağırlığı; $B$ ise yapının üzerine oturduğu ontolojik ve meşru zemini (temeli) temsil eder. Zemin direnci ve meşruiyeti sıfıra yaklaştığında ($B \to 0$), yapının birim zemin başına düşen gerilimi sonsuza ıraksar. Bu durum sistemin zamana bağlı mukavemet türevini negatife çevirir ($\frac{d S}{d t} < 0$) ve nihayetinde yapı kritik bir $\tau$ anında kendi ağırlığıyla çökerek yokluğa ve helake ($\emptyset$) sürüklenir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Tevbe 9:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/ayet/9:109.md) — هَارٍ · فَانْهَارَ

أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Binasını Allah korkusu ve rızası üzerine kuran kimse mi daha hayırlıdır, yoksa binasını bir yar kenarına kurup da onunla birlikte kendisini de cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi? Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والراء وو ا ي ء معهما
ه ر و، ه و ر، و ه ر، و ره، ره و ه ر ي، ه ي ر، ي ه ر، ر ي ه، ه ر ء، رهء مستعملات هرو: هَرَوْته بالهِراوة، وهي العصا: ضربته بها .
هور: وهر: الهَوْر: مصدر هار الجرف، يَهُور إذا أنصدع من خلفه وهو ثابتٌ بعد مكانهُ فهو هائرٌ هارٍ فإذا سقط فقد انهار وتهور، فإذا سقط شيء من أعلى جوفٍ أو ركية في قعرها قيل: تهوَّر وتَدَهْوَر.
ورجل هارٍ: ضعيف في أمره. قال:
ماضي العزيمة لا هارٌ ولا خزلُ
وتهوّر الليل وتوهَّر أيضا، إذا ذهب أكثرهُ، وتهوّر الشتاء إذا ذهب أشده. وتوّهر الرمل مثل تَهَوَّر، قال العجاج:
إلى أراطً ونقاً تَيْهُورِ
أراد: فيعول.
وره:
الوَرَهُ: الخرق في كل عمل، وامرأة ورهاء. أي: خرقاء بالعمل، قال:
ترنم وَرْهاء اليَدينِ تحـامـلـت		على البَعْل يوماً وهي مَقَاءُ ناشِزُ
المقَاء: الكثيرة الماء، والناشز: النّافر.
وتَوَرَّهَ في عملهِ. إذا لم يكن له فيه حذاقة.
رهو: الرَّهْو: الكُرْكيُّ، ويقال: بل هو من طير الماء، شبيه به، قال يصف النعامة:
يدف كالرَّهْوُ فوق الأرض من وجلٍ		حيران من بعـد أدحـي وإخـدارِ
والرَّهْوُ: مشي في سكون، قال:
تمشي إذا أخذ الوليد بـرأسـهـا		رَهْواً كما يمشي الهجين المعرسُ
والرّهو من نعت سير موسى عليها السلام، وأهل التفسير يقولون في قوله تعالى: "وأترك البحر رهوا": أي ساكناً على هينةٍ.
والرَّهْو والرَّهْوَى، لغتان: المرأة التي يعابُ عليها في الجماع، وهي الواسعة، قال:
فأنكحتُها رَهْواً كأن عِجانَـهـا		مَشَقُّ إهابٍ أوسعَ السلخَ ناجلهْ
والرَّهْوُ: مستنقع الماء.
والرَّهْوةُ شبه التل الصغير في متون الأرض على رؤوس الجبال، وهي مواضع الصقور والعقبان. قال:
فجلَّى كما جلَّى على رأسِ رَهْـوةٍ		من الطَّيْر أقنى يَنْفُضُ الطَلَّ أزرقُ
والرَّهاء: أرضٌ مستويةٌ قل ما تخلو من السراب. قال في السراب:
إذا جلا من الفلا رَهاؤه
وقال ذو الرمة:
كأنّه والرَّهاءُ الموتُ يركـضـهُ		أغراس أزهَرَ تحت الريح منتوجِ
والرَّها: بلد بالشام ينسب إليه أوراقُ المصاحف والنسبة إليه: رُهاويّ.
هري.
الهُرْيُ: بيت ضخم لطعام السلطان، وجمعه: أهراء.
هير: الِيَهْيَرُّ: حجارةٌ أمثال الكف، ويقال: هي دُوَيْبَّة في الصحارى أعظم من الجرذ. قال:
فلاة بها اليَهْيَرُّ شـقـراً كـأنـهـا		خصى الخيل قد شدت عليها المسامرُ
الواحدة: يَهْيَرَّة، يقال: يَفْعَلَّه، ويقال: فَيْعَلَّة، ويقال: فَعْيَلَّة، ويقال: فَعْلَلَّة.
يهر: اليَهْرُ: اللَّجاجة والتمادي في الأمر، تقول: في استَيْهَر فلان. قال:
صحا العاشقون وما تقصر		وقلبك في اللهو مُسْتيهِرُ
ريه: الرَيهُ والتَّرَيُّهُ: تهثهث السراب على وجه الأرض، قال رؤبة:
إذا جرى من آله المريهِ
هرأ: أهرأ الرجلُ في كلامه، أي: ليس لكلامه نظام، قال ذو الرمة:
لها بَشَرٌمثلُ الحريرِ ومَنْـطِـقٌ		رَخِيمُ الحَواشي لأهُراءٌولا نَزرُ
وتَهَرَّأَ اللّحمُ يتهرَأُ، أي: يَتَساقَطُ عن العِظامِ في الطبخ.
وأَهزأني البردُ، أي: أصابني بشدة، وأهْرَأْت: صِرْتُ في شدة البرد، ويقال: بل أَهرَأَ الرجل: أصابه البرد في رواح القيظ، ويقال: سيروا فقد أَهْرَأْتُم، أي: أَبْرَدْتم.
والهَرِيّةُ: الوقت الذي يشتد فيه البردُ.
وأَهْرَأَنا القُرُّ، أي: قتلنا. وأَهْرَأْتُ فلاناً. قتلته.
رهاً: الرَّهْيَأَةُ: أن تجعل أحد العِدْلَينِ أثقل من الآخر، يقال: رَهْيَأْتُ حملكَ رَهْيَأةً، ورَهْيَأتُ رأيك، أو أمرك إذا لم تقومهُ.
الرَّهْيَأةُ: الضعف والعجز والتواني، ومنه يقال: تَرَهْيَأَ الرجل في أمره، إذا هم به ثم أمسك عنه.
قال:
قد علم المُرَهْيِئُون الحمقى
والرَّهْيأةُ: أغريراق العين من الجهد والكبر، قال:
أكان حظكما من مال شيخكما		نابٌ تَرَهْيَأُ عيناها من الكبر

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الراء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla beraber

**ه ر و**، **ه و ر**، **و ه ر**، **و ره**، **ره و ه ر ي**، **ه ي ر**، **ي ه ر**، **ر ي ه**، **ه ر ء**، **رهء** kullanımdadır. **هرو**: Onu **الهِراوة** ile—o da asadır—vurdum; yani onunla ona vurdum.

**هور**: ve **وهر**: **الهَوْر**: **هار الجرف**’un mastarıdır; **يَهُور** (yarılır) eğer arkasından çatlar da o, yerinden sonra sabit iken; o hâlde o **هائر** **هارٍ**’dır. Artık düştüğü zaman gerçekten **انهار** ve **تهور** olur. Bir şey bir oyuk yahut bir kuyu ağzının üstünden onun dibine düştüğü zaman: **تهوَّر** ve **تَدَهْوَر** denir.

Ve **هارٍ** bir adam: işinde zayıftır. Dedi ki:
ماضي العزيمة لا هارٌ ولا خزلُ

Ve gece **تهوّر** etti ve ayrıca **توهَّر** (etti): eğer onun çoğu gitti ise. Ve kış **تهوّر** etti: eğer onun en şiddetlisi gitti ise. Ve kum **توّهر** etti; **تَهَوَّر** gibidir. **العجاج** dedi ki:
إلى أراطً ونقاً تَيْهُورِ
Muradı: **فيعول**.

**وره**:
**الوَرَهُ**: her işte beceriksizliktir; ve **ورهاء** bir kadın. Yani: işte beceriksiz. Dedi ki:
ترنم وَرْهاء اليَدينِ تحـامـلـت		على البَعْل يوماً وهي مَقَاءُ ناشِزُ
**المقَاء**: suyu çok olan; ve **الناشز**: ürken.

Ve o, işinde **تَوَرَّهَ** etti: eğer onda maharet yok ise.

**رهو**: **الرَّهْو**: turnadır; ve denilir ki: bilakis o su kuşundandır; ona benzer. Devekuşunu vasfederken dedi ki:
يدف كالرَّهْوُ فوق الأرض من وجلٍ		حيران من بعـد أدحـي وإخـدارِ

Ve **الرَّهْو**: sükûnet içinde yürüyüştür. Dedi ki:
تمشي إذا أخذ الوليد بـرأسـهـا		رَهْواً كما يمشي الهجين المعرسُ

Ve **الرّهو** Musa’nın—ona selâm olsun—yürüyüşünün sıfatındandır. Ve tefsir ehli, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “وأترك البحر رهوا”: yani sakin, yumuşaklık üzere, derler.

Ve **الرَّهْو** ve **الرَّهْوَى** iki lugattır: cima’da kendisi ayıplanan kadındır; o da geniş olandır. Dedi ki:
فأنكحتُها رَهْواً كأن عِجانَـهـا		مَشَقُّ إهابٍ أوسعَ السلخَ ناجلهْ

Ve **الرَّهْو**: su birikintisidir.

Ve **الرَّهْوةُ**: dağların başlarında, yerin sırtlarında küçük tepe benzeri şeydir; ve o, doğanların ve kartalların yerleridir. Dedi ki:
فجلَّى كما جلَّى على رأسِ رَهْـوةٍ		من الطَّيْر أقنى يَنْفُضُ الطَلَّ أزرقُ

Ve **الرَّهاء**: düz bir arazidir; seraptan az boş kalır. Serap hakkında dedi ki:
إذا جلا من الفلا رَهاؤه
Ve **ذو الرمة** dedi ki:
كأنّه والرَّهاءُ الموتُ يركـضـهُ		أغراس أزهَرَ تحت الريح منتوجِ

Ve **الرَّها**: Şam’da bir beldedir; mushaf yaprakları ona nispet edilir; ona nispet: **رُهاويّ**’dir.

**هري**:
**الهُرْيُ**: sultanın yiyeceği için büyük bir evdir; cem‘i: **أهراء**.

**هير**: **الِيَهْيَرُّ**: avuç gibi taşlardır; ve denilir ki: çöllerde bir küçük hayvandır; sıçandan daha büyüktür. Dedi ki:
فلاة بها اليَهْيَرُّ شـقـراً كـأنـهـا		خصى الخيل قد شدت عليها المسامرُ
Tekili: **يَهْيَرَّة**. Denilir: **يَفْعَلَّه**; ve denilir: **فَيْعَلَّة**; ve denilir: **فَعْيَلَّة**; ve denilir: **فَعْلَلَّة**.

**يهر**: **اليَهْرُ**: inatçılık ve işte ileri gitmedir. Dersin ki: falan **استَيْهَر** etti. Dedi ki:
صحا العاشقون وما تقصر		وقلبك في اللهو مُسْتيهِرُ

**ريه**: **الرَيهُ** ve **التَّرَيُّهُ**: yer yüzü üzerinde serabın titremesidir. **رؤبة** dedi ki:
إذا جرى من آله المريهِ

**هرأ**: Adam sözünde **أهرأ** etti; yani sözünün bir düzeni yoktur. **ذو الرمة** dedi ki:
لها بَشَرٌمثلُ الحريرِ ومَنْـطِـقٌ		رَخِيمُ الحَواشي لأهُراءٌولا نَزرُ

Ve et **تَهَرَّأَ** eder, **يتهرَأُ**: yani pişirmede kemiklerden dökülür.

Ve soğuk beni **أَهزأني** etti: yani beni şiddetle vurdu. Ve **أهْرَأْت**: şiddetli soğukta oldum. Ve denilir ki: bilakis adam **أَهرَأَ** etti: yaz sıcağının dönüşünde soğuk ona isabet etti. Ve denilir: yürüyün; çünkü siz **أَهْرَأْتُم**; yani serinlediniz.

Ve **الهَرِيّةُ**: soğuğun şiddetlendiği vakittir.

Ve **أَهْرَأَنا القُرُّ**: yani bizi öldürdü. Ve ben falanı **أَهْرَأْتُ**: onu öldürdüm.

**رهاً**: **الرَّهْيَأَةُ**: iki yükten birini ötekinden daha ağır kılmandır. Denilir: yükünü **رَهْيَأْتُ** bir **رَهْيَأةً** ile; ve görüşünü yahut işini **رَهْيَأتُ**: eğer onu doğrultmaz isen.

**الرَّهْيَأةُ**: zayıflık, acizlik ve gevşekliktir. Ondandır ki denilir: adam işinde **تَرَهْيَأَ** etti: eğer ona niyet etti sonra ondan el çekti ise.
Dedi ki:
قد علم المُرَهْيِئُون الحمقى

Ve **الرَّهْيأةُ**: yorgunluk ve ihtiyarlıktan gözün sulanmasıdır. Dedi ki:
أكان حظكما من مال شيخكما		نابٌ تَرَهْيَأُ عيناها من الكبر

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

هارَ الجرْفُ يَهورُ هَوْراً وهُؤوراً، فهو هائرٌ. ويقال أيضاً: جرفٌ هارٍ، خفضوه في موضع الرفع وأرادوا هائِرٌ. وهوَّرْتُهُ فَتَهَوَّرَ. وانْهارَ، أي انْهَدَمَ. وهُرْتُهُ بالشيء، أي اتَّهمته به، والاسم الهورَةُ. والتَهَوُّرُ: الوقوع في الشيء بقلَّة مبالاة. يقال: فلانٌ مُتَهَوِّرٌ. وتَهَوَّرَ الليلُ: أي مضى أكثره وانكسر ظلامه. وتَهَوَّرَ الشتاء: ذهب أكثره وانكسر برده. واَهتَوَّرَ الشيء: هلك. والتَيْهورُ من الرمل: المشرِف.

##### Türkçe

**هارَ** yar (çöktü): **الجرْفُ** **يَهورُ** **هَوْراً** ve **هُؤوراً**; o hâlde o **هائرٌ**dur. Ve ayrıca denilir: **جرفٌ هارٍ**; onu ref‘ mevkiinde nasb ettiler ve **هائِرٌ** (demek) istediler. Ve ben onu **هوَّرْتُهُ**; böylece o **فَتَهَوَّرَ**. Ve **انْهارَ**, yani **انْهَدَمَ** (yıkıldı). Ve ben onu bir şeyle **وهُرْتُهُ بالشيء**; yani onu onunla itham ettim; isim **الهورَةُ**dur. Ve **التَهَوُّرُ**: az aldırışla bir şeyin içine düşmektir. Denilir: falan **مُتَهَوِّرٌ**dur. Ve **تَهَوَّرَ الليلُ**: yani onun çoğu geçti ve karanlığı kırıldı. Ve **تَهَوَّرَ الشتاء**: onun çoğu gitti ve soğuğu kırıldı. Ve **اَهتَوَّرَ الشيء**: helâk oldu. Ve kumdan **التَيْهورُ**: yüksekçe olan (müşrif)tir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والواو وما يثلثهما)
(هوي) الهاء والواو والياء: أصلٌ صحيح يدلُّ على خُلُوٍّ وسقوط. أصله الهواء بين الأرض والسماء، سمِّي لخلوِّه. قالوا: وكلُّ خالٍ هواء. قال الله تعالى: ﴿وأفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ﴾ [إبراهيم 43]، أي خاليةٌ لا تَعِي شيئاً، ثمَّ قال زُهير:
كأنَّ الرَّحْلَ منها فوقَ صَعلٍ *** من الظِّلْمان جؤجؤهُ هواءُ([1])
ويقال هَوَى الشّيءُ يَهوِي: سقط. وهاويةُ([2]): جهنم؛ لأنَّ الكافِر يَهوِي فيها. والهاوية: كلُّ مَهْواة. والهُوَّة: الوَهدة العميقة. وأهْوَى إليه بيده ليأخذه، كأنّه رمَى إليه بيده إذا أرسلها. وتهَاوَى القَوْمُ في المَهْواة: سقط بعضهم في إثْر بعض. ويقولون: الهَوِيُّ ذَهابٌ في انحدار، والهُوِيّ في الارتفاع. قال زُهير في الهَوِيّ:
يَشُقُّ بها الأماعِزَ فهي تَهوِي *** هَوِيّ الدَّلْوِ أسلَمَها الرِّشاءُ([3])
وقال الهذَليّ في الهُوِيّ:
وإذا رميتَ به الفِجاجَ رأيتَه *** يَهوِي مَخارِمَها هُوِيَّ الأجدلِ([4])
وهَوَت الطّعنةُ: فَتَحَتْ فاها تَهوِي، وهو من الهواء: الخالي. وهَوَتْ أمُّهُ: شَتْمٌ، أي سقَطَتْ وهَلَكَتْ. وَ﴿أُمُّهُ هَاوِيةٌ﴾[القارعة 9] كما يقال: ثاكلة. والمَهْوَى: بُعدُ ما بين الشَّيئينِ المنتصِبَين، حتى يقالُ ذلك لبُعْد ما بين المَنْكِبَين.
وأمَّا *الهوى: هَوى النَّفسِ، فمن المَعنيين جميعاً، لأنه خالٍ من كلِّ خير، ويَهوِي بصاحِبِه فيما لا ينبغي. قال الله تعالى في وصف نبيّه عليه الصلاة والسلام: ﴿وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى﴾[النجم 3]، يقال منه هَوِيتُ([5]) أهْوَى هَوىً. وأمَّا المُهاواة فذكر أبو عمرٍو أنها الملاجَّة. وقال أبو عبيد: شدّة السَّير. وأنشد:
فلم تستطع مَيٌّ مَهاوَاتنا السُّرَى *** ولا ليلَ عِيسٍ في البُرِينَ خواضِعِ([6])
والذي قاله فصيح: أمَّا المُلاجَّة فلأنَّ كلَّ واحدٍ منها يحبُّ هَوَى صاحِبه. وأمَّا السَّير فلِمَا في ذلك من التَّرامِي بالأبدان عند السَّير.
(هوب) الهاء والواو والباء: ليس بأصلٍ جيّد، لكنهم يقولون: الهَوْب: المُخَلِّط. وحكى ابن دريد في طرائفه([7]) أصابني هَوْب النار: وهَجها([8]).
(هوت) الهاء والواو والتاء: قريبٌ من الذي قبلَه. يقولون: الهَوْتة([9]): الطَّريقُ إلى الماء. وصَبَّ الله عليه الهَوْتَةَ والمَوْتة، شتمٌ، قاله الخليل.
(هوج) الهاء والواو والجيم: كلمةٌ تدلُّ على تسرُّعٍ وتعسُّف. يقولون: الأهوج: الرَّجلُ المتسرِّع. والهوجاء: النَّاقة السريعة، كأنَّ بها هَوَجا. والهوجاء: الرِّيح التي تقلَع البُيوت. وقال أبو بكر([10]): وقد تَهُبُّ في وجهٍ واحد هبوباً متدارِكا. ويقولون: الهاجَةُ: الضِّفدِعة.
(هود) الهاء والواو والدال: أصلٌ يدلُّ على إرْوادٍ وسُكون. يقولون: [التَّهويد([11])]: المَشْيُ([12]) الرُّوَيْد. ويقولون: هَوَّدَ، إذا نامَ. وهَوَّد الشَّرابُ نَفْسَ  الشاربِ، إذا خَثَرت له نَفْسُه. والهَوَادَة: الحالُ تُرجَى معها السَّلامةُ بين القوم. والمُهَاودة: المُوادَعَة([13]). فأمَّا اليَهود فمِن هاد يَهُودُ، إذا تاب هَوْدَاً. وسُمُّوا به لأنَّهم تابُوا عن عبادة العجل. وفي القرآن: ﴿إنَّا هُدْنا إلَيْكَ﴾[ الأعراف 156]، وفي التَّوبةِ هوادةُ حالٍ وسلامةٌ.
(هوذ) الهاء والواو والذال: كلمةٌ واحدة، هي هَوْذَةُ: القَطاةُ، وبها سمِّي الرجل هَوْذَة.
(هور) الهاء والواو والراء: أصلٌ يدلُّ على تساقُطِ شيء. منه تَهَوَّرَ البِناء: انهَدَم. وتهوّر اللّيلُ: انكسَرَ ظلامُه، كأنَّه تهدَّم ومرَّ. وتهوَّرَ الشِّتاء: ذهبَ أشدُّهُ. ويقولون للقطيع من الغَنم: هَوْرٌ؛ وهو صحِيحٌ لأنَّه مِن كثرته يتساقط بعضُه على بعض.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: هُرْتُ فلاناً بكذا أهُورهُ: أزْنَنْتُه به. قال:
* رأى أنَّني لا بالكثير أهُوره([14]) *
(هوس) الهاء والواو والسين: كلمةٌ تدلُّ على طَوَفَانٍ ومَجيءٍ وذَهاب في مثلِ الحَيرة. فالهَوْس: الطَّوَفَانُ؛ وكلُّ طلبٍ في جُرأة هَوْس. ويقال أسَدٌ هَوَّاس. وباتَت [الإبلُ([15])] اللَّيلَ تَهُوس: تَسرِي.
ومن المحمول على هذا الهَوْس: شِدّة الأكل. يقال: أكُولٌ([16]) هَوَّاس.
ومن الباب ناقَةٌ هَوِسَةٌ: ضعيفة، وهي إذا كانت كذا حارت. ومنه قولهم به هَوَسٌ.
(هوش) الهاء والواو والشين: أُصَيلٌ يدلُّ على اختلاطٍ وشِبهه. منه هَوَّشُوا: اختَلَطوا. وهَاشت الخيلُ في الغارة. والمَهَاوش في الحديث([17]) من هذا. ويقال: هَوَّشَت الرِّيحُ بالتُّراب: جاءت به ألواناً. ومنه الهَوش: العدد الكثير. وتَهَوَّشَ القوم على فُلانٍ: تَغَاوَوْا عليه.
وشذَّ عنه الهَوَش، يقال إنَّه صِغَر البَطْن. قال:
* قد هَوِشَتْ بطونُها واحقَوقَفَتْ([18]) *
وهم مُتَهاوِشُون، أي مختلِطُون.
(هوع) الهاء والواو والعين: كلمتان: الهَوْع: سُوء الحِرص. يقال رجلٌ هَاعٌ.
والكلمة الأخرى: الهُوَاع: القَيء. يقال: هَاعَ يَهُوع وتَهَوَّع. قال الخليل: لأُهَوِّعَنَّه ما أكَل، أي لأستخرِجنَّ من حَلْقِه ما أكَلَ.
(هوف) الهاء والواو والفاء: كلمةٌ واحدة تدلّ على خِفّة. يقال الهُوفُ([19]): الرِّيح تأتي من قِبَلِ اليمن. قالت *أمُّ تأبَّطَ شراً تؤبِّنُه: "ما هو بِهُلفوف، تلفُّه  هُوف" وبذلك يشبَّه الأحمق، فيقال له هُوف. قال أبو بكر([20]): ورجلٌ هُوفٌ، إذا كان خاوياً لا خَيرَ عنده.
(هوك) الهاء والواو والكاف: كلمةٌ تدلُّ على حُمقٍ ووقوع في الشيء على غير بصيرة. فالهَوَك: الحُمْق. وتهوَّكَ الرجلُ: وقع في الشَّيء. وفي الحديث: "أمُتَهوِّكُون أنتم كما تهوَّكَت اليهودُ والنَّصارى([21])".
(هول) الهاء والواو واللام: كلمتانِ تدلُّ إحداهما على مخافةٍ، والأخرى على تحسينٍ وزِينة.
فالأولى: الهَوْل، وهي المخافة. وهالَنِي الشَّيءُ يهُولُني. ومكانٌ مَهالٌ: ذو هَوْل. قال الهذلي([22]):
أجاز إليْنا على بُعده *** مهاوِيَ خَرق مَهَابٍ مَهَالِ
والتَّهاويل: ما هالَكَ من شيء. وهَوَّلُوا على الرّجل: حَلَّفوه عند نارٍ يهوِّلون بها عليه. قال أوس:
* كما صَدَّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ([23]) *
والأخرى قولهم لزِينة الوَشْيِ: تَهَاويل. ويقال هَوَّلَتِ المرأةُ: تزيَّنت بحَلْيها.
(هوم) الهاء والواو والميم كلمة. يقولون: هَوَّمَ الرَّجُل، إذا هزَّ رأسَه من النُّعاس. وقد هَوَّمْنا. قال:
* ما تَطعم العينُ نوماً غيرَ تَهويمِ([24]) *
(هون) الهاء والواو والنون أُصَيلٌ يدلُّ على سكون أو سكينة([25]) أو ذلّ. من ذلك الهَوْن: السَّكينة والوَقار. قال الله سبحانه:﴿يَمْشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْناً﴾[الفرقان 63]. والهُون: الهَوان. قال عزّ وجلّ: ﴿أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ﴾[النحل 59]. والهَاوُون لِلذي يُدقُّ به عربيٌّ صحيح، كأنّه فاعول من الهَوْن.
(هوه) الهاء والواو والهاء. يقولون: الهَوْهَاء([26]): الأحمق. ويقولون: الهواهِي: الباطل. قال ابنُ أحمر:
في كل يوم يَدْعُوانِ أطِبَّةً *** إليَّ وما يُجْدُونَ إلاّ الهَواهِيا([27])
قال الخليل: وبئرٌ هوهاءُ، على زنة حمراءَ: كثيرةُ الماء.
---------------------__
([1]) ديوان زهير 63 واللسان (هوا).
([2]) هي اسم من أسماء جهنم، علم لها؛ ويقال لها "الهاوية" أيضاً.
([3]) ديوان زهير 67 واللسان (هوا).
([4]) لأبي كبير الهذلي في ديوان الهذليين (2: 94) والحماسة (1: 21).
([5]) في الأصل: "هويت منه".
([6]) لذي الرمة في اللسان (هوا) والمخصص (7: 106). وهو بهذه الرواية ليس في ديوانه. وفي اللسان أيضاً عن التهذيب: "في البرين سوام"، وهي رواية الديوان 602.
([7]) الجمهرة (1: 332).
([8]) في الأصل: "وهيجها"، صوابه في المجمل والجمهرة. ونص الجمهرة: "والهوب: اشتعال النار ووهجها، لغة يمانية".
([9]) ويقال بفتح الهاء وضمها، كما في اللسان.
([10]) الجمهرة (3: 119).
([11]) التكملة من اللسان.
([12]) في الأصل: "والشيء"، صوابه في اللسان.
([13]) في المجمل: "المواعدة"، تحريف.
([14]) لأبي مالك بن نويرة يصف فرسه، كما في اللسان (هور). وعجزه:
* ولا هو عني في المواساة ظاهر *
([15]) التكملة في المجمل.
([16]) في الأصل: "أكل"، تحريف. وفي المجمل: "والهواس: الأكول".
([17]) هو حديث: "من اكتسب مالاً من مهاوش أذهبه الله في نهابر".
([18]) أنشده في اللسان (هوش).
([19]) استظهر في اللسان أن يكون من مادة (هيف).
([20]) الجمهرة (3: 162).
([21]) هو حديث عمر بن الخطاب قال للنبي صلى الله عليه وسلم: "إنا نسمع أحاديث من يهود تعجبنا أفترى أن نكتبها؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم...".
([22]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 172) واللسان (هيب، هول).
([23]) صدره كما في ديوان أوس 16 واللسان (هول) والبيان (3: 7) وأيمان العرب للنجيرمي 31: * إذا استقبلته الشمس صد بوجهه *
([24]) للفرزدق في ديوانه 747 واللسان (هوم، شفه) وصدره:
* عاري الأشاجع مشفوه أخو قنص *
ما تطعم العين، أي عينه، أو العين منه. ورواية الديوان:
عاري الأشاجع مسعور أخو قنص *** فما ينام بحير غير تهويم
([25]) في الأصل: "أما سكينة".
([26]) الهوهاء هنا بالهمزة وفي المجمل بالهاء في آخره، وهما لغتان، كما في اللسان.
([27]) البيت في اللسان (هوه). والأطبة: جمع طبيب جمع قلة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الهاء والواو وما يثلثهما**)

(**هوي**) **الهاء** ve **الواو** ve **الياء**: boşluk ve düşüşe delâlet eden sahih bir asıldır. Aslı, yer ile gök arasındaki **الهواء**dır; boşluğundan dolayı adlandırılmıştır. Dediler ki: her boş olan **هواء**dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وأفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ﴾ [İbrahim 43], yani boş, hiçbir şeyi idrak etmez; sonra Züheyr dedi:
كأنَّ الرَّحْلَ منها فوقَ صَعلٍ *** من الظِّلْمان جؤجؤهُ هواءُ([1])

Ve denir: **هَوَى** şey **يَهوِي**: düştü. Ve **هاويةُ**([2]): cehennem; çünkü kâfir onun içinde düşer. Ve **الهاوية**: her **مَهْواة**. Ve **الهُوَّة**: derin çukur. Ve eliyle ona doğru **أهْوَى** ki onu alsın; sanki elini salıverdiğinde eliyle ona doğru atmış gibidir. Ve kavim **المَهْواة** içinde **تهَاوَى**: bir kısmı bir kısmının ardından düştü. Ve derler: **الهَوِيُّ** inişte gidiştir; **الهُوِيّ** yükselişte. Züheyr **الهَوِيّ** hakkında dedi:
يَشُقُّ بها الأماعِزَ فهي تَهوِي *** هَوِيّ الدَّلْوِ أسلَمَها الرِّشاءُ([3])

Ve Hüzeli **الهُوِيّ** hakkında dedi:
وإذا رميتَ به الفِجاجَ رأيتَه *** يَهوِي مَخارِمَها هُوِيَّ الأجدلِ([4])

Ve **هَوَت** mızrak darbesi: ağzını açtı, düşer; o, boş olan **الهواء**dandır. Ve “**هَوَتْ أمُّهُ**”: sövüştür; yani düştü ve helâk oldu. Ve ﴿أُمُّهُ هَاوِيةٌ﴾[Kâria 9], “**ثاكلة**” denildiği gibi. Ve **المَهْوَى**: iki dik duran şey arasındaki uzaklıktır; hatta iki omuz arasındaki uzaklık için de bu söylenir.

Ve **الهوى**: nefsin **هَوى**sı ise, iki mânânın ikisindendir; çünkü her hayırdan boştur ve sahibini uygun olmayan şeye düşürür. Allah Teâlâ, peygamberini (ona salât ve selâm olsun) vasfederken dedi: ﴿وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى﴾[Necm 3]. Ondan “**هَوِيتُ**([5]) **أهْوَى** **هَوىً**” denir. **المُهاواة**ya gelince, Ebû Amr onu **الملاجَّة** diye zikretti. Ebû Ubeyd dedi: yürüyüşün şiddeti. Şu beyit okundu:
فلم تستطع مَيٌّ مَهاوَاتنا السُّرَى *** ولا ليلَ عِيسٍ في البُرِينَ خواضِعِ([6])

Onun söylediği fasîhtir: **المُلاجَّة** ise, çünkü onların her birisi arkadaşının **هَوَى**sını sever. Yürüyüş ise, çünkü yürüyüş sırasında bedenlerle birbirine atılma vardır.

(**هوب**) **الهاء** ve **الواو** ve **الباء**: iyi bir asıl değildir; fakat derler ki: **الهَوْب**: karıştıran. İbn Düreyd, **طرائفه**’inde([7]) nakletti: “Bana ateşin **هَوْب**u isabet etti”: onun harareti([8]).

(**هوت**) **الهاء** ve **الواو** ve **التاء**: ondan öncekinin yakınıdır. Derler: **الهَوْتة**([9]): suya giden yol. “Allah ona **الهَوْتَة**yi ve **المَوْتة**yi döksün” (beddua), Halîl’in söylediği bir sövüştür.

(**هوج**) **الهاء** ve **الواو** ve **الجيم**: acelecilik ve zorlamaya delâlet eden bir kelimedir. Derler: **الأهوج**: aceleci adam. Ve **الهوجاء**: hızlı dişi deve; sanki onda **هَوَجا** vardır. Ve **الهوجاء**: evleri söken rüzgâr. Ebû Bekir([10]) dedi: tek bir yönde, ardı ardına bir esişle de esebilir. Ve derler: **الهاجَةُ**: kurbağa.

(**هود**) **الهاء** ve **الواو** ve **الدال**: yavaş yürüme ve sükûna delâlet eden bir asıldır. Derler: **التَّهويد**([11]): yavaş yürüyüş([12]). Ve derler: **هَوَّدَ**: uyuduğu zaman. Ve **هَوَّد** içki, içenin nefsini: nefsi ona ağırlaştığı zaman. Ve **الهَوَادَة**: kavim arasında selâmet umulan hâl. Ve **المُهَاودة**: **المُوادَعَة**([13]). **اليَهود**a gelince, **هاد يَهُودُ**dandır; **هَوْدَاً** tevbe ettiği zaman. Bu adla adlandırıldılar; çünkü buzağıya ibadetten tevbe ettiler. Kur’ân’da: ﴿إنَّا هُدْنا إلَيْكَ﴾[A‘râf 156]; tevbenin içinde bir hâlin **هوادة**si ve selâmet vardır.

(**هوذ**) **الهاء** ve **الواو** ve **الذال**: tek bir kelime; o da **هَوْذَةُ**: **القَطاةُ**; erkek de onunla **هَوْذَة** diye adlandırıldı.

(**هور**) **الهاء** ve **الواو** ve **الراء**: bir şeyin dökülüp düşmesine delâlet eden bir asıldır. Ondan: **تَهَوَّرَ** bina: yıkıldı. Ve **تهوّر** gece: karanlığı kırıldı; sanki yıkıldı ve geçti. Ve **تهوَّرَ** kış: en şiddetlisi gitti. Ve koyun sürüsüne **هَوْرٌ** derler; bu sahihtir, çünkü çokluğundan bir kısmı bir kısmının üzerine düşer.

Babdan şâz olan şey: “**هُرْتُ** falanı bununla **أهُورهُ**”: onu bununla zan altında bıraktım. Dedi ki:
* رأى أنَّني لا بالكثير أهُوره([14]) *

(**هوس**) **الهاء** ve **الواو** ve **السين**: hayret benzeri bir hâlde taşkınlık ve gelip gitmeye delâlet eden bir kelimedir. **الهَوْس**: taşkınlıktır; ve her cesaret içindeki talep **هَوْس**tur. Ve “**أسَدٌ هَوَّاس**” denir. Ve [**الإبلُ**([15])] geceyi **تَهُوس** ederek geçirdi: gece yürüdü.

Buna hamledilen **الهَوْس**: yemenin şiddetidir. Denir: **أكُولٌ**([16]) **هَوَّاس**.

Babdan: **ناقَةٌ هَوِسَةٌ**: zayıf; o böyle olunca şaşırıp kalır. Ondan “onda **هَوَسٌ** var” sözleri.

(**هوش**) **الهاء** ve **الواو** ve **الشين**: karışmaya ve benzerine delâlet eden küçük bir asıldır. Ondan: **هَوَّشُوا**: karıştılar. Ve atlar baskında **هَاشت**. Hadisteki **المَهَاوش**([17]) bundandır. Ve denir: rüzgâr toprakla **هَوَّشَت**: onu türlü renklerle getirdi. Ondan **الهَوش**: çok sayı. Ve kavim falanın üzerine **تَهَوَّشَ**: onun üzerine topluca saldırdı.

Bundan şâz olan **الهَوَش**: denir ki karın küçüklüğüdür. Dedi ki:
* قد هَوِشَتْ بطونُها واحقَوقَفَتْ([18]) *

Ve onlar **مُتَهاوِشُون**dur; yani karışık.

(**هوع**) **الهاء** ve **الواو** ve **العين**: iki kelime: **الهَوْع**: hırsın kötülüğü. “**رجلٌ هَاعٌ**” denir.

Diğer kelime: **الهُوَاع**: kusmuk. Denir: **هَاعَ يَهُوع** ve **تَهَوَّع**. Halîl dedi: “Onun yediğini mutlaka **لأُهَوِّعَنَّه**”: yani boğazından yediğini mutlaka çıkaracağım.

(**هوف**) **الهاء** ve **الواو** ve **الفاء**: hafifliğe delâlet eden tek bir kelime. Denir: **الهُوفُ**([19]): Yemen tarafından gelen rüzgâr. **أمُّ تأبَّطَ شراً** onu ağıtla anarken dedi: "ما هو بِهُلفوف، تلفُّه  هُوف" Bununla ahmak benzetilir; ona **هُوف** denir. Ebû Bekir([20]) dedi: ve **رجلٌ هُوفٌ**, içinde boş olup yanında hayır bulunmadığı zaman.

(**هوك**) **الهاء** ve **الواو** ve **الكاف**: ahmaklığa ve basiretsizce bir şeye düşmeye delâlet eden bir kelime. **الهَوَك**: ahmaklıktır. Ve adam **تهوَّكَ**: bir şeye düştü. Hadiste: "أمُتَهوِّكُون أنتم كما تهوَّكَت اليهودُ والنَّصارى([21])".

(**هول**) **الهاء** ve **الواو** ve **اللام**: iki kelime; birisi korkuya, diğeri güzelleştirmeye ve süse delâlet eder.

Birincisi: **الهَوْل**, o korkudur. Ve şey beni **هالَنِي**; **يهُولُني**. Ve **مكانٌ مَهالٌ**: **هَوْل** sahibi. Hüzeli([22]) dedi:
أجاز إليْنا على بُعده *** مهاوِيَ خَرق مَهَابٍ مَهَالِ

Ve **التَّهاويل**: seni bir şeyden korkutan şeylerdir. Ve “adamın üzerine **هَوَّلُوا**”: onu bir ateş yanında yemin ettirdiler; onunla ona korku verirlerdi. Evs dedi:
* كما صَدَّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ([23]) *

İkincisi: nakış süsüne **تَهَاويل** demeleridir. Ve denir: kadın **هَوَّلَتِ**: takısıyla süslendi.

(**هوم**) **الهاء** ve **الواو** ve **الميم** bir kelimedir. Derler: adam **هَوَّمَ**, uyuklamadan başını salladığı zaman. Ve biz **هَوَّمْنا**. Dedi ki:
* ما تَطعم العينُ نوماً غيرَ تَهويمِ([24]) *

(**هون**) **الهاء** ve **الواو** ve **النون**: sükûna veya sükûnete([25]) yahut zillete delâlet eden küçük bir asıldır. Ondan **الهَوْن**: sükûnet ve vakar. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿يَمْشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْناً﴾[Furkân 63]. Ve **الهُون**: aşağılık. Azîz ve Celîl dedi ki: ﴿أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ﴾[Nahl 59]. Ve **الهَاوُون** “onunla dövülen şey” için sahih Arapçadır; sanki **الهَوْن**dan **فاعول** veznindedir.

(**هوه**) **الهاء** ve **الواو** ve **الهاء**. Derler: **الهَوْهَاء**([26]): ahmak. Ve derler: **الهواهِي**: bâtıl. İbn Ahmer dedi:
في كل يوم يَدْعُوانِ أطِبَّةً *** إليَّ وما يُجْدُونَ إلاّ الهَواهِيا([27])

Halîl dedi: ve **بئرٌ هوهاءُ**, **حمراءَ** vezninde: suyu çok.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه و ر
ومن المجاز‏:‏ تهوّر الليل وتهوّر الشتاء‏:‏ أدبر‏.‏
وفلان يتهوّر في الأمور‏:‏ يقع فيها من غير فكرٍ‏.‏
وإنّ فيه لهورةً‏.‏
وإنه لهير‏.‏

##### Türkçe

ه و ر
Mecazdan: **تهوّر الليل** ve **تهوّر الشتاء**: geri döndü.
Ve falan **يتهوّر في الأمور**: onlara düşünce olmaksızın düşer.
Ve şüphesiz onda bir **لهورةً** vardır.
Ve şüphesiz o, elbette **لهير**dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

هارَه بالأَمرِ هَوْراً: أَزَنَّه. وهُرْتُ الرجلَ بما ليس عنده من خير إِذا أَزْنَنْتَه، أَهُورُه هَوْراً؛ قال أَبو سعيد: لا يقال ذلك في غير الخبر. وهارَه بكذا أَي ظنه به؛ قال أَبو مالك بن نُوَيْرَة يصف فرسه:
رَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُه،
ولا هُوَ عَنِّي في المُواساةِ ظاهرُ
أَهُورُه أَي أَظن القليلَ يكفيه. يقال: هو يُهارُ بكذا أَي يُظَنُّ بكذا؛ وقال آخر يصف إِبلاً:
قد عَلِمَتْ جِلَّتُها وخُورُها
أَني، بِشِرْبِ السُّوءِ، لا أَهُورُها
أَي لا أَظن أَن القليل يكفيها ولكن لها الكثير.
ويقل: هُرْتُ الرجلَ هَوْراً إِذا غَشَتشْتَه. وهُرْتُه بالشيء: اتَّهَمْتُه به، والاسم الهُورَةُ. وهارَ الشيءَ: حَزَرَه. وقيل للفَزارِيِّ: ما القطعة من الليل؟ فقال: حُزْمَةٌ يَهُورُها أَي قطعة يَحْزُرها. وهُرْتُه: حملته على الشيء وأَردته به. وضَرَبَه فَهارَه وهَوَّره إِذا صرعه. وهارَ النباءَ هَوْراً: هَدَمَه. وهار البناءُ والجُرْفُ يَهُورُ هَوْراً وهُؤُوراً، فهو هائِرٌ وهارٍ، على القلب.

##### Türkçe

**هارَه** işle (bir şeyle) **هَوْراً**: onu **أَزَنَّه** (zannetti). Ve bende olmayan bir hayırla ilgili olarak adamı **هُرْتُ** ederim; onu **أَزْنَنْتَه** (zannettiğin) zaman; onu **أَهُورُه** **هَوْراً** (ederim); Ebû Saîd dedi: Bu, haberin dışında söylenmez. Ve onu bununla **هارَه**: yani onu onunla zannetti; Ebû Mâlik b. Nüveyre, atını vasfederek dedi:

Rَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُه،
ولا هُوَ عَنِّي في المُواساةِ ظاهرُ

**أَهُورُه**: yani azın ona yeteceğini zannederim. Denir: O, bununla **يُهارُ** edilir; yani bununla zannedilir; ve bir başkası develeri vasfederek dedi:

قد عَلِمَتْ جِلَّتُها وخُورُها
أَني، بِشِرْبِ السُّوءِ، لا أَهُورُها

Yani azın ona yeteceğini zannetmem; fakat ona çok vardır.

Ve denir: Adamı **هُرْتُ** **هَوْراً**; onu aldattığın zaman. Ve onu şey ile **هُرْتُه**: onu onunla **اتَّهَمْتُه** (itham ettim); isim **الهُورَةُ**’dur. Ve şeyi **هارَ**: onu **حَزَرَه** (tahmin etti). Ve Fezârî’ye denildi: Geceden parça nedir? Dedi ki: **حُزْمَةٌ يَهُورُها**; yani onu **يَحْزُرها** (tahmin ettiği) bir parça.

Ve onu **هُرْتُه**: onu şeye yükledim ve onunla onu istedim. Ve ona vurdu da onu **فَهارَه** ve **هَوَّره**; onu yere serdiği zaman. Ve binayı **هارَ** **هَوْراً**: onu **هَدَمَه** (yıktı). Ve bina ve yar (uçurum kenarı) **هارَ** eder; **يَهُورُ** **هَوْراً** ve **هُؤُوراً**; o hâlde o **هائِرٌ** ve **هارٍ**dır; kalb üzere.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه و ر * * هَارَ * الجُرف من باب قال و * هُؤُورا * أيضا فهو * هَائِرٌ * ويقال أيضا جُرُف * هَارٍ * خفضوه في موضع الرفع وأرادوا هَائِر وهو مقلوب من الثُلاثي إلى الرُّباعِي و * هَوَّرَه فَتَهَوَّرَ * الوقوع في الشيء بِقَّلة مُبالاة يقال فلان * مُتَهَوِّرٌ

##### Türkçe

* ه و ر * * **هَارَ** *: yar (uçurum kenarı) **قال** bâbından; ve * **هُؤُورا** * da (böyledir); o hâlde o * **هَائِرٌ** *’dir. Ve ayrıca denir: yar * **هَارٍ** *; onu ref‘ mahallinde hafd ettiler ve **هَائِر**’i kastettiler; ve o, ثلاثي’den رباعي’ye kalbedilmiş (çevrilmiş) olandır. Ve * **هَوَّرَه فَتَهَوَّرَ** *: bir şeyin içine düşmek, az bir aldırışla; denir ki: falan * **مُتَهَوِّرٌ** *.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

هاره بالأمر هورا: أزنه واتهمه، وهرت الرجل بما ليس عنده من خير، إذا أزننته، أهوره هورا. قال أبو سعيد: لا يقال ذلك في غير الخير. هاره بكذا: ظنه به، قال أبو مالك بن نويرة يصف فرسه:
  رأى أنني لا بالكـثـير أهـوره                      ولا هو عني في المواساة ظاهر أهوره أي أظن القليل يكفيه، يقال: هو يهار بكذا، أي يظن بكذا. وقال آخر يصف إبلا:
  قد علمت جلتها وخـورهـا                      أني بشرب السوء لا أهورها أي لا أظن أن القليل يكفيها، ولكن لها الكثير. والاسم منهما الهورة بالضم. هاره عن الشيء: صرفه، نقله الصاغاني. هاره على الشيء: حمله عليه وأراده به. من المجاز: هار القوم يهورهم هورا، إذا قتلهم وكب بعضهم على بعض كما ينهار الجرف. قال ساعدة بن جؤية الهذلي:
  فاستدبروهم فهاروهم كأنـهـم                      أفناد كبكب ذات الشث والخزم هكذا يروى، وفي أخرى:
  كيدوا جميعا بآناس كأنهم

  وكبكب يذكر ويؤنث. هار الرجل يهوره هورا: غشه، هار الشيء يهوره هورا: حزره. وقيل: للفزاري: ما القطعة من الليل? فقال: حزمة يهورها، أي قطعة يحزرها. يقال: ضرب فلانا فهاره، أي صرعه، كهوره، وهار البناء هورا: هدمه، وكذا الجرف هورا وهوؤرا، فهار، وهو هائر وهار، على القلب، وتهور وتهير، الأخيرة على المعاقبة، وقد يكون تفيعل، أي تهدم، قيل:: انصدع من خلفه وهو ثابت بعد في مكانه، فإذا سقط فقد انهار وتهور، وفي حديث ابن الضبعاء: فتهور القليب بمن عليه. يقال: هار البناء وتهور، إذا سقط، وكل ما سقط من أعلى جرف أو شفير ركية في أسفلها فقد تهور وتدهور. وهورته فتهور وانهار، أي انهدم. وقال ابن الأعرابي: الهائر الساقط، والراهي: المستقيم. وتهور الرجل، إذا وقع في الأمر بقلة مبالاة. وفي الأساس: بغير فكر، وهو مجاز. تهور الوعك الناس، إذا أخذهم وعمهم. من المجاز: تهور الليل، إذا ذهب وأدبر. تهور الليل، إذا ولى أكثره، ويقال في هذا المعنى بعينه: توهر الليل، وقد تقدم، وفي بعض النسخ: والليل: ولى أو ذهب أكثره. ورجل هار وهار، الأخيرة على القلب، وهيار، ككتان، هكذا في سائر النسخ، والذي في أمهات اللغة كلها: هائر، وفي بعضها: هيار، كسحاب، وسيأتي له في هير ضعيف، وقال الأزهري: رجل هار، إذا كان ضعيفا في أمره، وأنشد:
  ماضي العزيمة لا هار ولا خزل وقال ابن الأثير: يقال هو هار وهار وهائر، فأما هائر فهو الأصل من هار يهور، وأما هار، بالرفع، فعلى حذف الهمزة، وأما هار، بالجر، فعلى نقل الهمزة إلى بعد الراء، كما قالوا في شائك السلاح شاكي السلاح، ثم عمل به ما عمل بالمنقوص، نحو قاض وداع. قال ابن دريد: الهور، بالفتح: البحيرة تغيض بها، وفي بعض الأصول فيها، مياه غياض وآجام فتتسع ويكثر ماؤها. ج أهوار. الهور: القطيع من الغنم، نقله الصاغاني ، سمي به لأنه من كثرته يتساقط بعضه على بعض. الهورة، بهاء المهلكة، وجمعها الهورات وبه فسر الحديث الآتي ذكره. عن أبي عمرو: الهورورة: المرأة الهالكة. يقال: اهتور، إذا هلك. قال الأصمعي: التيهور: ما انهار من الرمل، وقيل: ما اطمأن من الأرض، هكذا في سائر النسخ، وقد ضرب عليه الصاغاني بقلمه، وذكر الرمل عوضا عنه، وفي اللسان ذكر الأرض. التيهور الشديدة من السباسب، يقال: تيه تبهور، أي شديد، ياؤه على هذا معاقبة بعد القلب، وفي حواشي ابن بري. ما نصه: أسقط الجوهري ذكر تيهور الرمل الذي ينهار، لأنه يحتاج فيه إلى فضل صنعة من جهة العربية. وشاهد تيهور الرمل المنهار قول العجاج:
  إلى أراط ونقا تيهور

  وزنه تفعول، والأصل فيه تهيور، فقدمت الياء التي هي عين إلى موضع الفاء، فصار تيهورا، فهذا إن جعلته من تهير الجرف، وإن جعلته من تهور كان وزنه فيعولا لا تفعولا، ويكون مقلوب العين أيضا إلى موضع الفاء، والتقدير فيه بعد القلب: ويهور، ثم قلبت الواو تاء كما قلبت في تيقور، وأصله ويقور، من الوقار. والهار: الضعيف الساقط من شدة الزمان، وبه فسر حديث خزيمة: تركت المخ رارا والمطي هارا، ويروى بالتشديد. الهوارة: كسحابة: الهلكة، ومنه الحديث الذي لا طريق له، كما قاله الصاغاني:  من أطاع الله  ونص الحديث  ربه فلا هوارة عليه  أي لا هلك. قلت: وقد روي عن أنس رضي الله عنه أنه خطب فقال:  من يتقي الله لا هوارة عليه  فلم يدروا ما قال، فقال يحيى بن يعمر: أي لا ضيعة عليه. وفي الحديث أيضا:  من اتقى الله وقي الهورات  أي الهلكات، وقال الصاغاني: أي المهالك، واحدتها هورة، وقد تقدم قريبا، وهذا من المصنف غريب جدا، فإنه ذكر المفرد أولا ثم ذكر بعده الحديث الذي جاء فيه ذكر جمعه، ففرقهما في محلين. من المجاز: رجل هير، ككيس إذا كان يتهور في الأشياء، ونص التكملة: يتهير في الأشياء. ومهور كمقعد: ع بالحجاز، نقله الصاغاني، وقال ياقوت: ويروى مهوى. ومما يستدرك عليه: يقال: خرق هور، أي واسع بعيد. قال ذو الرمة:
  هيماء يهماء وخرق أهيم                      هور عليه هبوات جثـم
  للريح وشي فوقه منمنم

  ويقال: هورنا عنا القيظ وجرمناه وجرمناه وكببناه، بمعنى. وهوارة، مشددا، ابن قيس بن زرعة بن زهير بن أيمن بن هميسع بن حمير الأكبر: قبيلة كبيرة بالمغرب، وفيه اختلاف كبير، وقد ألفت في ذلك رسالة سميتها رفع الستارة عن نسب الهوارة، ويقال: إن المثنى بن المسور بن المثنى بن خلاع بن أيمن بن رعين بن سعد بن حمير الأصغر خرج من مصر في طلب إبل له فقدها فذهب في أثرها إلى المغرب، فلما دخل إفريقية قال لغلامه: أين نحن? قال: تهورنا. فنزل على قوم من زناتة فتزوج أم صنهاج، فكثر منها نسله، فهم الهواريون. وهذا نقله المقريزي في: البيان والإعراب عمن في مصر من قبائل الأعراب. ثم ذكر منهم قبائل كثيرة بالمغرب. قلت: ومنهم أبو موسى عبد الرحمن بن موسى الهواري، لقي مالكا، وصنف في القراآت والتفسير، ذكره الرشاطي وآخرون. قال المقريزي، وأما هوارة الصعيد فإنه أنزلهم الظاهر برقوق بعد واقعة بدر بن سلام، هنا ، في سنة 782 فأقطع لإسماعيل بن مازن منهم ناحية دجرجا، وكانت خرابا فعمرها وهو جد الموازن، وأقام بها حتى قتله علي بن عريب منهم، وهو جد العرابي، فولي بعده الأمير عمر بن عبد العزيز الهواري. قلت: وبنو عمر بطن كبير بالصعيد، وهو جد الأمراء كلهم إلا من شذ، ومن ولده محمد أبو السنون، ويوسف بن عمر بن عبد العزيز، فأما محمد فولي بعد أبيه وفخم أمره وعمر الصعيد، وولي يوسف بعد أخيه، وولده إسماعيل بن يوسف كان محمود السيرة، توفي بمصر سنة 853 وحفيده الأمير شرف الدين عيسى بن يوسف بن إسماعيل، كان من أجلاء بني عمر، يذاكر الفقهاء مع كثرة البر والإحسان لهم، وكان مليح الشكل كثير التهجد توفي سنة 863، كذا في معجم الشيخ عبد الباسط. ومن ولده الأمير ريان بن أحمد بن عيسى، جد الرياينة، توفي سنة 889، وداود بن سليمان بن عيسى ولد بعد التسعين والثمانمائة، وعبد العزيز وعلي ابنا عيسى بن يونس، وغير هؤلاء، ومن أراد الزيادة فعليه برسالتنا المذكورة، فإننا قد استوفينا فيها أنسابهم وأخبارهم. وليس هذا محل التطويل، ولكن نفثة مصدور. وهور، بالضم: قرية بمصر من أعمال الأشمونين. وهورين: قريتان بمصر، إحداهما من أعمال قويسنا، وتعرف بنطابة، والثانية بالغربية وتعرف بهورين بهرمن، وقد نسب إلى هذه الأخيرة جماعة من المحدثين. والهوارين: قرية، نقله الحسن بن رشيق القيرواني.

##### Türkçe

**هاره** işte **الأمر** ile **هورا**: onu tarttı ve onu itham etti; ve **وهرت** adamı, onda bulunmayan bir hayır ile, onu tarttığın zaman; **أهوره** onu **هورا**. Ebû Saîd dedi: Bu, hayırdan başkasında söylenmez. **هاره** şu ile: onu onun hakkında zannetti. Ebû Mâlik b. Nüveyre, atını vasfederek dedi:
  Gördü ki ben çok ile onu **أهوره** değilim                      ve o da benden, yardımlaşmada, zâhir değildir
**أهوره** yani: azın ona yeteceğini zannederim; denir: o, şu ile **يهار**; yani şu ile zanneder. Bir başkası, develeri vasfederek dedi:
  Onun irilerini ve **خـورهـا**sını bilmiştir                      ki ben kötü içiş ile onu **أهورها** değilim
yani: azın ona yeteceğini zannetmem; fakat onun için çok vardır. İkisinden isim: **الهورة** (ضم ile). **هاره** şeyden: onu çevirdi, onu nakletti; Sâğânî onu nakletti. **هاره** şey üzerine: onu ona yükledi ve onu onunla istedi. Mecazdan: **هار** kavim, onları **يهورهم** **هورا**, onları öldürdüğü zaman ve bazılarını bazıları üzerine devirdiği zaman; tıpkı yarın çöktüğü gibi. Sâ‘ide b. Cüeyye el-Hüzelî dedi:
  Onlara arka döndüler de onları **فهاروهم**; sanki onlar                      **أفناد**; **كبكب**; **ذات الشث والخزم**
Böyle rivayet olunur; bir diğerinde:
  Hep birlikte birtakım insanlara hile yaptılar; sanki onlar

  Ve **وكبكب** müzekker de zikredilir, müennes de. **هار** adam, onu **يهوره** **هورا**: onu aldattı. **هار** şey, onu **يهوره** **هورا**: onu tahmin etti. Ve denildi: Fezârî’ye: geceden parça nedir? dedi; o da dedi: bir demet; onu **يهورها**; yani bir parça; onu tahmin eder. Denir: falanı vurdu da onu **فهاره**; yani onu yere serdi; onun gibi: **كهوره**. Ve **هار** bina **هورا**: onu yıktı; ve yine yar **هورا** ve **هوؤرا**; böylece **فهار**; ve o **هائر** ve **هار**dır; kalb üzere. Ve **تهور** ve **تهير**; sonuncusu mu‘âkabe üzere; ve **تفيعل** de olabilir; yani yıkıldı. Denildi: arkasından yarıldı, hâlâ yerinde sabit iken; düştüğü zaman artık **انهار** ve **تهور** etmiştir. Ve İbn ed-Dab‘â hadîsinde: kuyu, üzerinde olanla birlikte **فتهور** etti. Denir: bina **هار** etti ve **تهور** etti; düştüğü zaman. Ve üstten bir yarın yahut bir kuyunun ağzının kenarından, altındaki yere düşen her şey, artık **تهور** ve **تدهور** etmiştir. Ve onu **وهورته**; böylece **فتهور** etti ve **انهار** etti; yani yıkıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهائر** düşendir; ve **الراهي**: doğrulmuş olandır. Ve adam **تهور** etti; işe, az aldırışla düştüğü zaman. Ve **الأساس**’ta: düşüncesizce; ve o mecazdır. **تهور** etti **الوعك** insanları; onları aldığı ve onları kapladığı zaman. Mecazdan: **تهور** etti gece; gittiği ve geri döndüğü zaman. **تهور** etti gece; onun çoğu geçtiği zaman; ve bu mânânın aynısında denir: **توهر** etti gece; ve daha önce geçti. Ve bazı nüshalarda: ve gece: çoğu geçti yahut gitti. Ve adam **هار** ve **هار**; sonuncusu kalb üzere; ve **هيار**, **كتان** gibi; diğer bütün nüshalarda böyledir. Ve ana dil kaynaklarının hepsinde olan: **هائر**; ve bazısında: **هيار**, **سحاب** gibi; ve onun için **هير**’de “zayıf” gelecektir. Ezherî dedi: adam **هار**dır; işinde zayıf olduğu zaman. Ve şu beyti okudu:
  Azmi keskin; ne **هار** ne de **خزل**
İbnü’l-Esîr dedi: denir: o **هار** ve **هار** ve **هائر**dir. **هائر** ise, **هار يهور**’dan asıldır. **هار** (رفع ile) ise, hemzenin hazfi üzeredir. **هار** (جر ile) ise, hemzenin râ’dan sonraya nakli üzeredir; tıpkı “silahı dikenli”de **شائك السلاح** yerine **شاكي السلاح** dedikleri gibi; sonra ona, eksik isimde yapılan muamele yapıldı; **قاض** ve **داع** gibi. İbn Düreyd dedi: **الهور** (فتح ile): içinde suyu çekilen gölcük; bazı asıllarda “onda”: çekilen sular ve sazlıklar; böylece genişler ve suyu çoğalır. Çoğulu: **أهوار**. **الهور**: koyundan sürü; Sâğânî onu nakletti; çokluğundan dolayı bazısı bazısı üzerine düşer olduğundan onunla adlandırıldı. **الهورة**: **هاء** ile helâk; çoğulu **الهورات**; ve onunla, zikri gelecek hadîs tefsir edildi. Ebû ‘Amr’dan: **الهورورة**: helâk olmuş kadın. Denir: **اهتور**; helâk olduğu zaman. Asma‘î dedi: **التيهور**: kumdan çöken şey; ve denildi: yerden alçalan şey; diğer bütün nüshalarda böyledir. Sâğânî, kalemiyle onun üstünü çizdi ve onun yerine kumu zikretti; ve **اللسان**’da yer zikredildi. **التيهور**: çöllüklerin şiddetlisi; denir: **تيه تبهور**; yani şiddetli. Bu üzere onun **ياء**’sı, kalbden sonra mu‘âkabe üzeredir; ve İbn Berrî’nin hâşiyelerinde. Metni şudur: Cevherî, çöken kumun **تيهور**unu zikretmeyi düşürdü; çünkü onda Arapça cihetinden fazla sanat fazlasına ihtiyaç vardır. Çöken kumun **تيهور**una şahit, ‘Accâc’ın sözü:
  **أراط** ve **نقا تيهور**’a doğru

  Onun vezni **تفعول**dur; aslı onda **تهيور**dur; sonra **ياء** ki o **عين**dir, **فاء**ın yerine takdim edildi; böylece **تيهورا** oldu. Bu, onu **تهير الجرف**’ten kılarsan böyledir. Onu **تهور**’dan kılarsan, vezni **فيعولا** olur; **تفعولا** değil; ve **عين** de **فاء**ın yerine çevrilmiş olur. Kalbden sonra onda takdir: **ويهور**; sonra **واو**, **تيقور**’da çevrildiği gibi **تاء**ya çevrildi; aslı **ويقور**dur; **الوقار**’dan. Ve **الهار**: zamanın şiddetinden zayıf düşen. Ve onunla, Huzeyme hadîsi tefsir edildi: “iliği **رارا** bıraktım ve binekleri **هارا**”; ve şeddeli olarak da rivayet olunur. **الهوارة**: **سحابة** gibi: helâk; ve ondan, yolu olmayan hadîs; Sâğânî’nin dediği gibi: “Kim Allah’a itaat ederse” ve hadîsin metni “Rabbine, onun üzerine **هوارة** yoktur”; yani helâk yoktur. Dedim: Enes (Allah ondan razı olsun)’dan rivayet olundu ki hutbe okudu da dedi: “Kim Allah’tan sakınırsa onun üzerine **هوارة** yoktur”; ne dediğini bilemediler; Yahyâ b. Ya‘mer dedi: yani onun üzerine ziya‘ yoktur. Hadîste ayrıca: “Kim Allah’tan sakınırsa **الهورات**’tan korunur”; yani helâklerden. Sâğânî dedi: yani helâk yerleri; onun bir tanesi **هورة**dur; az önce geçti. Bu, musanniften pek gariptir; çünkü o, önce müfredi zikretti, sonra onun ardından, cem‘inin zikrinin geldiği hadîsi zikretti; böylece ikisini iki yerde ayırdı. Mecazdan: adam **هير**dir, **ككيس** gibi; eşyada **يتهور** ettiği zaman. Ve **التكملة**’nin metni: eşyada **يتهير** eder. Ve **مهور** **كمقعد**: Hicaz’da bir yer; Sâğânî onu nakletti. Yâkût dedi: ve **مهوى** diye rivayet olunur. Ve ona istidrâk olunanlardan: denir: **خرق هور**; yani geniş, uzak. Zü’r-Rumme dedi:
  **هيماء يهماء** ve **خرق أهيم**                      onun üzerinde **هور**; **هبوات جثـم**
  Rüzgâr için; ve onun üstünde nakışlı bir şey, nakışlıdır

Ve denilir: **هورنا** bizden sıcağı uzaklaştırdık ve onu **جرمناه** ve **جرمناه** ve onu **كببناه**, anlamında. Ve **هوارة**, şeddeli olarak, **قيس** oğlu **زرعة** oğlu **زهير** oğlu **أيمن** oğlu **هميسع** oğlu **حمير الأكبر**: Mağrib’de büyük bir kabiledir; onda büyük bir ihtilaf vardır. Ben bunun hakkında “**رفع الستارة عن نسب الهوارة**” adını verdiğim bir risale telif ettim. Ve denilir ki: **المثنى** oğlu **المسور** oğlu **المثنى** oğlu **خلاع** oğlu **أيمن** oğlu **رعين** oğlu **سعد** oğlu **حمير الأصغر**, kaybettiği develerini aramak için Mısır’dan çıktı; izleri üzerine Mağrib’e gitti. İfrîkıyye’ye girince kölesine dedi ki: “Neredeyiz?” Dedi: “**تهورنا**.” Bunun üzerine **زناتة**’den bir kavmin yanına indi de **صنهاج**’ın annesiyle evlendi; ondan nesli çoğaldı; işte onlar **الهواريون**’dur. Bu, **البيان والإعراب عمن في مصر من قبائل الأعراب**’da **المقريزي**’nin naklettiğidir. Sonra onlardan Mağrib’de birçok kabile zikretti. Dedim: Onlardan **أبو موسى عبد الرحمن بن موسى الهواري** vardır; **مالكا** ile görüştü; **القراآت** ve tefsirde tasnif etti; onu **الرشاطي** ve başkaları zikretti. **المقريزي** dedi: **هوارة الصعيد**’e gelince, onları **الظاهر برقوق**, **بدر بن سلام** vakasından sonra, burada, 782 senesinde iskân etti; onlardan **إسماعيل بن مازن**’e **دجرجا** nahiyesini iktâ etti; harap idi, onu imar etti; o, **الموازن**’in ceddi idi. Orada ikamet etti; ta ki onlardan **علي بن عريب** onu öldürene kadar; o da **العرابي**’nin ceddi idi. Ondan sonra **الأمير عمر بن عبد العزيز الهواري** vali oldu. Dedim: **بنو عمر** Saîd’de büyük bir batındır; o, şâz olan hariç bütün emirlerin ceddidir. Onun evladından **محمد أبو السنون** ve **يوسف بن عمر بن عبد العزيز** vardır. **محمد**’e gelince, babasından sonra vali oldu; işi büyüdü; Saîd’i imar etti. **يوسف** de kardeşinden sonra vali oldu. Onun oğlu **إسماعيل بن يوسف** güzel sîretli idi; Mısır’da 853 senesinde vefat etti. Onun torunu **الأمير شرف الدين عيسى بن يوسف بن إسماعيل**, **بني عمر**’un seçkinlerindendi; fukahâ ile müzâkere ederdi, onlara çokça iyilik ve ihsanla beraber; güzel şekilli, çokça gece ibadeti yapan idi; 863 senesinde vefat etti; **معجم الشيخ عبد الباسط**’ta böyledir. Onun evladından **الأمير ريان بن أحمد بن عيسى**, **الرياينة**’nin ceddi, 889 senesinde vefat etti; ve **داود بن سليمان بن عيسى**, dokuz yüzün doksanından sonra doğdu; ve **عبد العزيز** ile **علي**, **عيسى بن يونس**’un iki oğlu; ve bunlardan başkaları. Artırmak isteyen, zikredilen risalemize müracaat etsin; çünkü biz onda onların neseblerini ve haberlerini tamamıyla topladık. Burası uzatmanın yeri değildir; fakat göğsü daralmışın bir nefesidir.

Ve **هور**, zamme ile: Mısır’da **الأشمونين** amellerinden bir köydür. Ve **هورين**: Mısır’da iki köydür; ikisi de: biri **قويسنا** amellerindendir ve **نطابة** diye bilinir; ikincisi **الغربية**’dedir ve **هورين بهرمن** diye bilinir; bu sonuncuya nispet edilen muhaddislerden bir cemaat vardır. Ve **الهوارين**: bir köydür; bunu **الحسن بن رشيق القيرواني** nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَارَه
1 هَارَه ذ , (K,) [aor. يَهُورُهُ,] inf. n. هَوْرٌ, (TA,) He threw it down; pulled it down; pulled it to pieces; or demolished it; namely, a building; (K;) and in like manner, a جُرْف [i. e. an abrupt, water-worn, bank, rising by the bed of a torrent or stream]; (TA [in which هُؤُورٌ is given as an inf. n. of this verb; but it is more probably an inf. n. of the intrans. verb only, agreeably with analogy;]) as also ↓ هوّرهُ, (S, A,) the pronoun relating to a building, (A,) and to a جُرْف; (S;) and هيّرهُ [in illustration of which see what is said of تهيّر, below]; (S, art. هير;) and ↓ تهوّرهُ, in which the pronoun relates to the upper part of a جُرْف, or to the brink of a well. (TA.) ― -b2- هَارَ القَوْمَ, (K,) aor. يَهُورُهُمْ, inf. n. هَوْرٌ, (TA,) (tropical:) He slew the people, and threw them down prostrate, one upon another, (K,) like as when a جُرْف falls down. (TA.) And [in like manner you say,] ضَرَبَ فُلَانًا فَهَارَهُ (assumed tropical:) He smote such a one and prostrated him; as also ↓ هوّرهُ. (K, * TA.) ― -b3- هَارَ, (S, A, Msb, K,) aor. يَهُورُ, inf. n. هَوْرٌ (S, Msb) and هُؤُورٌ, (S,) It became thrown down, pulled down, pulled to pieces, or demolished; or it fell in ruins, or to pieces; (S, A, K;) said of a building, (K,) and of a جُرْف [explained above]; (S, A;) as also ↓ انهار and ↓ تهوّر (S, A, K) and تهيّر, (K,) which last has ى as being interchangeable with و, or it may be of the measure تَفَيْعَلَ [originally تَهَيْوَرَ]: (TA:) or it fell; it fell, or tumbled, down; it collapsed; broke down; said of a building; (TA;) as also ↓ انهار and ↓ تهوّر; (Msb, TA;) said of a building, (TA,) and of a جُرْف, (Msb,) or of the upper part of the latter, and of the brink of a well; (TA;) [and ↓ اِهْتَوَرَ, q. v., probably signifies the same:] or it cracked, without falling; said of a جُرْف: (Msb:) or it cracked in its hinder part, remaining yet in its place; said of a building. (TA.)

هوّرهُ
2 هوّرهُ ذ : see هَارَهُ, in two places.

تهوّر
5 تهوّر ذ : see هَارَ, in two places; in the former of which, تهيّر is also mentioned as syn. with تَهوّر. ― -b2- (tropical:) He plunged, or fell, into an affair with little care [for the consequence thereof]: (S, K:) or تهوّر فِى الأُمُورِ he plunged, or fell, into affairs without thought, or reflection, or consideration: (A:) or تَهَوُّرٌ is a state, or condition, adventitious to the irascible faculty, by reason of which one ventures upon affairs not fit, or meet, to be ventured upon; as the fighting with unbelievers when they are more than double the number of the Muslims. (KT.) -A2- تهوّرهُ: see هَارَهُ.

7 اِنْهَوَرَ see هَارَ, in two places.

اِهْتَوَرَ
8 اِهْتَوَرَ ذ : see هَارَ, last signification. ― -b2- It (a thing, S) perished. (S, K.)

هَائِرٌ
هَائِرٌ ذ and هَارٍ, (S, A, Msb, K,) the latter formed by transposition from the former, [first into هَارِىٌ, and then into هَارٍ,] (S, TA,) like as شَائِكُ السِّلاحِ is changed into شَاكِى السِّلاحِ, (S,) applied to a building, (K,) and to a جُرْف, [explained above, (see هَارَهُ,)] (S, A, Msb,) Becoming thrown down, pulled down, pulled to pieces, or demolished: (S, A, K:) or falling; falling, or tumbling, down: (IAar:) or cracking, without falling: (Msb:) or cracking in its hinder part, remaining yet in its place. (TA.) See an ex. of the latter voce جَفْرٌ: and another in the Kur, ix. 110.]

مُتَهَوِّرٌ
مُتَهَوِّرٌ ذ A man plunging, or falling, or who plunges, or falls, into an affair with little care [for the consequences thereof]. (S.) See 5.

##### Türkçe

هَارَه
1 **هَارَه** ذ , (K,) [muzâri‘i **يَهُورُهُ**,] mastar ismi **هَوْرٌ**, (TA,) O, onu aşağı attı; onu aşağı çekti; onu parça parça çekti; yahut onu yıktı; yani, bir bina; (K;) ve aynı şekilde, bir **جُرْف** [yani bir selin yahut akarsuyun yatağı boyunca yükselen, suyun aşındırdığı, dik bir kıyı]; (TA [orada **هُؤُورٌ** bu fiilin bir mastar ismi olarak verilmiştir; fakat kıyasa uygun olarak, muhtemelen yalnız lâzım fiilin mastar ismidir;]) ve ayrıca ↓ **هوّرهُ**, (S, A,) zamir bir binaya, (A,) ve bir **جُرْف**’a râcidir; (S;) ve **هيّرهُ** [bunun açıklaması için aşağıda **تهيّر** hakkında söylenene bak]; (S, madde **هير**;) ve ↓ **تهوّرهُ**, onda zamir bir **جُرْف**’un üst kısmına, yahut bir kuyunun kenarına râcidir. (TA.) ― -b2- **هَارَ القَوْمَ**, (K,) muzâri‘i **يَهُورُهُمْ**, mastar ismi **هَوْرٌ**, (TA,) (mecaz:) O, kavmi öldürdü ve onları yüzüstü yere serdi, birini diğerinin üzerine, (K,) tıpkı bir **جُرْف** aşağı düştüğü zaman olduğu gibi. (TA.) Ve [aynı şekilde denir ki,] **ضَرَبَ فُلَانًا فَهَارَهُ** (farz edilen mecaz:) O, falancayı vurdu ve onu yere serdi; ve ayrıca ↓ **هوّرهُ**. (K, * TA.) ― -b3- **هَارَ**, (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **يَهُورُ**, mastar ismi **هَوْرٌ** (S, Msb) ve **هُؤُورٌ**, (S,) O, aşağı atılmış oldu, aşağı çekilmiş oldu, parça parça çekilmiş oldu, yahut yıkılmış oldu; yahut harabe oldu, yahut parça parça oldu; (S, A, K;) bir bina hakkında söylenir, (K,) ve bir **جُرْف** hakkında [yukarıda açıklanmıştır]; (S, A;) ve ayrıca ↓ **انهار** ve ↓ **تهوّر** (S, A, K) ve **تهيّر**, (K,) bu sonuncusu, **ى**’nın **و** ile yer değiştirebilir olmasından dolayıdır; yahut vezni **تَفَيْعَلَ**’dendir [aslında **تَهَيْوَرَ**]: (TA:) yahut o düştü; o düştü, yahut yuvarlandı, aşağı; çöktü; yıkıldı; bir bina hakkında söylenir; (TA;) ve ayrıca ↓ **انهار** ve ↓ **تهوّر**; (Msb, TA;) bir bina hakkında söylenir, (TA,) ve bir **جُرْف** hakkında, (Msb,) yahut onun üst kısmı hakkında, ve bir kuyunun kenarı hakkında; (TA;) [ve ↓ **اِهْتَوَرَ**, bkz., muhtemelen aynı mânâyı ifade eder:] yahut o çatladı, düşmeksizin; bir **جُرْف** hakkında söylenir: (Msb:) yahut o, arka kısmında çatladı, yine de yerinde kalarak; bir bina hakkında söylenir. (TA.)

هوّرهُ
2 **هوّرهُ** ذ : **هَارَهُ**’a bak, iki yerde.

تهوّر
5 **تهوّر** ذ : **هَارَ**’a bak, iki yerde; bunların birincisinde, **تهيّر** de **تَهوّر** ile eşanlamlı olarak zikredilmiştir. ― -b2- (mecaz:) O, bir işe, [sonucuna] az ihtimam ile daldı, yahut düştü: (S, K:) yahut **تهوّر فِى الأُمُورِ** o, işlere düşüncesizce, yahut tefekkürsüzce, yahut dikkate almaksızın daldı, yahut düştü: (A:) yahut **تَهَوُّرٌ**, öfkeli kuvvete arız olan bir hâl yahut durumdur; onun sebebiyle kişi, girişilmesi uygun olmayan işlere girişir; Müslümanların sayısının iki katından fazla oldukları hâlde kâfirlerle savaşmak gibi. (KT.) -A2- **تهوّرهُ**: **هَارَهُ**’a bak.

7 **اِنْهَوَرَ** **هَارَ**’a bak, iki yerde.

اِهْتَوَرَ
8 **اِهْتَوَرَ** ذ : **هَارَ**’a bak, son mânâ. ― -b2- O (bir şey, S) helâk oldu. (S, K.)

هَائِرٌ
**هَائِرٌ** ذ ve **هَارٍ**, (S, A, Msb, K,) ikincisi birinciden takdim-te’hîr ile yapılmıştır, [önce **هَارِىٌ**’ye, sonra **هَارٍ**’a], (S, TA,) tıpkı **شَائِكُ السِّلاحِ**’ın **شَاكِى السِّلاحِ**’a çevrilmesi gibi, (S,) bir binaya uygulanır, (K,) ve bir **جُرْف**’a [yukarıda açıklanmıştır, (**هَارَهُ**’a bak)], (S, A, Msb,) Aşağı atılır hâle gelen, aşağı çekilir hâle gelen, parça parça çekilir hâle gelen, yahut yıkılır hâle gelen: (S, A, K:) yahut düşen; düşen, yahut yuvarlanan, aşağı: (IAar:) yahut düşmeksizin çatlayan: (Msb:) yahut arka kısmında çatlayan, yine de yerinde kalarak. (TA.) Bunun bir örneğine **جَفْرٌ** maddesinde bak: ve bir başkasına Kur’ân’da, ix. 110.])

مُتَهَوِّرٌ
**مُتَهَوِّرٌ** ذ Bir adam ki, bir işe, [sonuçlarına] az ihtimam ile dalan, yahut düşen, yahut dalar, yahut düşer. (S.) 5’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَارَ
هَارَ ( w )  U ( n. ac. هَوْر 1 ,  هُؤُوْر [ 27 ] ),
a.  Fell down; collapsed.

b.  ( n. ac. هَوْر 1 ), Threw down; demolished.

c.  Slaughtered, massacred.

d.  Deceived.

e.  Conjectured.

f.  [ acc. &  Bi ], Suspected of.

g.  [ acc. &  'An ], Dissuaded from.

h.  [ acc. &  'Ala ], Incited to.

هَوَّرَ
هَوَّرَ II ,
a.  see I (b) .

تَهَوَّرَ
تَهَوَّرَ V , (
a.  و or ي ),  see I (a) .

b.  ( w ) [ Fī ], Rushed into;   fell into.

c.  Seized ( illness ).

d.  Was partly over ( night ).

اِنْهَوَرَ
اِنْهَوَرَ VII ,
a.  see I (a) .

اِهْتَوَرَ
اِهْتَوَرَ VIII ,
a.  Cracked; collapsed.

b.  Perished.

هَوْر
هَوْر 1 , ( pl. أَهْوَاْر 38 ),
a.  Lake; swamp, marsh.

b.  Flock.

هَوْرَة
هَوْرَة 1t ,
a.  Danger, peril.

هُوْرَة
هُوْرَة 3t ,
a.  Surmise, suspicion.

هَاْوِر
هَاْوِر 21 ,
a.  Shakey, rickety; infirm.

هَوَارَة
هَوَارَة [ 22t ],
a.  Ruin, destruction.

هَيِّر
هَيِّر [ 25I ],
a.  Rash, headstrong.

هَوَّارِيّ
هَوَّارِيّ [ 28yi ] , ( pl. هَوَّاْرَة 28t )
a.  [ coll. ], Irregular; volunteer ( soldier ).

مُتَهَوِّر
مُتَهَوِّر [ N. Ag.
a.  V],  see 25 .

تَهَوُّر
تَهَوُّر [ N. Ac.
a.  V], Rashness, temerity.

b.  [ coll. ], Tumble.

هَارٍ
هَارٍ
a.  see 21 .

تَيْهُوْر
تَيْهُوْر
a.  Plain.

b.  Sand.

##### Türkçe

هَارَ
هَارَ ( w ) U ( n. ac. **هَوْر** 1 , **هُؤُوْر** [ 27 ] ),
a. Düştü; çöktü.

b. ( n. ac. **هَوْر** 1 ), Aşağı attı; yıktı.

c. Boğazladı, katletti.

d. Aldattı.

e. Zannetti.

f. [ acc. & Bi ], -den şüphelendi.

g. [ acc. & 'An ], -den vazgeçirdi.

h. [ acc. & 'Ala ], -e kışkırttı.

هَوَّرَ
هَوَّرَ II ,
a. I (b)’ye bak.

تَهَوَّرَ
تَهَوَّرَ V , (
a. و veya ي ), I (a)’ya bak.

b. ( w ) [ Fī ], -e atıldı; -e düştü.

c. (hastalık) yakaladı.

d. (gece) kısmen geçti.

اِنْهَوَرَ
اِنْهَوَرَ VII ,
a. I (a)’ya bak.

اِهْتَوَرَ
اِهْتَوَرَ VIII ,
a. Çatladı; çöktü.

b. Helâk oldu.

هَوْر
**هَوْر** 1 , ( pl. **أَهْوَاْر** 38 ),
a. Göl; bataklık, sazlık.

b. Sürü.

هَوْرَة
**هَوْرَة** 1t ,
a. Tehlike, korku.

هُوْرَة
**هُوْرَة** 3t ,
a. Zan, şüphe.

هَاْوِر
**هَاْوِر** 21 ,
a. Sallantılı, çürük; sakat.

هَوَارَة
**هَوَارَة** [ 22t ],
a. Yıkım, tahrip.

هَيِّر
**هَيِّر** [ 25I ],
a. Atılgan, dikbaşlı.

هَوَّارِيّ
**هَوَّارِيّ** [ 28yi ] , ( pl. **هَوَّاْرَة** 28t )
a. [ coll. ], Düzensiz; gönüllü (asker).

مُتَهَوِّر
**مُتَهَوِّر** [ N. Ag.
a. V], 25’e bak.

تَهَوُّر
**تَهَوُّر** [ N. Ac.
a. V], Atılganlık, pervasızlık.

b. [ coll. ], Yuvarlanma.

هَارٍ
هَارٍ
a. 21’e bak.

تَيْهُوْر
تَيْهُوْر
a. Düzlük.

b. Kum.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

هور
هَارَ - يَهُوْرُ - هَارَ - انْهَارَ - يَنْهَارُ
هَارَ -  يَهُوْر + كائن + شيئاً: يهرُّه: يهدمه ويجعله يهر (يهور) ويتساقط فوق بعضه: يزعزعه من مكانه ويدفعه حتى يجعله يتخرب ويسقط حطاماً
هَارّ: أصلها " هارر أو هائر ": اسم فاعل صفة مشبهة من " هَارَ - يَهُوْرُ ": غير مستقر وغير مكين وقابل للسقوط والتخرب بسهولة
انْهَارَ - يَنْهارُ: على وزن " انفعلَ " من " هَارَ - يَهُوْرُ ": فعل " هَارَ - يَهُوْرُ " عندما يتم تلقائياً بشكل ذاتي: يتزعزع ويتخرب ويسقط من تلقاء نفسه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التكسير والتهشيم "، وهي
قَصَفَ - يَقْصِفُ، قََصَمَ - يَقْصِمُ، هَشَمَ - يَهْشِمُ، قَضَّ - يَقٌُضُّ، هَارَ - يَهُوْرُ، رَفَتَ - يَرْفِتُ (رَفَتَ - يَرْفُتُ)
هار - هور - انهار :
 	﴿أفمن أسس بنيانه على تقوى من الله ورضوان خير أم من أسس بنيانه على شفا جرف هار فانهار به في نار جهنموالله لا يهدي القوم الظالمين(109)﴾ التوبة
هار
 ﴿أفمن أسس بنيانه على تقوى من الله ورضوان خير أم من أسس بنيانه على شفا جرف هار فانهار به في نار جهنموالله لا يهدي القوم الظالمين(109)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [هور] ه و ر: هَارَ الجُرف من باب قال و هُؤُورا أيضا فهو هَائِرٌ ويقال أيضا جُرُف هَارٍ خفضوه في موضع الرفع وأرادوا هَائِر وهو مقلوب من الثُلاثي إلى الرُّباعِي و هَوَّرَه فَتَهَوَّرَ الوقوع في الشيء بِقَّلة مُبالاة يقال فلان مُتَهَوِّرٌ
الراغب
هار
- يقال: هار البناء، وتهور: إذا سقط نحو: انهار. قال تعالى: }على شفا جرف هار فانهار به في نار جهنم{ [التوبة/109] وقرئ: (هائر) (وهي قراءة شاذة). يقال: بئر هائر، وهار، وهار، ومهار، ويقال: انهار فلان: إذا سقط من مكان عال، ورجل هار وهائر: ضعيف في أمره تشبيها بالبئر الهائر، وتهور الليل: اشتد ظلامه، وتهور الشتاء: ذهب أكثره، وقيل: تهير، وقيل: تهيره فهذا من الياء، ولو كان من الواو لقيل تهوره.
ملخص اللسان
1.     هارَه بالأَمرِ هَوْراً: أَزَنَّه. وهُرْتُ الرجلَ بما ليس عنده من خير إِذا أَزْنَنْتَه، أَهُورُه هَوْراً؛
2.     وهارَه بكذا أَي ظنه به ، هو يُهارُ بكذا أَي يُظَنُّ  بكذا؛
3.     هُرْتُ الرجلَ هَوْراً إِذا غَشَتشْتَه.
4.     وهُرْتُه بالشيء: اتَّهَمْتُه به، والاسم الهُورَةُ.
5.     وهارَ الشيءَ: حَزَرَه.حُزْمَةٌ يَهُورُها أَي قطعة يَحْزُرها.
6.     وهُرْتُه: حملته على الشيء وأَردته به
7.     وضَرَبَه فَهارَه وهَوَّره إِذا صرعه.
8.     وهارَ البناءَ هَوْراً: هَدَمَه. وهار البناءُ والجُرْفُ يَهُورُ هَوْراً  وهُؤُوراً، فهو هائِرٌ وهارٍ، على القلب.
لسان العرب
● - هور: هارَه بالأَمرِ هَوْراً: أَزَنَّه. وهُرْتُ الرجلَ بما ليس عنده من  خير إِذا أَزْنَنْتَه، أَهُورُه هَوْراً؛ قال أَبو سعيد: لا يقال ذلك في  غير الخبر. وهارَه بكذا أَي ظنه به؛ قال أَبو مالك بن نُوَيْرَة يصف  فرسه:  رَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُه،  ولا هُوَ عَنِّي في المُواساةِ ظاهرُ  أَهُورُه أَي أَظن القليلَ يكفيه. يقال: هو يُهارُ بكذا أَي يُظَنُّ  بكذا؛ وقال آخر يصف إِبلاً:  قد عَلِمَتْ جِلَّتُها وخُورُها  أَني، بِشِرْبِ السُّوءِ، لا أَهُورُها  أَي لا أَظن أَن القليل يكفيها ولكن لها الكثير.  ويقل: هُرْتُ الرجلَ هَوْراً إِذا غَشَتشْتَه. وهُرْتُه بالشيء:  اتَّهَمْتُه به، والاسم الهُورَةُ. وهارَ الشيءَ: حَزَرَه. وقيل للفَزارِيِّ: ما  القطعة من الليل؟ فقال: حُزْمَةٌ يَهُورُها أَي قطعة يَحْزُرها.  وهُرْتُه: حملته على الشيء وأَردته به. وضَرَبَه فَهارَه وهَوَّره إِذا صرعه.  وهارَ النباءَ هَوْراً: هَدَمَه. وهار البناءُ والجُرْفُ يَهُورُ هَوْراً  وهُؤُوراً، فهو هائِرٌ وهارٍ، على القلب.
القاموس المحيط:
؟؟هارَهُ بالأَمرِ هَوْراً: أزَنَّهُ، بكذا: ظَنَّهُ به، والاسمُ منهما: الهُورَةُ، بالضم، عن الشيءِ: صَرَفَهُ، على الشيءِ: حَمَلَهُ عليه، القَوْمَ: قَتَلَهُم، وكَبَّ بعضَهُم على بعضٍ، الرجُلَ: غَشَّهُ، الشيءَ: حَزَرَهُ، فلاناً: صَرَعَهُ، كهَوَّرَهُ، البِناءَ: هَدَمَه، فَهارَ وهو هائرٌ وهارٍ وتَهَوَّرَ وتَهَيَّرَ وانْهارَ.
وتَهَوَّرَ الرجُلُ: وقَعَ في الأَمْرِ بِقِلَّةِ مُبالاة، الوَعَكُ الناسَ: أخَذَهُم، وعَمَّهُم،الليلُ: ذَهَبَ، أو وَلَّى أكْثَرُهُ. ورجلٌ هارٍ وهارٌ وهَيَّارٌ: ضعيفٌ. والهَوْرُ: البُحَيْرَةُ تَغيضُ بها مِياهُ غِياضٍ وآجامٍ فَتَتَّسِعُ ج: أهْوارٌ، والقطيعُ من الغَنمِ، لأنَّهُ من كثرتِهِ يَتَساقَطُ بعضُه على بعضٍ، وبهاءٍ: المَهْلَكَةُ. والهَوَرْوَرَةُ والمرأةُ الهالِكَةُ. واهْتَوَرَ: هَلَكَ.والتَّيْهُور: ما انْهارَ من الرَّمْلِ، وما اطْمَأنَّ من الأرضِ، والشديدةُ من السَّباسِبِ. والهارُ: الضعيفُ الساقطُ من شِدَّةِ الزمانِ. وكسَحابة: الهَلْكَةُ، ومنه الحديثُ: " مَنْ أطاعَ اللّهَ، فلا هَوارَةَ عليه " . وفي الحديثِ: " مَنِ اتَّقَى اللّهَ وُقِيَ الهَوْراتِ " ، أي: الهَلَكاتِ. ورَجُلٌ هَيِّرٌ، ككَيِّسٍ: يَتَهَوَّرُ في الأَشْياءِ. ومَهْوَرٌ، كمَقْعَدٍ: ع بالحِجازِ.
الهَيْرَةُ الأرضُ السَّهْلَةُ.
والهِيرُ من الليلِ بالكسر والفتح وكسَيِّدٍ: الهِتْرُ، وريحُ الشَّمالِ. والهَيْرُونُ: تَمْرٌ م. واليَهْيَرُّ: الحَجَرُ الصُّلْبُ، أو حِجارَةٌ أمْثالُ الأَكفِّ، والصَّمْغَةُ الكبيرةُ، والسَّرابُ. ومنه: " أكْذِبُ من اليَهْيَرِّ " ، واللَّجاجَةُ، والكَذِبُ، ودُوَيبَّةٌ أعْظَمُ من الجُرَذِ، والحَنْظَلُ، والسَّمُّ، وصَمْغُ الطَّلْحِ، وبهاءٍ من النُّوقِ: التي يَسيلُ لَبَنُها كثْرَةً. واليَهْيَرَّى، مَقْصوراً مشدَّداً: الماءُ الكثيرُ، والباطلُ، ونَباتٌ، أو شَجَرٌ، زِنَتُهُ يَفْعَلَّى أو فَعْيَلَّى أو فَعْلَلَّى. وهِيرٌ، بالكسر: ع بالبادِيَةِ. والهَيارُ، كسَحابٍ: الذي يَنْهارُ ويَسْقُطُ.
تاج العروس:
هور
هارَه بالأَمْرِ هَوْراً : أَزَنَّه واتَّهمَه وهُرْتُ الرّجُلَ بما ليس عنده من خَيْرٍ إذا أَزْنَنْته أَهْوره هَوْراً . قال أَبو سعيد : لا يقال ذلك في غير الخير . هارَه بكذا : ظنَّه به قال أَبو مالك بن نُوَيرَة يصف فرَسَه :
رَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُهُ ... ولا هوَ عَنِّي في المُواساة ظاهِرُ أَهوره أَي أَظُنُّ القليلَ يكفيه يقال : هو يُهارُ بكذا أَي يُظَنُّ بكذا . وقال آخرُ يصفُ إبلاً :
قد عَلِمَتْ جِلَّتُها وخُورُها ... أَنِّي بشِرْبِ السُّوءِ لا أَهُورُها أَي لا أَظُنُّ أَنَّ القليلَ يكفيها ولكن لها الكثير . والاسم منهما الهُورَةُ بالضَّمّ . هارَهُ عن الشَّيءِ : صَرَفَه نقله الصَّاغانِيّ . هارَه على الشَّيْءِ : حملَه عليه وأَراده به . منَ المَجاز : هَارَ القَومَ يَهُورهم هَوْراً إذا قتلَهم وكَبَّ بعضَهم على بعض كما يَنهار الجُرُفُ . قال ساعِدة بن جُؤَيَّة الهذليّ :
فاسْتَدْبَروهُم فَهارُوهُم كأَنَّهُمُ ... أَفْنادُ كَبْكَبَ ذاتِ الشَّثِّ والخَزَمِ هكذا يُروَى وفي أُخرى :
" كِيدُوا جَميعاً بآناسٍ كأَنَّهم
وكَبْكَب يُذَكَّر ويُؤَنَّث . هارَ الرَّجُلَ يَهُوره هَوْراً : غَشَّه هارَ الشَّيْءَ يَهُورُه هَوْراً : حَزَرَه . وقيل : للفَزاريّ : ما القِطْعة من الليل ؟ فقال : حُزْمَةٌ يَهُورُها أَي قِطعةٌ يَحْزُرهَا . يقال : ضَرَبَ فلاناً فَهَارَه أَي صَرَعَه كهَوَّرَه وهارَ البِناءَ هَوْراً : هدمَه وكذا الجُرُفَ هَوْراً وهُوُؤراً فهَارَ وهو هائرٌ وهَارٍ على القلب وتَهَوَّرَ وتَهَيَّرَ الأَخيرة على المُعاقَبة وقد يكون تَفَيْعَل أَي تَهَدَّم قيل : : انْصَدَع من خلْفه وهو ثابتٌ بعدُ في مكانه فإذا سقطَ فقد انْهارَ وتَهَوَّرَ وفي حديث ابن الضَّبْعاءِ : فتَهَوَّرَ القَليبُ بمَنْ عليه . يقال : هارَ البِناءُ وتَهَوَّرَ إذا سقَط وكُلُّ ما سقطَ من أَعلى جُرُفٍ أَو شَفيرِ رَكِّيَّةٍ في أَسفلها فقد تهَوَّرَ وتَدَهْوَرَ . وهَوَّرْتُه فتَهَوَّرَ وانْهارَ أَي انْهدم . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : الهَائِر السَّاقط والرَّاهي : المُستقيمُ . وتَهَوَّر الرَّجلُ إذا وقعَ في الأَمر بقِلَّةِ مُبالاةٍ . وفي الأَساس : بغير فِكْرٍ وهو مَجاز . تَهَوَّرَ الوَعَكُ الناسَ إذا أَخذَهم وعَمَّهم . منَ المَجاز : تَهَوَّرَ اللَّيْلُ إذا ذهبَ وأَدْبَرَ . تَهَوَّرَ اللَّيْل إذا وَلَّى أَكْثَرُه ويقال في هذا المعنى بعينِه : تَوَهَّرَ الليلُ وقد تقدّم وفي بعض النُّسخ : واللَّيْل : ولَّى أَوْ ذَهَبَ أَكْثَرُه . ورَجلٌ هارٌ وهارٍ الأَخيرة على القَلْب وهَيَّارٌ ككَتَّان هكذا في سائر النُّسخ والذي في أُمَّهات اللغة كلّها : هَائرٌ وفي بعضها : هَيَارٌ كسَحاب وسيأْتي له في هير ضَعيفٌ وقال الأَزْهَرِيّ : رَجلٌ هارٌ إذا كان ضعيفاً في أَمره وأَنشد :
" مَاضي العَزِيمَةِ لا هَارٌ ولا خَزِلُ وقال ابن الأَثير : يقال هو هَارٌ وهَارٍ وهَائرٌ فأما هائرٌ فهو الأَصل من هَارَ يَهُور وأَمّا هَارٌ بالرَّفع فعلى حذف الهمزة وأَمّا هارٍ بالجَرِّ فعلى نقل الهمزة إلى بعد الرَّاءِ كما قالوا في شائك السِّلاح شاكِي السِّلاح ثم عُمِلَ به ما عُمِلَ بالمَنْقوص نحو قاضٍ وداعٍ . قال ابن دريد : الهَوْرُ بالفتح : البُحَيْرَةُ تَغِيضُ بها وفي بعض الأُصول فيها مِياهُ غِياضٍ وآجامٍ فَتَتَّسِع ويكثر ماؤُها . ج أَهْوارٌ . الهَوْرُ : القطيع من الغَنَم نقله الصَّاغانِيّ سُمِّيَ به لأَنَّه من كثرته يتَساقَطُ بعضُه على بعض . الهَوْرَةُ بهاءٍ المَهْلَكَةُ وجَمْعُها الهَوْراتُ وبه فُسِّرَ الحديث الآتي ذكرُه . عن أَبي عَمْرو : الهَوَرْوَرَةُ : المَرأَة الهالِكَةُ . يقال : اهْتَوَرَ إذا هلَكَ . قال الأَصْمَعِيّ : التَّيْهُور : ما انْهارَ من الرَّمْل وقيل : ما اطْمَأَنَّ من الأَرْضِ هكذا في سائر النُّسخ وقد ضَرَب عليه الصَّاغانِيّ بقلَمِه وذَكرَ الرَّمْلَ عِوضاً عنه وفي اللسان ذكر الأَرض . التَّيْهُورُ الشَّديدةُ من السَّباسبِ يقال : تِيهٌ تَبْهُورٌ أَي شَديدٌ ياؤُه على هذا مُعاقِبَةٌ بعد القلْب وفي حواشي ابن برّيّ . ما نصّه : أَسْقَطَ الجَوْهَرِيّ ذِكْرَ تَيْهُورِ الرَّمْلِ الذي ينهار لأَنَّه يحتاج فيه إلى فضلِ صنعةٍ من جهة العربيَّة . وشاهد تَيْهور الرَّملِ المُنْهارِ قول العجّاج :
" إلى أَراطِ ونَقاً تَيْهُورِ
وزْنه تَفْعُول والأَصل فيه تَهْيُور فقدِّمت الياءُ التي هي عين إلى مَوضع الفاءِ فصار تَيْهُوراً فهذا إن جعلتَه من تَهَيَّرَ الجُرف وإن جعلتَه من تَهَوَّرَ كان وزنه فَيْعُولاً لا تَفْعُولاً ويكون مقلوبَ العينِ أَيضاً إلى موضِع الفاءِ والتَّقدير فيه بعدَ القلب : وَيْهُور ثم قُلِبت الواو تاءً كما قُلبَت في تَيْقُور وأَصله وَيْقُور من الوَقار .والهَارُ : الضَّعيفُ السَّاقطُ من شِدَّة الزَّمان وبه فُسِّرَ حديث خُزَيْمَة : تَرَكَتِ المُخَّ رَاراً والمَطِيَّ هاراً ويروى بالتَّشديد . الهَوَارَةُ : كسحابة : الهَلَكَةُ ومنه الحديث الذي لا طريق له كما قاله الصَّاغانِيّ : " مَنْ أَطاعَ اللهَ " ونصّ الحديث " رَبَّه فلا هَوَارَةَ علَيْه " أَي لا هُلْكَ . قلْت : وقد رُويَ عن أَنَسٍ رضي الله عنه أَنَّه خطبَ فقال : " مَنْ يَتَّقِي اللهَ لا هَوارَةَ عليه " فلم يَدْروا ما قال فقال يحْيى بن يَعْمُر : أَي لا ضيعةَ عليه . وفي الحديث أَيضاً : " مَن اتَّقى اللهَ وُقِيَ الهَوْراتِ " أَي الهَلَكات وقال الصَّاغانِيّ : أَي المَهالِك واحدتُها هَوْرَة وقد تقدّم قريباً وهذا من المصنّف غريب جدّاً فإنَّه ذكر المفرد أَوّلاً ثم ذكرَ بعدَه الحديثَ الذي جاءَ فيه ذِكْرُ جَمْعِه ففرَّقَهما في محَلَّيْن . منَ المَجاز : رجلٌ هَيِّرٌ ككَيِّسٌ إذا كان يتَهَوَّر في الأَشياءِ ونص التكملة : يتَهَيَّر في الأَشياءِ . ومَهْوَرٌ كمَقْعَدٍ : ع بالحجاز نقله الصَّاغانِيّ وقال ياقوت : ويُرْوَى مَهْوىً . ومما يُستدرك عليه : يقال : خَرْقٌ هَوْرٌ أَي واسعٌ بعيدٌ . قال ذو الرُّمَّة :
هَيْماءُ يَهْماءُ وخَرْقٌ أَهْيَمُ ... هَوْرٌ عليه هَبَواتٌ جُثَّمُ
" للرِّيحِ وَشْيٌ فوقَه مُنَمْنَمُ
ويقال : هَوَّرْنا عنَّا القَيْظَ وجَرَمْناهُ وجَرَّمْناه وكَبَبْناه بمعنىً . وهَوَّارة مشدّداً ابن قيْسِ بن زُرْعَة بن زهير بن أَيْمن بن هَميسع بن حمْيَر الأَكبر : قبيلةٌ كبيرةٌ بالمغرب وفيه اختلافٌ كبير وقد أَلَّفت في ذلك رسالةً سمَّيْتها رَفْع السِّتارَة عن نسب الهَوَّارة ويقال : إنَّ المُثَنَّى بن المِسْوَرِ بن المُثَنَّى بن خلاع بن أَيمَن بن رُعَيْن بن سعد بن حِمْيَر الأَصغر خرج من مصر في طلب إبلٍ له فقَدَها فذهب في أَثرِها إلى المَغْرِب فلما دخل إفريقية قال لغلامه : أَيْنَ نحْنُ ؟ قال : تَهَوَّرْنا . فنزَلَ على قَوْمٍ من زَنَاتَة فتَزَوَّجَ أُمَّ صِنهاج فكثُرَ منها نسلُه فهم الهَوَّارِيُّون . وهذا نقله المَقريزيّ في : البيان والإعراب عمَّن في مصر من قبائل الأَعراب . ثم ذكر منهم قبائل كثيرة بالمغرب . قلْت : ومنهم أبو موسى عبد الرحمن بن موسى الهَوَّاري لقِيَ مالكاً وصنَّف في القراآت والتَّفسير ذكره الرُّشاطِيّ وآخرون . قال المَقريزيّ وأَمّا هوّارةُ الصَّعيدِ فإنه أَنزلهم الظاهرُ برقوق بعد واقعة بدر بن سلام هنا في سنة 782 فأَقطَع لإسماعيل بن مازِن منهم ناحيةَ دجِرْجا وكانت خراباً فعَمَرَها وهو جَدُّ المَوازِنِ وأَقام بها حتّى قتله عليّ بن عريب منهم وهو جَدُّ العرابيّ فوُلِيَ بعده الأَمير عمر بن عبد العزيز الهَوَّاري . قلْتُ : وبنو عُمَرَ بطنٌ كبير بالصَّعيد وهو جَدُّ الأُمراءِ كلهم إلاّ من شَذَّ ومن ولده محمّد أبو السّنون ويوسف بن عمر بن عبد العزيز فأَمّا محمّد فوَلِيَ بعد أَبيه وفَخُمَ أَمرُه وعَمَرَ الصَّعيدَ ووَلِيَ يوسف بعد أَخيه وولَدُه إسماعيلُ بن يوسف كان محمودَ السِّيرة توفِّي بمصر سنة 853 وحفيده الأَمير شرف الدِّين عيسى بن يوسف بن إسماعيل كان من أَجِلاّءِ بني عُمَر يُذاكِرُ الفُقَهاءَ مع كثرة البِرِّ والإحسان لهم وكانَ مليح الشَّكل كثير التَّهجُّدِ توفِّي سنة 863 ، كذا في معجم الشيخ عبد الباسط . ومن ولده الأَمير ريَّان بن أَحمد بن عيسى جَدّ الرَّيايِنَة توفِّيَ سنة 889 ، وداوُد بن سليمان بن عيسى وُلِدَ بعدَ التسعين والثَّمانمائة وعبد العزيز وعليّ ابنا عيسى بن يونس وغير هؤلاء ومن أَراد الزِّيادةَ فعليه برسالتنا المذكورة فإنَّنا قد استوفينا فيها أَنسابَهم وأَخبارَهم . وليس هذا محلّ التَّطويل ولكن نَفْثَة مَصْدور . وهُور بالضَّمّ : قريةٌ بمصر من أَعمال الأَشمُونين . وهُورينُ : قريتان بمصر إحداهما من أعمال قُوَيْسنا وتُعرَف بنَطابةَ والثانية بالغربية وتعرَف بهُورِين بهرْمَن وقد نسب إلى هذه الأَخيرةِ جماعةٌ من المحدِّثين . والهوَّارين : قريةٌ نقله الحسَن بن رشيق القَيروانِيّ

##### Türkçe

هور
**هَارَ - يَهُوْرُ - هَارَ - انْهَارَ - يَنْهَارُ**
**هَارَ -  يَهُوْر + كائن + شيئاً**: onu **يهرُّه**: onu yıkar ve onu **يهر (يهور)** yapar ve üst üste birbirinin üzerine dökülür hâle getirir: onu yerinden sarsar ve iter; ta ki onu harap olur ve enkaz olarak düşer hâle getirinceye kadar.
**هَارّ**: aslı “ **هارر أو هائر** ”: “ **هَارَ - يَهُوْرُ** ”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: sabit olmayan ve sağlam olmayan ve kolayca düşmeye ve harap olmaya elverişli.
**انْهَارَ - يَنْهارُ**: “ **انفعلَ** ” vezninde, “ **هَارَ - يَهُوْرُ** ”dan: “ **هَارَ - يَهُوْرُ** ” fiilinin, kendiliğinden/özsel biçimde otomatik olarak gerçekleştiği zaman: kendiliğinden sarsılır, harap olur ve düşer.

Ve lafız, “ **التكسير والتهشيم** ” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَصَفَ - يَقْصِفُ**، **قََصَمَ - يَقْصِمُ**، **هَشَمَ - يَهْشِمُ**، **قَضَّ - يَقٌُضُّ**، **هَارَ - يَهُوْرُ**، **رَفَتَ - يَرْفِتُ (رَفَتَ - يَرْفُتُ)**

هار - هور - انهار :
 	﴿Allah’tan bir takvâ ve rızâ üzerine binasını temel atan mı daha hayırlıdır, yoksa binasını, çökmek üzere olan bir yarın kenarı üzerine temel atıp da onunla birlikte cehennem ateşine çöken mi? Ve Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (109)﴾ **التوبة**

هار
 ﴿Allah’tan bir takvâ ve rızâ üzerine binasını temel atan mı daha hayırlıdır, yoksa binasını, çökmek üzere olan bir yarın kenarı üzerine temel atıp da onunla birlikte cehennem ateşine çöken mi? Ve Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (109)﴾ **التوبة**
**مختار الصحاح**
● [**هور**] ه و ر: **هَارَ** yar (uçurum kenarı) “**قال**” bâbındandır; ayrıca **هُؤُورا** da (gelir); o hâlde o **هَائِرٌ**’dir. Ve ayrıca **جُرُف هَارٍ** da denir; onu ref‘ mahallinde cerrettiler; ve **هَائِر**i kastettiler; ve o, üçlüden dörtlüye kalb edilmiştir. Ve **هَوَّرَه**; böylece **فَتَهَوَّرَ**: bir şeye az aldırışla düşmek; “falanca **مُتَهَوِّرٌ**” denir.

**الراغب**
هار
- Denir: **هار** bina, ve **تهور**: düştüğü zaman; örneğin: **انهار**. Yüce Allah dedi: } **على شفا جرف هار فانهار به في نار جهنم** { [**التوبة/109**] ve ( **هائر** ) diye de okunmuştur (ve o şâz bir kıraattir). Denir: **بئر هائر** ve **هار** ve **هار** ve **مهار**. Ve denir: **انهار فلان**: yüksek bir yerden düştüğü zaman. Ve **رجل هار وهائر**: işinde zayıf; **البئر الهائر**e benzetme olarak. Ve **تهور الليل**: karanlığı şiddetlendi. Ve **تهور الشتاء**: çoğu gitti. Ve denildi: **تهير**; ve denildi: **تهيره**; bu ise yâ’dandır; eğer vâv’dan olsaydı **تهوره** denirdi.

**ملخص اللسان**
1.     **هارَه بالأَمرِ هَوْراً**: onu zan altında bıraktı. Ve **هُرْتُ الرجلَ بما ليس عنده من خير**: onda olmayan bir hayırla onu zan altında bıraktığım zaman; **أَهُورُه هَوْراً**;
2.     Ve **هارَه بكذا**: yani onu bununla zannetti; **هو يُهارُ بكذا**: yani bununla zannedilir;
3.     **هُرْتُ الرجلَ هَوْراً**: onu aldattığım zaman.
4.     Ve **هُرْتُه بالشيء**: onu onunla itham ettim; isim: **الهُورَةُ**.
5.     Ve **هارَ الشيءَ**: onu takdir etti/ölçtü. **حُزْمَةٌ يَهُورُها**: yani bir parça; onu takdir eder.
6.     Ve **هُرْتُه**: onu şeye sevk ettim ve onu onunla istedim.
7.     Ve ona vurdu; böylece **فَهارَه** ve **هَوَّره**: onu yere serdiği zaman.
8.     Ve **هارَ البناءَ هَوْراً**: onu yıktı. Ve **هار البناءُ والجُرْفُ يَهُورُ هَوْراً  وهُؤُوراً**; o hâlde o **هائِرٌ** ve **هارٍ**dir; kalb üzere.

**لسان العرب**
● - **هور**: **هارَه بالأَمرِ هَوْراً**: onu zan altında bıraktı. Ve **هُرْتُ الرجلَ بما ليس عنده من  خير**: onda olmayan bir hayırla onu zan altında bıraktığım zaman; **أَهُورُه هَوْراً**; Ebû Saîd dedi: bu, haber (hayır) dışında söylenmez. Ve **هارَه بكذا**: yani onu bununla zannetti; Ebû Mâlik b. Nüveyra, atını vasfederek dedi:
  **رَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُه،
  ولا هُوَ عَنِّي في المُواساةِ ظاهرُ**
  **أَهُورُه**: yani azın ona yeteceğini zannederim. Denir: **هو يُهارُ بكذا**: yani bununla zannedilir; ve bir başkası, develeri vasfederek dedi:
  **قد عَلِمَتْ جِلَّتُها وخُورُها
  أَني، بِشِرْبِ السُّوءِ، لا أَهُورُها**
  yani azın ona yeteceğini zannetmem; bilakis ona çok (gerekir). Ve denir: **هُرْتُ الرجلَ هَوْراً**: onu aldattığım zaman. Ve **هُرْتُه بالشيء**: onu onunla itham ettim; isim: **الهُورَةُ**. Ve **هارَ الشيءَ**: onu takdir etti/ölçtü. Ve Fezârî’ye denildi: geceden parça nedir? Dedi ki: **حُزْمَةٌ يَهُورُها**: yani bir parça; onu takdir eder. Ve **هُرْتُه**: onu şeye sevk ettim ve onu onunla istedim. Ve ona vurdu; böylece **فَهارَه** ve **هَوَّره**: onu yere serdiği zaman. Ve **هارَ النباءَ هَوْراً**: onu yıktı. Ve **هار البناءُ والجُرْفُ يَهُورُ هَوْراً  وهُؤُوراً**; o hâlde o **هائِرٌ** ve **هارٍ**dir; kalb üzere.

**القاموس المحيط:**
؟؟ **هارَهُ بالأَمرِ هَوْراً**: onu zan altında bıraktı; **بكذا**: onu onunla zannetti; ikisinin ismi: **الهُورَةُ**; damme ile. **عن الشيءِ**: onu ondan çevirdi. **على الشيءِ**: onu ona sevk etti. **القَوْمَ**: onları öldürdü ve bazısını bazısının üzerine devirdi. **الرجُلَ**: onu aldattı. **الشيءَ**: onu takdir etti/ölçtü. **فلاناً**: onu yere serdi; **كهَوَّرَهُ**. **البِناءَ**: onu yıktı; böylece **فَهارَ**; ve o **هائرٌ** ve **هارٍ**dir; ve **تَهَوَّرَ** ve **تَهَيَّرَ** ve **انْهارَ**.
Ve **تَهَوَّرَ الرجُلُ**: az aldırışla işe düştü. **الوَعَكُ الناسَ**: onları tuttu ve onları kapladı. **الليلُ**: gitti; yahut çoğu geçti. Ve **رجلٌ هارٍ وهارٌ وهَيَّارٌ**: zayıf. Ve **الهَوْرُ**: suları, çalılıklar ve sazlıklar sularıyla çekilen; böylece genişleyen küçük göl; çoğulu: **أهْوارٌ**. Ve koyun sürüsü; çünkü çokluğundan bazısı bazısının üzerine düşer. Ve **بهاءٍ** ile: **المَهْلَكَةُ**. Ve **الهَوَرْوَرَةُ** ve **المرأةُ الهالِكَةُ**. Ve **اهْتَوَرَ**: helâk oldu. Ve **التَّيْهُور**: kumdan çöken şey; ve yerden alçalan şey; ve düzlüklerin şiddetlisi. Ve **الهارُ**: zamanın şiddetinden düşkün, zayıf. Ve “**كسَحابة**” (vezninde): helâk; ve ondan hadis: “ **مَنْ أطاعَ اللّهَ، فلا هَوارَةَ عليه** ”. Ve hadiste: “ **مَنِ اتَّقَى اللّهَ وُقِيَ الهَوْراتِ** ”; yani helâkler. Ve **رَجُلٌ هَيِّرٌ** “**ككَيِّسٍ**” (gibi): eşyalarda **يَتَهَوَّرُ** eder. Ve **مَهْوَرٌ** “**كمَقْعَدٍ**” (gibi): Hicaz’da bir yer.
**الهَيْرَةُ**: düz arazi.
Ve **والهِيرُ** geceden; kesre ve fetha ile; ve “**كسَيِّدٍ**” (gibi): **الهِتْرُ** ve kuzey rüzgârı. Ve **الهَيْرُونُ**: hurma, m. Ve **اليَهْيَرُّ**: sert taş; yahut avuçlar gibi taşlar; ve büyük sakız; ve serap. Ve ondan: “ **أكْذِبُ من اليَهْيَرِّ** ”; ve inatçılık; ve yalan; ve fareden daha büyük bir küçük hayvan; ve acı kavun; ve zehir; ve akasya sakızı; ve “**بهاءٍ**” ile develerden: sütü çokluğundan akan. Ve **اليَهْيَرَّى**; kısaltılmış, şeddeli: çok su; ve bâtıl; ve bir bitki; yahut ağaç; vezni **يَفْعَلَّى** yahut **فَعْيَلَّى** yahut **فَعْلَلَّى**. Ve **هِيرٌ** kesre ile: bedevîlikte bir yer. Ve **الهَيارُ** “**كسَحابٍ**” (gibi): çöken ve düşen şey.

**تاج العروس:**
هور
**هارَه بالأَمْرِ هَوْراً**: onu zan altında bıraktı ve onu itham etti. Ve **هُرْتُ الرّجُلَ بما ليس عنده من خَيْرٍ**: onda olmayan bir hayırla onu zan altında bıraktığım zaman; **أَهْوره هَوْراً**. Ebû Saîd dedi: bu, hayır dışında söylenmez. **هارَه بكذا**: onu onunla zannetti. Ebû Mâlik b. Nüveyra, atını vasfederek dedi:
**رَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُهُ ... ولا هوَ عَنِّي في المُواساة ظاهِرُ**
**أَهوره**: yani azın ona yeteceğini zannederim. Denir: **هو يُهارُ بكذا**: yani bununla zannedilir. Ve bir başkası, develeri vasfederek dedi:
**قد عَلِمَتْ جِلَّتُها وخُورُها ... أَنِّي بشِرْبِ السُّوءِ لا أَهُورُها**
yani azın ona yeteceğini zannetmem; bilakis ona çok (gerekir). İkisinin ismi: **الهُورَةُ**; damme ile. **هارَهُ عن الشَّيءِ**: onu ondan çevirdi; Sâğânî nakletti. **هارَه على الشَّيْءِ**: onu ona sevk etti ve onu onunla istedi. Mecazdan: **هَارَ القَومَ يَهُورهم هَوْراً**: onları öldürdüğü ve bazısını bazısının üzerine devirdiği zaman; tıpkı yarın çökmesi gibi. Sâ‘ide b. Cüeyye el-Hüzelî dedi:
**فاسْتَدْبَروهُم فَهارُوهُم كأَنَّهُمُ ... أَفْنادُ كَبْكَبَ ذاتِ الشَّثِّ والخَزَمِ**
Böyle rivayet edilir; bir diğerinde:
**" كِيدُوا جَميعاً بآناسٍ كأَنَّهم**
Ve **وكَبْكَب** müzekker de müennes de yapılır. **هارَ الرَّجُلَ يَهُوره هَوْراً**: onu aldattı. **هارَ الشَّيْءَ يَهُورُه هَوْراً**: onu takdir etti/ölçtü. Ve denildi: Fezârî’ye: geceden parça nedir? Dedi ki: **حُزْمَةٌ يَهُورُها**: yani bir parça; onu takdir eder. Denir: falancaya vurdu; böylece **فَهَارَه**: yani onu yere serdi; **كهَوَّرَه**. Ve **هارَ البِناءَ هَوْراً**: onu yıktı; ve aynı şekilde yarı; **هَوْراً** ve **هُوُؤراً**; böylece **فهَارَ**; ve o **هائرٌ** ve **هَارٍ**dir; kalb üzere. Ve **تَهَوَّرَ** ve **تَهَيَّرَ**; sonuncusu mu‘âkabe üzere; ve **تَفَيْعَل** olabilir; yani yıkıldı. Denildi: arkasından yarıldı; hâlâ yerinde sabit iken; düşerse artık **انْهارَ** ve **تَهَوَّرَ**. Ve İbn ed-Dab‘â hadîsinde: “böylece kuyu, üzerindekilerle birlikte **فَتَهَوَّرَ**.” Denir: **هارَ البِناءُ** ve **تَهَوَّرَ**: düştüğü zaman. Ve üstte bir yarın tepesinden yahut bir kuyunun ağzından aşağısına düşen her şey **تهَوَّرَ** ve **تَدَهْوَرَ** etmiştir. Ve **هَوَّرْتُه**; böylece **فَتَهَوَّرَ** ve **انْهارَ**: yani yıkıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَائِر** düşen; **الرَّاهي** ise düzgün/istikametli olandır. Ve **تَهَوَّر الرَّجلُ**: az aldırışla işe düştüğü zaman. Ve **الأَساس**’ta: düşüncesizce; ve o mecazdır. **تَهَوَّرَ الوَعَكُ الناسَ**: onları tuttuğu ve onları kapladığı zaman. Mecazdan: **تَهَوَّرَ اللَّيْلُ**: gittiği ve geri döndüğü zaman. **تَهَوَّرَ اللَّيْل**: çoğu geçtiği zaman; ve bu mananın aynısında denir: **تَوَهَّرَ الليلُ**; ve daha önce geçti. Ve bazı nüshalarda: ve gece: geçti yahut çoğu gitti. Ve **رَجلٌ هارٌ وهارٍ**; sonuncusu kalb üzere; ve **هَيَّارٌ** “**كَكَتَّان**” (gibi); bütün nüshalarda böyledir; ana dil kaynaklarının hepsinde olan ise: **هَائرٌ**; bazılarında: **هَيَارٌ** “**كسَحاب**” (gibi); ve ona “**هير**”de gelecektir: zayıf. Ezherî dedi: **رَجلٌ هارٌ**: işinde zayıf olduğu zaman. Ve şu beyit okunmuştur:
**" مَاضي العَزِيمَةِ لا هَارٌ ولا خَزِلُ**
İbnü’l-Esîr dedi: denir: o **هَارٌ** ve **هَارٍ** ve **هَائرٌ**dir. **هائرٌ** ise **هَارَ يَهُور**dan asıldır. **هَارٌ** (ref‘ ile) ise hemzenin hazfi üzeredir. **هارٍ** (cer ile) ise hemzenin râ’dan sonraya nakli üzeredir; tıpkı “silahı dikenli” için **شائك السِّلاح** yerine **شاكِي السِّلاح** demeleri gibi; sonra ona, **قاضٍ** ve **داعٍ** gibi menkûsa yapılan muamele yapılmıştır. İbn Düreyd dedi: **الهَوْرُ** fetha ile: içinde, çalılıklar ve sazlıklar sularıyla suları çekilen; böylece genişleyen ve suyu çoğalan küçük göl; çoğulu: **أَهْوارٌ**. **الهَوْرُ**: koyun sürüsü; Sâğânî nakletti; çokluğundan bazısı bazısının üzerine düştüğü için onunla adlandırıldı. **الهَوْرَةُ** “**بهاءٍ**” ile: helâk; çoğulu **الهَوْراتُ**; ve onunla, ileride zikri gelecek hadis tefsir edilmiştir. Ebû ‘Amr’dan: **الهَوَرْوَرَةُ**: helâk olan kadın. Denir: **اهْتَوَرَ**: helâk oldu. Asma‘î dedi: **التَّيْهُور**: kumdan çöken şey; ve denildi: yerden alçalan şey; bütün nüshalarda böyledir; Sâğânî kalemiyle bunun üstünü çizmiş ve onun yerine kumu zikretmiştir; ve **اللسان**’da yer zikri vardır. **التَّيْهُورُ**: düzlüklerin şiddetlisi. Denir: **تِيهٌ تَبْهُورٌ**: yani şiddetli; yâ’sı, bu üzere, kalbden sonra mu‘âkabe üzeredir; İbn Berrî’nin hâşiyelerinde. Metni: Cevherî, çöken kumun **تَيْهُور**unu zikretmeyi düşürdü; çünkü onda Arapça yönünden fazla bir sanat fazlalığına ihtiyaç vardır. Çöken kumun **تَيْهور**una şahit, el-‘Accâc’ın sözü:
**" إلى أَراطِ ونَقاً تَيْهُورِ**
Vezni **تَفْعُول**dur; aslı **تَهْيُور**dur; böylece ‘ayn olan yâ, fâ’nın yerine öne alındı; böylece **تَيْهُوراً** oldu. Bu, onu **تَهَيَّرَ الجُرف**tan yaparsan böyledir; onu **تَهَوَّرَ**dan yaparsan vezni **فَيْعُولاً** olur, **تَفْعُولاً** değil; ve ‘aynın da fâ’nın yerine kalb edilmiş olur; ve kalbden sonra takdir: **وَيْهُور**; sonra vâv, **تَيْقُور**da çevrildiği gibi tâ’ya çevrildi; aslı **وَيْقُور**dur; **الوَقار**dan. Ve **الهَارُ**: zamanın şiddetinden düşkün zayıf; ve onunla Huzeyme hadisi tefsir edilmiştir: “iliği **رَاراً** ve biniti **هاراً** bıraktı”; şeddeli de rivayet edilir. **الهَوَارَةُ**: “**كسحابة**” (vezninde): helâk; ve ondan, Sâğânî’nin dediği gibi yolu olmayan hadis: “ **مَنْ أَطاعَ اللهَ** ”; hadisin metni: “ **رَبَّه فلا هَوَارَةَ علَيْه** ”; yani helâk yok. Dedim: Enes’ten (Allah ondan razı olsun) rivayet edilmiştir: hutbe okudu da dedi ki: “ **مَنْ يَتَّقِي اللهَ لا هَوارَةَ عليه** ”; ne dediğini anlamadılar; bunun üzerine Yahyâ b. Ya‘mur dedi: yani zayi oluş yok. Hadiste ayrıca: “ **مَن اتَّقى اللهَ وُقِيَ الهَوْراتِ** ”; yani helâkler. Sâğânî dedi: yani helâkler; tekili **هَوْرَة**; ve az önce geçti. Bu, musanniften çok gariptir; çünkü önce müfredi zikretti, sonra onun ardından cem‘inin zikredildiği hadisi zikretti; böylece ikisini iki yerde ayırdı. Mecazdan: **رجلٌ هَيِّرٌ** “**ككَيِّسٌ**” (gibi): eşyalarda **يتَهَوَّر** ettiği zaman; ve tekmilenin metni: eşyalarda **يتَهَيَّر** eder. Ve **مَهْوَرٌ** “**كمَقْعَدٍ**” (gibi): Hicaz’da bir yer; Sâğânî nakletti. Yâkût dedi: **مَهْوىً** diye de rivayet edilir. Ve ona ilâve olarak: denir: **خَرْقٌ هَوْرٌ**: yani geniş, uzak. Zü’r-Rumme dedi:
**هَيْماءُ يَهْماءُ وخَرْقٌ أَهْيَمُ ... هَوْرٌ عليه هَبَواتٌ جُثَّمُ
" للرِّيحِ وَشْيٌ فوقَه مُنَمْنَمُ**
Ve denir: **هَوَّرْنا عنَّا القَيْظَ** ve **جَرَمْناهُ** ve **جَرَّمْناه** ve **كَبَبْناه**; aynı manada. Ve **هَوَّارة** şeddeli: Kays b. Zur‘a b. Züheyr b. Eymen b. Hemeysa‘ b. Himyer el-Ekber’in oğlu: Mağrib’de büyük bir kabile; onda büyük ihtilaf vardır; bunun hakkında bir risale telif ettim; adını “**رَفْع السِّتارَة عن نسب الهَوَّارة**” koydum. Ve denir ki: el-Müsennâ b. el-Misver b. el-Müsennâ b. Halâ‘ b. Eymen b. Ru‘ayn b. Sa‘d b. Himyer el-Asgar, kaybettiği develerini aramak için Mısır’dan çıktı; onların izine giderek Mağrib’e gitti; İfrîkıyye’ye girince kölesine dedi: “Neredeyiz?” Dedi: “ **تَهَوَّرْنا** ”. Zenâte’den bir kavmin yanına indi; Ümmü Sınhâc ile evlendi; ondan nesli çoğaldı; işte onlar **الهَوَّارِيُّون**dur. Bunu Makrîzî, “**البيان والإعراب عمَّن في مصر من قبائل الأَعراب**”da nakletti. Sonra onlardan Mağrib’de birçok kabile zikretti. Dedim: Onlardan Ebû Mûsâ Abdurrahman b. Mûsâ el-Havvârî vardır; Mâlik ile görüştü; kıraatler ve tefsirde eser telif etti; onu Ruşâtî ve başkaları zikretti. Makrîzî dedi: Sa‘îd’in **هوّارة**sına gelince; Zâhir Berkûk onları, 782 yılında Bedr b. Selâm vak‘asından sonra indirdi; onlardan İsmâ‘îl b. Mâzin’e, harap olan Dıcircâ tarafını iktâ etti; onu imar etti; o, **المَوازِنِ**in dedesidir; orada ikamet etti; ta ki onlardan Ali b. ‘Arîb onu öldürünceye kadar; o da **العرابيّ**nin dedesidir. Ondan sonra emir Ömer b. Abdülazîz el-Havvârî görevlendirildi. Dedim: **بنو عُمَرَ** Sa‘îd’de büyük bir batındır; bütün emirlerin dedesidir; ancak şâz olan müstesna. Onun evladından Muhammed Ebû’s-sünûn ve Yûsuf b. Ömer b. Abdülazîz vardır. Muhammed, babasından sonra görevlendirildi; işi büyüdü; Sa‘îd’i imar etti. Yûsuf, kardeşinden sonra görevlendirildi. Onun oğlu İsmâ‘îl b. Yûsuf, güzel sîretli idi; 853 yılında Mısır’da vefat etti. Onun torunu emir Şerefeddin Îsâ b. Yûsuf b. İsmâ‘îl, Benî ‘Umer’in seçkinlerindendi; fukahâ ile müzâkere ederdi; onlara çok iyilik ve ihsanla beraber; güzel görünüşlü, çok teheccüdlü idi; 863 yılında vefat etti; Şeyh Abdülbâsıt’ın mu‘ceminde böyledir. Onun evladından emir Reyyân b. Ahmed b. Îsâ, **الرَّيايِنَة**nin dedesi; 889 yılında vefat etti. Ve Dâvûd b. Süleyman b. Îsâ, dokuz yüzün doksanından sonra doğdu; ve Abdülazîz ve Ali, Îsâ b. Yûnus’un iki oğlu; ve bunlardan başkaları. Daha fazlasını isteyen, zikredilen risalemize müracaat etsin; çünkü onda neseblerini ve haberlerini tamamladık. Burası uzatmanın yeri değildir; fakat göğsü daralmışın bir nefesi. Ve **هُور** damme ile: Mısır’da, Eşmûnîn amellerinden bir köy. Ve **هُورينُ**: Mısır’da iki köy; biri Kûveysnâ amellerindendir ve **نَطابةَ** diye bilinir; ikincisi Garbiyye’dedir ve **هُورِين بهرْمَن** diye bilinir; bu sonuncuya nispet edilen muhaddislerden bir cemaat vardır. Ve **الهوَّارين**: bir köy; Hasan b. Reşîk el-Kayrevânî nakletti.
