# هيأ — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%8A%D8%A3/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: هيأ

هَآءَ
1 هَآءَ ذ , aor. يَهَآءُ and يَهِيْءُ, (K; the latter not of respectable authority, Lh;) inf. n. هَيْئَةٌ, He was, or became, of good, or goodly, form or appearance, or other properties denoted by the term هَيْئَة, q. v. (K.) ― -b2- [هَيُؤَ, accord. to the K, signifies the same: but see below.] ― -b3- هَيُؤَ, accord. to IHsh and others, the only verb of this form whose medial radical letter is ى: (MF:) accord. to the K, syn. with هَآءَ, in a sense indicated above: but IJ states that it has a superlative sense; that it is to be classed with قَضُوَ “ excellent [or how excellent (see بَطُؤَ voce بُطَآنَ)] is he in his judging! ” and رَمُوَ “ excellent [or how excellent] is he in his throwing, or shooting! ” [wherefore it signifies Excellent, or how excellent, is he in his form or appearance! &c.;] and that it is, like قَضُوَ [and رَمُوَ], invariable [as to person, tense, and mood]. He observes that, as a verb of the measure فَعُلَ is formed from one whose final radical letter is ى, [as قَضُوَ and رَمُوَ from قَضَى and رَمَى,] so is this formed on the same measure from a verb whose medial radical letter is ى: and that it is invariable [as to person, tense, and mood,] because of its resemblance, in its superlative sense, to the class of verbs of wonder, and to نِعْمَ and بِئْسَ. He further remarks, that they [the Arabs] have abstained from forming a verb on the measure فَعُلَ [variable as to person, tense, and mood,] from one whose medial radical letter is ى, fearing to make what is difficult to pronounce still more so; for in that case they would be obliged to say أَبُوعُ بُعْتُ, and بُوعَا; and, as would also happen if a variable verb of the same measure were formed from one whose final radical letter is ى, the change of ى into و, which is more difficult to pronounce, would thus become frequent. (TA.) ― -b4- هَآءَ اِلَيْهِ, aor. يَهَآءُ, inf. n. هِيْئَةٌ, He desired, longed for, longed to see, him or it. (K.)

هيّأ
2 هيّأ ذ , inf. n. تَهْيِئَةٌ and تَهْيِىْءٌ, [primarily signifies He invested him with, or made him to have, هَيْءَة, as meaning garb, guise, &c. See Bd xviii. 9. ― -b2- And hence,] He prepared, provided, disposed, arranged, or put into a right, or good state, &c. (S, K.) [And hence, He rendered an affair feasible, or practicable; he facilitated it.]

تهيّأ
5 تهيّأ ذ [He, or it, was, or became, prepared, provided, disposed, arranged, or put into a right or good state, &c. And hence, It (an affair) was, or became, feasible, or practicable: and it (a thing) was, or became, attainable, or within power or reach.] ― -b2- تهيّأ لِلْأَمْرِ; and هَآء لَهُ, (S, K,) aor. يَهَآءُ (K) and يَهِىْءُ, (S, K,) inf. n. هَيْئَةٌ; (S;) He prepared himself for the thing. (K.) Ex. وَقَالَتْ هِئْتُ لَكَ And she said, I have prepared myself for thee: accord. to one reading [for هَيْتَ, in the Kur, xii. 23]. (Akh, S.) ― -b3- [See also تهنّأ.] ― -b4- تهيّأ لَهُ الأَمْرُ, (Msb, K, art. اتى, &c.,) or الشَّىْءٌ, (S, art. اتى, &c.,) The thing, or affair, was, or became, feasible, or practicable, to him; and the thing was attainable.] ― -b5- تهيّأ لِلْبُكَآءِ [He was ready, or about, to weep: a phrase of frequent occurrence; like أَرَادَ البُكَآءَ, and هَمَّ بِالْبُكَاءِ.] (S, art. جهش, &c.)

تَهَايَؤُوا عَلَى ذٰلِكَ
6 تَهَايَؤُوا عَلَى ذٰلِكَ ذ They agreed together upon that, or to do that. (K, * TA.)

هَىْءٌ
هَىْءٌ ذ and هِىْءٌ The calling, or a call, to food and beverage. (K.) ― -b2- The calling, or a call, to camels to drink: (K:) or, [rather,] a call to camels to food, or provender. (TA.) ― -b3- [See arts. جيأ and هأ.]

يَا هَىْءَ مَا لِى
يَا هَىْءَ مَا لِى ذ [but see شىءٌ] [Oh! what has happened to me?] an expression of regret; هَىْءٌ being a word signifying regret for a thing that passes away from one, or escapes him: (S, TA:) or, (as some say, TA,) an expression of wonder: (K:) see also يَاشَىْءِ and يَافَىْءَ, which are syn. with يَاهَىْءَ: (TA:) or هَىْءَ, (accord. to certain of the lexicologists, as related by IB, TA,) is an imperative verbal noun, signifying Attend! (تَنَبَّهْ); like صَهْ, which signifies “ Be silent! ” (K;) the interjection يا being put before it in like manner as it is in the saying of Esh-Shemmakh,
أَلَا يَا اسْقِيَانِى قَبْلَ غَارَةِ سَنْجَالِ
[Come now! O, give me to drink, before the expedition of Sinjلb!]; (TA;) and هىء being indeclinable, with a vowel for its termination to obviate the occurrence of two quiescent letters, and with fet-hah as the final vowel because it is more easy of pronunciation than the others in this case. (K, TA.) ― -b2- [See also art. شيأ.]

هَيْئَةٌ
هَيْئَةٌ ذ and ↓ هِيْئَةٌ Form, fashion, shape, aspect, or appearance; figure, person, mien, feature, or lineaments; (S, TA;) guise; or external state or condition; (Msb;) state with regard to apparel and the like; or garb; (Lth;) state, condition, or case; quality, mode or manner of being: (K:) pl. هَيْآتٌ and هِيْآتٌ. (TA.) ― -b2- حَسَنُ الهَيْئَةِ [of goodly form, aspect, or appearance, guise, state of apparel, garb, &c.]. (S.) ― -b3- [Also, goodliness of form &c.: see 1. See also سَمْتٌ, for an addition.] ― -b4- [هَيْئَةٌ عَارِضَةٌ, in Logic, An accidental mode.] ― -b5- أَقِيلُوا ذَوِى الهَيْآتِ عَثَرَاتِهِمْ, in a trad., signifies, Forgive ye the people of good qualities &c., who keep to one state and way, their slips. It alludes to those who make a slip unwittingly. (TA.)

هِيْئَةٌ
هِيْئَةٌ ذ : see هَيْئَةٌ.

هَيِىْءٌ
هَيِىْءٌ ذ : see what next follows.

هَيِّئٌ
هَيِّئٌ ذ and ↓ هَيِّىْءٌ A person of good, or goodly, form or appearance, or other properties denoted by the term هَيْئَة. (K.)

مُهَيَّأٌ
مُهَيَّأٌ ذ [Prepared, &c.] ― -b2- Also i. q. زُمَا وَرْدٌ, q. v. (MF, art. ورد.)

مَهَايَأَةٌ
مَهَايَأَةٌ ذ A thing respecting which persons have agreed together. (K, TA.)

مَتَهَيِّئَةٌ
مَتَهَيِّئَةٌ ذ A camel that seldom fails of becoming pregnant when she has been covered. (K.)

### Türkçe

هَآءَ
1 **هَآءَ** ذ , muzâri‘ **يَهَآءُ** ve **يَهِيْءُ**, (K; ikincisi muteber bir otoriteye ait değildir, Lh;) mastar **هَيْئَةٌ**, O, **هَيْئَةٌ** teriminin delâlet ettiği iyi yahut güzel sûret veya görünüşte, yahut diğer vasıflarda idi veya oldu. (K.) ― -b2- [**هَيُؤَ**, K’ye göre aynı mânâya delâlet eder: fakat aşağıya bak.] ― -b3- **هَيُؤَ**, IHsh ve başkalarına göre, orta kök harfi **ى** olan bu bâbdan tek fiildir: (MF:) K’ye göre, yukarıda işaret edilen bir mânâda **هَآءَ** ile eş anlamlıdır: fakat IJ, onun bir tafdîl mânâsı taşıdığını; “mükemmel [yahut ne mükemmel (bk. **بَطُؤَ** maddesinde **بُطَآنَ**)]dir onun hüküm vermesi!” olan **قَضُوَ** ve “mükemmel [yahut ne mükemmel]dir onun atması yahut ok atması!” olan **رَمُوَ** ile birlikte sayılacağını [dolayısıyla “mükemmel, yahut ne mükemmel,dir onun sûreti veya görünüşü! vb.” mânâsına geldiğini;] ve onun, **قَضُوَ** [ve **رَمُوَ**] gibi, şahıs, zaman ve kip bakımından değişmez olduğunu söyler. O, son kök harfi **ى** olan bir fiilden فَعُلَ vezninde bir fiil yapıldığı gibi, [**قَضُوَ** ve **رَمُوَ**’nun **قَضَى** ve **رَمَى**’dan yapılması gibi,] bunun da orta kök harfi **ى** olan bir fiilden aynı vezin üzere yapıldığını; ve onun, tafdîl mânâsında, taaccüb fiilleri sınıfına ve **نِعْمَ** ile **بِئْسَ**’e benzemesi sebebiyle, şahıs, zaman ve kip bakımından değişmez olduğunu belirtir. Ayrıca, onların [Arapların], orta kök harfi **ى** olan bir fiilden فَعُلَ vezninde (şahıs, zaman ve kip bakımından değişen) bir fiil yapmaktan, telaffuzu güç olanı daha da güç kılmaktan korkarak, kaçındıklarını söyler; zira o durumda **أَبُوعُ بُعْتُ**, ve **بُوعَا** demek zorunda kalacaklardı; ve son kök harfi **ى** olan bir fiilden aynı vezinde değişen bir fiil yapılması hâlinde de vuku bulacağı üzere, telaffuzu daha güç olan **ى**’nın **و**’ya dönüşmesi böylece sıklaşmış olurdu. (TA.) ― -b4- **هَآءَ اِلَيْهِ**, muzâri‘ **يَهَآءُ**, mastar **هِيْئَةٌ**, O, onu yahut onu (şeyi) arzuladı, özledi, onu görmeyi özledi. (K.)

هيّأ
2 **هيّأ** ذ , mastar **تَهْيِئَةٌ** ve **تَهْيِىْءٌ**, [aslî olarak, O, ona **هَيْءَة** (elbise, kılık vb. mânâsıyla) giydirdi yahut onu **هَيْءَة** sahibi kıldı. Bd xviii. 9’a bak. ― -b2- Ve buradan,] O, hazırladı, temin etti, düzenledi, tertip etti, yahut doğru veya iyi bir hâle koydu, vb. (S, K.) [Ve buradan, O, bir işi mümkün yahut uygulanabilir kıldı; onu kolaylaştırdı.]

تهيّأ
5 **تهيّأ** ذ [O yahut o (şey), hazırlanmış, temin edilmiş, düzenlenmiş, tertip edilmiş, yahut doğru veya iyi bir hâle konmuş idi veya oldu, vb. Ve buradan, o (iş) ona mümkün yahut uygulanabilir idi veya oldu: ve o (şey) elde edilebilir idi veya oldu, yahut güç ve erişim dâhilinde idi veya oldu.] ― -b2- **تهيّأ لِلْأَمْرِ**; ve **هَآء لَهُ**, (S, K,) muzâri‘ **يَهَآءُ** (K) ve **يَهِىْءُ**, (S, K,) mastar **هَيْئَةٌ**; (S;) O, şey için kendini hazırladı. (K.) Ör. **وَقَالَتْ هِئْتُ لَكَ** Ve o dedi ki: Senin için kendimi hazırladım: (Akh, S.) [Kur’ân, xii. 23’teki **هَيْتَ** için bir kıraate göre]. ― -b3- [Ayrıca **تهنّأ**’ya bak.] ― -b4- **تهيّأ لَهُ الأَمْرُ**, (Msb, K, madde **اتى**, vb.,) yahut **الشَّىْءٌ**, (S, madde **اتى**, vb.,) Şey yahut iş, ona mümkün yahut uygulanabilir idi veya oldu; ve şey elde edilebilir idi.] ― -b5- **تهيّأ لِلْبُكَآءِ** [O, ağlamaya hazırlandı, yahut ağlamak üzereydi: sık vuku bulan bir ibare; **أَرَادَ البُكَآءَ**, ve **هَمَّ بِالْبُكَاءِ** gibidir.] (S, madde **جهش**, vb.)

تَهَايَؤُوا عَلَى ذٰلِكَ
6 **تَهَايَؤُوا عَلَى ذٰلِكَ** ذ Onlar, bunun üzerinde, yahut bunu yapmaya, birlikte anlaştılar. (K, * TA.)

هَىْءٌ
**هَىْءٌ** ذ ve **هِىْءٌ** Yemeğe ve içeceğe çağırma, yahut bir çağrı. (K.) ― -b2- Develeri su içmeye çağırma, yahut bir çağrı: (K:) yahut, [daha doğrusu,] develeri yemeğe yahut yemeğe (yem) çağırma. (TA.) ― -b3- [**جيأ** ve **هأ** maddelerine bak.]

يَا هَىْءَ مَا لِى
**يَا هَىْءَ مَا لِى** ذ [fakat **شىءٌ**’e bak] [Ah! bana ne oldu?] bir nedâmet ifadesidir; **هَىْءٌ**, kişinin elinden geçen yahut kaçan bir şeye nedâmet mânâsına gelen bir kelime olmak üzere: (S, TA:) yahut, (bazılarının dediğine göre, TA,) bir hayret ifadesidir: (K:) ayrıca **يَاشَىْءِ** ve **يَافَىْءَ**’ya da bak; bunlar **يَاهَىْءَ** ile eş anlamlıdır: (TA:) yahut **هَىْءَ**, (IB’nin naklettiğine göre bazı lugatçılara göre, TA,) “Dikkat et!” (**تَنَبَّهْ**) mânâsına gelen bir emir masdarıdır; “Sus!” mânâsına gelen **صَهْ** gibidir: (K;) ve nidâ edatı **يا**, Esh-Shemmakh’ın şu sözünde olduğu gibi onun önüne getirilmiştir,
**أَلَا يَا اسْقِيَانِى قَبْلَ غَارَةِ سَنْجَالِ**
[Haydi! ey, bana içir, Sinjāl seferinden önce!]; (TA;) ve **هىء** irâb kabul etmeyen olup, iki sâkin harfin bir araya gelmesini gidermek için sonunda bir hareke ile, ve bu durumda diğerlerinden daha kolay telaffuz edildiği için son hareke olarak fetha ile (gelmiştir). (K, TA.) ― -b2- [Ayrıca **شيأ** maddesine bak.]

هَيْئَةٌ
**هَيْئَةٌ** ذ ve ↓ **هِيْئَةٌ** Sûret, tarz, şekil, görünüş yahut dış görünüm; heyet, şahıs, sima, çehre, yahut yüz hatları; (S, TA;) kılık; yahut dış hâl veya durum; (Msb;) giyim ve benzeri bakımından hâl; yahut elbise; (Lth;) hâl, durum yahut keyfiyet; nitelik, varoluş tarzı veya oluş biçimi: (K:) çoğulu **هَيْآتٌ** ve **هِيْآتٌ**. (TA.) ― -b2- **حَسَنُ الهَيْئَةِ** [güzel sûretli, görünüşlü, kılıklı, giyim hâli iyi, elbiseli, vb.]. (S.) ― -b3- [Ayrıca, sûret vb. güzelliği: 1’e bak. Ayrıca bir ilâve için **سَمْتٌ**’e bak.] ― -b4- [Mantıkta, **هَيْئَةٌ عَارِضَةٌ**, arızî bir keyfiyet.] ― -b5- **أَقِيلُوا ذَوِى الهَيْآتِ عَثَرَاتِهِمْ**, bir rivayette, “İyi vasıflar vb. sahibi, bir hâl ve yol üzere duran kimselerin sürçmelerini bağışlayınız” mânâsına gelir. Bu, bilmeyerek sürçenlere işaret eder. (TA.)

هِيْئَةٌ
**هِيْئَةٌ** ذ : **هَيْئَةٌ**’ye bak.

هَيِىْءٌ
**هَيِىْءٌ** ذ : hemen sonra gelen şeye bak.

هَيِّئٌ
**هَيِّئٌ** ذ ve ↓ **هَيِّىْءٌ** **هَيْئَة** teriminin delâlet ettiği iyi yahut güzel sûret veya görünüş, yahut diğer vasıflara sahip bir kimse. (K.)

مُهَيَّأٌ
**مُهَيَّأٌ** ذ [Hazırlanmış, vb.] ― -b2- Ayrıca **زُمَا وَرْدٌ** ile aynı mânâdadır, bk. (MF, madde **ورد**.)

مَهَايَأَةٌ
**مَهَايَأَةٌ** ذ Kişilerin üzerinde birlikte anlaştıkları bir şey. (K, TA.)

مَتَهَيِّئَةٌ
**مَتَهَيِّئَةٌ** ذ Üzerine çekildiğinde gebe kalmaktan pek az geri kalan bir deve. (K.)
