# وبر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وبر

الوَبَرُ: صوف الإِبل والأَرانب ونحوها، والجمع أَوْبارٌ. قال أَبو منصور: وكذلك وَبَرُ السَّمُّور والثعالب والفَنَكِ، الواحدة وَبَرَةٌ. وقد وَبِرَ البعير، بالكسر؛ وحاجى به ثعلبةُ بن عبيد فاستعمله للنحل فقال:شَتَتْ كَثَّةَ الأَوْبارِ لا القُرَّ تَتَّقي،
ولا الذِّئْبَ تَخْشى، وهي بالبَلَدِ المُفْضي
يقال: جمل وَبِرٌ وأَوْبَرُ إِذا كان كثير الوَبَرِ، وناقة وَبِرَةٌ ووَبْراءُ. وفي الحديث: أَحَبُّ إِليّ من أَهل الوَبَرِ والمَدَرِ أَي أَهل البوادي والمُدْنِ والقُرى، وهو من وَبَرِ الإِبل لأَن بيوتهم يتخذونها منه، والمَدَرُ جمع مَدَرَة، وهي البِنْيَةُ.
وبناتُ أَوْبَرَ: ضَرْبٌ من الكمأَة مُزْغِبٌ؛ قال أَبو حنيفة: بناتُ أَوبَرَ كَمْأَةٌ كأَمثال الحصى صِغارٌ، يَكنَّ في النقص من واحدة إِلى عشر، وهي رديئة الطعم، وهي أَول الكمأَة؛ وقال مرة: هي مثل الكمأَة وليست بكمأَة وهي صغار. الأَصمعي: يقال للمُزْغِبَةِ من الكمأَة بناتُ أَوْبَرَ، واحدها ابن أَوبر، وهي الصغار. قال أَبو زيد: بناتُ الأَوْبَرِ كمأَةٌ صغار مُزْغِبَةٌ على لون التراب؛ وأَنشد الأَحمر:
ولقد جَنَيْتُكَ أَكْمُؤاً وعَساقِلاً،
ولقد نَهَيْتُكَ عن بَناتِ الأَوْبَرِ
أَي جنيت لك، كما قال تعالى: وإِذا كالوهم أَو وَزَنُوهم؛ قال الأَصمعي: وأَما قول الشاعر:
ولقد نهيتك عن بنات الأَوبر
فإِنه زاد الأَلف واللام للضرورة كقول الراحز:
باعَدَ أُمَّ العَمْرِ من أَسِيرِها
وقول الآخر:
يا ليتَ أُمَّ العَمْرِ كانتْ صاحبي
يريد أَنه عمرو فيمن رواه هذا، وإِلا فالأَعرف: يا ليت أُم الغَمْرِ، قال: وقد يجوز أَن يكون أَوْبَرُ نكرةً فعرّفه باللام كما حكى سيبويه أَن عُرْساً من ابن عُرْسٍ قد نكره بعضهم، فقال: هذا ابن عُرْسٍ مقبلٌ. وقال أَبو حنيفة: يقال إِن بني فلان مثل بَناتِ أَوْبَر يظن أَن فيهم خيراً. ووَبَّرَتِ الأَرنبُ والثعلب تَوْبِيراً إِذا مشى في الخُزُونَةِ ليخفى أَثره فلا يتبين. وفي حديث الشُّورى رواه الرِّياشِيُّ: أَن الستة لما اجتمعوا تكلموا فقال قائل منهم في خطبته: لا تُوَبِّرُوا آثارَكم فَتُولِتُوا ديْنَكُمْ. وفي حديث عبد الرحمن يوم الشُّورى: لا تَغْمِدوا السيوف عن أَعدائكم فَتُوَبِّرُوا آثارَكم؛ التَّوْبِيرُ التَّعْفِيَةُ ومَحْوُ الأَثر؛ قال الزمخشري: هو من تَوْبِير الأَرنب مَشْيِها على وَبَرِ قوائمها لئلا يُقْتَصَّ أَثَرُها، كأَنه نهاهم عن الأَخذ في الأَمر بالهُوَيْنا، قال: ويروى بالتاء وهو مذكور في موضعه، رواه شمر: لا تُوَتِّرُوا آثاركم، ذهب به إِلى الوَتْرِ والثَّأْرِ، والصواب ما رواه الرياشي، أَلا ترى أَنه يقال وَتَرْتُ فلاناً أَتِرُه من الوَتْرِ ولا يقال أَوْتَرْتُ؟ التهذيب: إِنما يُوَبِّرُ من الدواب التُّفَهُ وعَناقُ الأَرض والأَرنبُ. ويقال: وَبَّرَتِ الأَرنب في عَدْوها إِذا جمعت بَراثِنَها لِتُعَفِّيَ أَثَرَها. قال أَبو منصور: والتَّوْبِيرُ أَن تَتْبَعَ المكانَ الذي لا يَسْتَبِين فيه أَثَرُها، وذلك أَنها إِذا طُلِبَتْ نظرت إِلى صَلابة من الأَرض وحَزْنٍ فَوَثَبَتْ عليه لئلا يستبين أَثرها لصلابته. قال أَبو زيد: إِنما يُوَبِّرُ من الدواب الأَرنبُ وشيءٌ آخرُ لم نحفظه. وَوَبَّرَ الرجلُ في منزله إِذا أَقام حيناً فلم يبرح. التهذيب في ترجمة أَبر: أَبَّرْتُ النخلَ أَصلحته، وروي عن أَبي عمرو بن العلاء قال: يقال نخل قد أُبِّرَتْ ووُبِرتْ وأُبِرَتْ، ثلاث لغات، فمن قال أُبِّرَتْ فهي مؤَبَّرَةٌ، ومن قال وُبِرَتْ فهي مَوْبُورَةٌ، ومن قال أُبِرَتْ فهي مأُبُورَةٌ أَي مُلَقَّحَةٌ.
والوَبْرُ، بالتسكين: دُوَيْبَّة على قدر السِّنَّوْرِ غبراء أَو بيضاء من دواب الصحراء حسنة العينين شديدة الحياء تكون بالغَوْرِ، والأُنثى وَبْرَةٌ، بالتسكين، والجمع وَبْرٌ ووُبُورٌ ووِبارٌ ووِبارَةٌ وإِبارةٌ؛ قال الجوهري: هي طَحْلاء اللون لا ذَنَبَ لها تَدْجُنُ في البيوت، وبه سمي الرجل وَبْرَةَ. وفي حديث أَبي هريرة: وَبْرٌ تَحَدَّرَ من قُدُومِ ضأْنٍ (* قوله« من قدوم ضأن» كذا ضبط بالأصل بضم القاف، وضبط في النهاية بفتحها، ونبه ياقوت في المعجم على أنهما روايتان) ؛ الوَبْرُ، بسكون الباء: دويبة كما حليناها حجازية وإِنما شبهه بالوَبْرِ تحقيراً له، ورواه بعضهم بفتح الباء من وَبَرِ الإِبلِ تحقيراً له أَيضاً، قال: والصحيح الأَول. وفي حديث مجاهد: في الوَبْرِ شاةٌ، يعني إِذا قتلها المحرم لأَن لها كَرِشاً وهي تَجْتَرُّ. ابن الأَعرابي: فلان أَسْمَجُ من مُخَّةِ الوَبْرِ. قال والعرب تقول: قالت الأَرنبُ للوَبْرِ: وَبْر وَبْر، عَجُزٌ وصَدْر، وسائرك حَقْرٌ نَقْر فقال لها الوَبْرُ: أَرانِ أَرانْ، عَجُزٌ وكَتِفانْ، وسائركِ أُكْلَتانْ
ووَبَّرَ الرجلُ: تَشَرَّدَ فصار مع الوَبْرِ في التَّوَحُّشِ؛ قال جرير:فما فارقْتُ كِنْدَةَ عن تَراضٍ،
وما وَبَّرْتُ في شعبي ارْتِعابا
أَبو زيد: يقال وَبَّرَ فلانٌ على فلانٍ الأَمرَ أَي عَمَّاه عليه؛ وأَنشد أَبو مالك بيت جرير أَيضاً:
وما وَبَّرْتُ في شُعَبَى ارتعابا* ويُروى: ارتغاباً كما في ديوان جرير. قال: يقول ما أَخفيت أَمرك ارتعاباً أَي اضطراباً. وأُمُّ الوَبْرِ: اسم امرأَة؛ قال الراعي:
بأَعلامِ مَرْكُوزٍ فَعَنْزٍ فَغُرَّبٍ،
مَغاني أُمِّ الوَبْرِ إِذ هي ما هيا
وما بالدار وابِرٌ أَي ما بها أَحد؛ قال ابن سيده: لا يستعمل إِلا في النفي؛ وأَنشد غيره:
فَأُبْتُ إِلى الحيّ الذين وراءَهمْ
جَرِيضاً، ولم يُفْلِتْ من الجيشِ وابِرُ
والوَبْراءُ: نبات.
ووَبارِ مثل قَطام: أَرض كانت لعاد غلبت عليها الجن، فمن العرب من يجريها مجرى نَزالِ، ومنهم من يجريها مجرى سُعادَ، وقد أُعرب في الشعر؛ وأَنشد سيبويه للأَعشى:
ومَرَّ دَهرٌ على وَبارِ،
فَهَلَكَتْ جَهْرَةً وبارُ
قال: والقوافي موفوعة. قال الليث: وَبارِ أَرضٌ كانت من مَحالِّ عادٍ بين اليمن ورمال يَبْرِينَ، فلما هلكت عاد أَورث الله ديارهم الجنَّ فلا يتقاربها أَحد من الناس؛ وأَنشد:
مِثْل ما كان بَدْءُ أَهلِ وَبارِ
وقال محمد بن إِسحق بن يسار: وبَارِ بلدة يسكنها النَّسْنَاسُ. والوَبْرُ: يوم من أَيام العجوز السبعة التي تكون في آخر الشتاء، وقيل: إِنما هو وَبْر بغير أَلف ولام. تقول العرب: صِنٌّ وصِنَّبْر وأُخَيُّهما وَبْر، وقد يجوز أَن يكونوا قالوا ذلك للسجع لأَنهم قد يتركون للسجع أَشياء يوجبها القياس.
وفي حديث أُهبانَ الأَسْلَمِيّ: بينا هو يَرْعَى بِحرَّةِ الوَبْرَةِ، هي بفتح الواو وسكون الباء، ناحية من أَعراض المدينة، وقيل: هي قرية ذات نخيل. ووَبَرٌ ووَبَرَةُ: اسمان، ووَبْرَةٌ: لصٌّ معروف؛ عن ابن الأَعرابي.

### Türkçe

**الوَبَرُ**: develerin ve tavşanların ve benzerlerinin yünü; çoğulu **أَوْبارٌ**. Ebû Mansûr dedi: Aynı şekilde **وَبَرُ السَّمُّور** ve tilkilerin ve **الفَنَكِ**’in (yünü); teki **وَبَرَةٌ**’dir. Ve deve **وَبِرَ** olmuştur, kesre ile; Sa‘lebe b. ‘Ubeyd onunla (bu lafızla) Hâcâ yaptı da onu arı için kullandı ve dedi ki:
“Dağıldı **الأَوْبارِ**’ın gürlüğü; ne soğuktan sakınır,
ne kurttan korkar; o ise açık yere çıkan beldede.”
Denir: **جمل وَبِرٌ** ve **أَوْبَرُ**; eğer **الوَبَرِ**’i çok ise; ve dişi deve **وَبِرَةٌ** ve **وَبْراءُ**. Ve hadiste: “Bana **أَهل الوَبَرِ** ve **المَدَرِ**’den daha sevgilidir”; yani çöllerin ve şehirlerin ve köylerin halkı; ve o, develerin **وَبَرِ**’indendir; çünkü evlerini ondan yaparlar; ve **المَدَرُ** **مَدَرَة**’nin çoğuludur; o da yapıdır.

**وبناتُ أَوْبَرَ**: **الكمأَة**’den **مُزْغِبٌ** bir tür; Ebû Hanîfe dedi: **بناتُ أَوبَرَ** küçük çakıl taşları misali küçük bir **كَمْأَة**’dir; birden ona kadar eksikte bulunurlar; ve tadı kötüdür; ve o, **الكمأَة**’nin ilkidir; ve bir defa dedi: o, **الكمأَة** gibidir ve **بكمأَة** değildir, ve küçüktür. el-Asma‘î: **الكمأَة**’den **المُزْغِبَةِ**’ye **بناتُ أَوْبَرَ** denir; onun teki **ابن أَوبر**’dir; ve onlar küçüklardır. Ebû Zeyd dedi: **بناتُ الأَوْبَرِ** toprağın rengi üzere küçük, **مُزْغِبَةٌ** bir **كمأَة**’dir; ve el-Ahmer inşâd etti:
“Gerçekten sana **أَكْمُؤاً** ve **عَساقِلاً** topladım,
ve gerçekten seni **بَناتِ الأَوْبَرِ**’den nehyettim.”
Yani: senin için topladım; nitekim Yüce Allah dedi: “Ve onlara ölçtüklerinde yahut tarttıklarında”; el-Asma‘î dedi: Şairin sözüne gelince:
“Ve gerçekten seni **بنات الأَوبر**’den nehyettim”
şüphesiz o, zaruret için elif ve lâmı artırdı; râcizin sözü gibi:
“Uzaklaştırdı **أُمَّ العَمْرِ**’ı esirinden”
ve başkasının sözü:
“Keşke **أُمَّ العَمْرِ** benim arkadaşım olsaydı”
bu rivayeti nakleden kimseye göre onun muradı: onun **عمرو** olduğudur; yoksa daha bilinen: “Keşke **أُم الغَمْرِ** (olsaydı)”dır. Dedi: ve câiz olur ki **أَوْبَرُ** nekre olsun da onu lâm ile marife kılsın; nitekim Sîbeveyh, **عُرْساً**’ın **ابن عُرْسٍ**’den bir kısmınca nekre kılındığını hikâye etti; şöyle dedi: “Bu, gelen bir **ابن عُرْسٍ**’dır.” Ebû Hanîfe dedi: Denir: “Falanın oğulları **بَناتِ أَوْبَر** gibidir”; onlarda hayır bulunduğu zannedilir.

Ve tavşan ve tilki **وَبَّرَتْ** (fiilini) **تَوْبِيراً** ile; eğer **الخُزُونَةِ**’de yürürse, izini gizlemek için; böylece (izi) seçilmez. Ve **الشُّورى** hadîsinde, er-Riyâşî’nin rivayet ettiği üzere: altı kişi toplanınca konuştular; onlardan bir söyleyen, hutbesinde dedi ki: “İzlerinizi **تُوَبِّرُوا** etmeyin de dininizi **فَتُولِتُوا** etmeyin.” Ve **الشُّورى** günü ‘Abdurrahmân hadîsinde: “Kılıçları düşmanlarınızdan kınına sokmayın da izlerinizi **فَتُوَبِّرُوا** edersiniz”; **التَّوْبِيرُ** **التَّعْفِيَةُ** ve izin silinmesidir. ez-Zemahşerî dedi: O, tavşanın **تَوْبِير**’indendir; ayaklarının **وَبَرِ**’i üzerinde yürümesidir; ta ki izi takip edilmesin; sanki onları işte ağırdan almaktan nehyetmiş gibidir. Dedi: ve tâ ile rivayet olunur; o, yerinde zikredilmiştir. Şemir rivayet etti: “İzlerinizi **تُوَتِّرُوا** etmeyin”; onu **الوَتْرِ** ve **الثَّأْرِ**’a götürdü; doğru olan er-Riyâşî’nin rivayet ettiğidir; görmez misin ki denir: “Falanı **وَتَرْتُ** ederim, onu **أَتِرُه**” **الوَتْرِ**’den; ve “**أَوْتَرْتُ**” denmez. **التهذيب**: hayvanlardan ancak **التُّفَهُ** ve **عَناقُ الأَرض** ve tavşan **يُوَبِّرُ** eder. Ve denir: tavşan koşusunda **وَبَّرَتْ**; eğer pençelerini toplarsa, izini **لِتُعَفِّيَ** etmek için. Ebû Mansûr dedi: **التَّوْبِيرُ**, izinin seçilmediği yeri takip etmendir; bu, onun aranıldığında yerden bir sertliğe ve bir **حَزْنٍ**’e baktığı, sonra onun üzerine sıçradığı içindir; ta ki sertliğinden dolayı izi seçilmesin. Ebû Zeyd dedi: hayvanlardan ancak tavşan **يُوَبِّرُ** eder; ve başka bir şey; onu ezberlemedik. Ve adam evinde **وَبَّرَ**; eğer bir müddet ikamet ederse ve ayrılmazsa. **التهذيب**’de **أَبر** tercümesinde: “Hurma ağacını **أَبَّرْتُ**; onu ıslah ettim”; Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’dan rivayet olundu; dedi: denir: “**نخل** **قد أُبِّرَتْ** ve **ووُبِرتْ** ve **وأُبِرَتْ**”; üç lehçe; kim **أُبِّرَتْ** derse o **مؤَبَّرَةٌ**’dir; kim **وُبِرَتْ** derse o **مَوْبُورَةٌ**’dir; kim **أُبِرَتْ** derse o **مأُبُورَةٌ**’dir; yani **مُلَقَّحَةٌ**.

Ve **الوَبْرُ**, sükûn ile: çöl hayvanlarından, kedi ölçüsünde, boz yahut beyaz, gözleri güzel, hayâsı şiddetli, **الغَوْرِ**’da bulunan küçük bir hayvancık; dişisi **وَبْرَةٌ**, sükûn ile; çoğulu **وَبْرٌ** ve **وُبُورٌ** ve **وِبارٌ** ve **وِبارَةٌ** ve **إِبارةٌ**. el-Cevherî dedi: o, rengi **طَحْلاء**dır; kuyruğu yoktur; evlerde barınır; ve onunla adama **وَبْرَةَ** adı verildi. Ebû Hureyre hadîsinde: “**وَبْرٌ** koyunun gelişinden yuvarlandı” (* “**من قدوم ضأن**” sözü: asılda kāfın zammı ile böyle ضبط edildi; **النهاية**’de fethasıyla ضبط edildi; Yâkût **المعجم**’da ikisinin de rivayet olduğunu belirtti); **الوَبْرُ**, bâ’nın sükûnu ile: Hicazlıların süslediğimiz gibi bir küçük hayvancık; onu **الوَبْرِ**’e ancak onu küçümsemek için benzetti. Bazıları bâ’nın fethasıyla, develerin **وَبَرِ**’inden rivayet etti; onu küçümsemek için yine; dedi: doğru olan birincisidir. Mücâhid hadîsinde: “**الوَبْرِ**’de bir koyun vardır”; yani ihramlı onu öldürürse; çünkü onun bir işkembesi vardır ve geviş getirir. İbnü’l-A‘râbî: “Falan, **مُخَّةِ الوَبْرِ**’den daha çirkindir.” Dedi: ve Araplar der ki: tavşan **للوَبْرِ**’e dedi: “**وَبْر وَبْر**; bir kıç ve bir göğüs; geri kalanındaysa aşağılık bir delik”; bunun üzerine **الوَبْرُ** ona dedi: “**أَرانِ أَرانْ**; bir kıç ve iki kürek; geri kalanındaysa iki lokma.”

Ve adam **وَبَّرَ**: başıboş oldu da vahşîleşmede **الوَبْرِ** ile beraber oldu; Cerîr dedi:
“Rızâ ile **كِنْدَةَ**’den ayrılmadım,
ve korkudan vadimde **وَبَّرْتُ** olmadım.”
Ebû Zeyd: denir: “Falan, falana işi **وَبَّرَ** etti”; yani onu ona kapalı kıldı; ve Ebû Mâlik Cerîr’in beytini de inşâd etti:
“Ve korkudan **شُعَبَى**’mda **وَبَّرْتُ** olmadım”
ve “**ارتغاباً**” diye rivayet olunur; Cerîr’in divanında olduğu gibi. Dedi: “İşini korkudan, yani çalkantıdan, gizlemedim” der. Ve **أُمُّ الوَبْرِ**: bir kadının adıdır; er-Râ‘î dedi:
“**مَرْكُوزٍ**’un, sonra **عَنْزٍ**’ın, sonra **غُرَّبٍ**’in nişanlarında,
**أُمِّ الوَبْرِ**’in meskenleri; o, o iken.”
Ve “Evde **وابِرٌ** yoktur”; yani onda hiç kimse yoktur; İbn Sîde dedi: ancak nefiyde kullanılır; ve başkası inşâd etti:
“Ardındakilerin bulunduğu mahalleye döndüm,
kederli; ve ordudan bir **وابِرُ** kurtulmadı.”
Ve **الوَبْراءُ**: bir bitkidir.

Ve **وَبارِ** ( **قَطام** gibi): Âd’a ait bir yerdi; cinler ona galip geldi; Araplardan kimi onu **نَزالِ**’in yürütümü üzere yürütür; kimiyse onu **سُعادَ**’ın yürütümü üzere yürütür; şiirde i‘râb edilmiştir; ve Sîbeveyh, el-A‘şâ’dan inşâd etti:
“Ve bir devir **وَبارِ** üzerine geçti,
böylece **وبارُ** açıkça helâk oldu.”
Dedi: ve kafiyeler yükseltilmiştir. el-Leys dedi: **وَبارِ** Âd’ın konaklarından bir yerdi; Yemen ile **يَبْرِينَ** kumları arasında; Âd helâk olunca Allah onların diyarlarını cinlere miras kıldı; insanlardan hiç kimse ona yaklaşmaz; ve inşâd etti:
“**أَهلِ وَبارِ**’ın başlangıcı gibi.”
Muhammed b. İshâk b. Yesâr dedi: **وبَارِ** **النَّسْنَاسُ**’un oturduğu bir beldedir.

Ve **الوَبْرُ**: kışın sonunda olan, yaşlı kadının yedi gününden bir gündür; ve denildi: o ancak elif ve lâm olmaksızın **وَبْر**’dir. Araplar der: **صِنٌّ** ve **صِنَّبْر** ve ikisinin kardeşi **وَبْر**; ve câiz olur ki bunu secî için söylemiş olsunlar; çünkü onlar secî için kıyasın gerektirdiği bazı şeyleri terk ederler.

**أُهبانَ الأَسْلَمِيّ** hadîsinde: “O, **حرَّةِ الوَبْرَةِ**’de otlatırken”; o, vâvın fethası ve bâ’nın sükûnu iledir; Medine’nin çevrelerinden bir nahiyedir; ve denildi: hurmalıklı bir köydür. Ve **وَبَرٌ** ve **وَبَرَةُ**: iki isimdir; ve **وَبْرَةٌ**: meşhur bir hırsızdır; İbnü’l-A‘râbî’den.
