# وبأ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%A3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D8%A3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%A3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: وبأ

باب اللفيف من الباء
ب و أ، ب و و، ب أ و، ب أ ب أ، ب ب ب، ب و ب، ب ي ي، أ و ب، و أ ب، و ب أ، أ ب ي، أ ب و مستعملات
بوأ:
الباءةُ والمَباءة: منزل القوم حين يَتَبَوَّءُونَ في قِبَلِ وادٍ، أو سَنَد جَبَلٍ، ويقال: بل هو كلّ منزلِ يَنْزِلُه القَوْم، يقال: تَبَوَّءُوا منزلا.. وقال تعالى: "ولقد بوّأنا بني إسرائيل مُبَوَّأ صِدْق". وقال طرفة:
طّيبو الباءةِ سـهـلٌ ولـهـم		سُبُل إن شئت في وَعثٍ وَعِرْ
وقال:
وُبوِّئت في صميم معشرها		فتمّ في قومها مبُـوَّؤُهـا
والمباءةُ: مَعْطِنُ الإبِل، حيث تناخ في الموارد، يقال: أبأنا الإبل إباءة، ممدودة، أي: أنخنا بعضها إلى بعض، قال:
حليفان بينهمـا مِـئْرةٌ		يُبِيئان في عَطَنٍ ضيّق
ويروى: يبوءان، أي: ينزلان، والمئرةُ: العداوة.
وقال: لهم منزل رحب المباءة آهلُ ويقال: إنّ فلانا لبَواءٌ بفلان، أي: إن قتل به كان كفوا.. وأبأت بفلان قاتله، إذا قتلته به، واستبأتهم قاتل أخي، أي: طلبت إليهم أن يقيدوه، واستبأته مثل: استقدت به، قال:
فإِن تقتلوا منّا الوليد فإِنّنـا		أبأنا به قتلى تذلّ المعاطسا
وقال زهير:
فلم أر معشراً أسروا هَدِيّا		ولم أرَ جارَ بيتٍ يستبـاءُ
والبَواءُ في القَوَد، تقول: اقتل هذا بقتيلك فإِنه بَواءٌ به، أي: هو يُعادلُه في الكفاءة، قال:
فقلت لهم: بُوءُوا بعمرو بن مالك		ودونَكَ مشدودَ الرّحالة مُلجَمـا
يعني: فرساً.
والبَواء: المِثْل، تقول: دونك هذا فخذه بواء، وقال أبو الدُّقَيْش: العرب تقول: كلّمناهم فأجابونا عن بواءٍ واحد، أي: أجابونا جوابا واحداً.
وتقول: هم في هذا الأمر بواء سواء، أي: أكفاء نُظَراء.
وبوّأت الرّمح نحو الفارس، إذا قابلته فسدّدت الرّمح نحوه.
وأُبِيَ فلان بفلان، أي: قتل به، قال الشّاعر:
ألا تنتهي عنّا ملوكٌ وتتّقى		مَحارِمَنا لا يُبْأءُ الدَّمُ بالدَّمِ
ويُرْوَى: لا يَبؤُؤُ الدّمُ بالدّمِ، أي: حِذارَ أن تبوء دماؤهم بدماء من قتلوه.
وقيل: تباوأتْ، أي: توازنت واستوت. وباء بإِثمي، أي: استولى عليه. ويُقال: باء فلانٌ بدم فلانٍ، إذا أقرّ به على نفسه، واحتمله طوعاً علما بوجوبه.
وباء فلانٌ بذنبه، إذا احتمله كرهاً لا يَستطيعُ دَفْعَه عن نفسِهِ فقد باء به كما باءتِ اليهودُ بالغضب من الله.. وباء فلانٌ من أمرِه هذا بما عليه وماله.
والأَبْواءُ: موضع.
بوو:
البوّ، غير مهموز: جِلْدُ حوُارٍ يُحْشَى تِبناً فتعطفُ عليه النّاقةُ.
والرّمادُ: بوّ الأثافي.
بأو:
البأوُ: من الزّهو والافتخار والكِبر.. بَأَى يَبأَى فلانٌ على أصحابه بَأْواً شديداً، قال: إذا ازدهاهم يومُ هَيْجا أَكْمَخُوا بأوا ومدْتهم رجالٌ شُمَّخُ أكمخوا، أي: رفعوا رؤوسَهم من الكبر.
بأبأ:
البأبأة: قولُ الإنسانِ لِصاحبه: بأبي أنت، ومعناه: أفديك بأبي، ويشتقّ من ذلك فِعل، فيقال: بَأْبَأَ به.
ومن العرب من يقول: وابأَبا أنت، جعلوها كلمة مبنيّة على هذا التَأسيس.
والبأبأة: هدير الفحل، في ترجيعه يتكرار قال رؤبة: بَخبَخَهُ مرّاً ومَرّاً بَأْبَبا
البَخْبَخة: هدير الفَحْل دون الكَبْش والتَّيْس، وكذلك البغبغة، وقال: يَسُوقُها أعيس هدّارٌ بِبَبْ يعني: بهذا الهدير.
ببب:
ببّة: لقب رَجُلٍ من قريش كان كثيرَ اللَّحْم... ويوصف به الأحمق الثّقيل.
ويقال: هم ببّان واحد، أي: سواء. وببّان على تقدير فَعلان، ويقال: على تقدير فعّال، والنّون على هذا أصليّة، ولا يُصرّف منه فِعْل، وهو والبأجُ بمعنىً واحد.. وقال عمر بن الخطّاب: لولا أن يكون النّاس ببّانا واحداً لفعلت كذا وكذا.
بوب:
البابُ: معروف.. والفعلُ منه، التّبويب.
والبابةُ في الحُدودِ والحِساب ونحوه: الغاية.
والبابة: ثَغْر من ثغور الرّوم.
وباب الأبواب: من ثغور الخزر.
والبواب: الحاجب. ولو اشتقّ منه فِعلٌ على فِعالة لقيل: بِوابة، بإِظهار الواو، ولا يُقلَبُ ياءً، لأنّه ليس بمصدرٍ مَحْض، إنّما هو اسمٌ.
وأهْلُ البَصْرةِ في أَسْواقهم يُسَمُّون السّاقي الذّي يَطُوفٌ عليهم بالماءِ: بيّاباً.
والبأببة: هديرُ الفَحْل، في ترجيعه تكرار له، قال رؤبة: بغبغة مرّاً ومرّا بأببا وبيبةُ: اسمٌ، قال:
نَدَسْنا أبا مندوسة القين بالقنا		ومارَ دمٌ من جارِ بيبةَ ناقع
وبالبحرين موضعٌ يُعْرَفُ ب بابين، وفيه يقول قائلُهم: إنّ ابن بُورٍ بين بابين وجَمّ والبَوْباة: الفَلاة، وهي: المَوْماةُ.
بيي:
في مثلٍ تضربه العرب: هيّ بن بيّ، ومنهم من يقول: هيّان بن بيّان، وهو بمنزلة طامر بن طامر، لا يذكر أَصْلُه وفِعلُهُ. قال أميّة بن أشكر الجندعي:
هل لكما في تُراثٍ تَذْهبانِ به		إنّ التُراثَ لهّيانَ بـنِ بـيّانِ
ويُقال: إنّ هيَّ بنَ بيٍّ من ولد آدم ذهب في وَجْهِ الأرض فلم يُحَسَّ منه عينٌ ولا أثر، وفُقِدَ فذهب مثلاً.
وحيّاه اللهُ وبيّاه.. حيّاه: من التّحيّة، وبيّاه: أضحكه وبشّره، قال:
بيّا المسافر فاهتَبِلْها فُرصةً		واحبُ النّديم وحيّه بسلام
أوب:
يقال: آب فلان إلى سيفه، أي: ردّ يده إلى سيفه. وآب الغائب يؤوب أوباً، أي: رجع.
والأَوْب: ترجيع الأيدي والقوائم في السّير، والفِعْل من ذلك: التّأويب، قال:
كأنّ أَوْبَ ذراعيها، وقد عَرِقَتْ		وقد تَلَفَّعَ، بالقُورِ، العَساقِـيلُ
والأَوْبُ، في قولك: جاءوا من كلّ أوب: أي: من كلِّ وَجْه وناحية.
والمؤاوبة: تَباري الرِّكاب في السَّيرْ، قال: وإن تؤاوبْهُ تجده مِئوَيا والتَأويب: من سير اللّيل.. أَوَّبْتُ الإبل تأنيبا، والتّأويبة: مرّة لا غير.. ويقال: التّأويب: سيرُ النّهار إلى اللَّيل.
وتقول: لتهنك أوبةُ الغائبِ، أي: إيابُه وجوعه.
والمآب: المَرْجِعُ.
والمتأَوِّب: الجيّد الأوب، أي: سريعُ الرُّجوع.
وآبت الشّمس إيابا، إذا غابت في مآبها، أي: مَغِيبها، قال تبّع:
فرأى مَغيبَ الشَّمْس عند مآبها		في عينِ ذي خُلُبٍ وثَأْطٍ حَرْمَدٍ
أي: أسود.
ومآبةُ البئر: حيث يجتمع إليه الماء في وَسَطها، وهي المثابة أيضا.
وأب:
وَأَبَ الحافر يَئِبُ وَأْباً، إذا انضمّت سنابكه.. تقول: إِنّه لَوَأْبُ الحافِر.
وحافِرٌ وَأْبٌ، أي: شديدٌ.
وتقول: لم يتَّئِبْ فلانٌ أن يَفْعَلَ كذا، أي: لم يقبض... والذِّمِّيُّ لا يتَّئِبُ أن يكفّر لمسلم مهيب ونحوه، قال: إذا دعاها أَقْبَلَتْ لا تَتَّئِبْ
وبأ:
الوباء، مهموز: الطّاعون، وهو أيضاً كلّ مَرَض عامّ، تقول: أصاب أهل الكورة العام وباء شديد..
وأرضٌ وَبِئة، إذا كثر مَرْضُها، وقد استوبأتها وقد وَبُؤَت تَوْبُؤُ وَباءةً، إذا كَثُرت أمراضها.
أبي:
الأَبَى، مقصور: داءٌ يأخذ المَعِز في رُؤُسها، فلا تكادُ تَسلم... أَبِيَتِ العنز تَأْبَى أَبىً شديداً.. وعنزٌ أبية، وتيسٌ أبٍ، قال:
فقلت لكنّازٍ تحـمّـل فـإِنّـه		أَبىً لا أظنّ الضّأنَ منه نَواجيا
وأَبَى فلانٌ يأَبَى إِباءً، أي: ترك الطّاعةَ، ومالَ إلى المعْصِيةِ، قال الله عزّ وجل: "فكذّب وأبَى".. ووَجْهٌ آخر: كلّ من ترك أمراً وردّه، فقد أَبَى.
ورجلٌ أبيّ: ذو إباء، وقوم أَبِيّونَ وأُباةٌ، خفيف، قال: أبيّ الضّيم من قومٍ أُباة
أبو:
أَبَوْت الرّجل آبوه، إذا كنت له أباً.
ويقال: فلانٌ يأبُو هذا اليتيم إباوةً، أي: يغذوه، كما يغذو الوالدُ وَلَدَهُ.
ويُقالُ في المثل: لا أبا لك كأنّه يمدحه.
وتصغير الأب: أُبَيٌّ، وتصغير الآباء على وجهين: فأجودهما: أُبَيُّون، والآخر: أُبيّاء لأنّ كل جماعة على أفعال فإِنّها تصغّر على حدّها.
والأُبُوّة: الفِعل من الأب، كقولك: تأبّيت أباً، وتبنيّت ابناً وتأمَّمْتَ أمّاً.
وفلانٌ بيّن الأُبُوَّةِ والبُنوّة والأمومةُ.
ويجز في الشِّعر أن تقول: هذان أباك، وأنت تريد أباك وأمّك.
ومن العرب من يقول: أبوّتنا أكرمُ الآباء، يجمعون الأب على فُعُولة، كما يقولون: هؤلاء عُمُومتنا وخُؤُولتنا. ومنهم من يَجْمَعُ الأبَ: أَبِين قال الرّاجز: أقبل يَهوِي من دُوَيْن الطِّربالْ وهو يُفَدَّى بالأَبِينَ والخالْ وتقول: هم الأبون، وهؤلاء أبوكم، يعني: آباؤكم.
والإبةُ: الخِزْيُ، قال ذو الرّمّة:
إذا المَرَئيُّ شبّ له بناتٌ		عَصَبْن برأسِهِ إِبةً وعارا
تم اللفيف من الباء بحمد الله ومنه، وبتمامه تم باب الباء ولا رباعي له ولا خماسي

### Türkçe

باب اللفيف من **الباء**
**ب و أ**، **ب و و**، **ب أ و**، **ب أ ب أ**، **ب ب ب**، **ب و ب**، **ب ي ي**، **أ و ب**، **و أ ب**، **و ب أ**، **أ ب ي**، **أ ب و** استعمالda olanlar

**بوأ**:
**الباءةُ** ve **المَباءة**: kavmin, bir vadinin karşısında yahut bir dağın yamacında yerleştikleri vakit (indikleri vakit) konakladıkları yer; ve denilir ki: bilakis o, kavmin indiği her bir konaktır; denilir: “Bir konak edindiler (yerleştiler).”.. Ve Yüce Allah dedi ki: “Andolsun, İsrailoğullarını doğruluk konaklığına yerleştirdik.” Ve Tarafa dedi ki:
“Konaklığı hoş (iyi) olanlar; onlar için, istersen, sarp engebede (bile) yollar vardır.”
Ve dedi ki:
“Kavminin özünde (tam ortasında) yerleştirildim; böylece kavminde onun konaklığı tamam oldu.”

Ve **المباءةُ**: develerin barınağı (yatıp kalktığı yer); su başlarında çöktürüldükleri yer; denilir: “Develeri **إباءة** ile **أبأنا** ettik”, uzatmalı (maddeli), yani: bir kısmını bir kısmına yaklaştırarak çöktürdük; dedi ki:
“Aralarında düşmanlık bulunan iki müttefik; dar bir barınakta birbirine yaklaştırarak çöktürürler.”
Ve “**يبوءان**” diye rivayet olunur; yani: inerler (konaklarlar); ve **المئرةُ**: düşmanlıktır.

Ve dedi ki: “Onların, konaklığı geniş, meskûn bir menzili vardır.” Ve denilir: “Şüphesiz falan, falana karşı **بَواءٌ**dur”; yani: onunla (kısasla) öldürülse denk olur.. Ve “Falanın katilini falanla **أبأت** ettim” (onu onunla kısas ettim), onu onunla öldürdüğün zaman; ve “Kardeşimin katilini onlardan **استبأتهم** ettim”; yani: onlardan, onu kısas etmelerini istedim; ve “Onu **استبأته** ettim” tıpkı: “Onunla kısas istedim (**استقدت به**)” gibi; dedi ki:
“Eğer bizden Velîd’i öldürürseniz, şüphesiz biz de onunla, boyunları zelil eden öldürülmüşler (kısaslıklar) yaptık.”

Ve Züheyr dedi ki:
“Bir topluluğun bir hediye esir ettiğini görmedim; bir ev komşusunun da kendisiyle kısas istenildiğini (**يستبـاءُ**) görmedim.”

Ve **البَواءُ** kısastadır; dersin: “Şunu, öldürülmüşünle öldür; çünkü o, onunla **بَواءٌ**dur”; yani: yeterlilikte ona denktir; dedi ki:
“Onlara dedim: ‘Amr b. Mâlik ile **بُوءُوا** edin (onu karşılık edinin); işte sana, eyer kayışı bağlanmış, gemlenmiş (olanı).’”
Yani: bir atı.

Ve **البَواء**: misildir; dersin: “İşte sana bu; onu al, misli olarak (**بواء**)”; ve Ebû’d-Dukayş dedi ki: Araplar der: “Onlarla konuştuk da bize tek bir **بواءٍ**dan cevap verdiler”; yani: bize tek bir cevap verdiler.

Ve dersin: “Onlar bu işte **بواء سواء**dur”; yani: denkler, benzerlerdir.

Ve “Mızrağı süvariye doğru **بوّأت** ettim”; onu karşılayıp mızrağı ona doğru doğrulttuğun zaman.

Ve “Falan, falanla **أُبِيَ** edildi”; yani: onunla öldürüldü (kısas edildi); şair dedi ki:
“Bizden vazgeçmez mi krallar ve sakınmaz mı; hürmetlerimizi; kan, kanla **يُبْأءُ** edilmez.”

Ve “Kan, kanla **يَبؤُؤُ** etmez” diye rivayet olunur; yani: onların kanlarının, onu öldürenin kanlarıyla **تبوء** etmesinden sakınarak.

Ve denildi: “**تباوأتْ**”; yani: tartıldı (dengeye geldi) ve eşitlendi. Ve “Günahımla **باء** ettim”; yani: ona hâkim oldu (onu üstlendi). Ve denilir: “Falan, falanın kanıyla **باء** etti”; onu kendi nefsine ikrar edip, vâcip olduğunu bilerek gönüllüce yüklendiği zaman.

Ve “Falan, günahıyla **باء** etti”; onu, nefsinden defetmeye güç yetiremediği halde zorla yüklendiği zaman; artık onunla **باء** etmiştir; tıpkı Yahudilerin Allah’tan gazapla **باء** ettikleri gibi.. Ve “Falan, bu işinden, aleyhine olanla ve lehine olanla **باء** etti.”

Ve **الأَبْواءُ**: bir yerdir.

**بوو**:
**البوّ** (hemzesiz): samanla doldurulan bir deve yavrusu derisi; böylece dişi deve ona meyleder.

Ve **الرّمادُ**: ocak taşlarının külü **بوّ**dur.

**بأو**:
**البأوُ**: zühû (kendini beğenme), övünme ve kibirdendir.. “Falan, arkadaşlarına karşı şiddetli bir **بَأْواً** ile **بَأَى يَبأَى** etti”; dedi ki: “Savaş günü onları küçümsediği vakit, **أَكْمَخُوا**; bir **بأوا** ile; ve onları, yüksek burunlu adamlar uzattı.” **أكمخوا**: yani: kibirden başlarını kaldırdılar.

**بأبأ**:
**البأبأة**: insanın arkadaşına “**بأبي أنت**” demesidir; manası: “Seni babamla feda ederim.” Ve bundan fiil türetilir; denilir: “Onunla **بَأْبَأَ** etti.”

Ve Araplardan kimi der: “**وابأَبا أنت**”; onu bu kuruluş üzerine bina edilmiş bir kelime kıldılar.

Ve **البأبأة**: erkeğin (damızlığın) böğürmesi; geri çevirmesinde (tekrarlı sesinde) tekrar vardır; Ru’be dedi ki: “Onu bir kere ve bir kere **بَأْبَبا** ile **بَخبَخَهُ** etti.”
**البَخْبَخة**: koç ve teke olmaksızın damızlığın böğürmesidir; **البغبغة** de böyledir. Ve dedi ki: “Onu, **بِبَبْ** ile böğüren, kül rengi bir (erkek) sürer”; yani: bu böğürmeyle.

**ببب**:
**ببّة**: Kureyş’ten bir adamın lakabıdır; çok etli idi... Ve ahmak, ağır (kaba) kimse bununla vasfedilir.

Ve denilir: “Onlar tek bir **ببّان**dır”; yani: eşittirler. Ve **ببّان** “**فَعلان**” takdiri üzeredir; ve “**فعّال**” takdiri üzeredir denilir; ve bu takdir üzere **النّون** aslîdir; ve ondan fiil tasrif edilmez; ve o, **البأجُ** ile tek bir manadadır.. Ve Ömer b. el-Hattâb dedi ki: “İnsanlar tek bir **ببّانا** olmasaydı, şöyle şöyle yapardım.”

**بوب**:
**البابُ**: bilinir.. Ondan olan fiil: **التّبويب**.

Ve **البابةُ** hudutlarda, hesapta ve benzerinde: nihayet (son sınır)dır.

Ve **البابة**: Rum’un sınır kalelerinden bir boğaz/geçittir.

Ve **باب الأبواب**: Hazar’ın sınır kalelerindendir.

Ve **البواب**: kapıcı (hâcib)dir. Eğer ondan “**فِعالة**” üzere bir fiil türetilseydi, “**بِوابة**” denilirdi; **الواو**’yu izhar ederek; ve **ياء**’ya çevrilmez; çünkü o, sırf bir mastar değildir; ancak o bir isimdir.

Ve Basra ehli, çarşılarında, üzerlerine su ile dolaşan sakiyi “**بيّاباً**” diye adlandırırlar.

Ve **البأببة**: damızlığın böğürmesidir; geri çevirmesinde onun tekrarı vardır; Ru’be dedi ki: “Bir kere ve bir kere **بأببا** ile **بغبغة**.” Ve **بيبةُ**: bir isimdir; dedi ki:
“Biz, demirciyi mızraklarla, Mendûse’nin babasını çiğnedik; ve **بيبةَ**’nin komşusundan koyu bir kan aktı.”

Ve Bahreyn’de “**بابين**” diye bilinen bir yer vardır; onların bir söyleyeni onda şöyle der: “Şüphesiz İbn Bûr, **بابين** ile Cemm arasındadır.” Ve **البَوْباة**: çöldür; o da: **المَوْماةُ**dur.

**بيي**:
Arapların darb-ı mesel olarak vurduğu bir meselde: “**هيّ بن بيّ**”; ve onlardan kimi der: “**هيّان بن بيّان**”; ve o, “**طامر بن طامر**” menzilesindedir; aslı ve fiili zikredilmez. Ümeyye b. Eşker el-Cünda’î dedi ki:
“İkiniz için, onunla gidip götüreceğiniz bir miras var mı? Şüphesiz miras, **لهّيان بـنِ بـيّانِ**’ındır.”

Ve denilir: Şüphesiz **هيَّ بنَ بيٍّ**, Âdem’in evladındandır; yeryüzünde bir yöne gitti de ondan ne bir göz (iz) ne bir eser hissedildi; kayboldu; böylece mesel oldu.

Ve “Allah onu yaşatsın ve **بيّاه** etsin.”.. “**حيّاه**”: selamlamadandır; ve “**بيّاه**”: onu güldürdü ve müjdeledi; dedi ki:
“Yolcuyu **بيّا** et; onu bir fırsat bil; ve dostu sev; onu selamla **حيّه**.”

**أوب**:
Denilir: “Falan, kılıcına **آب** etti”; yani: elini kılıcına geri çevirdi. Ve “Gâib, **يؤوب** olarak **آب** eder, **أوباً**”; yani: döndü.

Ve **الأَوْب**: yürüyüşte ellerin ve ayakların geri çevrilmesidir; bundan olan fiil: **التّأويب**; dedi ki:
“Sanki onun iki kolunun **أَوْبَ**u; terlemişken; ve **العَساقِـيلُ**, kum tepelerine bürünmüşken.”

Ve **الأَوْبُ**, “Her bir **أوب**dan geldiler” sözünde: yani: her bir yönden ve taraftan.

Ve **المؤاوبة**: yürüyüşte bineklerin yarışmasıdır; dedi ki: “Eğer onunla **تؤاوبْهُ** edersen, onu **مِئوَيا** bulursun.” Ve **التَأويب**: gece yürüyüşündendir.. “Develeri **تأنيبا** ile **أَوَّبْتُ** ettim”; ve **التّأويبة**: yalnız bir keredir.. Ve denilir: **التّأويب**: gündüzün geceye kadar yürüyüşüdür.

Ve dersin: “Gâibin **أوبةُ**su seni sevindirsin”; yani: onun dönüşü ve açlığı.

Ve **المآب**: dönüş yeridir.

Ve **المتأَوِّب**: iyi dönüşlüdür; yani: dönüşü hızlıdır.

Ve “Güneş, **إيابا** ile **آبت** etti”; **مآبها**’sında battığı zaman; yani: batışında; Tubba’ dedi ki:
“Güneşin batışını, onun **مآبها**’sında gördü; **ذي خُلُبٍ** ve **ثَأْطٍ حَرْمَدٍ** bir pınarda.”
Yani: siyah.

Ve **مآبةُ البئر**: suyun, kuyunun ortasında kendisine toplandığı yerdir; o, **المثابة** da denilir.

**وأب**:
“Toynak sahibi, **وَأْباً** ile **وَأَبَ يَئِبُ** etti”; tırnakları (toynak uçları) birleştiği zaman.. dersin: “Şüphesiz o, toynağı **لَوَأْبُ**tur.”

Ve “**وَأْبٌ** bir toynak”; yani: şiddetlidir.

Ve dersin: “Falan, şunu yapmaya **يتَّئِبْ** etmedi”; yani: çekip toplamadı... Ve zimmî, heybetli bir Müslümana ve benzerine küfretmeye **يتَّئِبُ** etmez; dedi ki: “Onu çağırdığı vakit, gelir; **لا تَتَّئِبْ**.”

**وبأ**:
**الوباء** (hemzeli): taun; ve o, aynı zamanda her genel hastalıktır; dersin: “Bu yıl belde halkına şiddetli bir **وباء** isabet etti.”

Ve “**وَبِئة** bir yer”; hastalığı çoğaldığı zaman; ve “Onu **استوبأتها** ettim”; ve “**وَبُؤَت** olarak **تَوْبُؤُ** eder, **وَباءةً**”; hastalıkları çoğaldığı zaman.

**أبي**:
**الأَبَى** (maksur): keçilerin başlarında onları tutan bir hastalıktır; neredeyse selamet bulmaz... “Keçi, şiddetli bir **أَبىً** ile **أَبِيَتِ** olarak **تَأْبَى** eder.”.. “**أبية** bir keçi”; ve “**أبٍ** bir teke”; dedi ki:
“Dedim: ‘Kenzâz’a yüklen; çünkü o, bir **أَبىً**dır; ondan koyunun kurtulacağını sanmıyorum.’”

Ve “Falan, **إِباءً** ile **يأَبَى** olarak **أَبَى** etti”; yani: itaati terk etti ve masiyete meyletti; Aziz ve Celil Allah dedi ki: “Yalanladı ve **أبَى** etti.”.. Ve başka bir vecih: her kim bir işi terk eder ve onu geri çevirirse, muhakkak **أَبَى** etmiştir.

Ve “**أبيّ** bir adam”: **إباء** sahibi; ve “**أَبِيّونَ** kavim” ve “**أُباةٌ**”: hafif (vezinde); dedi ki: “Zulme **أبيّ** (boyun eğmez) olan, **أُباةٌ** bir kavimdendir.”

**أبو**:
“Adamı **أَبَوْت**; onu **آبوه** ederim”; ona baba olduğun zaman.

Ve denilir: “Falan, bu yetimi **إباوةً** ile **يأبُو** eder”; yani: onu besler; tıpkı babanın çocuğunu beslemesi gibi.

Ve meselde denilir: “Sana baba yok”; sanki onu övüyor gibidir.

Ve “**الأب**”in küçültmesi: **أُبَيٌّ**; ve “**الآباء**”ın küçültmesi iki vecih üzeredir: en iyisi: **أُبَيُّون**; diğeri: **أُبيّاء**; çünkü her cemaat “**أفعال**” üzere olursa, kendi haddi üzere küçültülür.

Ve **الأُبُوّة**: babadan olan fiildir; senin “Bir baba olarak baba oldum (**تأبّيت أباً**)”, “Bir oğul edindim (**تبنيّت ابناً**)” ve “Bir anne edindim (**تأمَّمْتَ أمّاً**)” sözün gibi.

Ve “Falan, **الأُبُوَّةِ** ve **البُنوّة** ve **الأمومةُ** bakımından apaçıktır.”

Ve şiirde caizdir ki: “Şunlar senin iki **أباك**ındır” dersin; sen “baban ve annen”i kastederken.

Ve Araplardan kimi der: “Bizim **أبوّتنا** en kerim **الآباء**dır”; **الأب**’i “**فُعُولة**” üzere cemederler; tıpkı “Bunlar bizim **عُمُومتنا** ve **خُؤُولتنا**” demeleri gibi. Ve onlardan kimi **الأب**’i “**أَبِين**” diye cemeder; râciz dedi ki:
“**الطِّربالْ**’ın aşağısından gelirken yaklaştı, düşe kalka; ve **الأَبِينَ** ve dayı ile fidye verilir.”
Ve dersin: “Onlar **الأبون**dur”; ve “Bunlar sizin **أبوكم**dur”; yani: sizin babalarınız.

Ve **الإبةُ**: rezilliktir; Zü’r-Rumme dedi ki:
“Adamın kızları büyüdüğü vakit; başına bir **إِبةً** ve ayıp bağladılar.”

**تم اللفيف من الباء بحمد الله ومنه، وبتمامه تم باب الباء ولا رباعي له ولا خماسي**
