# هوش — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%88%D8%B4/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هوش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: هوش

باب الهاء والشين ووايء معهما
هو ش، شهو، ش و ه،هي ش مستعملات هوش: هوّشتُ الشّيءَ، أي: خلطته، وهَوَّشَ القَوْمُ، اختلطوا، وفي الحديث: "كلّ مالٍ جُمِعَ من مهاوش أَذْهَبه الله في نَهابر" المهَاوش: الذي أصيب من غير حِلِّه، كأنه من الأختلاط والنَّهابر: المَهالك.
وإذا أُغِيرَ على مال الحيّ، فنفرت الإبلُ، واختلط بعضها ببعض، قيل: هاشَتْ تَهُوشُ فهي هَوائشُ. وفي الحديث: "اتّقوا هَوَشاتِ السّوق وهَوشات اللّيل". اتّقوا هوشات السّوق، أي: اتقّوا الضّلال فيها، وأَنْ يُحتالَ عليهكم فتُسْرَقوا ، واتقوا هوشاتِ اللّيلِ، أي: الجَلَبة والشَّرّ الذي يَقَعُ بينَ القَوْم وهوشات اللّيل: حوادثه ومكروهه . وهاشُوا يَهوشُونَ هَوْشاً. والهَوْشةُ الفِتنةُ والاختلاط والهيج.
وذُو هاشِ: موضعٌ.
شهو: رجلٌ شهوان، وامرأة شَهْوَى، وأنا إليه شهوان. شَهِيَ يَشْهَى، وشها يشهو إذا اشتهى. والتَّشهّي: شَهْوةٌ بعد شَهْوة.
وتَشَهَّتِ المرأة على زوجها فأشهاها، أي: أَطْلَبَها ما تَشَهَّتْ، أي: طلب لها.
شوه: رجلٌ أَشْوَهُ: سريع الإِصابة بالعين، وامرأة شوهاء.
والشَوَهُ: مصدرُ الأَشْوَه والشَّوْهاء، وهما القبيحا الوَجْهِ والخِلْقةِ. قال رسول الله صلى الله عليه و على آله وسلّم يوم حُنين: "شاهتِ الوُجوهُ". أي: قَبُحَتْ. شاه وجهُهُ يَشُوهُ شَوْهاً.
وشَوَّههُ اللهُ فهو مُشَوَّهٌ. قال الحُطيئة:
أرى ليَ وجهاً شوَّه اللهُ خَلْقَهُ		فقُبِّح من وجهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْ
وكلُّ شيءٍ من الخَلْق لا يُوافِقُ بَعْضُه بعضاً فهو مُشَوَّهٌ.
وفرسُّ شوهاءُ. وهي التي في رأسِها طُولٌ، وفي مَنْخِرَيْها وفَمِها سَعةٌ.
وشَوِهَ يَشْوَه شَوَهاً إذا قَبُح في الوَجْه والخِلْقة.
وتَصْغيرُ الشّاةِ: شُوَيْهةٌ، والعددُ: شِياهٌ، والجميع: الشَّاءُ، فإذا تركوا هاء التّأنيث مَدُّوا الأَلِف، فإذا قالوا بالهاء قصروا الأَلِفَ، فقالوا: شاة، ويُجْمَع على الشَّوِيِّ أيضاً، كأنَّهم بَنَوُا الفَعيلَ من مَدَّة الشّاء.
هيش: الهَيْشُ: الحَلْبُ الرُّوَيد.

### Türkçe

باب **الهاء** و**الشين** و**وايء** معهما
**هو ش**، **شهو**، **ش و ه**،**هي ش** استعمالdadırlar. **هوش**: **هوّشتُ الشّيءَ**; yani: onu karıştırdım. Ve **هَوَّشَ القَوْمُ**: karıştılar. Ve hadiste: "كلّ مالٍ جُمِعَ من **مهاوش** أَذْهَبه الله في **نَهابر**" **المهَاوش**: helâl olmayan yerinden elde edilmiş olan; sanki karışıklıktandır. Ve **النَّهابر**: helâk yerleri.

Ve eğer mahallenin malına baskın yapılırsa, develer ürküp kaçar ve bir kısmı bir kısmına karışırsa, denir ki: **هاشَتْ تَهُوشُ**; o hâlde o **هَوائشُ**tur. Ve hadiste: "اتّقوا **هَوَشاتِ السّوق** و**هَوشات اللّيل**". **هوشات السّوق**tan sakının; yani: onda sapıklıktan sakının ve size hile yapılmasından da, böylece soyulmanızdan sakının. Ve **هوشاتِ اللّيلِ**den sakının; yani: gürültü ve kavim arasında vuku bulan şer. Ve **هوشات اللّيل**: onun olayları ve hoş olmayanı. Ve **هاشُوا يَهوشُونَ هَوْشاً**. Ve **الهَوْشةُ**: fitne, karışıklık ve heyecandır.

Ve **ذُو هاشِ**: bir yerdir.

**شهو**: **رجلٌ شهوان**; ve **امرأة شَهْوَى**; ve ben ona karşı **شهوان**ım. **شَهِيَ يَشْهَى**; ve **شها يشهو** eğer iştah ettiyse. Ve **التَّشهّي**: şehvet üstüne şehvettir.

Ve **تَشَهَّتِ المرأة على زوجها فأشهاها**; yani: ona, **تَشَهَّتْ**i (arzuladığı şeyi) talep ettirdi; yani: onun için talep etti.

**شوه**: **رجلٌ أَشْوَهُ**: göze (nazar) çabuk isabet eden; ve **امرأة شوهاء**.

Ve **الشَوَهُ**: **الأَشْوَه** ve **الشَّوْهاء**ın masdarıdır; ve ikisi de yüz ve yaratılışça çirkin olanlardır. Resûlullah sallallahu aleyhi ve alâ âlihî ve sellem Huneyn günü dedi: "شاهتِ الوُجوهُ". Yani: çirkinleşti. **شاه وجهُهُ يَشُوهُ شَوْهاً**.

Ve **شَوَّههُ اللهُ**; o hâlde o **مُشَوَّهٌ**dur. **الحُطيئة** dedi:
أرى ليَ وجهاً شوَّه اللهُ خَلْقَهُ		فقُبِّح من وجهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْ

Ve yaratılıştan her şey ki bir kısmı bir kısmına uygun düşmez, o **مُشَوَّهٌ**dur.

Ve **فرسُّ شوهاءُ**. O, başında uzunluk olan ve iki burun deliğinde ve ağzında genişlik olandır.

Ve **شَوِهَ يَشْوَه شَوَهاً**: eğer yüz ve yaratılışta çirkin olduysa.

Ve **الشّاةِ**nin küçültmesi: **شُوَيْهةٌ**; ve sayı: **شِياهٌ**; ve hepsi: **الشَّاءُ**. Artık dişilik **هاء**sını terk ettiklerinde **الأَلِف**i uzattılar; eğer **هاء** ile söyledilerse **الأَلِف**i kısalttılar; böylece dediler ki: **شاة**. Ve **الشَّوِيِّ** üzerine de cem‘ olunur; sanki **الشّاء**ın uzatmasından **الفَعيلَ**i bina ettiler.

**هيش**: **الهَيْشُ**: yavaş sağmadır.
