# هيمن (ه-ي-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Egemen

- Harfler: ه - ي - م
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 3 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمُهَيْمِنُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%85%D9%90%D9%86%D9%8F.md) | الْمُفَيْعِلُ | Egemen | 1 | 1 | [59:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/ayet/59:23.md) |
| [وَمُهَيْمِنًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%85%D9%90%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | وَمُفَيْعِلًا | Ve egemen | 1 | 1 | [5:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/ayet/5:48.md) |

## Mücavir kökler — 35 mücavir (48 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Ve yol gösterme aracı
2. [شرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
3. [قدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
4. [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
5. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yarış meydanı demektir
6. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Onların hevesleri
7. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biley taşı
8. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
9. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
10. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Emam ön demektir
11. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · El ve kol demektir
12. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Half : Ense demektir
13. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
14. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yumruk demektir
15. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Süllem” merdiven demektir
16. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tasma kayış demektir
17. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
18. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
19. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
20. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
21. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yaşlı adamdır
22. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İnek yavrusu, dana demektir
23. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hayr : At sürüsü demektir
24. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Gem demektir
25. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
26. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Nezle” konaklama yeri demektir
27. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
28. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
29. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
30. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
31. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şey
32. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
33. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
34. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
35. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هيمن |
| Yapı | Dörtlü kök veya eklemeli yapı |
| Özel Durum | Hemzenin he harfine dönüşmesiyle türetilme ihtimali tartışmalıdır |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md), [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md), [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md), [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kuşun yavrularını korumak ve kollamak için kanatlarını üzerlerine germesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi koruma, tanıklık, kuşatıcı denetim ve önceki vahiy miraslarını doğrulayıp muhafaza etme yetkisi |
| Çekirdek Özet 3 | Üstün otoritenin tahakküm kurarak değil, himaye, adalet ve gözetim yoluyla düzeni emniyete alması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca kör bir tahakküm, zorba egemenlik veya baskıcı iktidar olarak anlayıp koruma ve güven boyutunu dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هي | Seslenme, yönelme, bir durumu hazırlama ve varlığa getirme yönünde devinim başlatma; nitekim [هيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3.md) ve [هيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%AA.md) köklerinde bir eylemi hazırlama veya çağırma anlamı görülür | م | Çekirdeğe kuşatma, toplanma ve içine alma boyutu katarak sevgi, şefkat ve koruma amaçlı bir yönelişi belirginleştirmiştir |
| [هيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85.md) | Kuşatma, bütünüyle sarma ve yoğun ilgi gösterme | ن | Hareketi kurumsallaştırmış, süreklilik ve emniyet kazandırarak bir varlığı himaye altında tutma niteliğini kalıcı kılmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığını hissettiren, dikkatle yönelen ve can simidi gibi açılan bir mevcudiyeti ifade eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Kudretin fiilen devreye girmesi, koruma ve tutma amacıyla uzanmış kanat veya kol hareketini simgeler |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Şefkat ve himayenin kuşatıcılığını, yavruların üzerine dökülen kesintisiz kapsayıcılığı yansıtır |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Himayenin geçici bir refleks değil, sürekli ve hayat veren bir emniyet ortamı olduğunu gösterir |
| هيمن | Açılmış kolların ve uzanmış elin süreklilikle kuşatması | Koruyucu bir gücün, aciz olanı kanatları altına alıp sürekli denetim ve şefkatle güvende tutması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuşun uçma aşamasına gelmemiş yavrularının üzerine kanatlarını açıp germesi, onları dış tehlikelerden sakınması ve gözetmesidir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde bir varlığın başka bir şey üzerine kanat germesi ve onu kendi himayesine alıp koruyucusu ve şahidi olması anlamında kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin koruyucusu, gözetleyicisi ve doğruluk şahidi olan kimseye muheymin denilmiştir; dilbilimciler kelimenin aslen emniyet kökünden hemzenin heye çevrilmesi yoluyla türetildiğini de aktarırlar |

Kaynak: Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde هيمن kökünün yapısı hem morfolojik hem de semantik açıdan iki ana eksende tartışılmıştır. Birinci yaklaşım, kökün Sami ortak mirası olan אמן kökünden türetilmiş bir biçim olduğunu kabul eder. İbranicede אמן kökü sadakat, güvenilirlik, doğrulama ve himaye etme anlamlarını taşırken, Aramice ve Süryanicede הימן kökü doğrudan inanmak, güvenmek, doğrulamak ve sadık olmak işlevini görür. Süryanice mehaymno biçimi sadık, güvenilir, doğrulayıcı ve inanmış kimseyi niteler. Arapçada hemzenin he sesine dönüşmesi olgusuyla bu kökün Arapçaya girdiği ya da ortak kökten farklılaşarak kuşun yavrusunu kanatları altına alma somutluğuna büründüğü ileri sürülür. İkinci yaklaşım ise kelimeyi Arapçanın kendi iç dinamiklerinde bağımsız bir dörtlü kök olarak değerlendirir. Ancak karşılaştırmalı Sami dil verileri, kökün doğrulama, koruma ve güven sağlama işlevinin ortak kökenle derin bir uyum içinde olduğunu göstermektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuşun yavruları üzerine kanat germesi ve onları himaye etmesi | Fiil olarak kuşatıcı koruma ve gözetimi, isim olarak koruyucu ve şahit olanı tanımlar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice güvenmek, inanmak, sadakat göstermek kökleri | Emniyet ve doğrulama eksenli morfolojik aktarım veya ortak türeme bağı güçlüdür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir bir Afro-Asyatik eşdeğer tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هيمن | Anlamlı | Bir şeyin üzerine kanat germek, korumak, gözetlemek | Kuşun yavruları üzerine kol kanat germesinden hareketle tam denetim ve koruma sağlamak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هيمن | Merkez | Kuşatıcı koruma, doğrulama ve egemenlik | Bir varlığı himayesi altına alarak hem korumak hem de üzerindeki yetki ve şahitliğini sürdürmek | Koruyucu şahitlik ve şefkatli egemenlik |
| [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) | Komşu | Korumak ve zayi olmaktan sakınmak | Sadece varlığın bozulmasını veya kaybolmasını önlemeye odaklanır; tasdik ve üst şahitlik içermez | Kaybolmayı ve bozulmayı engelleme |
| [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) | Komşu | Tanıklık etmek ve hazır bulunmak | Bir durumun doğruluğunu bilfiil görerek teyit etmektir; koruma ve egemenlik zorunluluğu barındırmaz | Bilgiye dayalı doğrulama ve tanıklık |
| [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) | Komşu | Gözetlemek ve kollamak | Yüksekten veya dikkatle izleme ve takip etme ağırlıklıdır; şefkatle kanat germe nüansı taşımaz | Dikkatli gözetim ve murakabe |
| [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) | Komşu | Güven vermek ve emin kılmak | Korkuyu giderip sükunet sağlama durumudur; köken bağı bulunsa da kuşatıcı üstünlük boyutu ikincildir | Emniyet ve korkusuzluk durumu |
| [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) | Zıt | Zayi etmek ve korumasız bırakmak | Varlığı kendi haline terk ederek telef olmasına, dağılmasına ve heba olmasına yol açmaktır | Koruma ve denetimin bütünüyle kalkması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هيمن | Kanat gerip korumak, gözetlemek ve egemen olmak | Hem şefkatli himayeyi hem mutlak murakabe ve tasdiki birlikte ifade eder | Kesin |
| Latince | Praesidere, custodire, confirmare | Başında bulunmak, korumak, doğrulamak | Otorite ve korumayı içerir ancak kuşun kanat germesindeki şefkatli kapsayıcılığı eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Guardian, overseer, preserver, sovereign | Koruyucu, gözetici, muhafız, egemen | Siyasi egemenlik kelimeleri tahakküm hissi verir; şefkat ve tanıklık nüansı dağılır | Güçlü |
| Almanca | Schützen, behüten, beaufsichtigen | Korumak, gözetmek, teftiş etmek | Gözetim ve korumayı verir ancak kutsal tasdik ve aşkın şahitlik boyutunu tam yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | Veiller sur, préserver, souverain | Üzerine titremek, muhafaza etmek, egemen | Korumak ve gözetmek anlamlarını taşır fakat ontolojik tanıklık yönü zayıftır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُهَيْمِنُ | Esma-i Hüsna: Yaratıklarını koruyan, amellerine şahit olan ve mutlak güven veren gözetici | Allah'ın yüce sıfatlarının sıralandığı tenzih ve hâkimiyet bağlamı; Haşr [59:23](https://lisan.digital/tr/ayet/59:23.md) |
| مُهَيْمِنًا | Vahiy mirasını koruyan, doğrulayan, gözeten ve denetleyen ölçü | Kur'an'ın önceki ilahi kitaplara nispetle konumu; Mâide [5:48](https://lisan.digital/tr/ayet/5:48.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esma-i Hüsna ve kaza-kader bahisleri | Allah'ın yarattıklarını gözetmesi, kulların amellerine tanıklığı ve her şeyin O'nun koruması altında olması | Koruyucu ve şahitlik edici mutlak kudret |
| Fıkıh | Hükümlerin korunması ve şeriatın nesih ilişkisi | Kur'an'ın önceki şeriatların aslını koruyup tahrif edilmiş yönlerini tashih etme yetkisi | Doğrulayıcı, tashih edici ve belirleyici üst norm |
| Tefsir | Kur'an'ın vasıfları ve ilahi isimler | Ayetlerdeki kelimenin emin, şahit, hafız veya hâkim anlamlarından hangisini öncelikli taşıdığı | Önceki kitapları koruyan ve gözeten şahitlik |
| Hadis | Dua metinleri ve peygamberi vasıflar | Resulullah'ın dualarında Allah'a bu isimle sığınması ve ümmeti üzerindeki şefkatli gözetimi | Emniyet veren ve her şeyi murakabe eden sığınak |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy zincirinin son halkası | Muhafız ve tasdik edici ölçü | Dinin temel esaslarını koruyup bozulmalara karşı güvenceye almak | Kur'an, kendinden önceki vahiyleri hem doğrular hem de onların hakiki mahiyetini muhafaza eder | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Üst hakem ve doğruluk kriteri | Bilgi iddialarını sınayıp sağlamasını yapmak | Bir teorinin alt modelleri kapsayarak onların geçerlilik sınırlarını belirlemesi ve koruması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu otoritesi ve anayasal düzen | Himaye edici egemenlik | Toplumu keyfi zorbalıktan koruyup adaleti teminat altına almak | Otorite, baskı kurarak değil zayıfları himaye edip haklarını garanti altına alarak egemen olur | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve mülkiyet güvenliği | Koruyucu regülasyon ve gözetim | Piyasayı tekelleşme ve haksız kazanca karşı denetlemek | Sermayenin zayıfı ezmesini engelleyen, adaleti ve emaneti gözeten kamusal denetim sistemi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapsayıcı küme ve üst denetim sistemi | Bir sistemin alt durumlarını bünyesinde barındırarak onların sınırlarını belirleyen ve durum stabilitesini koruyan üst yapı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Vesayet ve anayasal koruma | Güçlünün keyfiyetini sınırlandırarak zayıf olanı himaye eden ve tüm hukuki düzeni güvenceleyen üst kurum | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca siyasi bir tahakküm, zorlayıcı iktidar veya baskıcı bir hegemonya olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Korumayı, şefkatle kanat germeyi, önceki hakikatleri tasdik edip muhafaza etmeyi içeren adil ve güven verici şahitlik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın sıfatını despotik bir güç gösterisine indirgemek ve Kur'an'ın önceki vahiylere yaklaşımını dışlayıcı bir tasfiye gibi görmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin hem ilahi sıfatlar seviyesinde hem de kitaplar arası ilişkide kurduğu koruyucu, doğrulayıcı ve kapsayıcı adalet eksenini ortaya koyar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah'ın güzel isimlerinin zikredildiği ayetlerde ve ilahi kitaplar zincirinin birbirini tamamlama ilişkisini düzenleyen vahiylerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Egemenliğin kaba bir tahakküm olduğu zannını yıkar; üstünlüğün ancak himaye, emniyet ve hakka şahitlikle meşru olacağını gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kuşun yavrularını korumak ve tehlikelerden sakınmak üzere kanatlarını onların üzerine açıp germesi, onları gözetimi altında tutmasıdır.
- Soyut anlam: Bir varlığın üstün kudret, bilgi ve şefkatle başka bir varlığı koruması, hakikatine şahitlik etmesi, onu doğrulayarak güvenliğini temin etmesidir.
- Sistematik karşılık: Alt sistemleri kapsayan, onları iptal etmeden tashih edip koruyan ve meşruiyet sınırlarını tayin eden üst doğrulama ve denetim mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli: $$\mathcal{H}(S) = \left\{ x \mid \forall x \in S, \; \mathcal{C}(x) \wedge \mathcal{W}(x) \wedge \mathcal{G}(x) \right\}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ korunan ve denetlenen sistemi veya varlık alanını temsil eder. $\mathcal{H}$ ise bu alan üzerine kurulan koruyucu ve gözetici üst fonksiyonu gösterir. Bu üst yapı, sistemin her bir $x$ unsuru için koruma ve muhafazayı $\mathcal{C}$, doğruluk tanıklığını $\mathcal{W}$ ve güven veren gözetimi $\mathcal{G}$ birlikte sağlayarak bütünü güvenceye alır. Model, kelimenin sadece kaba bir güç değil; koruma, şahitlik ve emniyet unsurlarının kesişimi olduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/ayet/5:48.md) — وَمُهَيْمِنًا

وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Sana da; kendinden önceki kitabları doğrulayıcı ve üzerlerine şahid olarak bu kitabı hak ile indirdik. Aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Sana hak gelmişken onların heveslerine uyma. Sizden her biriniz için bir yol, bir şeriat kıldık. Şayet Allah dileseydi; sizi tek bir ümmet yapardı. Lakin sizi verdiği ile denemek istedi. Öyleyse hayırda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’a dır. Size ayrılığa düştüğünüz şeyleri bildirecektir.

### [Haşr 59:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/ayet/59:23.md) — الْمُهَيْمِنُ

هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): O, öyle Allah’tır ki; O’ndan başka ilah yoktur. Melik, Kuddüs, Selam, Mü’min, Müheymin, Aziz, Cebbar, Mütekebbir’dir. Allah, onların koştukları eşlerden münezzehtir.

## Sözlükler (3)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ي م ن
هيمن الطائر على فراخه‏:‏ رفرف عليها‏.‏
وهيمن على كذا إذا كان رقيباً عليه حافظاً‏.‏
والله عزّ سلطانه المهيمن‏.‏

##### Türkçe

ه ي م ن
Kuşun yavrularının üzerine **هيمن** etmesi: onların üzerinde kanat çırptı.
Bir şeyin üzerine, onun üzerinde gözetleyici, koruyucu olduğu zaman **هيمن** etti.
Ve Allah, saltanatı aziz olan, **المهيمن**’dir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَيْمَنَ
هَيْمَنَ
a.  [ 'Ala ], Watched over.

المُهَيْمَِن
المُهَيْمَِن
a.  The Protector: God.

##### Türkçe

هَيْمَنَ
هَيْمَنَ
a. [ 'Ala ], Gözetledi.

المُهَيْمَِن
المُهَيْمَِن
a. Koruyucu: Allah.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

هيمن
هَيْمَنَ - يُهَيْمِنُ - مُهَيْمِن - المُهَيْمِن
هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ + كائن + على كائن أو أكثر: يسيطر عليه ويراقبه ويتحكم بأموره كلها
مُهَيْمِن - المُهَيْمِن: اسم فاعل صفة مشبهة من " هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ  ": المسيطر  والقائم والمراقب والمتحكم بأمور الآخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السيادة والتسلط والقهر على آخر وإخضاعه لحكمه وأمره" وهي:
قَهَرَ - يَقْْهَرُ، جَبَرَ - يَجْبُرُ، هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ، صَيْطَرَ - يُصَيْطِرُ (سَيْطَرَ - يُسَيْطِرُ)، سَلِطَ - يَسْلَطُ (سَلُطَ - يَسْلُطُ)، عَزَّ - يَعُزَّ
يفرق لفظاً:
هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ + كائن + على كائن أو أكثر: يسيطر عليه ويراقبه ويتحكم بأموره كلها
هَامَ - يَهُوْمُ (هَمَنَ - يَهْمِنُ) + كائن + شيئاً: يهندسه: يحسب ويخطط ويرسم ويصمم بناء كبيراً أو فريداً
مهيمن - المهيمن
 	﴿هو الله الذي لا إله إلا هو الملك القدوس السلام المؤمن المهيمن العزيز الجبار المتكبر سبحان الله عما يشركون(23)﴾ الحشر
 	﴿وأنزلنا إليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه من الكتاب ومهيمنا عليه فاحكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم عما جاءك من الحق لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن ليبلوكم في ما آتاكم فاستبقوا الخيرات إلى الله مرجعكم جميعا فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(48)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [همن] ه م ن: المُهَيْمِنُ الشاهِد وهو آمَنَ غيره من الخوف وتمامُهُ سبق في أ م ن
ملخص اللسان
1.  المُهَيْمِنُ والمُهَيْمَنُ: اسم من أَسماء الله تعالى في الكتب القديمة. وفي التنزيل: ومُهَيْمِناً عليه؛ قال بعضهم: معناه الشاهد يعني وشاهِداً عليه. والمُهَيْمِنُ: الشاهد، وهو من آمن غيرَه من الخوف،فقال هَيْمِنُوا؛   قال ابن الأَثير: أَي اشْهَدُوا.
2.     مُهَيْمِنٌ معنى مُؤَيْمِن، والهاء بدل من الهمزة،
3.     أَعْلَم بالمُهَيْمِناتِ أَي القَضايا، من الهَيْمنَة وهي القيام على الشيء، جعل الفعل لها وهو لأَربابها القوّامين بالأُمور.
4.     ومُهَيْمِناً عليه، قال: المُهَيْمِنُ القائم على خلقه؛ القائم على الناس بعده، وقيل: القائم بأُمور الخلق،
5.     أَلا إنَّ خير الناسِ، بعد نَبِيِّهِ،   مُهَيْمِنُه التالِيه في العُرْفِ والنُّكْرِ   قال: معناه القائم على الناس بعده، وقيل: القائم بأُمور الخلق
6.     المُهَيْمِن : الرقيب، يقال هَيْمَن يُهَيْمِنُ هَيْمنَة إذا كان رقيباً على الشيء،
7.     المُهَيْمِنِيَّة: منسوب إلى المُهَيْمِن، يريد أَمانة الصدِّيقين، يعني   إدا حَصَلَ العبدُ في هذه الدرجة لم يعجبه أَحد، ولم يُحِبَّ إلا الله عز وجل.
لسان العرب
● - همن: المُهَيْمِنُ والمُهَيْمَنُ: اسم من أَسماء الله تعالى في الكتب   القديمة. وفي التنزيل: ومُهَيْمِناً عليه؛ قال بعضهم: معناه الشاهد يعني   وشاهِداً عليه. والمُهَيْمِنُ: الشاهد، وهو من آمن غيرَه من الخوف، وأَصله   أَأْمَنَ فهو مُؤَأْمِنٌ، بهمزتين، قلبت الهمزة الثانية ياء كراهة   اجتماعهما فصار مُؤَيْمِنٌ، ثم صُيِّرت الأُولى هاء كما قالوا هَراق وأَراق.   وقال بعضهم: مُهَيْمِنٌ معنى مُؤَيْمِن، والهاء بدل من الهمزة، كما قالوا   هَرَقْتُ وأَرَقْتُ، وكما قالوا إيَّاك وهِيَّاكَ؛ قال الأَزهري: وهذا على   قياس العربية صحيح مع ما جاء في التفسير أَنه بمعنى الأَمين، وقيل:   بمعنى مُؤتَمَن؛ وأَما قول عباس بن عبد المطلب في شعره يمدح النبي، صلى الله   عليه وسلم.   حتى احْتَوَى بَيْتُكَ المُهَيْمِنُ، من   خِنْدِفَ، عَلْياءَ تحتَها النُّطُقُ   فإِن القتيبي قال: معناه حتى احتويتَ يا مُهَيْمِنُ من خِنْدِفَ علياء؛   يريد به النبي، صلى الله عليه وسلم، فأَقام البيت مقامه لأَن البيت إذا   حَلَّ بهذا المكان فقد حَلَّ به صاحبُه؛ قال الأَزهري: وأَراد ببيته   شَرَفَه، والمهيمن من نعته كأَنه قال: حتى احْتَوى شَرَفُك الشاهدُ على فضلك   علياءَ الشَّرَفِ من نسب ذوي خِنْدِف أَي ذِرْوَةَ الشَّرَف من نسبهم التي   تحتها النُّطُقُ، وهي أَوساطُ الجبال العالية، جعل خِنْدِفَ نُطُقاً له؛   قال ابن بري في تفسير قوله بيتُك المهيمنُ قال: أَي بيتُك الشاهدُ   بشرفك، وقيل: أَراد بالبيت نفسه لأَن البيت إذا حَلَّ فقد حلَّ به صاحبه. وفي   حديث عكرمة: كان عليّ، عليه السلام، أَعْلَم بالمُهَيْمِناتِ أَي   القَضايا، من الهَيْمنَة وهي القيام على الشيء، جعل الفعل لها وهو لأَربابها   القوّامين بالأُمور. وروي عن عمر أَنه قال يوماً: إنِّي داعٍ فَهَيْمِنُوا   أَي إني أَدْعُو الله فأَمِّنُوا، قلب أَحد حرفي التشديد في أَمِّنُوا ياء   فصار أَيْمِنُوا، ثم قلب الهمزة هاء وإحدى الميمين ياء فقال هَيْمِنُوا؛   قال ابن الأَثير: أَي اشْهَدُوا. والعرب تقول: أَمَّا زيد فحسن، ويقولون   أَيْما بمعنى أَمَّا؛ وأَنشد المبرد في قول جَمِيل:   على نَبْعةٍ زَوْراءَ أَيْما خِطامُها   فَمَتْنٌ، وأَيْما عُودُها فعَتِيقُ   قال: إنما يريد أَمَّا، فاستثقل التضعيف فأَبدل من إحدى الميمين ياء،   كما فعلوا بقِيراطٍ ودِينارٍ ودِيوانٍ. وقال ابن الأَنباري في قوله:   ومُهَيْمِناً عليه، قال: المُهَيْمِنُ القائم على خلقه؛ وأَنشد:   أَلا إنَّ خير الناسِ، بعد نَبِيِّهِ،   مُهَيْمِنُه التالِيه في العُرْفِ والنُّكْرِ   قال: معناه القائم على الناس بعده، وقيل: القائم بأُمور الخلق، قال: وفي   المُهَيْمِن خمسة أَقوال: قال ابن عباس المُهَيْمِن المُؤْتَمَنُ، وقال   الكسائي المُهَيْمِنُ الشهيد، وقال غيره هو الرقيب، يقال هَيْمَن   يُهَيْمِنُ هَيْمنَة إذا كان رقيباً على الشيء، وقال أَبو مَعْشَرٍ ومُهَيْمِناً   عليه معناه وقَبَّاناً عليه، وقيل: وقائماً على الكُتُب، وقيل:   مُهَيْمِنٌ في الأَصل مُؤيْمِنٌ، وهو مُفَيْعِلٌ   من الأَمانة. وفي حديث وُهَيْبٍ: إذا وقع العَبْدُ في أُلْهانِيَّةِ   الرَّبِّ ومُهَيْمِنِيَّةِ الصِّدِّيقين لم يَجِدْ أَحَداً يأْخذُ بقَلْبه؛   المُهَيْمِنِيَّة: منسوب إلى المُهَيْمِن، يريد أَمانة الصدِّيقين، يعني   إدا حَصَلَ العبدُ في هذه الدرجة لم يعجبه أَحد، ولم يُحِبَّ إلا الله عز   وجل.   والهِمْيانُ: التِّكَّة، وقيل للمِنْطَقَةِ هِمْيانٌ، ويقال للذي يجعل   فيه النفقة ويشدّ   على الوسط: هِمْيان؛ قال: والهِمْيان دخيل معرّب، والعرب قد تكلموا به   قديماً فأَعربوه. وفي حديث النعمان بن مُقَرّنٍ يَومَ نهاوَنْدَ: أَلا   إنِّي هازٌّ   لكم الرايةَ الثانية فَلْيَثِب الرجالُ وليَشُدُّوا هَمَايِنَهم على   أَحْقائهم، يعني مَناطِقَهم ليَسْتَعِدُّوا على الحملة، وفي النهاية في حديث   النُّعمان يوم نَهَاوَنْدَ. تَعاهدُوا هَمايِنكم في أَحْقِيكُم   وأَشْساعَكم في نعالكم؛ قال: الهَماينُ جمع هِمْيانٍ، وهي المِنْطَقة والتِّكَّة،   والأَحْقِي جمع حِقْوٍ، وهي موضع شَدِّ الإزار؛ وأَورد ابن الأَثير   حديثاً آخر عن يوسف الصديق، عليه السلام، مستشهداً به على أَن الهِمْيَان   تِكَّةُ السراويل لم أَستحسن إيرادَه، غفر الله لنا وله بكرمه.
مقاييس اللغة:
(همن) الهاء والميم والنون ليس بشيء. فأمّا المُهيمِن، وهو الشاهد فليس من هذا، إنَّما هو من باب أمن([2])، والهاء مبدلة من همزة.
القاموس المحيط:
هَيْمَنَ قال آمينَ، كأمَّنَ، و الطائِرُ على فِراخِهِ رَفْرَفَ، و على كذا صارَ رَقيباً عليه وحافِظاً. والمُهَيْمِنُ، وتُفْتَحُ الميمُ الثانِيَةُ من أسماءِ اللهِ تعالى، في معنى المؤمِنِ، مَن آمَنَ غيرَهُ من الخوفِ، وهو مُؤَأْمِنٌ، بهمزتينِ، قُلِبَتِ الهمزةُ الثانيةُ ياءً، ثم الأُولى هاءً، أو بمعنى الأَمينِ، أو المُؤْتَمنِ، أو الشاهِدِ. والهِمْيانُ، بالكسر التِّكَّةُ، والمِنْطَقَةُ، وكِيسٌ للنَّفَقَةِ يُشَدُّ في الوَسَطِ، وله هِمْيانٌ أعْجَرُ، وهَمايِينُ عُجْرٌ، وابنُ قُحافَةَ السَّعْدِيُّ، ويُضَمُّ، أو يُثَلَّثُ.
وهَمانِيَةُ، كعَلانِيَةٍ: ة ببَغْداد. وكجُهَيْنَةَ: بِنْتُ خَلَفٍ صَحابِيَّةٌ.
تاج العروس:
( هيمن ) الرجل ( قال آمين كأمن ) والهاء بدل من الهمزة وروى عن عمر رضي الله تعالى عنه انه قال يوما اني داع فهيمنوا اي فأمنوا قلب احد حرفي التشديد في أمنوا ياء فصار أيمنوا ثم قلب الهمزة هاء واحدى الميمين ياء فصار هيمنوا ( و ) هيمن ( الطائر على فراخه ) هيمنة ( رفرف ) كذا في الاساس ( و ) وهيمن ( على كذا صار رقيبا عليه وحافظا و ) منه ( المهيمن وتفتح الميم الثانية ) وهو ( من اسماء الله تعالى ) في الكتب القديمة وفي التنزيل العزيز ومهيمنا عليه واختلف فيه فقيل هو ( في معنى المؤمن من آمن غيره من الخوف وهو ) في الاصل ( مؤأمن بهمزتين قلبت الهمزة الثانية ياء ) كراهة اجتماعهما فصار مؤيمن ( ثم ) صيرت ( الاولى هاء ) كما قالوا هراق وأراق قال الازهري وهذا على قياس العربية صحيح ( أو بمعنى الامين ) وأصله مؤيمن مفيعل من الامانة ( أو المؤتمن ) نقل ذلك عن ابن عباس رضي الله تعالى عنهما أو هو قريب من ذلك ( أو الشاهد ) وبه فسر قول العباس رضي الله تعالى عنه يمدح النبي صلى الله عليه وسلم حتى احتوى بيتك المهيمن من * خندف علياء تحتها النطق قال ابن بري اي بيتك الشاهد بشرفك ( والهميان بالكسر ) ذكره هنا واعاده في همى اشارة الى القولين ان النون زائدة أو اصلية وأشار صاحب المصباح الى القولين واختلف فيه فقيل هو ( التكة ) للسراويل ( و ) ايضا ( المنطقة و ) ايضا ( كيس للنفقة يشد في الوسط ) قال الازهري والهميان دخيل معرب والعرب قد تكلموا به قديما فأعربوه ( و ) يقال ( له هميان اعجروهما يين عجر ) وقد جاء
ذكر لفظ الجمع في حديث النعمان يوم نهاوند تعاهدوا هماينكم في احقيكم واشساعكم في نعالكم ( و ) هميان ( بن قحافة السعدي ويضم أو يثلث ) شاعر مشهور ( وهمانية كعلانية ) ويقال همانية ممالة ويقال همينيا ( ة ببغداد ) في وسط البرية بينها وبين النعمانية ليس بقربها شئ من العمارات كبيرة كالبلدة على ضفة دجلة والنسبة إليها هماني منها أبو الفرج الحسن بن احمد بن علي البغدادي الهماني روى عنه عبد العزيز الازجي ( وكجهينة ) همينة ( بنت خلف ) أو خالد الخزاعية ( صحابية ) هاجرت الى الحبشة مع زوجها * ومما يستدرك عليه المهيمنات القضايا والمهيمن القائم بامور الخلق وقال الكسائي هو الشهيد وقال أبو معشر هو القبان على الشئ والقائم على الكتب والمهيمنية لامانة

##### Türkçe

**هيمن**
**هَيْمَنَ - يُهَيْمِنُ - مُهَيْمِن - المُهَيْمِن**
**هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ** + bir varlık + bir varlık veya daha fazlası üzerine: ona hâkim olur, onu gözetler ve onun bütün işlerini kontrol eder
**مُهَيْمِن - المُهَيْمِن**: “**هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ**”dan isim fâil, sıfat-ı müşebbehe: hâkim olan, ayakta duran, gözetleyen ve başkasının işlerini kontrol eden

Ve lafız, “başkasına efendilik etme, zorla üstün gelme, kahretme ve onu hükmüne ve emrine boyun eğdirme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَهَرَ - يَقْْهَرُ**، **جَبَرَ - يَجْبُرُ**، **هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ**، **صَيْطَرَ - يُصَيْطِرُ** (**سَيْطَرَ - يُسَيْطِرُ**)، **سَلِطَ - يَسْلَطُ** (**سَلُطَ - يَسْلُطُ**)، **عَزَّ - يَعُزَّ**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ** + bir varlık + bir varlık veya daha fazlası üzerine: ona hâkim olur, onu gözetler ve onun bütün işlerini kontrol eder
**هَامَ - يَهُوْمُ** (**هَمَنَ - يَهْمِنُ**) + bir varlık + bir şeyi: onu mühendisliğini yapar: hesaplar, planlar, çizer ve büyük veya benzersiz bir bina tasarlar

**مهيمن - المهيمن**
 	﴿O, kendisinden başka ilâh olmayan Allah’tır; melik, kuddûs, selâm, mü’min, **المهيمن**, azîz, cebbâr, mütekebbir; Allah, onların ortak koştuklarından münezzehtir (23)﴾ **الحشر**
 	﴿Ve sana kitabı hak ile indirdik; önündekini kitaptan tasdik edici ve onun üzerine **مهيمنا** olarak; öyleyse aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet ve sana gelen haktan saparak onların heveslerine uyma. Her biriniz için bir şeriat ve bir yol kıldık; eğer Allah dileseydi sizi tek bir ümmet yapardı; fakat size verdiği şeyde sizi denemek için (böyle yaptı); öyleyse hayırlarda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’adır; sonra size, hakkında ihtilaf etmekte olduğunuz şeyi haber verecektir (48)﴾ **المائدة**

**مختار الصحاح**
● [**همن**] ه م ن: **المُهَيْمِنُ** şâhiddir; ve o, başkasını korkudan emin kıldı; ve tamamı **أ م ن**’de geçti

**ملخص اللسان**
1.  **المُهَيْمِنُ** ve **المُهَيْمَنُ**: eski kitaplarda Allah Teâlâ’nın isimlerinden bir isimdir. Ve tenzîlde: **ومُهَيْمِناً عليه**; bazısı dedi ki: manası şâhiddir, yani ve onun üzerine şâhid. Ve **المُهَيْمِنُ**: şâhid; ve o, başkasını korkudan emin kılandır; bunun üzerine “**هَيْمِنُوا**” dedi; İbnü’l-Esîr dedi ki: yani “**اشْهَدُوا**”.
2.     **مُهَيْمِنٌ**’in manası **مُؤَيْمِن**’dir; ve **الهاء** hemzenin bedelidir,
3.     **أَعْلَم بالمُهَيْمِناتِ** yani davalar; **الهَيْمنَة**’den, o da şeyin üzerinde durmaktır; fiili ona kıldı, hâlbuki o, işleri yürüten sahiplerinindir.
4.     Ve **مُهَيْمِناً عليه**; dedi ki: **المُهَيْمِنُ** yaratıkları üzerinde kaim olandır; ondan sonra insanlar üzerinde kaim olan; ve denildi ki: yaratıkların işlerini yürüten,
5.     **أَلا إنَّ خير الناسِ، بعد نَبِيِّهِ،   مُهَيْمِنُه التالِيه في العُرْفِ والنُّكْرِ**
   dedi ki: manası, ondan sonra insanlar üzerinde kaim olandır; ve denildi ki: yaratıkların işlerini yürüten
6.     **المُهَيْمِن**: rakîb; denir: **هَيْمَن يُهَيْمِنُ هَيْمنَة**; bir şey üzerinde rakîb olduğu zaman,
7.     **المُهَيْمِنِيَّة**: **المُهَيْمِن**’e nispet; sıddîkların emanetini ister; yani, kul bu derecede hâsıl olunca, hiç kimse onu beğendirmez ve ancak Allah Azze ve Celle’yi sever.

**لسان العرب**
● - **همن**: **المُهَيْمِنُ** ve **المُهَيْمَنُ**: eski kitaplarda Allah Teâlâ’nın isimlerinden bir isimdir. Ve tenzîlde: **ومُهَيْمِناً عليه**; bazısı dedi ki: manası şâhiddir, yani ve onun üzerine şâhid. Ve **المُهَيْمِنُ**: şâhid; ve o, başkasını korkudan emin kılandır; ve aslı **أَأْمَنَ**’dır; o hâlde o **مُؤَأْمِنٌ**’dir, iki hemze ile; ikisinin birleşmesi hoş görülmediğinden ikinci hemze yâ’ya çevrildi, böylece **مُؤَيْمِنٌ** oldu; sonra birincisi, **هَراق** ve **أَراق** dedikleri gibi, **هاء** yapıldı. Ve bazısı dedi ki: **مُهَيْمِنٌ**’in manası **مُؤَيْمِن**’dir; ve **الهاء** hemzenin bedelidir; **هَرَقْتُ** ve **أَرَقْتُ** dedikleri gibi; ve **إيَّاك** ve **هِيَّاكَ** dedikleri gibi; el-Ezherî dedi ki: Bu, Arapçanın kıyasına göre, tefsirde geldiği üzere onun **الأَمين** manasında olmasıyla birlikte sahihtir; ve denildi ki: **مُؤتَمَن** manasındadır. Ve Abdülmuttalib oğlu Abbas’ın, Nebî’yi, sallallahu aleyhi ve sellem, övdüğü şiirdeki sözüne gelince:
   **حتى احْتَوَى بَيْتُكَ المُهَيْمِنُ، من   خِنْدِفَ، عَلْياءَ تحتَها النُّطُقُ**
   Şüphesiz Kuteybî dedi ki: manası “Ey **مُهَيْمِنُ**, **خِنْدِفَ**’ten yüce bir şerefi kuşattın”dır; bununla Nebî’yi, sallallahu aleyhi ve sellem, kasteder; evi onun yerine ikame etti; çünkü ev bu mekânda yerleşince sahibi de onunla yerleşmiş olur; el-Ezherî dedi ki: ve onun eviyle kastettiği şerefidir; ve **المهيمن** onun sıfatındandır; sanki şöyle dedi: “Faziletine şâhid olan şerefin, **خِنْدِف** sahiplerinin nesebinden şerefin yücesini kuşattı”; yani onların nesebinden şerefin zirvesini; onun altında **النُّطُقُ** vardır; o, yüksek dağların orta kısımlarıdır; **خِنْدِفَ**’i ona **نُطُقاً** yaptı. İbn Berî, “**بيتُك المهيمنُ**” sözünün tefsirinde dedi ki: yani “şerefinle şâhid olan evin”; ve denildi ki: evin kendisini kastetti; çünkü ev yerleşince sahibi de onunla yerleşmiş olur. Ve İkrime hadîsinde: Ali, aleyhi’s-selâm, **بالمُهَيْمِناتِ** yani davalar hususunda daha bilgili idi; **الهَيْمنَة**’den, o da şeyin üzerinde durmaktır; fiili ona kıldı, hâlbuki o, işleri yürüten sahiplerinindir. Ve Ömer’den rivayet edildi ki bir gün dedi: “Şüphesiz ben dua ediciyim; öyleyse **فَهَيْمِنُوا**”; yani “Ben Allah’a dua ediyorum; öyleyse **فَأَمِّنُوا**”; **أَمِّنُوا**’daki şeddeli iki harften birini yâ’ya çevirdi, böylece **أَيْمِنُوا** oldu; sonra hemzeyi **هاء**’ya ve iki mîmden birini yâ’ya çevirdi, böylece **هَيْمِنُوا** dedi; İbnü’l-Esîr dedi ki: yani “**اشْهَدُوا**”. Ve Araplar der: **أَمَّا زيد فحسن**; ve **أَيْما** derler, **أَمَّا** manasında; ve Müberred, Cemîl’in sözünde şu beyti şâhid getirdi:
   **على نَبْعةٍ زَوْراءَ أَيْما خِطامُها   فَمَتْنٌ، وأَيْما عُودُها فعَتِيقُ**
   dedi ki: ancak **أَمَّا**’yı kasteder; şeddeli söyleyişi ağır buldu da iki mîmden birinin yerine yâ’yı bedel yaptı; **قِيراطٍ** ve **دِينارٍ** ve **دِيوانٍ**’da yaptıkları gibi. İbnü’l-Enbârî, “**ومُهَيْمِناً عليه**” sözünde dedi ki: **المُهَيْمِنُ** yaratıkları üzerinde kaim olandır; ve şu beyti şâhid getirdi:
   **أَلا إنَّ خير الناسِ، بعد نَبِيِّهِ،   مُهَيْمِنُه التالِيه في العُرْفِ والنُّكْرِ**
   dedi ki: manası, ondan sonra insanlar üzerinde kaim olandır; ve denildi ki: yaratıkların işlerini yürüten. Dedi ki: **المُهَيْمِن** hakkında beş söz vardır: İbn Abbas dedi: **المُهَيْمِن** **المُؤْتَمَنُ**’dır; Kisâî dedi: **المُهَيْمِنُ** şehîddir; başkası dedi: o rakîbdir; denir: **هَيْمَن يُهَيْمِنُ هَيْمنَة**; bir şey üzerinde rakîb olduğu zaman. Ebû Ma‘şer dedi: ve “**ومُهَيْمِناً عليه**” manası “onun üzerine **وقَبَّاناً**”dır; ve denildi ki: kitaplar üzerine kaim olandır. Ve denildi ki: **مُهَيْمِنٌ** aslında **مُؤيْمِنٌ**’dir; ve o, emanet’ten **مُفَيْعِلٌ**’dir. Ve Vüheyb hadîsinde: “Kul, Rabbin **أُلْهانِيَّةِ**’sine ve sıddîkların **مُهَيْمِنِيَّةِ**’sine düştüğü zaman, kalbinden tutacak hiç kimse bulmaz.” **المُهَيْمِنِيَّة**: **المُهَيْمِن**’e nispet; sıddîkların emanetini ister; yani, kul bu derecede hâsıl olunca, hiç kimse onu beğendirmez ve ancak Allah Azze ve Celle’yi sever. Ve **والهِمْيانُ**: **التِّكَّة**; ve denildi ki **المِنْطَقَةِ**’ye **هِمْيانٌ**; ve nafakanın konulduğu ve bele bağlanan şeye **هِمْيان** denir; dedi ki: ve **والهِمْيان** dâhildir, Arapçalaştırılmıştır; Araplar onunla eskiden konuşmuşlar da onu Arapçalaştırmışlardır. Ve Nu‘mân b. Mukarrin’in, Nihâvend günü hadîsinde: “Dikkat edin, ben sizin için ikinci sancağı sallayacağım; öyleyse erkekler sıçrasın ve **هَمَايِنَ**’lerini **أَحْقائهم** üzerine sımsıkı bağlasınlar”; yani kuşaklarını, hücuma hazırlanmak için. Ve nihâyede, Nu‘mân’ın Nihâvend günü hadîsinde: “**تَعاهدُوا هَمايِنكم في أَحْقِيكُم وأَشْساعَكم في نعالكم**”; dedi ki: **الهَماينُ** **هِمْيانٍ**’ın cem‘idir; o da **المِنْطَقة** ve **التِّكَّة**’dir; ve **الأَحْقِي** **حِقْوٍ**’un cem‘idir; o, izarın bağlandığı yerdir. Ve İbnü’l-Esîr, Yusuf es-Sıddîk, aleyhi’s-selâm, hakkında başka bir hadîs daha zikretti; onunla **الهِمْيَان**’ın şalvarın **تِكَّة**’si olduğuna istişhâd ederek; onu zikretmeyi güzel görmedim; Allah bize ve ona keremiyle mağfiret etsin.

**مقاييس اللغة:**
(**همن**) **الهاء** ve **الميم** ve **النون** bir şey değildir. Ama **المُهيمِن**, o da şâhid, bu bundan değildir; ancak **أمن** باب’ındandır([2]); ve **الهاء** hemzeden bedeldir.

**القاموس المحيط:**
**هَيْمَنَ**: **آمينَ** dedi; **أمَّنَ** gibi. Ve kuş, yavruları üzerinde **رَفْرَفَ** etti. Ve şu şey üzerine: onun üzerinde rakîb ve hâfız oldu. Ve **المُهَيْمِنُ**—ve ikinci mîm fetha ile okunur—Allah Teâlâ’nın isimlerindendir; **المؤمِن** manasında: başkasını korkudan emin kılan kimse; ve o aslında **مُؤَأْمِنٌ**’dir, iki hemze ile; ikinci hemze yâ’ya çevrildi, sonra birincisi **هاء**’ya; yahut **الأَمين** manasında; yahut **المُؤْتَمن** manasında; yahut **الشاهِد** manasında. Ve **والهِمْيانُ**, kesra ile: **التِّكَّة**; ve **المِنْطَقَة**; ve nafaka için bir kese: bele bağlanır. Ve onun **هِمْيانٌ أعْجَرُ**’u vardır; ve **هَمايِينُ عُجْرٌ**; ve **ابنُ قُحافَةَ السَّعْدِيُّ**; ve damme ile de gelir; yahut üç türlü hareke ile.
Ve **وهَمانِيَةُ**, **عَلانِيَةٍ** gibi: Bağdat’ta bir yer. Ve **وكجُهَيْنَةَ**: **بِنْتُ خَلَفٍ**; sahâbî bir kadın.

**تاج العروس:**
(**هيمن**) adam (**قال آمين كأمن**) “âmin” dedi; **الهاء** hemzenin bedelidir. Ve Ömer’den, Allah Teâlâ ondan razı olsun, rivayet edildi: bir gün dedi ki: “Şüphesiz ben dua ediciyim; öyleyse **فهيمنوا**”; yani “öyleyse **فأمنوا**”; **أمنوا**’daki şeddeli iki harften birini yâ’ya çevirdi, böylece **أيمنوا** oldu; sonra hemzeyi **هاء**’ya ve iki mîmden birini yâ’ya çevirdi, böylece **هيمنوا** oldu. Ve **هيمن** (kuş yavruları üzerinde) **هيمنة**: **رفرف** etti; **الاساس**’ta böyledir. Ve **وهيمن** (şu şey üzerine): onun üzerinde rakîb ve hâfız oldu; ve ondan: **المهيمن**—ikinci mîm fetha ile okunur—o, eski kitaplarda ve tenzîl-i azîzde Allah Teâlâ’nın isimlerindendir: **ومهيمنا عليه**. Ve onda ihtilaf edildi: denildi ki o, (**في معنى المؤمن**) korkudan başkasını emin kılan kimse manasındadır; ve o aslında (**مؤأمن بهمزتين**) iki hemze ile; ikisinin birleşmesi hoş görülmediğinden ikinci hemze yâ’ya çevrildi, böylece **مؤيمن** oldu; sonra birincisi **هاء** yapıldı; **هراق** ve **أراق** dedikleri gibi. El-Ezherî dedi ki: bu, Arapçanın kıyasına göre sahihtir. Yahut (**بمعنى الامين**) manasındadır; ve aslı **مؤيمن**’dir; emanet’ten **مفيعل**’dir. Yahut (**المؤتمن**) manasındadır; bunu İbn Abbas’tan, Allah Teâlâ onlardan razı olsun, nakletti; yahut buna yakın bir şeydir. Yahut (**الشاهد**) manasındadır; ve bununla Abbas’ın, Allah Teâlâ ondan razı olsun, Nebî’yi, sallallahu aleyhi ve sellem, övdüğü sözü tefsir edildi:
**حتى احتوى بيتك المهيمن من * خندف علياء تحتها النطق**
İbn Berî dedi ki: yani “şerefinle şâhid olan evin”. Ve **والهميان بالكسر**: onu burada zikretti ve **همى**’da tekrar etti; iki görüşe işaret olarak: nûn zâid midir yoksa aslî midir. Ve **صاحب المصباح** iki görüşe işaret etti. Ve onda ihtilaf edildi: denildi ki o (**التكة**) şalvarın bağıdır; ve ayrıca (**المنطقة**) kuşaktır; ve ayrıca (**كيس للنفقة يشد في الوسط**) bele bağlanan nafaka kesesidir. El-Ezherî dedi ki: **والهميان** dâhildir, Arapçalaştırılmıştır; Araplar onunla eskiden konuşmuşlar da onu Arapçalaştırmışlardır. Ve denir: (**له هميان اعجروهما يين عجر**) ve gelmiştir: Nu‘mân’ın Nihâvend günü hadîsinde cem‘ lafzının zikri: **تعاهدوا هماينكم في احقيكم واشساعكم في نعالكم**. Ve **وهميان** (**بن قحافة السعدي ويضم أو يثلث**) meşhur bir şairdir. Ve **وهمانية كعلانية**: ve “**همانية**” meyilli (imâleli) söylenir; ve “**همينيا**” denir; (Bağdat’ta bir yer): çölün ortasında, onunla **النعمانية** arasında; yakınında imar edilmiş bir şey yoktur; kasaba gibi büyüktür; Dicle kıyısındadır; ona nispet: **هماني**; onlardandır: Ebü’l-Ferec el-Hasen b. Ahmed b. Ali el-Bağdâdî el-**هماني**; ondan Abdülazîz el-Ezci rivayet etti. Ve **وكجهينة**: **همينة** (**بنت خلف**) yahut Hâlid el-Huzâ‘iyye; (sahâbî bir kadın): kocasıyla Habeşistan’a hicret etti. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المهيمنات** davalardır; ve **المهيمن** yaratıkların işlerini yürüten kimsedir. Kisâî dedi: o şehîddir. Ebû Ma‘şer dedi: o, şey üzerinde **القبان**dır ve kitaplar üzerinde kaim olandır. Ve **المهيمنية** emanet içindir.
