# وبص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وبص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وبص

وبص البرق  ، وغيره،  يبص وبصا ووبيصا  ، وبصة، كعدة،  لمع وبرق  ، نقله الجوهري، وأنشد ابن بري لامرئ القيس:
  كأني ورحلي والقراب ونمرقي                      إذا شب للمرو الصغار وبيص وبص  الجرو: فتح  إحدى  عينيه  ، عن ابن عباد. والذي في الصحاح والعباب وبص الجرو توبيصا: فتح عينيه. وتابعهما غير واحد من أئمة اللغة. وبصت  الأرض: كثر نبتها، كأوبصت  ، واقتصر الجوهري على الأخير، ونقله عن ابن السكيت، ونصه: يقال: أوبصت الأرض، في أول ما يظهر نبتها. الوباص:  ككتان: البراق اللون  ، ومنه حديث الحسن:  لا تلقى المؤمن إلا شاحبا، ولا تلقى المنافق إلا وباصا  أي براقا. ويقال: أبيض وباص، قال أبو النجم:
  عن هامة كالحجر الوباص الوباص:  القمر  ، عن ابن الأعرابي وأبي عمرو، وهو من ذلك.  ووابص: علم  وكذلك وابصة، والأخير نقله الجوهري. عن ابن الأعرابي:  الوابصة: النار، كالوبيصة.   ووابصة: ع  ، وفي اللسان والتكملة، الوابصة باللام: موضع. وابصة  بن سعيد  ، هكذا في النسخ. وهو غلط، والصواب ابن معبد، وهو ابن مالك الأسدي، أيو سالم،  صحابي  ، قبره بالرقة. يقال:  إنه لوابصة سمع  ، إذا كان  يثق بكل ما يسمع  ، نقله الجوهري، والزمخشري. وقيل: هو إذا كان يسمع كلاما فيعتمد عليه ويظنه، ولما يكن على ثقة. يقال: وابصة سمع بفلان، ووابصة سمع بهذا الأمر، وهو الذي يسمى الأذن، قاله ابن فارس، وأنث على معنى الأذن، وقد تكون الهاء للمبالغة.  ووبصان  ، بالفتح، عن الفراء،  ويضم  ، عن ابن دريد: اسم  شهر ربيع الآخر  ، في الجاهلية. قال:
  وسيان وبصان إذا مـا عـددتـه                      وبرك لعمري في الحساب سواء

  نسخ الجمهرة: بصان كرمان، ونقل شيخنا عن ابن سيده في المحكم أنه بفتح الواو وضم الموحدة، نظير سبعان، حتى قيل إنه لا ثالث لهما. قلت: وهو غريب، لم يتعرض له صاحب اللسان ولا غيره، وإنما نقل عن ابن سيده، كما ترى، وليس فيه ما ذكره شيخنا. وقال الصاغاني في العباب: وما في بعض نسخ الجمهرة صحيح أيضا لأن وبص وبص بمعنى، وسيأتي للمصنف في  بص  .  والوبص، محركة: النشاط، و  منه  فرس وبص، ككتف  ، أي  نشيط  ، نقله الصاغاني. ويقال: فرس هبص وبص.  وأوبصت ناري: ظهر لهبها  . وفي الصحاح عن ابن السكيت: أوبصت ناري، وذلك أول ما يظهر لهبها. وقال غيره: أوبصت النار عند القدح، إذا ظهرت. ووبص لي بيسير توبيصا: أعطانيه  ، عن ابن عباد، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: وبيص الطيب: بريقه. وأبيض وابص: براق. قال أبو الغريب النصري:
  إما تريني اليوم نضوا خالصا
  أسود حلبوبا وكنت وابصـا وقال أبو حنيفة: وبصت النار وبيصا: أضاءت. والوابصة: البرقة. وعارض وباص: شديد وبيص البرق. وما في النار وبصة ووابصة، أي جمرة.

### Türkçe

**وبص** şimşeğin (parıltısı); ve başkası (da): **يبص** **وبصا** ve **وبيصا** ve **وبصة** (olarak), **كعدة** (gibi); parladı ve şimşek çaktı; onu el-Cevherî nakletti. İbn Berrî, İmru’ül-Kays’tan şu beyti okudu:
  Sanki ben ve binitim ve kırba (takımı) ve minderim                      küçük çakmak taşına **وبيص** **وبص** tutuştuğu zaman

**وبص الجرو**: iki gözünden birini açtı; İbn Abbâd’dan. Sahâh ve ‘Ubâb’da olan ise: **وبص الجرو توبيصا**: iki gözünü açtı. Dil imamlarından birden başkası da ikisini takip etti. **وبصت الأرض**: bitkisi çoğaldı; **كأوبصت** (gibi). el-Cevherî yalnız sonuncusuyla yetindi ve onu İbn es-Sikkît’ten nakletti; onun lafzı: “Denir ki: **أوبصت الأرض**; bitkisi ilk göründüğü vakitte.” **الوباص**: **ككتان** (gibi): rengi parlak olan; ondan Hasan’ın hadisi: “Mümini ancak solgun olarak bulursun; münafığı ise ancak **وباصا** olarak bulursun”; yani parlak. Ve denir: **أبيض وباص**. Ebû’n-Necm dedi ki:
  parlak taş gibi bir kafatasından

**الوباص**: ay; İbnü’l-A‘râbî ve Ebû ‘Amr’dan; ve o, bundandır. Ve **وابص**: bir özel ad. Yine **وابصة**; ve sonuncusunu el-Cevherî nakletti. İbnü’l-A‘râbî’den: **الوابصة**: ateş; **كالوبيصة** (gibi). Ve **وابصة**: bir yer adı; Lisân ve Tekmile’de: **الوابصة** (lâm ile): bir mevki. **وابصة بن سعيد**; nüshalarda böyle. Ve o yanlıştır; doğrusu İbn Ma‘bed’dir; o, Mâlik el-Esedî’nin oğludur, Ebû Sâlim; sahâbî; kabri er-Rakka’dadır. Denir: “Şüphesiz o, **لوابصة سمع**’dır”; işittiği her şeye güveniyor olduğu zaman; el-Cevherî ve ez-Zemahşerî nakletti. Ve denildi: o, bir söz işittiği zaman ona dayanır ve onu zanneder; hâlbuki güven üzere değildir. Denir: **وابصة سمع بفلان** ve **وابصة سمع بهذا الأمر**; ve o, “kulak” diye adlandırılandır; İbn Fâris söyledi. “Kulak” mânası üzerine müennes yaptı; ve **الهاء** mübalağa için olabilir.

Ve **وبصان**; fetha ile; el-Ferrâ’dan; ve zamme ile de olur; İbn Düreyd’den: câhiliyede Rebî‘u’l-Âhir ayının adı. Dedi ki:
  onu saydığın vakit **وسيان** ve **وبصان** birdir                      ve **وبرك** andolsun ömrüme, hesapta eşittir

Cumhere nüshaları: **بصان** **كرمان** (gibi). Şeyhimiz, İbn Sîde’den el-Muhkem’de, onun vâv’ın fethası ve **الموحدة**’nın zammı ile olduğunu, **سبعان** nazîri olarak nakletti; hatta denildi ki ikisinden üçüncüsü yoktur. Dedim: bu gariptir; Lisân sahibi de başkası da ona temas etmedi; ancak İbn Sîde’den nakledildi, gördüğün gibi; ve onda şeyhimizin zikrettiği şey yoktur. es-Sâgânî ‘Ubâb’da dedi ki: Cumhere’nin bazı nüshalarında olan da sahihtir; çünkü **وبص** ve **بص** mânaca birdir; ve musannif için **بص**’ta gelecektir.

Ve **الوبص**; harekeli: canlılık. Ve ondan: **فرس وبص**; **ككتف** (gibi); yani canlı; es-Sâgânî nakletti. Ve denir: **فرس هبص وبص**. Ve **أوبصت ناري**: alevi göründü. Sahâh’ta İbn es-Sikkît’ten: **أوبصت ناري**; ve bu, alevinin ilk göründüğü vakittir. Başkası dedi ki: **أوبصت النار** çakmakla yakmada; göründüğü zaman. Ve **وبص لي بيسير توبيصا**: onu bana verdi; İbn Abbâd’dan; ve bu mecazdır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **وبيص الطيب**: onun parıltısı. Ve **أبيض وابص**: parlak. Ebû’l-Garîb en-Nasrî dedi ki:
  eğer bugün beni sırf bir zayıf (binit) olarak görürsen
  simsiyah, sütü bol; hâlbuki ben **وابصـا** idim

Ebû Hanîfe dedi ki: **وبصت النار وبيصا**: aydınlattı. Ve **الوابصة**: şimşek parıltısı. Ve **عارض وباص**: şimşeğin **وبيص**’i şiddetli olan bulut. Ve ateşte **وبصة** ve **وابصة** yoktur; yani kor.
