# وبأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وبأ

الوَبَأُ: الطاعون بالقصر والمد والهمز. وقيل هو كلُّ مَرَضٍ عامٍّ، وفي الحديث: إِن هذا الوَبَاءَ رِجْزٌ. وجمعُ الـممدود أَوْبِيةٌ وجمع المقصور أَوْباءٌ، وقد وَبِئَتِ الأَرضُ تَوْبَأُ وَبَأً. ووَبُوأَتْ وِبَاءً وَوِباءة(1) (1 قوله «وباء ووباءة إلخ» كذا ضبط في نسخة عتيقة من
المحكم يوثق بضبطها وضبط في القاموس بفتح ذلك.) وإِباءة على البدل، وأَوْبَأَتْ إِيبَاءً ووُبِئَتْ تِيبَأُ وَبَاءً، وأَرضٌ وَبِيئةٌ على فَعيلةٍ ووَبِئةٌ على فَعِلةٍ ومَوْبُوءة ومُوبِئةٌ: كثيرة الوَباء. والاسم البِئةُ إِذا كَثُر مرَضُها. واسْتَوْبَأْتُ البلدَ والماءَ. \<ص:190>
وَتَوَبَّأْتُه: اسْتَوخَمْتُه، وهو ماءٌ وَبِيءٌ على فَعِيلٍ. وفي حديث عبدالرحمن بن عوف: وإِنَّ جُرْعَةَ شَرُوبٍ أَنْفَعُ مِن عَذْبٍ مُوبٍ أَي مُورِثٍ للوَباءِ. قال ابن الأَثير: هكذا روي بغير همز، وإِنما تُرِكَ الهمزُ ليوازَنَ به الحَرفُ الذي قبله، وهو الشَّرُوبُ، وهذا مَثلَ ضربه لرجلين: أَحدُهما أَرْفَعُ وأَضَرُّ، والآخر أَدْوَنُ وأَنْفَعُ. وفي حديث عليّ، كرَّم اللّه وجهه: أَمَرَّ منها جانِبٌ فأَوْبَأَ أَي صار وَبِيئاً. واسْتَوْبَأَ الأَرضَ: اسْتَوْخَمَها ووجَدها وَبِئةً. والباطِل وَبيءٌ لا تُحْمَدُ عاقِبَتُه. ابن الأَعرابي: الوَبيءُ العَلِيلُ. ووَبَّأَ إِليه وأَوْبَأَ، لغة في وَمَأْتُ وأَوْمَأْتُ إِذا أَشرتَ إِليه. وقيل: الإِيماءُ أَن يكونَ أَمامَك فتُشِيرَ إليه بيدكَ، وتُقْبِلَ بأَصابِعك نحو راحَتِكَ تَأْمُرُه بالإِقْبالِ إِلَيْكَ، وهو أَوْمَأْتُ إليه. والإِيبَاءُ: أَن يكون خَلْفَك فَتَفْتَح أَصابِعَك إِلى ظهر يدك تأْمره بالتأَخُّر عنك، وهو أَوْبَأْتُ. قال الفرزدق، رحمه اللّه تعالى: تَرَى الناسَ إِنْ سِرْنا يَسِيرُونَ خَلْفَنا، *  وإِنْ نَحْنُ وَبَّأْنا إِلى النَّاسِ وقَّفُوا ويروى: أَوْبَأَنا. قال: وأَرى ثعلباً حكى وبَأْتُ بالتخفيف. قال: ولست منه على ثقة. ابن بُزُرْجَ: أَوْمَأْتُ بالحاجبين والعينين ووَبَأْتُ باليَدَيْنِ والثَّوْبِ والرأْس. قال: ووَبَأْتُ الـمَتاعَ وعَبَأْتُه بمعنى واحد. وقال الكسائي: وَبَأْتُ إليه مِثل أَوْمَأْتُ. وماءٌ لا يُوبئُ مثل لا يُؤْبي(1) (1 قوله «مثل لا يؤبي» كذا ضبط في نسخة عتيقة من المحكم
بالبناء للفاعل وقال في المحكم في مادة أبى ولا تقل لا يؤبى أي مهموز الفاء والبناء للمفعول فما وقع في مادة أبي تحريف.). وكذلك الـمَرْعَى. ورَكِيَّةٌ لا تُوبئُ أَي لا تَنْقَطِعُ؛ واللّه أَعلم.

### Türkçe

**الوَبَأُ**: kısaltma (قصر), uzatma (مد) ve hemze ile **الطاعون**dur. Ve denildi ki: o, her genel hastalıktır. Ve hadiste: “Şüphesiz bu **الوَبَاءَ** bir **رِجْزٌ**dur.” Uzatılmışın çoğulu **أَوْبِيةٌ**, kısaltılmışın çoğulu **أَوْباءٌ**dur. Ve muhakkak ki yer **وَبِئَتِ**: **تَوْبَأُ** **وَبَأً**. Ve **وَبُوأَتْ**: **وِبَاءً** ve **وِباءة**(1)

(1 “**وباء ووباءة إلخ**” sözü: böylece, ضبطı güvenilen **المحكم**’in eski bir nüshasında ضبط edilmiştir; **القاموس**’ta ise bunun fethasıyla ضبط edilmiştir.) Ve **إِباءة** بدل üzere. Ve **أَوْبَأَتْ**: **إِيبَاءً**. Ve **وُبِئَتْ**: **تِيبَأُ** **وَبَاءً**. Ve **أَرضٌ وَبِيئةٌ** **فَعيلة** üzere; ve **وَبِئةٌ** **فَعِلة** üzere; ve **مَوْبُوءة** ve **مُوبِئةٌ**: **الوَباء**ı çok olan. Ve isim **البِئةُ**dur; hastalığı çoğaldığı zaman. Ve ben beldeyi ve suyu **اسْتَوْبَأْتُ**.

\<ص:190>
Ve onu **تَوَبَّأْتُه**: onu **اسْتَوخَمْتُه**. Ve o, **فَعِيل** üzere **ماءٌ وَبِيءٌ**dür.

Ve Abdurrahman b. Avf hadîsinde: “Şüphesiz **جُرْعَةَ شَرُوبٍ** daha faydalıdır, **عَذْبٍ مُوبٍ**dan”; yani **الوَباء**ı miras bırakan. İbnü’l-Esîr dedi ki: böylece hemzesiz rivayet edilmiştir; hemze ancak, kendisinden önceki harf ile dengelensin diye terk edilmiştir; o da **الشَّرُوبُ**dur. Ve bu, iki adam için vurduğu bir misaldir: ikisinden biri daha yüksek ve daha zararlı, diğeri daha aşağı ve daha faydalı.

Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Ondan bir taraf geçti de **فأَوْبَأَ**”; yani **وَبِيئاً** oldu. Ve **اسْتَوْبَأَ الأَرضَ**: onu **اسْتَوْخَمَها** ve onu **وَبِئةً** buldu. Ve bâtıl **وَبيءٌ**dür; akıbeti övülmez. İbnü’l-A‘râbî: **الوَبيءُ** hasta olandır.

Ve **وَبَّأَ** ona ve **أَوْبَأَ**: **وَمَأْتُ** ve **أَوْمَأْتُ** hakkında bir dildir; ona işaret ettiğin zaman. Ve denildi ki: **الإِيماءُ**, önünde olmasıdır; ona elinle işaret edersin ve parmaklarınla avucuna doğru yönelirsin; ona sana doğru gelmesini emredersin; o da **أَوْمَأْتُ** ona’dır. Ve **الإِيبَاءُ**: arkanda olmasıdır; parmaklarını elinin sırtına doğru açarsın; ona senden geri durmasını emredersin; o da **أَوْبَأْتُ**dur. Ferazdak dedi ki, Allah Teâlâ ona rahmet etsin:

تَرَى الناسَ إِنْ سِرْنا يَسِيرُونَ خَلْفَنا، *  وإِنْ نَحْنُ وَبَّأْنا إِلى النَّاسِ وقَّفُوا

Ve rivayet olunur: **أَوْبَأَنا**. Dedi ki: ve ben, Sa‘leb’in hafifletmeyle **وبَأْتُ**’u naklettiğini görüyorum. Dedi ki: ve ben bundan emin değilim. İbn Büzürc: Ben kaşlarla ve gözlerle **أَوْمَأْتُ**; ve iki elle, elbiseyle ve başla **وَبَأْتُ**. Dedi ki: ve ben eşyayı **وَبَأْتُ** ve onu **عَبَأْتُ**; ikisi bir mânâdadır. Ve Kisâî dedi ki: **وَبَأْتُ** ona, **أَوْمَأْتُ** gibidir. Ve **ماءٌ لا يُوبئُ**; “**مثل لا يُؤْبي**”(1) gibi.

(1 “**مثل لا يؤبي**” sözü: böylece, **المحكم**’in eski bir nüshasında fâil için bina ile ضبط edilmiştir; ve **المحكم**’de **أبى** maddesinde dedi ki: “**لا يؤبى** deme”; yani fâ’sı hemzeli ve mef‘ûl için bina; öyleyse **أبي** maddesinde vâki olan tahriftir.) Ve aynı şekilde **الـمَرْعَى**.

Ve **رَكِيَّةٌ لا تُوبئُ**; yani kesilmez; ve Allah daha iyi bilir.
