# هوش (ه-و-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - و - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين ووايء معهما
هو ش، شهو، ش و ه،هي ش مستعملات هوش: هوّشتُ الشّيءَ، أي: خلطته، وهَوَّشَ القَوْمُ، اختلطوا، وفي الحديث: "كلّ مالٍ جُمِعَ من مهاوش أَذْهَبه الله في نَهابر" المهَاوش: الذي أصيب من غير حِلِّه، كأنه من الأختلاط والنَّهابر: المَهالك.
وإذا أُغِيرَ على مال الحيّ، فنفرت الإبلُ، واختلط بعضها ببعض، قيل: هاشَتْ تَهُوشُ فهي هَوائشُ. وفي الحديث: "اتّقوا هَوَشاتِ السّوق وهَوشات اللّيل". اتّقوا هوشات السّوق، أي: اتقّوا الضّلال فيها، وأَنْ يُحتالَ عليهكم فتُسْرَقوا ، واتقوا هوشاتِ اللّيلِ، أي: الجَلَبة والشَّرّ الذي يَقَعُ بينَ القَوْم وهوشات اللّيل: حوادثه ومكروهه . وهاشُوا يَهوشُونَ هَوْشاً. والهَوْشةُ الفِتنةُ والاختلاط والهيج.
وذُو هاشِ: موضعٌ.
شهو: رجلٌ شهوان، وامرأة شَهْوَى، وأنا إليه شهوان. شَهِيَ يَشْهَى، وشها يشهو إذا اشتهى. والتَّشهّي: شَهْوةٌ بعد شَهْوة.
وتَشَهَّتِ المرأة على زوجها فأشهاها، أي: أَطْلَبَها ما تَشَهَّتْ، أي: طلب لها.
شوه: رجلٌ أَشْوَهُ: سريع الإِصابة بالعين، وامرأة شوهاء.
والشَوَهُ: مصدرُ الأَشْوَه والشَّوْهاء، وهما القبيحا الوَجْهِ والخِلْقةِ. قال رسول الله صلى الله عليه و على آله وسلّم يوم حُنين: "شاهتِ الوُجوهُ". أي: قَبُحَتْ. شاه وجهُهُ يَشُوهُ شَوْهاً.
وشَوَّههُ اللهُ فهو مُشَوَّهٌ. قال الحُطيئة:
أرى ليَ وجهاً شوَّه اللهُ خَلْقَهُ		فقُبِّح من وجهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْ
وكلُّ شيءٍ من الخَلْق لا يُوافِقُ بَعْضُه بعضاً فهو مُشَوَّهٌ.
وفرسُّ شوهاءُ. وهي التي في رأسِها طُولٌ، وفي مَنْخِرَيْها وفَمِها سَعةٌ.
وشَوِهَ يَشْوَه شَوَهاً إذا قَبُح في الوَجْه والخِلْقة.
وتَصْغيرُ الشّاةِ: شُوَيْهةٌ، والعددُ: شِياهٌ، والجميع: الشَّاءُ، فإذا تركوا هاء التّأنيث مَدُّوا الأَلِف، فإذا قالوا بالهاء قصروا الأَلِفَ، فقالوا: شاة، ويُجْمَع على الشَّوِيِّ أيضاً، كأنَّهم بَنَوُا الفَعيلَ من مَدَّة الشّاء.
هيش: الهَيْشُ: الحَلْبُ الرُّوَيد.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الشين** و**وايء** معهما
**هو ش**، **شهو**، **ش و ه**،**هي ش** استعمالdadırlar. **هوش**: **هوّشتُ الشّيءَ**; yani: onu karıştırdım. Ve **هَوَّشَ القَوْمُ**: karıştılar. Ve hadiste: "كلّ مالٍ جُمِعَ من **مهاوش** أَذْهَبه الله في **نَهابر**" **المهَاوش**: helâl olmayan yerinden elde edilmiş olan; sanki karışıklıktandır. Ve **النَّهابر**: helâk yerleri.

Ve eğer mahallenin malına baskın yapılırsa, develer ürküp kaçar ve bir kısmı bir kısmına karışırsa, denir ki: **هاشَتْ تَهُوشُ**; o hâlde o **هَوائشُ**tur. Ve hadiste: "اتّقوا **هَوَشاتِ السّوق** و**هَوشات اللّيل**". **هوشات السّوق**tan sakının; yani: onda sapıklıktan sakının ve size hile yapılmasından da, böylece soyulmanızdan sakının. Ve **هوشاتِ اللّيلِ**den sakının; yani: gürültü ve kavim arasında vuku bulan şer. Ve **هوشات اللّيل**: onun olayları ve hoş olmayanı. Ve **هاشُوا يَهوشُونَ هَوْشاً**. Ve **الهَوْشةُ**: fitne, karışıklık ve heyecandır.

Ve **ذُو هاشِ**: bir yerdir.

**شهو**: **رجلٌ شهوان**; ve **امرأة شَهْوَى**; ve ben ona karşı **شهوان**ım. **شَهِيَ يَشْهَى**; ve **شها يشهو** eğer iştah ettiyse. Ve **التَّشهّي**: şehvet üstüne şehvettir.

Ve **تَشَهَّتِ المرأة على زوجها فأشهاها**; yani: ona, **تَشَهَّتْ**i (arzuladığı şeyi) talep ettirdi; yani: onun için talep etti.

**شوه**: **رجلٌ أَشْوَهُ**: göze (nazar) çabuk isabet eden; ve **امرأة شوهاء**.

Ve **الشَوَهُ**: **الأَشْوَه** ve **الشَّوْهاء**ın masdarıdır; ve ikisi de yüz ve yaratılışça çirkin olanlardır. Resûlullah sallallahu aleyhi ve alâ âlihî ve sellem Huneyn günü dedi: "شاهتِ الوُجوهُ". Yani: çirkinleşti. **شاه وجهُهُ يَشُوهُ شَوْهاً**.

Ve **شَوَّههُ اللهُ**; o hâlde o **مُشَوَّهٌ**dur. **الحُطيئة** dedi:
أرى ليَ وجهاً شوَّه اللهُ خَلْقَهُ		فقُبِّح من وجهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْ

Ve yaratılıştan her şey ki bir kısmı bir kısmına uygun düşmez, o **مُشَوَّهٌ**dur.

Ve **فرسُّ شوهاءُ**. O, başında uzunluk olan ve iki burun deliğinde ve ağzında genişlik olandır.

Ve **شَوِهَ يَشْوَه شَوَهاً**: eğer yüz ve yaratılışta çirkin olduysa.

Ve **الشّاةِ**nin küçültmesi: **شُوَيْهةٌ**; ve sayı: **شِياهٌ**; ve hepsi: **الشَّاءُ**. Artık dişilik **هاء**sını terk ettiklerinde **الأَلِف**i uzattılar; eğer **هاء** ile söyledilerse **الأَلِف**i kısalttılar; böylece dediler ki: **شاة**. Ve **الشَّوِيِّ** üzerine de cem‘ olunur; sanki **الشّاء**ın uzatmasından **الفَعيلَ**i bina ettiler.

**هيش**: **الهَيْشُ**: yavaş sağmadır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهَوْشَةُ: الفتنةُ والهَيْجُ والاضطرابُ. يقال: قد هَوَّشَ القومُ. وكذلك كلُّ شيء خلطته فقد هَوَّشْتَهُ. قال ذو الرمة يصفُ المنازلَ وأنَّ الرياح قد خَلَّطَتْ بعض آثارها ببعض:
تَعَفَّتْ لِتهْتانِ الشِتاءِ وهَـوَّشَـتْبها نائجاتُ الصيفِ شرقِيَّةً كُدْرا
وفي حديث ابن مسعود رضي الله عنه: "إيَّاكم وهَوَشاتِ الليلِ وهَوَشاتِ الأسواق". وقول الراجز:
قد هَوَّشَتْ بُطونُها واحْقَوْقَفَتْ
أي اضطربت من الهزال. وكذلك هاشَ القومُ يَهوشونَ هَوْشاً. وقد تَهَوَّشوا. وفي الحديث: "من أصاب مالاً من مَهاوِشَ أذهبه الله في نَهابِرَ". فالمَهاوِشُ كلُّ مالٍ أصيب من غير حِلِّهِ، كالغصب والسرقة ونحو ذلك. ويقال للعدد الكثير: هَوْشٌ. والهُواشاتُ بالضم: الجماعات من الناس ومن الإبل إذا جمعوها فاختلط بعضها ببعض.

##### Türkçe

**الهَوْشَةُ**: fitne ve heyecan ve karışıklık. Denilir: kavim **هَوَّشَ** etti. Yine, her şey ki onu karıştırdın, muhakkak onu **هَوَّشْتَ** etmişsindir. **ذو الرمة** menzilleri vasfederken ve rüzgârların onun bazı izlerini bazısına karıştırmış olduğunu (söylerken) dedi:
تَعَفَّتْ لِتهْتانِ الشِتاءِ وهَـوَّشَـتْبها نائجاتُ الصيفِ شرقِيَّةً كُدْرا
Ve **ابن مسعود**’un, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: "Sakının **هَوَشاتِ الليلِ**’den ve **هَوَشاتِ الأسواق**’dan." Ve **الراجز**’in sözü:
قد هَوَّشَتْ بُطونُها واحْقَوْقَفَتْ
Yani: zayıflıktan dolayı karıştı/çalkalandı. Yine, kavim **هاشَ** eder; **يَهوشونَ** **هَوْشاً**. Ve muhakkak **تَهَوَّشوا** ettiler. Ve hadîste: "Kim **مَهاوِشَ**’ten bir mal elde ederse, Allah onu **نَهابِرَ** içinde giderir." Artık **المَهاوِشُ**, her maldır ki kendi helâlinden olmayan yoldan elde edilmiştir; gasb ve hırsızlık ve bunun benzeri gibi. Ve çok sayı için denilir: **هَوْشٌ**. Ve **الهُواشاتُ** (ötre ile): insanlardan ve develerden topluluklar; onları topladıkları vakit, bazısı bazısına karışır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والواو وما يثلثهما)
(هوي) الهاء والواو والياء: أصلٌ صحيح يدلُّ على خُلُوٍّ وسقوط. أصله الهواء بين الأرض والسماء، سمِّي لخلوِّه. قالوا: وكلُّ خالٍ هواء. قال الله تعالى: ﴿وأفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ﴾ [إبراهيم 43]، أي خاليةٌ لا تَعِي شيئاً، ثمَّ قال زُهير:
كأنَّ الرَّحْلَ منها فوقَ صَعلٍ *** من الظِّلْمان جؤجؤهُ هواءُ([1])
ويقال هَوَى الشّيءُ يَهوِي: سقط. وهاويةُ([2]): جهنم؛ لأنَّ الكافِر يَهوِي فيها. والهاوية: كلُّ مَهْواة. والهُوَّة: الوَهدة العميقة. وأهْوَى إليه بيده ليأخذه، كأنّه رمَى إليه بيده إذا أرسلها. وتهَاوَى القَوْمُ في المَهْواة: سقط بعضهم في إثْر بعض. ويقولون: الهَوِيُّ ذَهابٌ في انحدار، والهُوِيّ في الارتفاع. قال زُهير في الهَوِيّ:
يَشُقُّ بها الأماعِزَ فهي تَهوِي *** هَوِيّ الدَّلْوِ أسلَمَها الرِّشاءُ([3])
وقال الهذَليّ في الهُوِيّ:
وإذا رميتَ به الفِجاجَ رأيتَه *** يَهوِي مَخارِمَها هُوِيَّ الأجدلِ([4])
وهَوَت الطّعنةُ: فَتَحَتْ فاها تَهوِي، وهو من الهواء: الخالي. وهَوَتْ أمُّهُ: شَتْمٌ، أي سقَطَتْ وهَلَكَتْ. وَ﴿أُمُّهُ هَاوِيةٌ﴾[القارعة 9] كما يقال: ثاكلة. والمَهْوَى: بُعدُ ما بين الشَّيئينِ المنتصِبَين، حتى يقالُ ذلك لبُعْد ما بين المَنْكِبَين.
وأمَّا *الهوى: هَوى النَّفسِ، فمن المَعنيين جميعاً، لأنه خالٍ من كلِّ خير، ويَهوِي بصاحِبِه فيما لا ينبغي. قال الله تعالى في وصف نبيّه عليه الصلاة والسلام: ﴿وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى﴾[النجم 3]، يقال منه هَوِيتُ([5]) أهْوَى هَوىً. وأمَّا المُهاواة فذكر أبو عمرٍو أنها الملاجَّة. وقال أبو عبيد: شدّة السَّير. وأنشد:
فلم تستطع مَيٌّ مَهاوَاتنا السُّرَى *** ولا ليلَ عِيسٍ في البُرِينَ خواضِعِ([6])
والذي قاله فصيح: أمَّا المُلاجَّة فلأنَّ كلَّ واحدٍ منها يحبُّ هَوَى صاحِبه. وأمَّا السَّير فلِمَا في ذلك من التَّرامِي بالأبدان عند السَّير.
(هوب) الهاء والواو والباء: ليس بأصلٍ جيّد، لكنهم يقولون: الهَوْب: المُخَلِّط. وحكى ابن دريد في طرائفه([7]) أصابني هَوْب النار: وهَجها([8]).
(هوت) الهاء والواو والتاء: قريبٌ من الذي قبلَه. يقولون: الهَوْتة([9]): الطَّريقُ إلى الماء. وصَبَّ الله عليه الهَوْتَةَ والمَوْتة، شتمٌ، قاله الخليل.
(هوج) الهاء والواو والجيم: كلمةٌ تدلُّ على تسرُّعٍ وتعسُّف. يقولون: الأهوج: الرَّجلُ المتسرِّع. والهوجاء: النَّاقة السريعة، كأنَّ بها هَوَجا. والهوجاء: الرِّيح التي تقلَع البُيوت. وقال أبو بكر([10]): وقد تَهُبُّ في وجهٍ واحد هبوباً متدارِكا. ويقولون: الهاجَةُ: الضِّفدِعة.
(هود) الهاء والواو والدال: أصلٌ يدلُّ على إرْوادٍ وسُكون. يقولون: [التَّهويد([11])]: المَشْيُ([12]) الرُّوَيْد. ويقولون: هَوَّدَ، إذا نامَ. وهَوَّد الشَّرابُ نَفْسَ  الشاربِ، إذا خَثَرت له نَفْسُه. والهَوَادَة: الحالُ تُرجَى معها السَّلامةُ بين القوم. والمُهَاودة: المُوادَعَة([13]). فأمَّا اليَهود فمِن هاد يَهُودُ، إذا تاب هَوْدَاً. وسُمُّوا به لأنَّهم تابُوا عن عبادة العجل. وفي القرآن: ﴿إنَّا هُدْنا إلَيْكَ﴾[ الأعراف 156]، وفي التَّوبةِ هوادةُ حالٍ وسلامةٌ.
(هوذ) الهاء والواو والذال: كلمةٌ واحدة، هي هَوْذَةُ: القَطاةُ، وبها سمِّي الرجل هَوْذَة.
(هور) الهاء والواو والراء: أصلٌ يدلُّ على تساقُطِ شيء. منه تَهَوَّرَ البِناء: انهَدَم. وتهوّر اللّيلُ: انكسَرَ ظلامُه، كأنَّه تهدَّم ومرَّ. وتهوَّرَ الشِّتاء: ذهبَ أشدُّهُ. ويقولون للقطيع من الغَنم: هَوْرٌ؛ وهو صحِيحٌ لأنَّه مِن كثرته يتساقط بعضُه على بعض.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: هُرْتُ فلاناً بكذا أهُورهُ: أزْنَنْتُه به. قال:
* رأى أنَّني لا بالكثير أهُوره([14]) *
(هوس) الهاء والواو والسين: كلمةٌ تدلُّ على طَوَفَانٍ ومَجيءٍ وذَهاب في مثلِ الحَيرة. فالهَوْس: الطَّوَفَانُ؛ وكلُّ طلبٍ في جُرأة هَوْس. ويقال أسَدٌ هَوَّاس. وباتَت [الإبلُ([15])] اللَّيلَ تَهُوس: تَسرِي.
ومن المحمول على هذا الهَوْس: شِدّة الأكل. يقال: أكُولٌ([16]) هَوَّاس.
ومن الباب ناقَةٌ هَوِسَةٌ: ضعيفة، وهي إذا كانت كذا حارت. ومنه قولهم به هَوَسٌ.
(هوش) الهاء والواو والشين: أُصَيلٌ يدلُّ على اختلاطٍ وشِبهه. منه هَوَّشُوا: اختَلَطوا. وهَاشت الخيلُ في الغارة. والمَهَاوش في الحديث([17]) من هذا. ويقال: هَوَّشَت الرِّيحُ بالتُّراب: جاءت به ألواناً. ومنه الهَوش: العدد الكثير. وتَهَوَّشَ القوم على فُلانٍ: تَغَاوَوْا عليه.
وشذَّ عنه الهَوَش، يقال إنَّه صِغَر البَطْن. قال:
* قد هَوِشَتْ بطونُها واحقَوقَفَتْ([18]) *
وهم مُتَهاوِشُون، أي مختلِطُون.
(هوع) الهاء والواو والعين: كلمتان: الهَوْع: سُوء الحِرص. يقال رجلٌ هَاعٌ.
والكلمة الأخرى: الهُوَاع: القَيء. يقال: هَاعَ يَهُوع وتَهَوَّع. قال الخليل: لأُهَوِّعَنَّه ما أكَل، أي لأستخرِجنَّ من حَلْقِه ما أكَلَ.
(هوف) الهاء والواو والفاء: كلمةٌ واحدة تدلّ على خِفّة. يقال الهُوفُ([19]): الرِّيح تأتي من قِبَلِ اليمن. قالت *أمُّ تأبَّطَ شراً تؤبِّنُه: "ما هو بِهُلفوف، تلفُّه  هُوف" وبذلك يشبَّه الأحمق، فيقال له هُوف. قال أبو بكر([20]): ورجلٌ هُوفٌ، إذا كان خاوياً لا خَيرَ عنده.
(هوك) الهاء والواو والكاف: كلمةٌ تدلُّ على حُمقٍ ووقوع في الشيء على غير بصيرة. فالهَوَك: الحُمْق. وتهوَّكَ الرجلُ: وقع في الشَّيء. وفي الحديث: "أمُتَهوِّكُون أنتم كما تهوَّكَت اليهودُ والنَّصارى([21])".
(هول) الهاء والواو واللام: كلمتانِ تدلُّ إحداهما على مخافةٍ، والأخرى على تحسينٍ وزِينة.
فالأولى: الهَوْل، وهي المخافة. وهالَنِي الشَّيءُ يهُولُني. ومكانٌ مَهالٌ: ذو هَوْل. قال الهذلي([22]):
أجاز إليْنا على بُعده *** مهاوِيَ خَرق مَهَابٍ مَهَالِ
والتَّهاويل: ما هالَكَ من شيء. وهَوَّلُوا على الرّجل: حَلَّفوه عند نارٍ يهوِّلون بها عليه. قال أوس:
* كما صَدَّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ([23]) *
والأخرى قولهم لزِينة الوَشْيِ: تَهَاويل. ويقال هَوَّلَتِ المرأةُ: تزيَّنت بحَلْيها.
(هوم) الهاء والواو والميم كلمة. يقولون: هَوَّمَ الرَّجُل، إذا هزَّ رأسَه من النُّعاس. وقد هَوَّمْنا. قال:
* ما تَطعم العينُ نوماً غيرَ تَهويمِ([24]) *
(هون) الهاء والواو والنون أُصَيلٌ يدلُّ على سكون أو سكينة([25]) أو ذلّ. من ذلك الهَوْن: السَّكينة والوَقار. قال الله سبحانه:﴿يَمْشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْناً﴾[الفرقان 63]. والهُون: الهَوان. قال عزّ وجلّ: ﴿أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ﴾[النحل 59]. والهَاوُون لِلذي يُدقُّ به عربيٌّ صحيح، كأنّه فاعول من الهَوْن.
(هوه) الهاء والواو والهاء. يقولون: الهَوْهَاء([26]): الأحمق. ويقولون: الهواهِي: الباطل. قال ابنُ أحمر:
في كل يوم يَدْعُوانِ أطِبَّةً *** إليَّ وما يُجْدُونَ إلاّ الهَواهِيا([27])
قال الخليل: وبئرٌ هوهاءُ، على زنة حمراءَ: كثيرةُ الماء.
---------------------__
([1]) ديوان زهير 63 واللسان (هوا).
([2]) هي اسم من أسماء جهنم، علم لها؛ ويقال لها "الهاوية" أيضاً.
([3]) ديوان زهير 67 واللسان (هوا).
([4]) لأبي كبير الهذلي في ديوان الهذليين (2: 94) والحماسة (1: 21).
([5]) في الأصل: "هويت منه".
([6]) لذي الرمة في اللسان (هوا) والمخصص (7: 106). وهو بهذه الرواية ليس في ديوانه. وفي اللسان أيضاً عن التهذيب: "في البرين سوام"، وهي رواية الديوان 602.
([7]) الجمهرة (1: 332).
([8]) في الأصل: "وهيجها"، صوابه في المجمل والجمهرة. ونص الجمهرة: "والهوب: اشتعال النار ووهجها، لغة يمانية".
([9]) ويقال بفتح الهاء وضمها، كما في اللسان.
([10]) الجمهرة (3: 119).
([11]) التكملة من اللسان.
([12]) في الأصل: "والشيء"، صوابه في اللسان.
([13]) في المجمل: "المواعدة"، تحريف.
([14]) لأبي مالك بن نويرة يصف فرسه، كما في اللسان (هور). وعجزه:
* ولا هو عني في المواساة ظاهر *
([15]) التكملة في المجمل.
([16]) في الأصل: "أكل"، تحريف. وفي المجمل: "والهواس: الأكول".
([17]) هو حديث: "من اكتسب مالاً من مهاوش أذهبه الله في نهابر".
([18]) أنشده في اللسان (هوش).
([19]) استظهر في اللسان أن يكون من مادة (هيف).
([20]) الجمهرة (3: 162).
([21]) هو حديث عمر بن الخطاب قال للنبي صلى الله عليه وسلم: "إنا نسمع أحاديث من يهود تعجبنا أفترى أن نكتبها؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم...".
([22]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 172) واللسان (هيب، هول).
([23]) صدره كما في ديوان أوس 16 واللسان (هول) والبيان (3: 7) وأيمان العرب للنجيرمي 31: * إذا استقبلته الشمس صد بوجهه *
([24]) للفرزدق في ديوانه 747 واللسان (هوم، شفه) وصدره:
* عاري الأشاجع مشفوه أخو قنص *
ما تطعم العين، أي عينه، أو العين منه. ورواية الديوان:
عاري الأشاجع مسعور أخو قنص *** فما ينام بحير غير تهويم
([25]) في الأصل: "أما سكينة".
([26]) الهوهاء هنا بالهمزة وفي المجمل بالهاء في آخره، وهما لغتان، كما في اللسان.
([27]) البيت في اللسان (هوه). والأطبة: جمع طبيب جمع قلة.

ـ

##### Türkçe

(هâ ve **الواو** ve **الياء** bâbı ve bunların üçlü kılındıkları)
(**هوي**) **الهاء** ve **الواو** ve **الياء**: boşluk ve düşüşe delâlet eden sahih bir asıldır. Aslı, yer ile gök arasındaki **الهواء**’dır; boşluğundan dolayı adlandırılmıştır. Dediler ki: her boş olan **هواء**’dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وأفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ﴾ [İbrâhîm 43], yani boş, hiçbir şeyi idrâk etmez; sonra Züheyr dedi:
kâenne’r-raḥla minhâ fevḳa ṣaʿlin *** mine’ẓ-ẓilmâni cüʾcüʾuhû hevâʾu([1])

Ve denir: **هَوَى** şey **يَهوِي**: düştü. Ve **هاوية**([2]): cehennem; çünkü kâfir onun içinde düşer. Ve **الهاوية**: her **مَهْواة**. Ve **الهُوَّة**: derin çukur. Ve eliyle ona doğru **أهْوَى** ki onu alsın; sanki elini gönderdiğinde eliyle ona doğru atmış gibidir. Ve kavim **المَهْواة** içinde **تهَاوَى**: bir kısmı bir kısmının ardından düştü. Ve derler: **الهَوِيُّ** inişte bir gidiştir; **الهُوِيّ** yükselişte. Züheyr **الهَوِيّ** hakkında dedi:
yeşuḳḳu bihâ’l-emâʿize fehiye تهوي *** هَوِيّ الدَّلْوِ أسلَمَها الرِّشاءُ([3])

Ve Hüzeli **الهُوِيّ** hakkında dedi:
ve-iẕâ rameyte bihî’l-ficâce raʾeytehû *** يَهوِي مَخارِمَها هُوِيَّ الأجدلِ([4])

Ve **هَوَت** darbe: ağzını açtı, **تَهوِي**; ve o, boş olan **الهواء**’dandır. Ve **هَوَتْ أمُّهُ**: sövüştür; yani düştü ve helâk oldu. Ve ﴿أُمُّهُ هَاوِيةٌ﴾[Kâria 9], “**ثاكلة**” denildiği gibi. Ve **المَهْوَى**: iki dik duran şey arasındaki uzaklığın uzaklığıdır; hatta iki omuz arasındaki uzaklığın uzaklığı için de bu söylenir.

Ve **الهوى**’ya gelince: nefsin **هَوى**’sı; iki mânânın ikisindendir; çünkü her hayırdan boştur ve sahibini uygun olmayan şeye düşürür. Allah Teâlâ, peygamberini (ona salât ve selâm olsun) vasfederken dedi: ﴿وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى﴾[Necm 3]. Ondan “**هَوِيتُ**([5]) **أهْوَى** **هَوىً**” denir. Ve **المُهاواة**’ya gelince, Ebû Amr onun **الملاجَّة** olduğunu zikretti. Ebû Ubeyd dedi: yürüyüşün şiddeti. Şu beyit okundu:
felem تستطع ميٌّ مَهاوَاتنا السُّرَى *** ولا ليلَ عِيسٍ في البُرِينَ خواضِعِ([6])

Onun söylediği fasîhtir: **المُلاجَّة** ise, çünkü onların her birisi arkadaşının **هَوَى**’sını sever. Yürüyüş ise, bunda yürüyüş sırasında bedenlerle birbirine atılmanın bulunmasındandır.

(**هوب**) **الهاء** ve **الواو** ve **الباء**: iyi bir asıl değildir; lâkin derler: **الهَوْب**: karıştıran. İbn Düreyd, **طرائف**’inde([7]) “bana **هَوْب** ateş isabet etti: onun alevi([8])” diye nakletti.

(**هوت**) **الهاء** ve **الواو** ve **التاء**: ondan öncekinin yakınıdır. Derler: **الهَوْتة**([9]): suya giden yol. “Allah ona **الهَوْتَة** ve **المَوْتة** döksün” (yani başına getirsin), sövüştür; Halîl söylemiştir.

(**هوج**) **الهاء** ve **الواو** ve **الجيم**: acele ve zorlamaya delâlet eden bir kelimedir. Derler: **الأهوج**: aceleci adam. Ve **الهوجاء**: hızlı dişi deve; sanki onda **هَوَجا** vardır. Ve **الهوجاء**: evleri söken rüzgâr. Ebû Bekir([10]) dedi: ve tek bir yönde, peş peşe bir esişle esebilir. Ve derler: **الهاجَةُ**: kurbağa.

(**هود**) **الهاء** ve **الواو** ve **الدال**: yavaş yürüme ve sükûna delâlet eden bir asıldır. Derler: [**التَّهويد**([11])]: yavaş yürüyüş([12]). Ve derler: **هَوَّدَ**, uyuduğu zaman. Ve **هَوَّد** içki, içenin nefsini; yani nefsi onun için koyulaştığı zaman. Ve **الهَوَادَة**: kavim arasında selâmet umulan hâl. Ve **المُهَاودة**: **المُوادَعَة**([13]). **اليَهود**’a gelince, **هاد يَهُودُ**’dandır; yani **هَوْدَاً** tevbe ettiği zaman. Bu adla adlandırıldılar; çünkü buzağıya ibadetten tevbe ettiler. Kur’ân’da: ﴿إنَّا هُدْنا إلَيْكَ﴾[A‘râf 156]; ve tevbe içinde bir hâlin **هوادة**’si ve selâmet vardır.

(**هوذ**) **الهاء** ve **الواو** ve **الذال**: tek bir kelimedir; o da **هَوْذَةُ**: **القَطاةُ**; ve onunla adama **هَوْذَة** adı verildi.

(**هور**) **الهاء** ve **الواو** ve **الراء**: bir şeyin dökülüp düşmesine delâlet eden bir asıldır. Ondan: **تَهَوَّرَ** bina: yıkıldı. Ve **تهوّر** gece: karanlığı kırıldı; sanki yıkıldı ve geçti. Ve **تهوَّرَ** kış: en şiddetlisi gitti. Ve koyun sürüsüne **هَوْرٌ** derler; ve bu sahihtir; çünkü çokluğundan dolayı bir kısmı bir kısmının üzerine düşer.

Ve bâbdan şâz olan şey: “**هُرْتُ** falanı bununla **أهُورهُ**”: onu bununla zan altında bıraktım. Dedi ki:
* رأى أنَّني لا بالكثير أهُوره([14]) *

(**هوس**) **الهاء** ve **الواو** ve **السين**: şaşkınlık benzeri bir hâlde taşkınlığa, gelip gitmeye delâlet eden bir kelimedir. O hâlde **الهَوْس**: taşkınlıktır; ve her cesaretteki talep **هَوْس**’tur. Ve **أسَدٌ هَوَّاس** denir. Ve [**الإبلُ**([15])] geceyi **تَهُوس** olarak geçirdi: gece yürüdü.

Buna hamledilen **الهَوْس**’tan: yemenin şiddeti. Denir: **أكُولٌ**([16]) **هَوَّاس**.

Ve bâbdandır: **ناقَةٌ هَوِسَةٌ**: zayıf; ve o böyle olduğu zaman şaşırdı. Ondan “onda **هَوَسٌ** var” sözleri.

(**هوش**) **الهاء** ve **الواو** ve **الشين**: karışmaya ve benzerine delâlet eden küçük bir asıldır. Ondan: **هَوَّشُوا**: karıştılar. Ve atlar baskında **هَاشت**. Hadisteki **المَهَاوش**([17]) bundandır. Ve denir: **هَوَّشَت** rüzgâr toprakla: onu türlü türlü (renkler hâlinde) getirdi. Ondan **الهَوش**: çok sayı. Ve kavim falanın üzerine **تَهَوَّشَ**: onun üzerine topluca saldırdılar.

Ondan şâz olan **الهَوَش**’tur; denir ki o, karnın küçüklüğüdür. Dedi ki:
* قد هَوِشَتْ بطونُها واحقَوقَفَتْ([18]) *

Ve onlar **مُتَهاوِشُون**’dur; yani karışmışlar.

(**هوع**) **الهاء** ve **الواو** ve **العين**: iki kelime: **الهَوْع**: hırsın kötülüğü. “**رجلٌ هَاعٌ**” denir.
Diğer kelime: **الهُوَاع**: kusmuk. “**هَاعَ يَهُوع** ve **تَهَوَّع**” denir. Halîl dedi: “Onun yediğini mutlaka **لأُهَوِّعَنَّه**”; yani boğazından yediğini mutlaka çıkaracağım.

(**هوف**) **الهاء** ve **الواو** ve **الفاء**: hafifliğe delâlet eden tek bir kelime. Denir: **الهُوفُ**([19]): Yemen tarafından gelen rüzgâr. **أمُّ تأبَّطَ شراً** onu mersiye ederken dedi: "O **بِهُلفوف** değildir; onu **هُوف** sarar." Bununla ahmak benzetilir; ona **هُوف** denir. Ebû Bekir([20]) dedi: ve **رجلٌ هُوفٌ**, içinde boş olup yanında hayır bulunmadığı zaman.

(**هوك**) **الهاء** ve **الواو** ve **الكاف**: ahmaklığa ve basiretsizce bir şeye düşmeye delâlet eden bir kelime. O hâlde **الهَوَك**: ahmaklık. Ve adam **تهوَّكَ**: şeye düştü. Hadiste: "Siz de Yahudiler ve Hristiyanlar **تهوَّكَت** gibi mi **أمُتَهوِّكُون**sunuz([21])".

(**هول**) **الهاء** ve **الواو** ve **اللام**: iki kelime; birisi korkuya, diğeri güzelleştirmeye ve ziynete delâlet eder.
Birincisi: **الهَوْل**, o korkudur. Ve şey beni **هالَنِي** **يهُولُني**. Ve **مكانٌ مَهالٌ**: **هَوْل** sahibi. Hüzeli([22]) dedi:
ecâze ileynâ ʿalâ buʿdihî *** مهاوِيَ خَرق مَهَابٍ مَهَالِ

Ve **التَّهاويل**: seni korkutan şeylerdir. Ve adamın üzerine **هَوَّلُوا**: onu, kendisiyle onu korkuttukları bir ateş yanında yemin ettirdiler. Evs dedi:
* كما صَدَّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ([23]) *

Diğeri: nakış ziynetine **تَهَاويل** demeleridir. Ve denir: kadın **هَوَّلَت**: takısıyla süslendi.

(**هوم**) **الهاء** ve **الواو** ve **الميم** bir kelimedir. Derler: adam **هَوَّمَ**, uyuklamadan başını salladığı zaman. Ve biz **هَوَّمْنا**. Dedi ki:
* ما تَطعم العينُ نوماً غيرَ تَهويمِ([24]) *

(**هون**) **الهاء** ve **الواو** ve **النون**: sükûna veya sükûnete([25]) yahut zillete delâlet eden küçük bir asıldır. Ondan: **الهَوْن**: sükûnet ve vakar. Allah Teâlâ dedi: ﴿يَمْشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْناً﴾[Furkân 63]. Ve **الهُون**: aşağılık. Azîz ve Celîl dedi: ﴿أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ﴾[Nahl 59]. Ve **الهَاوُون** (dövülen şey için) Arapça sahih bir (lafız)tır; sanki **الهَوْن**’dan **فاعول** veznindedir.

(**هوه**) **الهاء** ve **الواو** ve **الهاء**. Derler: **الهَوْهَاء**([26]): ahmak. Ve derler: **الهواهِي**: bâtıl. İbn Ahmer dedi:
fî kulli yevmin yedʿuvâni aṭibbatan *** ileyye ve mâ yucdûne illâ’l-havâhiyâ([27])

Halîl dedi: ve **بئرٌ هوهاءُ**, **حمراءَ** vezninde: suyu çok.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه و ش
هاش القوم هوشاً‏.‏
هاجوا واضطربوا‏.‏
وهاش أهل الحرب بعضهم إلى بعض‏:‏ خفّوا ونهضوا وتهاوشوا‏.‏
قال الطّرماح‏:‏ كأن الخيم هاش إليّ منه نعاج صرائم جمّ القرون وهاشت الخيل في الغارة‏:‏ نفرت وتردّدت‏.‏
وهنّ هوائش‏.‏
وسمعتهم يقولون‏:‏ وقعت هوشةٌ في السوق وجفلة وهو أني نفر الناس لخوف يلحقهم‏.‏
وهاش الشيء وهوّشه‏:‏ خلطه وجمعه من هنا وهنا‏.‏
وجمع مالاً من مَهَاوِشَ وتَهَاوِشَ‏: جمع مهوَّش وتهويش.

##### Türkçe

ه و ش
**هاش** kavim **هوشاً**:
coştular ve sarsıldılar.

Ve savaş ehli birbirlerine **هاش** etti: hafiflediler ve kalktılar ve birbirleriyle **تهاوشوا** ettiler.

**الطّرماح** dedi:
Sanki çadırlar, ondan bana doğru, boynuzları çok, kesik (koyun) dişileri olan koyunlar gibi **هاش** etti.
Ve atlar baskında **هاشت**: ürktü ve gidip geldi.
Ve onlar **هوائش**tir.

Onları şöyle derken işittim: Çarşıda bir **هوشةٌ** ve bir **جفلة** vuku buldu; ve o, insanları, kendilerine ilişecek bir korkudan dolayı ürkütmendir.

Ve şey **هاش** etti ve onu **هوّشه** etti: onu karıştırdı ve onu buradan ve buradan topladı.

Ve **مَهَاوِشَ** ve **تَهَاوِشَ**dan bir mal topladı: **مهوَّش** ve **تهويش**in cem‘idir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

هاشَت الإِبلُ هَوْشاً: نفَرَت في الغارة فتبدَّدَتْ وتفرَّقت. وإِبل هَوّاشةٌ: أَخَذَت من هنا وهنا. والهَوْشَةُ: الفِتْنةُ والهَيْجُ والاضطرابُ والهَرْجُ والاختلاطُ. يقال: قد هَوَّشَ القوم إِذا اختلطوا؛ وكذلك كل شيء خَلَطْتَه فقد هَوَّشْته؛ قال ذو الرمة يصِفُ المنازل وأَن الرياح قد خلَطت بعضَ آثارها ببعض:
تَعَفَّتْ لِتَهْتانِ الشِّتاءِ، وهَوَّشَتْ
بها نائِجاتُ الصَّيْفِ شَرْقِيَّةً كُدْرا
وفي حديث الإِسراء: فإِذا بَشَرٌ كثيرٌ يَتَهاوَشُون؛ التَّهاوُشُ: الاختلاطُ، أَي يَدْخُل بعضُهم في بعض. وفي حديث قيس بن عاصم: كنت أُهاوِشُهم في الجاهلية أَي أُخالِطُهم على وَجْهِ الإِفْساد. والهَوْشةُ: الفسادُ. وهاشَ القومُ وهَوِشُوا هَوَشاً وتَهَوّشوا: وقعُوا في فساد. وتهَوَّشوا عليه: اجْتَمَعُوا. وهَوَّشَ بينهم: أَفسَد؛ وقول الراجز: قد هَوَّشَتْ بُطونُها واحْقَوْقَفَتْ
أَي اضطربت من الهُزال، وكذلك هاشَ القومُ يَهُوشون هَوْشاً. ويقال للعدد الكثير: هَوْشٌ. والهُواشاتُ، بالضم: الجماعاتُ من الناس ومن الإِبل إِذا جمعوها فاختلط بعضها ببعض. قال عرام: يقال رأَيت هُوَاشةً من الناس وهَوِيشةً أَي جماعة مختلطة. قال أَبو عدنان: سمعت التميميات يقلْن الهَوْشُ والبَوْشُ كثرةُ الناس والدواب؛ ودخلنا السوق فما كِدْنا نَخْرُج من هَوْشِها وبَوْشِها. وقال: إتقوا هَوَشاتِ السُّوق أَي اتقوا الضلال فيها وأَن يُحْتالَ عليكم فتُسْرَقُوا. وهَوَشاتُ الليل: حوادثُه ومكروهُه. قال ابن سيده: وهَوَشاتُ السوق قال حكاه ثعلب بفتح الواو ولم يفسره، قال: وأَراه اخْتِلاطَها وما يُوكَسُ فيه الإِنسانُ عندها ويُغْبَن. وفي حديث ابن مسعود: إيّاكم وهَوَشاتِ الليلِ وهَوَشاتِ الأَسواق، ورواه بعضهم: وهَيَشاتِ، بالياء، أَي فِتَنها وهَيْجَها. والهُوَاشُ، بالضم: ما جُمِع من مالٍ حرام وحلالٍ كأَنه جمعُ مَهْوَشٍ من الهَوْش الجمع والخلْط.
والمَهاوِشُ: مكاسبُ السُّوء؛ ومنه الحديث: مَن اكتسبَ مالاً من مَهاوِشَ أَذْهَبَهُ اللَّه في نَهابِرَ؛ المَهاوِشُ: كلُّ مالٍ يُصاب من غير حِلَّة ولا يُدْرَى ما وجهُه كالغَصْب والسَّرِقة ونحو ذلك وهو شبيه بما ذكر من الهَوَشاتِ؛ وقال ابن الأَعرابي: ويروى: مِنْ نَهاوِشَ، وقد تقدم في موضعه، وهو أَن يَنْهشَ من كلّ مكان، ورواه بعضهم: من تَهاوِشَ. ابن الأَنباري؛ وقول العامّة شَوَّشَ الناسُ إِنما صوابه هَوَّشَ وشَوَّشَ خطأٌ. الليث: إِذا أُغِيرَ على مالِ الحيِّ فنَفَرت الإِبلُ واخْتَلَط بعضُها ببعض قيل: هاشَت تَهُوش، فهي هَوائِشُ.
وجاء بالهَوْشِ والبَوْشِ أَي بالجَمْع الكثير من الناس. والهَوْشُ: المجتمعون في الحرْب، والهَوْش: خلاءُ البطن.
وأَبو المهْوَشِ: من كُناهم. وذو هاشٍ: موضعٌ ذكره زهير في شعره.

##### Türkçe

**هاشَت الإِبلُ هَوْشاً**: Baskında ürküp dağıldı da dağınık hâle geldi ve ayrılıp parçalandı.

**وإِبل هَوّاشةٌ**: Şuradan buradan aldı. **والهَوْشَةُ**: fitne, kışkırtma, karışıklık, kargaşa, ihtilât. Denir ki: **قد هَوَّشَ القوم**, karıştıkları zaman; yine her şey ki onu karıştırdın, muhakkak onu **هَوَّشْته** etmişsindir. **ذو الرمة** menzilleri vasfederken ve rüzgârların onun izlerinin bir kısmını bir kısmıyla karıştırmış olduğunu (söylerken) dedi:

تَعَفَّتْ لِتَهْتانِ الشِّتاءِ، وهَوَّشَتْ
بها نائِجاتُ الصَّيْفِ شَرْقِيَّةً كُدْرا

**وفي حديث الإِسراء**: “Bir de baktım ki çokça insan **يَتَهاوَشُون**”; **التَّهاوُشُ**: ihtilât; yani bazısı bazısının içine girer. **وفي حديث قيس بن عاصم**: “Câhiliyede onları **أُهاوِشُهم** idim”; yani ifsat yüzünden onları karıştırırdım. **والهَوْشةُ**: fesat. **وهاشَ القومُ** ve **هَوِشُوا هَوَشاً** ve **تَهَوّشوا**: fesada düştüler. **وتهَوَّشوا عليه**: onun üzerine toplandılar. **وهَوَّشَ بينهم**: ifsat etti; ve râcizin sözü:

قد هَوَّشَتْ بُطونُها واحْقَوْقَفَتْ

Yani zayıflıktan dolayı çalkalandı; yine bunun gibi: **هاشَ القومُ يَهُوشون هَوْشاً**.

Ve çok sayı için denir: **هَوْشٌ**. **والهُواشاتُ** (ötre ile): insanlardan ve develerden topluluklar; onları topladıkları zaman da bazısı bazısına karışır. **عرام** dedi: Denir: “İnsanlardan bir **هُوَاشةً** ve bir **هَوِيشةً** gördüm”; yani karışık bir topluluk. **أَبو عدنان** dedi: Temîmli kadınların “**الهَوْشُ** ve **البَوْشُ** insanlar ve binek hayvanlarının çokluğudur” dediklerini işittim; “Pazara girdik de onun **هَوْشِها** ve **بَوْشِها**sından neredeyse çıkamadık.” Ve dedi: “**إتقوا هَوَشاتِ السُّوق**”; yani onda sapkınlıktan sakının ve size hile yapılıp da soyulmanızdan sakının. **وهَوَشاتُ الليل**: onun olayları ve hoş olmayanı. **ابن سيده** dedi: “**وهَوَشاتُ السوق**”u **ثعلب** vâvı fetha ile rivayet etti ve onu tefsir etmedi; dedi: “Ben onu, onun karışıklığı ve onun yanında insanın aldatıldığı ve zarara sokulduğu şey olarak görüyorum.” **وفي حديث ابن مسعود**: “Sakının **هَوَشاتِ الليلِ**den ve **هَوَشاتِ الأَسواق**dan”; bazıları onu şöyle rivayet etti: **وهَيَشاتِ** (yâ ile); yani onun fitneleri ve kışkırtması. **والهُوَاشُ** (ötre ile): haram ve helâlden toplanmış olan şey; sanki **الهَوْش** (toplama ve karıştırma)dan **مَهْوَشٍ**in cem‘i gibidir.

**والمَهاوِشُ**: kötü kazançlar; ondan hadis: “Kim **مَهاوِشَ**ten bir mal kazanırsa, Allah onu **نَهابِرَ** içinde giderir”; **المَهاوِشُ**: helâl olmayan bir yoldan elde edilen ve vechi bilinmeyen her mal; gasb, hırsızlık ve bunun benzeri gibi; ve bu, zikredilen **الهَوَشاتِ**e benzer. **ابن الأَعرابي** dedi: Ve “**مِنْ نَهاوِشَ**” diye rivayet olunur; ve kendi yerinde daha önce geçti; o da, her yerden ısırıp koparmasıdır. Bazıları onu “**من تَهاوِشَ**” diye rivayet etti. **ابن الأَنباري**: Avâmın “**شَوَّشَ الناسُ**” sözü ancak doğrusu **هَوَّشَ**tır; **وشَوَّشَ** hatadır. **الليث**: Mahallenin malına baskın yapıldığı zaman develer ürküp de bazısı bazısına karışırsa “**هاشَت تَهُوش**” denir; o hâlde onlar **هَوائِشُ**tur.

**وجاء بالهَوْشِ والبَوْشِ**: yani insanlardan çokça bir cem‘ ile geldi. **والهَوْشُ**: savaşta toplananlar; **والهَوْش**: karın boşluğu.

**وأَبو المهْوَشِ**: künyelerindendir. **وذو هاشٍ**: **زهير**in şiirinde andığı bir yerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه و ش * * الهَوْشَةُ * الفِتنة والهَيْجُ والاضطراب يقال * هَاشَ * القوم من باب قال و * هَوَّشَ * القوم أيضا * تهوِيشا * وفي حديث بن مسعود رضي الله تعالى عنه ﴿إياكُم و * هَوْشَاتِ * الليل وهَوْشَاتِ الأسواق﴾ وقد * تَهَوَّشَ * القوم وفي الحديث ﴿من أصاب مالا من * مَهَاوِشَ * أذهبه الله في نَهَيِر﴾ فالمَهَاوِشُ كلُّ مال أُصيب في غير حِلِّةِ كالغصب والسرقة ونحو ذلك

##### Türkçe

* ه و ش * * **الهَوْشَةُ** * fitne, kışkırtma, karışıklık ve ıztıraptır; denir ki: * **هَاشَ** * kavim, **قال** babındandır; ve * **هَوَّشَ** * kavim de (denir), * **تهوِيشا** * (olarak). İbn Mes‘ûd رضي الله تعالى عنه hadîsinde: {Sakının size * **هَوْشَاتِ** * geceden ve **هَوْشَاتِ** pazarlardan.} Ve kavim * **تَهَوَّشَ** * olmuştur. Ve hadîste: {Kim * **مَهَاوِشَ** *den bir mal elde ederse, Allah onu **نَهَيِر**’de giderir.} Artık **المَهَاوِشُ**, gasb, hırsızlık ve bunun benzeri gibi, helâl olmayan bir yolla elde edilmiş her maldır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهوش: العدد الكثير. قال أبو عدنان: سمعت التميميات يقلن: الهوش والبوش: كثرة الناس والدواب. وذو هاش: ع، قال زهير
  فذوهاش فميث عريتنـات                      عفتها الريح بعدك والسماء قلت:وقد جاء في قول الشماخ أيضا. وهاشة: اسم لص، من ولده الجعد بن قيس بن قنان بن هاشة، وكان شريفا في قومه، نقله الصاغاني. والهوشة: الفتنة والهيج والاضطراب والهرج، عن أبي عبيد، وقد هاش القوم يهوشون هوشا: هاجوا واضطربوا، ودخل بعضهم في بعض، وفي حديث ابن مسعود رضي الله تعالى عنه إياكم-وهوشات الليل وهوشات الأسواق، ورواه بعضهم هيشات بالياء، أي فتنها وهيجها. والهويشة من الناس: الجماعة المختلطة، كالهواشة، بالضم. قاله عرام. وجاء بالهوش الهائش، أي بالكثرة، كما يقال: جاء بالبوش البائش. والهواشات، بالضم: الجماعات من الناس، ومن الإبل إذا جمعوها فاختلط بعضها ببعض. والهواشات: ما جمع من المال الحرام والحلال. والمهاوش: ما غصب وسرق، وهي مكاسب السوء، وهي كل مال يصاب من غير حله ولا يدرى ما وجهه، كأنه جمع مهوش، من الهوش وهو الجمع والخلط. والتهاوش، بكسر الواو في الحديث الذي مر آنفا وهو من اكتسب مالا من تهاوش أذهبه الله في نهابر هكذا رواه بعضهم، ونقله الصاغاني كأنه جمع تهواش. بالفتح، مقصور من التهاويش، تفعال من الهوش وهو الجمع والخلط، وأنشد الصاغاني:
  تأكل ما جمعت من تهواش. قال: وهو من هشت مالا حراما، أي جمعته، ويروى بضم الواو أيضا ويروى: مهاوش، بالميم،وهكذا رواه الجوهري: وهو المشهور عند اللغويين ويروى: نهاوش بالنون، وقد تقدم للمصنف وفسره هناك بالمظالم، وهو قول ابن الأعرابي، وهذه الألفاظ كلها واردة صحيحة، غير أن بعض أئمة اللغة أنكر رواية: التهاوش بالتاء وكسرة الواو. وهوش كسمع: اضطرب، ووقع في فساد، كهاش. أو هوش: صغر بطنه من الهزال عن ابن فارس، وأنشد:
  قد هوشت بطونها واحقوقفت وضبطه الجوهري بالتشديد وروى: قد هوشت بطونها، وقال أي اضطربت من الهزال، فتأمل. وهوش القوم تهويشا: خلط بعضهم ببعض. وهوشت الريح بالتراب: جاءت به ألوانا، عن ابن فارس، وأنشد الجوهري لذي الرمة، يصف المنازل وأن الرياح قد خلطت بعض آثارها ببعض:
  تعفت لتهتان الشتاء وهوشتبها نائجات الصيف شرقية كدرا

  وكل شيء خلطته فقد هوشته. وتهوشوا: اختلطوا، كتهاوشوا ومنه حديث الإسراء فإذا بشر كثير يتهاوشون. وتهوشوا عليه: اجتمعوا، عن ابن فارس. وهاوشهم: خالطهم، ومنه حديث قيس بن عاصم كنت أهاوشهم في الجاهلية أي أخالطهم على وجه الإفساد. قال الصاغاني: والتركيب يدل على اختلاط وشبهه،وقد شذ عنه الهوش: صغر البطن. ومما يستدرك عليه: هاشت الإبل هوشا: نفرت في الغارة فتبددت وتفرقت. وإبل هواشة: أخذت من هنا وهنا. والهوشة: الهرج. وهوشوا: اختلطوا. وهاشوا وتهوشوا: وقعوا في فساد. وهوش بينهم: أفسد. والهواشة كالهوشة. وهوشات السوق محركة، قال ابن سيده: هكذا رواه ثعلب ولم يفسره، وأراه اختلاطها وما يوكس فيه الإنسان ويغبن. واتقوا هوشات السوق، أي الضلال فيها وأن يحتال عليكم فتسرقوا. وهوشات الليل: حوادثه ومكروهه. وقال الليث: الهوائش: الإبل النافرة المختلفة المغار عليها. والهوش: المجتمعون في الحرب. والهوش: خلاء البطن. وأبو المهوش: من كناهم. والهائشة: الأفعى العظيمة. وسموا هواشا، ككتان. وأبو راشد أحمد بن محمد بن هواشة، بالتشديد، كتب عنه ابن عساكر بالكوفة. وهشت إلى فلان، بضم الهاء؛ إذا خففت إليه وتقدمت، أهوش هوشا. وأبو هواش: قرية بمصر، وهي بهوش، وقد تقدمت في ب ه ش.

##### Türkçe

**الهوش**: çok sayı. Ebû ‘Adnân dedi: Temîmli kadınların şöyle dediklerini işittim: **الهوش** ve **البوش**: insanların ve binek hayvanlarının çokluğu. Ve **ذو هاش**: (bir yer adı)؛ Züheyr dedi:
  فذوهاش فميث عريتنـات                      عفتها الريح بعدك والسماء قلت: Ve Şemmâh’ın sözünde de gelmiştir. Ve **هاشة**: bir hırsızın adı; onun soyundan **الجعد بن قيس بن قنان بن هاشة**; kavmi içinde şerefli idi; bunu Sâğânî nakletti. Ve **الهوشة**: fitne ve heyecan ve karışıklık ve kargaşa; Ebû ‘Ubeyd’den. Ve **هاش القوم يهوشون هوشا**: heyecanlandılar ve karıştılar; bazısı bazısının içine girdi. Ve İbn Mes‘ûd رضى الله تعالى عنه hadîsinde: “Sakının—**وهوشات الليل** ve **وهوشات الأسواق**”; bazıları onu **هيشات** (ياء ile) diye rivayet etti; yani onun fitneleri ve heyecanları. Ve insanlardan **الهويشة**: karışık topluluk; **الهواشة** gibi, (و) ötre ile. Bunu ‘Arrâm söyledi. Ve **بالهوش الهائش** ile geldi; yani çokluk ile; nitekim “**بالبوش البائش** ile geldi” denildiği gibi. Ve **الهواشات** (و) ötre ile: insanlardan topluluklar; ve develerden, onları topladıklarında da bazısı bazısına karışırsa. Ve **الهواشات**: haram ve helâl maldan toplanmış olan şey. Ve **المهاوش**: gasbedilen ve çalınan şey; ve o, kötü kazançlardır; ve o, helâlinden olmayan ve yönü bilinmeyen her maldır; sanki **مهوش**’un cem‘i gibidir; **الهوش**’tan, o da toplama ve karıştırmadır. Ve **التهاوش**: az önce geçen hadîste (و)’nun kesresiyle; “Kim **تهاوش**’tan mal kazanırsa Allah onu **نهابر** içinde giderir” diye; bazıları böyle rivayet etti; Sâğânî bunu nakletti; sanki **تهواش**’ın cem‘i gibidir. (و)’nun fethiyle: **التهاويش**’ten maksûr; **تفعال** vezninde, **الهوش**’tan, o da toplama ve karıştırmadır. Sâğânî şu beyti şâhid getirdi:
  تأكل ما جمعت من تهواش. Dedi: ve o, “**هشت** haram malı”ndandır; yani onu topladım. (و)’nun ötrelisiyle de rivayet edilir; ve “**مهاوش**” (م ile) diye de rivayet edilir; Cevherî bunu böyle rivayet etti: lugatçılar yanında meşhur olan budur. Ve “**نهاوش**” (ن ile) diye de rivayet edilir; musannifin yanında daha önce geçti ve onu orada **بالمظالم** (haksızlıklar) ile tefsir etti; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. Bu lafızların hepsi sahih olarak vârid olmuştur; ancak dil imamlarından bazıları **التهاوش** rivayetini (ت ile ve (و)’nun kesresiyle) inkâr etti.

Ve **هوش** ( **سمع** gibi): karıştı; ve fesada düştü; **هاش** gibi. Yahut **هوش**: zayıflıktan karnı küçüldü; İbn Fâris’ten. Şu beyti şâhid getirdi:
  قد هوشت بطونها واحقوقفت Cevherî onu şeddeli ضبط etti ve “**قد هوشت بطونها**” diye rivayet etti; ve dedi: yani zayıflıktan karıştı; öyleyse düşün. Ve **هوش القوم تهويشا**: bazısını bazısına karıştırdı. Ve **وهوشت الريح بالتراب**: onu renk renk getirdi; İbn Fâris’ten. Cevherî, Zü’r-Rumme’ye ait şu beyti şâhid getirdi; menzilleri ve rüzgârların izlerinin bir kısmını bir kısmına karıştırdığını vasfeder:
  تعفت لتهتان الشتاء وهوشتبها نائجات الصيف شرقية كدرا

Ve her şeyi karıştırdıysan, muhakkak onu **هوشته**. Ve **تهوشوا**: karıştılar; **تهاوشوا** gibi. Ve ondan Mi‘râc hadîsi: “Bir de baktım ki çok insan **يتهاوشون**.” Ve **تهوشوا عليه**: toplandılar; İbn Fâris’ten. Ve **هاوشهم**: onlarla karıştı; ve ondan Kays b. ‘Âsım hadîsi: “Câhiliyede onlarla **أهاوشهم** idim”; yani fesat yönü üzere onlarla karışırdım. Sâğânî dedi: terkîb karışmaya ve benzerine delâlet eder; bundan **الهوش** (karnın küçülmesi) şâz kalmıştır.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **هاشت الإبل هوشا**: baskında ürktü de dağıldı ve ayrıldı. Ve **إبل هواشة**: şuradan buradan alınmış. Ve **الهوشة**: kargaşa. Ve **هوشوا**: karıştılar. Ve **هاشوا** ve **تهوشوا**: fesada düştüler. Ve **هوش بينهم**: bozdu. Ve **الهواشة**: **الهوشة** gibi. Ve **هوشات السوق** (harekeli): İbn Sîde dedi: Sa‘leb bunu böyle rivayet etti ve onu tefsir etmedi; ben onu, onun karışıklığı ve insanın içinde zarara uğratıldığı ve aldatıldığı şey olarak görüyorum. Ve “**هوشات السوق**”dan sakının; yani içindeki sapmalar ve size hile yapılması da çalınmanız. Ve **هوشات الليل**: onun olayları ve kötüsü. Leys dedi: **الهوائش**: baskın yapılan, ürkek, karışık develer. Ve **الهوش**: savaşta toplananlar. Ve **الهوش**: karnın boşluğu. Ve **أبو المهوش**: künyelerindendir. Ve **الهائشة**: büyük yılan. Ve **هواشا** diye adlandırıldılar; **كتان** gibi. Ve **أبو راشد أحمد بن محمد بن هواشة** (şeddeli): İbn ‘Asâkir ondan Kûfe’de yazdı. Ve **هشت إلى فلان** (ه)’nin ötrelisiyle: ona doğru hafifledin ve öne geçtin; **أهوش هوشا**. Ve **أبو هواش**: Mısır’da bir köy; o, **بهوش**’tur; ve daha önce **ب ه ش**’te geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَاشَ
1 هَاشَ ذ , aor. يَهُوشُ, inf. n. هَوْشٌ, (S, A, Msb,) It (a company of men) was, or became, in a state of conflict and faction, sedition, discord, or dissension: (Msb:) he, or it, (a number of people,) fell into a bad state, or state of disorder or disturbance; as also هَوِشَ, like سَمِعَ; [indicating that its aor. is هَوَشَ , and its inf. n. as above;] and ↓ تهوّش: (TA:) it (a company of men, S, A) was, or became, roused, or excited; (A, TA;) in a state of commotion, agitation, convulsion, tumult, or disturbance; (S, A, TA;) and in like manner, ↓ هَوَّشَ, said of the belly, it was, or became, in a state of commotion, agitation, &c., by reason of leanness: (S:) or هَوِشَ, like سَمِعَ, [see above,] (K,) aor. هَوَشَ , inf. n. هَوْشٌ, (TK,) he (a man, TK) was, or became in a state of commotion, agitation, &c.; or his belly became small, syn. صَغُرَ, (K, TA, [or empty, (صَغُرَ being perhaps a mistranscription for صَفِرَ, for it is said in another part of this art. in the TA that الهَوْشُ signifies “ the belly's being empty, ”)] by reason of leanness; from IF: (TA:) or it (the belly) became so. (IF, TA.) ― -b2- هَاشَتِ الاِبِلُ, (JK, TA,) or الخَيْلُ, (A,) فى الغَارَةِ, (JK, A,) aor. تَهُوشُ, (JK,) inf. n. هَوْشٌ, (JK, TA,) The camels, (JK, TA,) or the horses, (A,) took fright, and ran away at random, (JK, A, TA,) and became dispersed, (TA,) or separated themselves, (JK,) and went to and fro, (JK, A,) in the hostile sudden attack made by a party of armed horsemen. (JK, A, TA.) ― -b3- هَشْتُ اِلَى فُلَانٍ I became agile or brisk, and advanced towards such a one. (TA.) And هَاشَ أَهْلُ الحَرْبِ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ The warriors became agile or brisk, and hastened, one to another; [in like manner] ↓ تهاوشوا. (A.) -A2- Also, [aor. and] inf. n. as above, He collected: and mixed, or confused, or confounded. (TA.) You say, هُشْتُ مَالًا حَرَامًا I collected unlawful wealth. (Sgh, TA.) And هَاشَهُمْ and ↓ هَوَّشَهُمْ He mixed, or confused, or confounded, them; and collected them hence and thence. (A.) See also 2.

هوّش
2 هوّش ذ : see 1, first sentence: ― -b2- and see 5. -A2- Also, هَوَّشْتُهُمْ I occasioned variance between them, or among them. (Msb.) And هوّش بَيْنَهُمْ He created, or excited, disorder, disturbance, discord, or dissension, between them, or among them. (TA.) ― -b2- And hence, (Msb,) هوّش, (S, Msb, K,) inf. n. تَهْوِيشٌ, (K,) He mixed, confused, or confounded, (S, Msb, K, TA,) a company of men, (S, TA,) one with another; (TA;) and general rules; (Msb;) and anything. (S.) See also 1, last sentence: and see شَوَّشَ. [Hence also,] هوّشت الرِّيحُ بِالتُّرَابِ The wind brought the dust of various sorts [mixed together]. (S, * IF, K.)

هَاوَشَهُمْ
3 هَاوَشَهُمْ ذ He mixed, mingled, or consorted, with them: (K:) or did so to create, or excite, disorder, disturbance, discord, or dissension; or to make mischief: (TA:) and مُهَاوَشَةٌ signifies conflicting; like مُنَاوَشَةٌ. (TA, art. نوش.)

تهوّش
5 تهوّش ذ : see 1, first sentence. ― -b2- Also تهوّشوا They mixed, or mingled, together; or became mixed, confused, or confounded, together; as also ↓ تهاوشوا; (K;) and ↓ هَوَّشُوا. (JK, TA.) ― -b3- And تهوّشوا عَلَيْهِ They collected themselves together against him. (IF, Msb, K.)

تهاوشوا
6 تهاوشوا ذ : see 1, near the end: ― -b2- and see 5.

هَوْشٌ
هَوْشٌ ذ A large number: (S, K:) or, as the women of Temeem say, a multitude of men; and of beasts of carriage; as also بَوْشٌ: (Aboo- 'Admلn:) and men collected together in war. (TA.) You say, ↓ جَآءَ بِالهَوْشِ الهَائِشِ He came with multitude, or the multitude; (K;) like as you say, جَآءَ بِالبَوْشِ البَائِشِ. (TA.)

هَوْشَةٌ
هَوْشَةٌ ذ Conflict and faction, sedition, discord, or dissension: (A 'Obeyd, S, A, Msb, K:) excitement: commotion, agitation, convulsion, tumult, or disturbance: (S, A, K:) and confusion: (A, Msb, K:) and ↓ هُوَاشَةٌ is like هَوْشَةٌ; (TA;) or signifies war. (JK.) You say, وَقَعَتْ هَوْشَةٌ فِى السُّوقِ [Conflict and faction, &c., happened in the market]. (A.) And it is said in a trad., اِيَّاكُمْ وَهَوْشَاتِ اللَّيْلِ وَهَوْشَاتِ الأَسْوَاقِ (S, TA) Beware ye of the misfortunes, calamities, or evil accidents, of night; and of the wrong courses, and trickery and robbery, of the markets. (TA.) هَوَشَاتُ السُّوقِ, thus related by Th, but not explained by him, is thought by ISd to mean The confusion of the market, and the defrauding there practised in buying and selling. (TA.) See also هَيْشَةٌ in two places.

هُوَاشَةٌ
هُوَاشَةٌ ذ A mixed, or confused, assembly, company, or assemblage, of men; ('Arrلm;) as also ↓ هَوِيشَةٌ: (K, * TA:) and هُوَاشَاتٌ, [the pl. of the former,] collections of men, and of camels, (S, K,) mixed, or confounded, together: (S:) and what is collected of unlawful wealth or property; (K, * TA;) and of lawful. (TA.) See also مَهَاوِشُ. -A2- See also هَوْشَةٌ.

هَوِيشَةٌ
هَوِيشَةٌ ذ : see هَوَاشَةٌ.

هَوَّاشٌ
هَوَّاشٌ ذ and هَوَّاشَةٌ Camels unlawfully collected: (JK:) or the latter, camels taken from this and that place: (TA:) and the latter also, camels taking fright and running away at random. (JK.) See also هَائِشٌ.

هَائِشٌ
هَائِشٌ ذ : see هَوْشٌ. -A2- اِبِلٌ هَوَائِشُ, [pl. of هَائِشَةٌ,] Camels taking fright and running away at random, in a state of confusion, attacked by a party of armed horsemen: (Lth:) or taking fright and running away at random, (JK, A,) separating themselves, (JK,) and going to and fro. (JK, A.) See also هَوَّاشٌ. -A3- هَائِشَةٌ A great viper. (TA.)

تَهْوَاشٌ
تَهْوَاشٌ ذ : see مَهَاوِشُ.

تَهْوِيشٌ
تَهْوِيشٌ ذ : see مَهَاوِشُ.

تَهَاوُشٌ
تَهَاوُشٌ ذ and تَهَاوِشٌ: see مَهَاوِشُ.

مَهُوشٌ
مَهُوشٌ ذ : see مَهَاوِشُ.

مَهَاوِشُ
مَهَاوِشُ ذ What is gotten by force or theft: (K:) or any wealth, or property, (S,) that is gotten by unlawful means, (JK, S,) such as force and theft and the like: (S:) pl. of ↓ مَهُوشٌ: (A:) or as though pl. of this latter word, as signifying collected; and mixed, confused, or confounded. (TA.) It is said in a trad., مَنْ أَصَابَ مَالًا مِنْ مَهَاوِشَ أَذْهَبَهُ اللّٰهُ فِى نَهَابِرَ [Whoso getteth wealth, or property, of such as is unlawfully acquired, God will make it to pass away in places of destruction]: (S:) but this is variously related; some saying ↓ تَهَاوِشَ; and some, تَهَاوُشٍ; and some, نَهَاوِشَ, with ن, which is explained in the K as signifying مَظَالِم: the relation given in the S is that which is commonly known by the lexicologists; but all are correct, excepting that تَهَاوِش, with ت, and with a kesreh to the و, is disapproved by some of the lexicologists: (TA:) this last word is a contraction of تَهَاوِيشُ, pl. of ↓ تَهْوَِاشٌ, of the measure تَفْعَالٌ from الهَوْشُ, (K, TA,) meaning “ the collecting ”; and “ mixing, ” “ confusing, ” or “ confounding ”: (TA:) or from هُشْتُ مَالًا حَرَامًا. (Sgh, TA.) A poet says,
تَأْكُلُ مَاجَمَعْتَ مِنْ تَهْوَاشِ
[Thou eatest what thou hast collected of things unlawfully acquired]. (Sgh, TA.)

##### Türkçe

**هَاشَ**
1 **هَاشَ** ذ, muzârîsi **يَهُوشُ**, mastarı **هَوْشٌ**, (S, A, Msb,) (erkeklerden oluşan bir topluluk) çekişme ve hizipleşme, fitne, anlaşmazlık yahut ayrılık hâlinde oldu veya hâle geldi: (Msb:) o, yahut o (bir grup insan), kötü bir hâle, yahut düzensizlik veya karışıklık hâline düştü; bunun gibi **هَوِشَ**, **سَمِعَ** gibi; [muzârîsinin **هَوَشَ** olduğunu ve mastarının yukarıdaki gibi olduğunu gösterir;] ve ↓ **تهوّش**: (TA:) o (erkeklerden oluşan bir topluluk, S, A) kışkırtılmış yahut heyecanlandırılmış oldu veya hâle geldi; (A, TA;) kargaşa, çalkantı, sarsıntı, gürültü yahut karışıklık hâlinde; (S, A, TA;) ve aynı şekilde, ↓ **هَوَّشَ**, karın hakkında söylenir, zayıflık sebebiyle kargaşa, çalkantı vb. hâlinde oldu veya hâle geldi: (S:) yahut **هَوِشَ**, **سَمِعَ** gibi, [yukarıya bak,] (K,) muzârîsi **هَوَشَ**, mastarı **هَوْشٌ**, (TK,) o (bir adam, TK) kargaşa, çalkantı vb. hâlinde oldu veya hâle geldi; yahut onun karnı küçük oldu, eş anlamlısı **صَغُرَ**, (K, TA, [yahut boş, (**صَغُرَ** belki **صَفِرَ** için bir yanlış yazımdır; zira TA’da bu maddenin başka bir yerinde **الهَوْشُ** “karnın boş olması” anlamına gelir denmiştir,)] zayıflık sebebiyle; IF’den: (TA:) yahut o (karın) böyle oldu. (IF, TA.) ― -b2- **هَاشَتِ الاِبِلُ**, (JK, TA,) yahut **الخَيْلُ**, (A,) **فى الغَارَةِ**, (JK, A,) muzârîsi **تَهُوشُ**, (JK,) mastarı **هَوْشٌ**, (JK, TA,) develer, (JK, TA,) yahut atlar, (A,) ürktüler ve rastgele kaçtılar, (JK, A, TA,) ve dağıldılar, (TA,) yahut birbirlerinden ayrıldılar, (JK,) ve gidip geldiler, (JK, A,) silahlı süvarilerden bir grubun yaptığı düşmanca ani baskında. (JK, A, TA.) ― -b3- **هَشْتُ اِلَى فُلَانٍ** Ben çevik yahut atik oldum ve falancaya doğru ilerledim. (TA.) Ve **هَاشَ أَهْلُ الحَرْبِ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ** Savaşçılar çevik yahut atik oldular ve birbirlerine, biri diğerine, acele ettiler; [aynı şekilde] ↓ **تهاوشوا**. (A.) -A2- Ayrıca, [muzârîsi ve] mastarı yukarıdaki gibi, O topladı: ve karıştırdı, yahut birbirine kattı, yahut şaşırttı. (TA.) Şöyle dersin: **هُشْتُ مَالًا حَرَامًا** Ben haram mal topladım. (Sgh, TA.) Ve **هَاشَهُمْ** ve ↓ **هَوَّشَهُمْ** O, onları karıştırdı, yahut birbirine kattı, yahut şaşırttı; ve onları oradan buradan topladı. (A.) 2’ye de bak.

**هوّش**
2 **هوّش** ذ: 1’in ilk cümlesine bak: ― -b2- ve 5’e bak. -A2- Ayrıca, **هَوَّشْتُهُمْ** Ben onların arasında ihtilâf meydana getirdim. (Msb.) Ve **هوّش بَيْنَهُمْ** O, onların arasında düzensizlik, karışıklık, anlaşmazlık yahut ayrılık meydana getirdi yahut uyandırdı. (TA.) ― -b2- Ve buradan, (Msb,) **هوّش**, (S, Msb, K,) mastarı **تَهْوِيشٌ**, (K,) o, (S, Msb, K, TA,) bir erkekler topluluğunu, (S, TA,) birbirine karıştırdı, birbirine kattı yahut şaşırttı; (TA;) ve genel kaideleri; (Msb;) ve herhangi bir şeyi. (S.) 1’in son cümlesine de bak: ve **شَوَّشَ**’a bak. [Buradan ayrıca,] **هوّشت الرِّيحُ بِالتُّرَابِ** Rüzgâr, çeşitli türlerden tozu [birbirine karışmış olarak] getirdi. (S, * IF, K.)

**هَاوَشَهُمْ**
3 **هَاوَشَهُمْ** ذ O, onlarla karıştırdı, kaynaştı yahut düşüp kalktı: (K:) yahut bunu düzensizlik, karışıklık, anlaşmazlık yahut ayrılık meydana getirmek yahut uyandırmak için; yahut fesat çıkarmak için yaptı: (TA:) ve **مُهَاوَشَةٌ** çatışma anlamına gelir; **مُنَاوَشَةٌ** gibi. (TA, art. نوش.)

**تهوّش**
5 **تهوّش** ذ: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Ayrıca **تهوّشوا** Onlar birbirine karıştılar yahut kaynaştılar; yahut birlikte karışmış, birbirine katılmış yahut şaşırmış oldular; bunun gibi ↓ **تهاوشوا**; (K;) ve ↓ **هَوَّشُوا**. (JK, TA.) ― -b3- Ve **تهوّشوا عَلَيْهِ** Onlar ona karşı topluca bir araya geldiler. (IF, Msb, K.)

**تهاوشوا**
6 **تهاوشوا** ذ: 1’in sonlarına yakın yere bak: ― -b2- ve 5’e bak.

**هَوْشٌ**
**هَوْشٌ** ذ Büyük bir sayı: (S, K:) yahut Temîm kadınlarının dediği üzere, erkeklerden bir kalabalık; ve yük hayvanlarından; bunun gibi **بَوْشٌ**: (Aboo- 'Admلn:) ve savaşta bir araya toplanmış erkekler. (TA.) Şöyle dersin: ↓ **جَآءَ بِالهَوْشِ الهَائِشِ** O, kalabalıkla, yahut kalabalığın kendisiyle geldi; (K;) tıpkı şöyle dediğin gibi: **جَآءَ بِالبَوْشِ البَائِشِ**. (TA.)

**هَوْشَةٌ**
**هَوْشَةٌ** ذ Çekişme ve hizipleşme, fitne, anlaşmazlık yahut ayrılık: (A 'Obeyd, S, A, Msb, K:) heyecanlanma: kargaşa, çalkantı, sarsıntı, gürültü yahut karışıklık: (S, A, K:) ve karışıklık: (A, Msb, K:) ve ↓ **هُوَاشَةٌ** **هَوْشَةٌ** gibidir; (TA;) yahut savaş anlamına gelir. (JK.) Şöyle dersin: **وَقَعَتْ هَوْشَةٌ فِى السُّوقِ** [Çarşıda çekişme ve hizipleşme vb. meydana geldi]. (A.) Ve bir hadiste şöyle denmiştir: **اِيَّاكُمْ وَهَوْشَاتِ اللَّيْلِ وَهَوْشَاتِ الأَسْوَاقِ** (S, TA) Gecenin musibetlerinden, belâlarından yahut kötü kazalarından; ve çarşıların yanlış gidişlerinden, hilekârlığından ve soygunundan sakının. (TA.) **هَوَشَاتُ السُّوقِ**, Th tarafından böyle rivayet edilmiştir, fakat o bunu açıklamamıştır; ISd tarafından bunun, çarşının karışıklığı ve alım-satımda orada uygulanan aldatma anlamına geldiği düşünülür. (TA.) İki yerde **هَيْشَةٌ**’ye de bak.

**هُوَاشَةٌ**
**هُوَاشَةٌ** ذ Erkeklerden karışık yahut birbirine girmiş bir topluluk, cemaat yahut toplanma; ('Arrلm;) bunun gibi ↓ **هَوِيشَةٌ**: (K, * TA:) ve **هُوَاشَاتٌ**, [öncekinin çoğulu,] erkeklerin ve develerin, (S, K,) birlikte karışmış yahut birbirine katılmış, toplulukları: (S:) ve haram mal yahut mülkten toplanmış olan şey; (K, * TA;) ve helâlden olan. (TA.) **مَهَاوِشُ**’a da bak. -A2- **هَوْشَةٌ**’ye de bak.

**هَوِيشَةٌ**
**هَوِيشَةٌ** ذ: **هَوَاشَةٌ**’ye bak.

**هَوَّاشٌ**
**هَوَّاشٌ** ذ ve **هَوَّاشَةٌ** Haksız yere toplanmış develer: (JK:) yahut ikincisi, şuradan buradan alınmış develer: (TA:) ve ikincisi ayrıca, ürküp rastgele kaçan develer. (JK.) **هَائِشٌ**’e de bak.

**هَائِشٌ**
**هَائِشٌ** ذ: **هَوْشٌ**’a bak. -A2- **اِبِلٌ هَوَائِشُ**, [**هَائِشَةٌ**’nin çoğulu,] silahlı süvarilerden bir grubun saldırısına uğrayıp karışıklık hâlinde ürken ve rastgele kaçan develer: (Lth:) yahut ürküp rastgele kaçan, (JK, A,) birbirlerinden ayrılan, (JK,) ve gidip gelen. (JK, A.) **هَوَّاشٌ**’a da bak. -A3- **هَائِشَةٌ** Büyük bir engerek. (TA.)

**تَهْوَاشٌ**
**تَهْوَاشٌ** ذ: **مَهَاوِشُ**’a bak.

**تَهْوِيشٌ**
**تَهْوِيشٌ** ذ: **مَهَاوِشُ**’a bak.

**تَهَاوُشٌ**
**تَهَاوُشٌ** ذ ve **تَهَاوِشٌ**: **مَهَاوِشُ**’a bak.

**مَهُوشٌ**
**مَهُوشٌ** ذ: **مَهَاوِشُ**’a bak.

**مَهَاوِشُ**
**مَهَاوِشُ** ذ Zorla yahut hırsızlıkla elde edilen şey: (K:) yahut zorla ve hırsızlık ve benzeri gibi haram yollarla elde edilen herhangi bir mal yahut mülk: (S:) ↓ **مَهُوشٌ**’un çoğuludur: (A:) yahut bu son kelimenin, “toplanmış” ve “karıştırılmış, birbirine katılmış yahut şaşırılmış” anlamında olanının çoğulu gibidir. (TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **مَنْ أَصَابَ مَالًا مِنْ مَهَاوِشَ أَذْهَبَهُ اللّٰهُ فِى نَهَابِرَ** [Kim haram yolla elde edilmiş türden mal yahut mülk edinirse, Allah onu helâk yerlerinde yok eder]: (S:) fakat bu çeşitli şekillerde rivayet edilmiştir; bazısı ↓ **تَهَاوِشَ** der; bazısı, **تَهَاوُشٍ**; bazısı da, **نَهَاوِشَ**, **ن** ile; bu, K’da **مَظَالِم** anlamına geldiği şeklinde açıklanmıştır: S’de verilen rivayet, lugatçılarca yaygın olarak bilinen rivayettir; fakat hepsi doğrudur; yalnız, **تَهَاوِش**, **ت** ile ve **و** üzerinde kesre ile olanı, lugatçıların bazısı tarafından hoş görülmez: (TA:) bu son kelime, **تَهَاوِيشُ**’un kısaltmasıdır; ↓ **تَهْوَِاشٌ**’ın çoğuludur; ölçüsü **تَفْعَالٌ**, **الهَوْشُ**’tan, (K, TA,) “toplama”; ve “karıştırma”, “birbirine katma” yahut “şaşırtma” anlamında: (TA:) yahut **هُشْتُ مَالًا حَرَامًا**’dan. (Sgh, TA.) Bir şair şöyle der:

**تَأْكُلُ مَاجَمَعْتَ مِنْ تَهْوَاشِ**

[Sen, haram yolla elde edilmiş şeylerden topladığını yersin]. (Sgh, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَاشَ
هَاشَ ( w )  U ( n. ac. هَوْش 1 ),
a.  Was agitated.

b.  [ Ila ], Hastened towards.

c.  Collected.

d.  Confused, mixed.

e.  [ coll. ], Barked ( dog ).

هَوِشَ
هَوِشَ A ( n. ac. هَوَش 4 ),
a.  see I (a) .

هَوَّشَ
هَوَّشَ II ,
a.  Agitated, excited.

b.  [ acc. or Bain ], Set at variance.

c.  see I (d) .

d.  [ coll. ], Set the dogs on.

هَاْوَشَ
هَاْوَشَ III ,
a.  Mixed with; made mischief with.

تَهَوَّشَ
تَهَوَّشَ V ,
a.  see I (a) .

b.  Became mixed & c.

c.  [ 'Ala ], Assembled against.

تَهَاْوَشَ
تَهَاْوَشَ VI ,
a.  see V (b) .

هَوْش
هَوْش 1 ,
a.  Multitude.

هَوْشَة
هَوْشَة 1t ,
a.  Disorder, confusion; tumult, riot.

هُوَاْشَة
هُوَاْشَة 24t ,
a.  Mob; herd.

هَوِيْشَة
هَوِيْشَة 25t ,
a.  see 24t . -  مَهَاْوِشُ 44 ,  تَهَاْوِش 63 , Ill-gotten gain.

هَوَّشَ
N. Ac. هَوَّشَ II ,  تَهَاْوَشَ VI ,
a.  see 44 .

##### Türkçe

هَاشَ
**هَاشَ** ( w )  U ( n. ac. **هَوْش** 1 ),
a.  Çalkalandı.

b.  [ Ila ], -e doğru acele etti.

c.  Topladı.

d.  Karıştırdı, harmanladı.

e.  [ coll. ], Havladı (köpek).

هَوِشَ
**هَوِشَ** A ( n. ac. **هَوَش** 4 ),
a.  I (a)’ya bak.

هَوَّشَ
**هَوَّشَ** II ,
a.  Çalkaladı, heyecanlandırdı.

b.  [ acc. or Bain ], Aralarını açtı.

c.  I (d)’ye bak.

d.  [ coll. ], Köpekleri saldı.

هَاْوَشَ
**هَاْوَشَ** III ,
a.  -ile karıştırdı; -ile fesat çıkardı.

تَهَوَّشَ
**تَهَوَّشَ** V ,
a.  I (a)’ya bak.

b.  Karıştı vb.

c.  [ 'Ala ], -e karşı toplandı.

تَهَاْوَشَ
**تَهَاْوَشَ** VI ,
a.  V (b)’ye bak.

هَوْش
**هَوْش** 1 ,
a.  Kalabalık.

هَوْشَة
**هَوْشَة** 1t ,
a.  Düzensizlik, karışıklık; kargaşa, ayaklanma.

هُوَاْشَة
**هُوَاْشَة** 24t ,
a.  Ayaktakımı; sürü.

هَوِيْشَة
**هَوِيْشَة** 25t ,
a.  24t’ye bak. -  **مَهَاْوِشُ** 44 ,  **تَهَاْوِش** 63 ,  Haksız kazanç.

هَوَّشَ
N. Ac. **هَوَّشَ** II ,  **تَهَاْوَشَ** VI ,
a.  44’e bak.
