# وبق (و-ب-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Vika” kaptır, “vebek” derin çukur, “ibak” ise çukura batırmak, hendeğin içine batırmak demektir

- Harfler: و - ب - ق
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَوْبِقًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/siga/%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%82%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعِلًا | Yar | 1 | 1 | [18:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/ayet/18:52.md) |
| [يُوبِقْهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90%D9%82%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | يُفْعِلْهُنَّ | Onları batırır | 1 | 1 | [42:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/ayet/42:34.md) |

## Mücavir kökler — 12 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
2. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Affetti
3. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
4. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Nedve halkın toplandığı yerdir
5. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kazandı
6. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tasma kayış demektir
7. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kesr(sin ile) kırık demektir
8. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
9. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
10. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
11. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
12. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وبق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl vāvî |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md), [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md), [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md), [حجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki şey arasına girip geçişi engelleyen derin yar, uçurum veya tutulup batarak helak olma |
| Çekirdek Özet 2 | Suç veya günahların ağırlığıyla batma, mahvolma ve kurtuluşsuz bir ayrışma çukuruna düşme |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi adalet mekanizmasında eylemlerin batırıcı ve izole edici bir helak vasıtasına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir ölüm veya soyut bir yok oluş sayıp fiziksel batış, hapsolma ve engellenme boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وب | Ağırlaşma, yük altında ezilme, yoğunlaşarak çökme veya baskın gelme; nitekim [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) kökünde şiddetli ve ağır yağmur ile ağır akıbet, [وبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B1.md) kökünde ise bedeni örten yoğun ve ağır tüy dokusu bulunur | ق | Ufuk, sınır ve kuşatma bildiren harfin eklenmesiyle bu ağırlaşma ve çöküş hareketi; etrafı çevrili, kaçışı imkânsız derin bir çukura, bataklığa veya iki sınır arasındaki helak edici uçuruma (وبق) dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıdan bağlanan, sabitleyen veya bir ilişkiyi diğerine eklemleyen ilksel rabıtayı temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir iç uzamı, içine alma veya kapalı bir alanın sınırları dahilinde bulunma durumunu gösterir |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Kuşatan, sınırlayan, daralan ve kaçışı engelleyen kesin hudut çizgisini ifade eder |
| وبق | Çengel ile iç uzamın sınırda kilitlenmesi | Nesnenin bir iç çukura veya sınırlı bir girdaba bağlanıp hapsolarak aşağı doğru batması ve orada çaresizce mahvolması hareketini simgeler |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin veya hayvanın derin bir çukura, batağa düşüp hareket edemez hale gelerek helak olması; iki tepe veya nesne arasına giren, geçit vermez derin yar, uçurum ve engel |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Şemmer ve A‘şâ çizgisindeki şiirlerde helak yeri, hapsolunan dar geçit ve ölüm vadisi anlamında kullanılmıştır: وحادَ شَرَوْرَى والسِّتَارَ، فلم يَدَعْ / تِعاراً له والوادِيَيْنِ بِمَوْبِقِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayet ve erken hadis dilinde helak edici, batırıcı büyük günahlar için kullanılan ifade: اجتنبوا السبع الموبقات |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Arapça وبق kökü, Sami dil ailesinde kök harfleri arasındaki zayıf harf (vāv) ve larengeal/velar geçişler sebebiyle dar bir coğrafyada leksikalleşmiş görünmektedir. Kökün İbranice ve Aramice katmanlarında birebir /w-b-q/ biçiminde doğrudan bir kökteşinden ziyade, batma, derinleşme ve helak olma semantiği üzerinden [عمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%82.md) veya طبغ / [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md) gibi batırma-boğulma semantik alanlarıyla teması söz konusudur. Süryanicede çukur, bataklık veya derin düşüş bildiren bazı köklerin Arapçadaki bu formla kavramsal örtüşme taşıdığı görülür; ancak doğrudan fonetik soydaşlık zayıftır. Arapçada kök; hareket edemeyecek şekilde engellenme, çamura veya çukura saplanıp helak olma (teŝabbata fe-heleke) özelleşmesini korumuş ve hem soyut helak hem de iki şeyi ayıran derin fiziki bariyer anlamında merkezileşmiştir.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وبق fiili ve موبق mekân ismi | Bir engele takılıp batağa saplanarak yok olma; iki nesne arasında geçit vermez biçimde duran helak edici sınır veya derin yar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami semantik paralelleri | Bataklığa batma, hareket kabiliyetini yitirerek çökme ve telef olma anlam dairesiyle tematik yakınlık | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı veya daha geniş ailelerde doğrudan kanıtlanmış bir soydaş kelime tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وبق | Anlamlı | Batmak, helak olmak, engel olmak | İki şey arasında uçurum/engel olmak veya çukura batarak yok olmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [وقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%A8.md) | Anlamlı | Çukura girmek, karanlık basmak | Göz çukuruna girmek, gecenin karanlığıyla her tarafı kaplayıp derinleşmesi | Anlamca akraba, çukur ve örtülme; Kur'an'da geçer |
| [بوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D9%82.md) | Anlamlı | Boru, üfleme çalgısı, bâtıl söz | İçi boş bir borudan ses çıkarma, gürültüyle ortaya atılma, helak edici felaket | Kur'an'da geçmez |
| [بقو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [قوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%A8.md) | Anlamlı | Çukurluk, delik açmak, kabuğu kırmak | Yumurtayı delip yavrunun çıkması veya bir yeri oyup çukurlaştırmak | Çukur ve oyuk semantiğinde ortak; Kur'an'da geçer |
| [قبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%88.md) | Anlamlı | Kubbe yapmak, toplamak, çekmek | Parmak uçlarını birleştirerek büzmek veya üzerini kubbe gibi çatmak | Kök olarak oluşur; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وبق | Merkez | Batıp helak olma, engel yar | İki şey arasında aşılmaz bir uçurum oluşturarak veya bataklığa gömerek helak etme | Çaresiz kalıp engellenerek batmayı ifade eder |
| [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) | Komşu | Genel helak ve yok oluş | Kökün batma veya engel boyutu şart olmaksızın canın, malın veya varlığın tümden tükenmesi | وبق köküne göre daha genel ve kapsayıcıdır |
| [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Suda boğulma | Sıvı veya su kütlesinin içine tamamen gömülerek nefessiz kalma | وبق hem denizde batmayı hem de karada cehennem çukuruna düşmeyi kuşatır |
| [حجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2.md) | Komşu | Araya sınır koyma | İki şeyin birbirine karışmasını önleyen nötr engel veya perde | وبق engel olmanın yanında mutlaka helak edici bir uçurum vasfı taşır |
| [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) | Zıt | Kurtulma, selamet bulma | Tehlikeli, batak veya helak edici alandan sıyrılarak yüksek ve güvenli yere çıkma | وبق batışı ve hapsoluşu imlerken [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) çıkışı ve ferahı imler |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وبق | Batıp helak olmak, aşılmaz yar | İki nesne arasındaki öldürücü ayrışma noktası veya bataklıkta boğulma | Kesin |
| Latince | pessum ire, perimere, barathrum | Batmak, yok olmak, uçurum | Uçuruma yuvarlanma ve mahvolma fikrini karşılar; ilahi ceza boyutu bağlama bağlıdır | Güçlü |
| İngilizce | to perish, to founder, abyss / chasm | Batıp mahvolmak, derin uçurum | Geminin batması (founder) ve aşılmaz yar (abyss) manalarını birlikte verir | Güçlü |
| Almanca | untergehen, zugrunde gehen, Abgrund | Batmak, batıp yok olmak, uçurum | Varlığın aşağıya çökerek helak olması ve kapatılamaz yar mefhumunu yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | périr, sombrer, abîme | Batmak, mahvolmak, dipsiz kuyu | Geminin sulara gömülmesi ve iki tarafı ayıran ölümcül uçurum tabiatını verir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوْبِقًا | Helak edici uçurum, aşılmaz engel çukuru | Müşrikler ile sahte ilahları arasına kıyamet günü konulan, iletişimi kesen ve helake sürükleyen derin yar; Kehf [18:52](https://lisan.digital/tr/ayet/18:52.md) |
| يُوبِقْهُنَّ | Gemileri batırıp yok etmesi, suda boğması | İnsanların işledikleri kötülükler sebebiyle denizdeki gemilerin rüzgârın kesilmesi veya fırtına ile batırılması bağlamı; Şûrâ [42:34](https://lisan.digital/tr/ayet/42:34.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ceza ve şirk ortaklarının akıbeti | Şirk koşanlar ile ortak koştukları varlıklar arasındaki ontolojik kopuş ve bu kopuşun cehennemde bir azap uçurumuna dönüşmesi | Ebedi helak, kurtuluşsuz ayrılık |
| Fıkıh | Büyük günahlar taksimi | İnsanı manen ve hukuken helake sürükleyen, tevbe edilmedikçe ahiret azabını kesinleştiren suçların sınırları | Mûbikât; helak edici cürümler |
| Tefsir | Kehf [18:52](https://lisan.digital/tr/ayet/18:52.md) ve Şûrâ [42:34](https://lisan.digital/tr/ayet/42:34.md) tefsirleri | Ayetteki mevbik lafzının cehennemde bir vadi mi, taraflar arası aşılmaz bir engel mi yoksa müşterek bir helak mekânı mı olduğu ihtilafı | Ayrıştırıcı ölüm çukuru |
| Hadis | Yedi helak edici günah rivayeti | Sahibini hem dünyada rüsvay eden hem ahirette ateşe batıran temel ahlaki ve hukuki yıkımlar | Batırıcı, mahvedici günah |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-şirk ayrışması | Ontolojik uçurum | Sahte bağlılıkları kökünden koparma | Şirk ehlinin güvendiği bağlar, hakikatte onları yutan bir helak çukuruna dönüşür | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve nedensellik | Çöküş ve batış eşiği | Sistemin kendi ağırlığıyla tıkanması | Hatalı öncüllerin birikerek düşünceyi kurtuluşsuz bir çelişki kuyusuna sürüklemesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç istismarı | Meşruiyet kaybı uçurumu | Zalim iktidarın çözülüşü | Zulüm ve haksızlığın iktidar gemisini taşıyamaz hale gelip batırması | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve finansal risk | İflas ve tasfiye bataklığı | Verimsiz ve batık kaynakların elenmesi | Haksız kazanç ve risk birikiminin ekonomik aktörleri batık sermayeye dönüştürmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Olay ufku | Fiziksel bir nesnenin kurtulma hızını aşamayarak içine düştüğü ve dışarıyla bilgi/madde akışının kesildiği geri dönüşsüz çekim çukuru | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve kurumsal batış | Toplumsal bağların çözülüp fertlerin ortak değerlerden koparak kendi ürettikleri krizlerin içinde yok olmaları ve izole edilmeleri | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir ölüm, kayboluş ya da belirsiz bir helak olarak algılayıp mekanik batma ve aradaki aşılmaz engel boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir tarafta denizde yüzen gemilerin yük ve fırtınayla sulara gömülmesi, diğer tarafta sahte tanrılar ile tapanlar arasına konulan aşılmaz ve helak edici cehennem yarığı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şûrâ [42:34](https://lisan.digital/tr/ayet/42:34.md) ayetindeki fiziksel batışı sıradan bir hasar gibi görmek; Kehf [18:52](https://lisan.digital/tr/ayet/18:52.md) ayetindeki mevbik lafzını ise mekânsal ve engelleyici azap niteliğinden soyutlayıp anlamsızlaştırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helak anlayışında suç ile ceza arasındaki fiziksel ve ahlaki illiyeti, günahların sahibini aşağıya çeken bir ağırlık ve aşılmaz bir uçurum olduğunu açıkça gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şirkin kıyametteki hüsranını sergileyen eskatolojik sahnelerde ve insanın doğa kanunları karşısındaki acziyetini deniz metaforuyla anlatan kozmolojik ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Helak kavramının sadece ansızın gelen bir yok oluş olmadığını; kişinin kendi amelleriyle kazandığı yükün altında ezilerek bataklığa veya uçuruma sürüklenişi olduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki şey arasına girerek geçişi tamamen tıkayan derin uçurum veya bir bataklığa, suyun dibine saplanıp hareket edemeyerek boğulma, yok olma.
- Soyut anlam: İnsanın işlediği cürümlerin ağırlığı altında ezilerek ilahi rahmetten ve kurtuluş imkânından kopması; sahte sığınaklarla arasına aşılmaz bir mahrumiyet engelinin girmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin taşıma kapasitesini aşan negatif girdilerin (günah, zulüm, taşkınlık) oluşturduğu kritik eşik sonucunda dengenin çökmesi ve sistemin kendi ürettiği uçuruma batması.
- LaTeX modeli: $$M = \{x \in S \mid f(x) < 0 \land \nabla f(x) \cap \partial \Omega = \emptyset\} \implies x \to -\infty$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $S$ varlık ve imtihan alanını, $x$ eylem halindeki faili veya nesneyi, $f(x)$ amellerin ve meşruiyetin fonksiyonunu temsil eder. Değerin negatife düşmesi ($f(x) < 0$) ve sınır bölgesinde kurtarıcı bir temas noktasının bulunmaması ($\nabla f(x) \cap \partial \Omega = \emptyset$), failin aşılmaz bir bariyerle izole olup derin bir uçuruma veya batışa ($x \to -\infty$) mahkûm olduğunu sembolize eder. Bu durum kökün Kur'an'daki iki ana kullanımını; yani hem batarak helak olmayı hem de araya konulan aşılmaz engeli ($M$, mevbik) aynı anda açıklar.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/ayet/18:52.md) — مَوْبِقًا

وَيَوْمَ يَقُولُ نَادُوا شُرَكَائِيَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ مَوْبِقًا

Meal (IK): Bana ortak kabul ettiklerinize seslenin, dediği gün; onları çağırırlar ama hiç birisi cevab vermez. Aralarına bir uçurum koyarız.

### [Şura 42:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/ayet/42:34.md) — يُوبِقْهُنَّ

أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ

Meal (IK): Yahut yaptıklarına karşılık onları helak eder. Bir çoğunu da bağışlar.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Vika” kaptır, “vebek” derin çukur, “ibak” ise çukura batırmak, hendeğin içine batırmak demektir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

وبق يوبق وبقاً وفيه لغة ثالثة يَبِقُ وُبوقاً: هلك. والمَوْبِقُ مَفْعِلٌ منه، كالموعِد مَفعِلٌ من وَعَدَ يَعِدُ. ومنه قوله تعالى: "وجعلنا بينهم مَوْبِقاً". وفيه لغةٌ أخرى: وَبِقَ يَبِقُ بالكسر فيهما. وأوْبَقَهُ، أي أهلكه.

##### Türkçe

**وبق**: **يوبق** **وبقاً**; ve onda üçüncü bir dil (lehçe) vardır: **يَبِقُ** **وُبوقاً**: helâk oldu. Ve **المَوْبِقُ** ondan **مَفْعِلٌ** veznindedir; **الموعِد**’in **وَعَدَ** **يَعِدُ**’den **مَفعِلٌ** olması gibi. Ondandır O’nun (Allah’ın) sözü, yüce: "Ve onların aralarında **مَوْبِقاً** kıldık." Ve onda başka bir dil vardır: **وَبِقَ** **يَبِقُ**, ikisinde de kesre ile. Ve **أوْبَقَهُ**, yani onu helâk etti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب القاف والباء
قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق .
قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك .
قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ،
أي : رَفَعْتُه .
قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة .
قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة ، ولكن يقال : مُقَبَّبة .
وقال الليث : القَباءُ ممدود ، وثلاثةُ أُقْبِية . وقد تَقَبَّى الرجلُ : إذا لبس قَباءَه . وقُبا : قرية بالمدينة .
ويقال : اللِّئام : قابياً وقابِعاً .
ومنه قوله :
بنو قابياً وبَنُو قَوْبَعَه
والقَبَايَة : المَفازَة بلُغة حِمْيَر .
وقال الرَّاجز :
وما كان عَنْزٌ تَرْتَقِي بقَبايةٍ
ثعلب عن ابن الأعرابي : القَبا : ضَرْبٌ من الشجر . والقَبَا : تقويسُ الشيء . وتَقبَّى الرجلُ فلاناً : إذا أتاه مِن قِبَل قَفَاه .
وقال رؤبة :
وإن تَقَبَّى أَنْبَتَ الأنايبا
في أُمَّهاتِ الرأسِ هَمْزاً وَاقبَا
شمر عن أبي عمرو : قَبَوْتُ الزَّعفَرانَ والعُصْفُر أقْبُوه قَبْواً ، أي : جَنَيْتُهُ .
سَلَمة عن الفرَّاء : القابِيَة : المرأة التي تلقُطُ العُصْفُر .
وقال شمر في قوله :
مِنْ كلِّ ذاتِ ثَبَجٍ مَقَبِّي
المقبِّي : الكثير الشحم . وأهل المدينة يقولون للضَّمة قَبْوَة . وقد قَبا الحَرفَ يَقْبُوه : إذا ضمَّه وكأنَّ القَباء مشتقٌّ منه .
وقال اللِّحيانيّ : يقال : قَبِّ هذا الثوب تقبيةً ، أي : اقطعْ منه قَباء . وانقَبَى فلانٌ عنَّا انقِباءً : إذا استخفَى .
وقال أبو تراب : سمِعتُ الجَعْفَرِيّ يقول : اعتبَيْتُ المتاعَ واقتبيتُه : إذا جمعته . وقد عَبَا الثيابَ يَعبَاها وقَباها يقباها .
قلت : وهذا جائزٌ على لُغة مَن يَرَى تَليين الهمزة .
بقي : قال الليث : تقول العرب : نشدتُك الله والبُقْيا ، وهي البقِيّة .
أبو عُبَيدٍ عن الكسائيِّ قال : البَقْوَى والبُقْيا هي الإبقاء ، مِثل الرَّعْوَى ، والرُّعْيَا مِن الإرعاء على الشيء ، وهو الإبقاءُ عليه .
العرب تقول للعدوّ إذا غلب : البقيَّة أي : أبقوا علينا ولا تستأصلونا .
ومنه قول الأعشى :
قالوا البقية والخطيّ تأخذهم
وقوله : ( أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ ) ( هود : 116 ) من دينٍ ، قومٌ لهم بقيّة : إذا كانت بهم مُسْكَة ، وفيهم خير .
قال الأزهري : البقيّة : اسمٌ من الإبقاء ، كأنه أراد ، والله أعلم : فلولا كان من القرون قومٌ أُولوا إبقاءٍ على أنفسهم لتمسكهم بالدِّين المرضيّ . ونصب ) إِلاَّ قَلِيلاً ) ( هود : 116 ) لأنَّ المعنى في قوله
 ( فلولا ) : فما كان . ولأن انتصاب قليلاً على انقطاعٍ من الأول .
وقال الفرّاء : قوله : ( بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَّكُمْ ) ( هود : 86 ) ، أي : ما أبقى لكم من الحلال خير لكم .
قال : ويقال : مراقبة الله خير لكم .
الليث : بَقِيَ الشيءُ يَبْقَى بقَاءً ، وهو ضِدُّ الفناء .
ويقال : ما بقيَت منهم باقيةٌ ، ولا وَقاهم من اللهاِ وَاقية .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( خَاوِيَةٍ فَهَلْ تَرَى لَهُم مِّن بَاقِيَةٍ ) ( الحاقة : 8 ) .
قال الفرّاء : يريد من بقاء ، ويقال : هل تَرى منهم باقياً ، كلُّ ذلك في العربيّة جائزٌ حَسَن .
وقال الليث : الباقي حاصل الخراج ونحوِه .
وفي لغة طيِّىء : بَقَى يبقَى ، وكذلك لُغَتُهم في كل ياءٍ انكسر ما قبلها ، يجعلونها ألفاً ساكنة نحوَ بَقِيَ ورَضِيَ وفَنِيَ .
قال : واستَبْقَيْت فلاناً : إذا وَجَب عليه قَتْلٌ فعفوْتَ عنه . وإذا أعطيتَ شيئاً وحبستَ بعضَه قلت : استبقَيْتَ بعضَه . واسْتَبْقَيْتُ فلاناً في معنى العفو عن ذنبه ، واستِبقاء مودَّته .
وقال النابغة :
ولست بمستَبقٍ أخاً لا تلُمُّه
على شَعَثٍ أيُّ الرجال المهذّبُ
الأصمعيّ : المُبْقِيات من الخيل : التي تُبْقِي بعضَ جَرْيها تدَّخره .
وقول الله : ( وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا ) ( الكهف : 46 ) ، هي : الصلوات الخمس .
وقيل : الأعمالُ الصالحةُ كلُّها .
بقا : في حديث معاذ بن جبل : ( بَقَيْنَا رسولَ الله ( صلى الله عليه وسلم ) في أشهر رمضان حتى خشينا فوت الفَلاح ) .
قال أبو عبيد : قال الأحمر في قوله : بَقَيْنَا ، أي : انتظرْنا وتبصَّرْنَا .
يقال منه : بقيْتُ الرجلَ أَبْقِيه بَقْياً .
وأنشد الأحمر :
فهنَّ يَعْلِكْنَ حدائداتها
جُنْحَ النواصِي نحوَ أَلْوِياتِها
كالطَّيْرِ تَبقى متداوماتِها
يعني : تنظر إليها .
وقال اللحيانيّ : بَقَيْتُه وبقَوْتُه : نظرْتُ إليه .
وقال الزجاج في قوله جلّ وعزّ : ( أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ ) ( هود : 116 ) ، معناه : أُولوا تمييز .
قال : ويجوز أولوا بقيّة : أُولوا طاعة .
قال : ومعنى البقية إذا قلتَ في فلانٍ بقيّة ، معناه : فيه فضلٌ فيما يُمْدَح به ، وجمعُ
البقيَّة بَقَايا .
بوق : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ليس بمؤمنٍ من لا يأمَن جارُه بَوائقَه ) .
قال أبو عبيد : قال الكسائي وغيره : بوائقه غوائله وشرّه . ويقال للداهية والبليَّة تنزل بالقوم : أصابتهم بائقة .
وفي حديث آخر : ( اللهمَّ إنِّي أعوذُ بك مِن بَوائق الدهر ) .
قال الكسائي : يقال : باقَتهم البائقة فهي تَبُوقُهم بَوْقاً ، ومثله فقَرَتْهم الفاقرة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : باقَ : إذ هَجَم على قومٍ بغير إذنهم . وباق : إذا كذب . وباقَ : إذا جاء بالشَّرّ والخُصومات .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : أصابتْنا بُوقةٌ منكَرة وبوق ، وهي دُفْعةٌ من المطر انبعجتْ ضَرْبةً .
وقال رؤبة :
نَضّاح البُوَقْ
ويقال : هي جمع بُوقة مِثل أُوقةٍ وأُوَق .
وقال الليث : البُوقة : شجرةٌ مِن دِقّ الشَّجر ، شديدة الالتواء .
قال : ويقال : أصابَهمْ بَوْقٌ من المطر ، وهو كَثْرته .
قال : والبُوقُ شِبه منقافٍ مُلْتوِي الخَرْق ، وربّما نَفخ فيه الطَّحان فيَعلو صوْته فيُعلَم المرادُ به . ويقال للإنسان الذي لا يكتم سرَّه : إنّما هو بُوق .
أبو عبيد عن أبي عمرٍ و قال : البُوق : الباطل . وأنشد :
إلا الذي نطقوا بُوقا
وقال شمر : البُوق : شيء يُنفَخ فيه . قال : ولم أسمع البُوق في الباطل إلاَّ هنا ، وأنكر بيت حسان فلم يعرفه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ يقال : باقَ يَبوق بَوْقاً : إذا تَعَدَّى على إنسان . وباقَ يَبُوقُ بَوْقاً : إذ جاء بالبُوق ، وهو الكذب السُّماق .
قلت : وهذا يدلّ على أنَّ الباطل يسمَّى بُوقاً .
قوب : قال الليث : القَوْب : أن تُقوِّب أرضاً أو حُفْرةً شِبْه التقوير . تقول : قُبْتُها فانقابت .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : قاب الرجلُ : إذا قَرُب ، وقابَ : إذا تَقوَّب جِلدُه ، وقاب يَقوبُ قَوْباً : إذا هَرَب .
وقال الليث : الجَرَبُ يُقوِّب جِلد البعير فتَرى فيه قُوَباً قد انحردتْ مِن الوَبَر ، ولذلك سمِّيت القُوبَاء التي تخرج في جِلد الإنسان فتُداوى بالرِّيق ، وأنشد :
يا عَجَبَاً لهذه الفَلِيقَهْ
هل ينفعنَّ القُوَباءَ الرِّيقَه
ابن السكيت : رجلٌ قُوَبة : ثابت الدار مقيم .
سلمة عن الفراء قال : القُوبا مؤنَّث
وتذكّر ، وتُحرَّك وتُسكّن ، فيقال : هذه قُوَباءُ فلا تُصرَف في معرفة ولا نكرة ، وتُلحَق بباب فُقَهاء وهو نادر ، وتقول في التخفيف هذه قُوبى فلا تصرف في المعرفة وتصرف في النكرة ، وتقول : هذه قُوباء فتصرف في المعرفة والنكرة وتُلحق بباب طُومار . وأنشد :
به عَرَصاتُ الحَيِّ قَوَّبْن مَتنَه
وجَرَّدَ أثباجَ الجراثيم حاطبُه
قوّبنَ متنَه ، أي : أثّرن فيه بمَوْطئهم ومَحَلِّهم .
وقال العجّاج :
مِن عَرَصات الحيِّ أمْسَتْ قُوَبا
أي : أمست مقوَّبة .
وقال الله جل وعزّ : ( فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ ) ( النجم : 9 ) ، قال مُقاتل : لكلَ قابان ، وهما ما بين المَقْبِض والسّية .
وقال الحسن : ( فَكَانَ قَابَ ( ، أي : طول قوسين .
وقال الفراء : ( فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ ( ، أي : قدر قوسين عربيَّتين ، ونحو ذلك قال الزجاج .
وقال ابن الأعرابي : القُوبيُّ : المُولع بأكل الأقواب وهي الفراخ .
وقال الفراء : القائبة : البيضة ، والقوب : الفرخ .
وقال الكميت :
لهنَّ وللمشيب ومَن عَلاهُ
من الأمثال قائبة وقوبُ
شبه مزايلة النساءِ من الشيوخ بخروج القوب ، وهو الفَرْخُ ، من القائبة ، وهي البَيضة . فيقول : لا يرجعن إلى الشيخ كما لا يرجع الفرخ إلى البيضة .
ونهى عمر عن التمتع بالعمرة إلى الحج وقال : ( إنكم إن اعتمرتم في شَهر الحج رأيتموها جازيةً مِن حجِّكم وعمرتكم ، فقَرعَ موضعُ الحج سائر السنَة ، وكانت قائبة قَوبٍ ) . ضَرَب عمر هذا مثلاً لخلاء مكّة من المعتمرين سائر السنة ، أراد أن تكون مكةُ معمورةً بالمعتمرين في غير شهور الحج .
ويقال : قُبتُ البيضَة أقُوبُها قَوْباً فانقابت انقياباً .
قلت : وقيل للبيضة قائبة ، وهي مَقُوبة لأنّهم أرادوا أنها ذاتُ قُوب ، أي : ذاتُ فَرْخ . ويقال لها قاوبة : إذا خَرج منها الفَرْخ ، والفَرْخ الخارج منها يقال له قُوبٌ وقُوبيٌّ .
وقال الكميت :
وأفرَخَ مِن بَيض الأنُوقِ مَقُوبُها
ويقال : انقابَ المكان وتقوَّب : إذا جُرِّد فيه مواضعُ من الشّجر والكلأ .
وقال الفرّاء : هي القِبة للفَحِث .
وفي ( نوادر الأعراب ) : قِبَّة الساق :
عَضَلتها . وتقوّبت البيضة : إذا انفلقت عن فرخها .
يقال : انقضت قائبة من قُوبها ، وانقضى قوبيٌّ من قائبة . معناه : أنّ الفرخ إذا فارق بيضتَه لم يَعُد إليها .
وقال الكميت :
فقائبةٌ ما نحن يوماً وأنتم
بني مالك إن لم تفيئوا وقوبها
يعاتبهم على تحوُّلهم بنسبهم إلى اليمن . يقول : إن لم ترجعوا إلى نسبكم لم تعودوا إليه أبداً فكانت بليّة ما بيننا وبينكم .
وقال شمر : قِيبت البيضةُ ، فهي مقوبةٌ : إذا خرجَ فرخها .
ويقال : قابة وقوب ، بمعنى قائبة وقوب .
ابن هانىء : القوب : قِشر البيض .
وقال الكميت يصف بيض النعام :
إلى توائم أصغى من أجنّتها
وساوسَ عنها قابت القُوَبُ
أصغَى من أجنّتها ، يقول : لما تحرَّك الولدُ في البيض تسمَّعَ إلى وسواس . جعل تلك وسوسةً . قال : وقابت : تفلَّقَت . والقوب : البيضة .
قأب : أبو عبيد عن الفراء : قَئِب وصئِب وذَبحَ : إذا أكثر من شرب الماء .
وقال أبو زيد : قَئبْتُ مِن الشراب أقَأَب قأباً : إذا شرِبتَ منه .
وقال الليث : قئبت من الشراب أقأبُ ، وقأبْتُ لغة : إذا امتلأتَ منه .
أبو عبيد عن الأمويّ : قأبتُ الطعام : أكلته وكذلك دأثْتُه .
وقال غيره : يقال : إناء قَوأبٌ وقوأبيٌّ كثير الأخْذ للماء . وأنشد :
مدٌّ من المِداد قوأَبيُّ
وقال شمر : القوأبيّ : الكثير الأخذ .
وقب : الليث : الوَقْب : كلُّ قَلْت أو حُفْرة كقَلْتٍ في فهرٍ وكوقْب المُدْهُنة . ووَقْبةُ الثّريد : أُنقوعتُه .
وأنشد :
في وَقْبِ خَوْصاء كوقْبِ المُدْهُنِ
أبو عبيد عن أبي زيد : الوَقيت : صوتٌ يخرج من قُنْب الفَرس ، وهو وِعاء قضيبه ، وقد وقَب يَقب .
وقال الفراء في قول الله جل وعز : ( خَلَقَ وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا ) ( الفلق : 3 ) ، الغاسق : اللَّيل . إذا وَقَب : إذا دخلَ في كلّ شيء أو ظلم .
ورُوِي عن عائشة أنها قالت : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) لما طلع القمَر : ( هذا الغاسق إذا وَقَبَ فتعوَّذي بالله من شرّه ) .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الأوقاب : قماش البيت . والوَقْب : الرجل الأحمق ، وجمعُه
أوقاب . والأوقاب : الكِوَى ، واحدها وَقب .
قال : والوُقبيّ : المولَعُ بصحة الأوقاب ، وهم الحَمقى . والمنقاب : الرجل الكثير الشُّرب للنَّبيذ .
وقال الفراء : الإيقاب : إدخال الشيء في الوَقْبة .
وأنشد غيره :
أبني لُبَيْنَى إنّ أمَّكُمُ
أمَةٌ وإنَّ أباكُمَّ وَقْبُ
وقال مبتكرٌ الأعرابيّ فيما رَوى أبو تراب عنه : إنهم يسيرون سَيْر الميقاب ، وهو أن يُواصلوا بين يومٍ وليلة .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : الميقَب : الوَدَعة .
وبق : قال الفراء في قول الله جل وعز : ( وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقاً ) ( الكهف : 52 ) ، يقول : جعلْنا تَواصُلهم في الدُّنيا مَوْبِقاً ، أي : مَهْلَكاً لهم في الآخرة .
وقال ابن الأعرابي : جعلنا بينهم موبقاً ، أي : حاجزاً . قال : وكلُّ حاجزٍ بين شيئين فهو مَوْبق .
وقال أبو عبيدة : الموبق : الموعد في قوله : ( وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقاً ( ، واحتجّ بقوله :
وجادَ شَرَوْرَى والسِّتَار فلم يَدعْ
بعاراً له والواديين بموبقِ
يعني بموعد .
وقال الفراء : يقال : أوبقتْ فلاناً ذُنوبُه ، أي : أهلكتْه فَوَبِقَ يَوْبقُ وَبقاً ومَوْبِقاً : إذا هَلَك .
قال : وحَكى الكسائي : وَبقَ يَبِق وُبُوقاً .
وفي ( نوادر الأعراب ) : وبقت الإبل في الطِّين : إذا وَحِلَتْ فنشبتْ فيه . ووَبق في ذَنْبه : إذا نَشِب فيه فلم يتخلّصْ منه .
وقال الله جل وعزّ : ( شَكُورٍ أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَن كَثِيرٍ ) ( الشورى : 34 ) ، أي يحبسهنّ ، يعني الفُلْك ورُكبانها ، فيهلكوا غرقاً .
أبق : قال الليث : الأبَق : القُنب ، ومنه قول زهير :
قد أحكِمَتْ حَكماتِ القِدّ والأبَقا
وقال الليث : الإباقُ : ذَهاب العبد من خَوْف ولا كد عمل .
قال : وهكذا الحكمْ فيه أن يُرَد ، فإذا كان من كَدّ عملٍ أو خوف لم يُرَدّ .
قلتُ : الإباق : هَرَب العبد من سيّده .
وقال الله جل وعز في قصة يونس عليه السلام حين نَدَّ في الأرض مغاضباً لقومه : ( لله ) لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ إِذْ أَبَقَ إِلَى ) ( الصافات : 140 ) .
أخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنّه أنشده :
ألاَ قالت بَهانِ ولم تَأَبَّقْ
نَعِمْتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ
قال : لم تأَبقْ ، أي : تَأَثمْ من مَقالتها . وقال غيره : لم تأبقْ ، أي : لم تأنفْ .
ويقال : أبَق العبدُ يأَبقُ إباقاً فهو آبِق ، وجمعُه أبَّاق .

##### Türkçe

باب **القاف** ve **الباء**
**قوب** ، **قبا** ، **قأب** ، **بقي** ، **وقب** ، **وبق** ، **أبق** ، **بوق** .

**قبا** : Şemr, kendisine ait bir isnadla Atâ’dan rivayet etti: O şöyle dedi: Mu‘tekifin **قَبْواً مَقْبُوّاً** olarak girmesi mekruh görülür. Ona denildi: Peki nerede abdest bozacak? Dedi: **الشِّعَابِ** içinde. Denildi: Peki mescidin oturuşu? O da dedi ki: Şüphesiz mescid öyle değildir.

Şemr dedi: İbn Şümeyl dedi: **قَبَوْتُ البِناء**,
yani: onu yükselttim.

Dedi: Ve gök **مَقْبُوَّةٌ**dur, yani: yükseltilmiştir.

Dedi: **القُبَّة**den **مَقْبُوَّةٌ** denilmez; fakat **مُقَبَّبة** denilir.

Leys dedi: **القَباءُ** uzatmalıdır; ve üç **أُقْبِية**. Adam **تَقَبَّى** etmiştir: **قَباءَه**ını giydiği zaman. Ve **قُبا**: Medine’de bir köydür.

Ve denilir: alçaklar: **قابياً** ve **قابِعاً**.

Ve ondandır onun sözü:
**بنو قابياً وبَنُو قَوْبَعَه**

Ve **القَبَايَة**: Himyer lügatinde çöl (ıssız ova)dır.

Râciz dedi:
**وما كان عَنْزٌ تَرْتَقِي بقَبايةٍ**

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَبا**: ağaçtan bir türdür. Ve **القَبَا**: bir şeyin kavislenmesidir. Ve adam falanı **تَقبَّى** etmiştir: ensesi tarafından ona geldiği zaman.

Rü’be dedi:
**وإن تَقَبَّى أَنْبَتَ الأنايبا
في أُمَّهاتِ الرأسِ هَمْزاً وَاقبَا**

Şemr, Ebû Amr’dan: **قَبَوْتُ الزَّعفَرانَ والعُصْفُر أقْبُوه قَبْواً**; yani: onu topladım.

Seleme, Ferrâ’dan: **القابِيَة**: **العُصْفُر**u toplayan kadındır.

Şemr, şu sözünde:
**مِنْ كلِّ ذاتِ ثَبَجٍ مَقَبِّي**
**المقبِّي**: çok yağlı olandır. Medine halkı **الضَّمة**ye **قَبْوَة** der. Ve **قَبا الحَرفَ يَقْبُوه**: onu dammelediği zaman; ve sanki **القَباء** ondan türetilmiştir.

Lihyânî dedi: Denilir: Bu elbiseyi **قَبِّ** et, **تقبيةً**; yani: ondan bir **قَباء** kes. Ve falan bizden **انقَبَى** etti, **انقِباءً**: gizlendiği zaman.

Ebû Turâb dedi: Ca‘ferî’nin şöyle dediğini işittim: **اعتبَيْتُ المتاعَ** ve **اقتبيتُه**: onu topladığım zaman. Ve **عَبَا الثيابَ يَعبَاها** ve **قَباها يقباها** (da olmuştur).

Dedim: Bu, hemzeyi yumuşatmayı gören kimsenin lügatine göre câizdir.

**بقي** : Leys dedi: Araplar şöyle der: Seni Allah’a ve **البُقْيا**ya andırırım; o, **البقِيّة**dir.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **البَقْوَى** ve **البُقْيا** **الإبقاء**dır; **الرَّعْوَى** ve **الرُّعْيَا** gibi; (bunlar) bir şey üzerinde **الإرعاء**dandır; o da onun üzerinde bırakmadır.

Araplar, düşmana galip geldiği zaman şöyle der: **البقيَّة**; yani: bize bırakın ve bizi kökümüzden kazımayın.

Ve ondandır A‘şâ’nın sözü:
**قالوا البقية والخطيّ تأخذهم**

Ve onun sözü: (**أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ**) (Hûd: 116) dinden (olanlar): kendilerinde bir tutunma varsa ve içlerinde hayır varsa, “onlar için **بقيّة** vardır” denilir.

Ezherî dedi: **البقيّة**: **الإبقاء**dan bir isimdir; sanki o, Allah daha iyi bilir, şunu murad etti: Keşke önceki nesillerden, razı olunan dine tutunmaları sebebiyle, nefisleri üzerinde bir bırakma (koruma) sahibi olan bir kavim olsaydı. Ve (**إِلاَّ قَلِيلاً**) (Hûd: 116) mansub kılındı; çünkü onun sözündeki mana
(**فلولا**)da: “öyle olmadı”dır. Ve çünkü “az”ın mansub oluşu, birinciden kopukluk üzerinedir.

Ferrâ dedi: Onun sözü: (**بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَّكُمْ**) (Hûd: 86), yani: size helâlden bıraktığı şey sizin için daha hayırlıdır.

Dedi: Ve denilir: Allah’ı gözetmek sizin için daha hayırlıdır.

Leys: **بَقِيَ** şey **يَبْقَى** **بقَاءً**; o, yok oluşun zıddıdır.

Ve denilir: Onlardan bir **باقية** kalmadı; ve onları Allah’tan bir **وَاقية** korumadı.

Ve Allah, celîl ve azîz, dedi: (**خَاوِيَةٍ فَهَلْ تَرَى لَهُم مِّن بَاقِيَةٍ**) (Hâkka: 8).

Ferrâ dedi: “**بقاء**dan (olan) bir şey”i murad eder; ve denilir: Onlardan bir **باقياً** görüyor musun? Bütün bunlar Arapçada câiz ve güzeldir.

Leys dedi: **الباقي**: haraç ve benzeri şeylerin elde kalanıdır.

Tayy lügatinde: **بَقَى يبقَى**; ve onların lügatı, kendisinden önceki kırılan her **ياء**da böyledir: onu sâkin bir **ألف** yaparlar; **بَقِيَ** ve **رَضِيَ** ve **فَنِيَ** gibi.

Dedi: **استَبْقَيْت** falanı: üzerine öldürme vacip olduğu halde onu bağışladığın zaman. Ve bir şey verdiğin ve onun bir kısmını alıkoyduğun zaman: onun bir kısmını **استبقَيْتَ** dersin. Ve falanı, günahını bağışlama ve sevgisini sürdürme manasında **اسْتَبْقَيْتُ**.

Nâbiga dedi:
**ولست بمستَبقٍ أخاً لا تلُمُّه
على شَعَثٍ أيُّ الرجال المهذّبُ**

Asma‘î: Atlardan **المُبْقِيات**: koşusunun bir kısmını bırakıp onu saklayanlardır.

Ve Allah’ın sözü: (**وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا**) (Kehf: 46): onlar beş vakit namazdır.

Ve denildi: salih amellerin hepsi.

**بقا** : Muâz b. Cebel hadîsinde: (**بَقَيْنَا** Allah’ın Resûlü’nü (sallallahu aleyhi ve sellem) Ramazan aylarının içinde, ta ki felâhın kaçmasından korktuk).

Ebû Ubeyd dedi: Ahmer, **بَقَيْنَا** sözünde dedi ki: yani: bekledik ve gözledik.

Ondan denilir: **بقيْتُ** adamı **أَبْقِيه بَقْياً**.

Ahmer şu beyti okudu:
**فهنَّ يَعْلِكْنَ حدائداتها
جُنْحَ النواصِي نحوَ أَلْوِياتِها
كالطَّيْرِ تَبقى متداوماتِها**
yani: ona bakar.

Lihyânî dedi: **بَقَيْتُه** ve **بقَوْتُه**: ona baktım.

Zeccâc, Allah’ın celîl ve azîz sözünde: (**أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ**) (Hûd: 116): manası: ayırt etme sahipleri.

Dedi: Ve **أولوا بقيّة** câizdir: itaat sahipleri.

Dedi: “Falanda **بقيّة** var” dediğin zaman **البقية**nin manası: onda, övüldüğü şeyde bir fazlalık vardır; **البقيَّة**nin çoğulu **بَقَايا**dır.

**بوق** : Nebî’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu: O dedi: (**ليس بمؤمنٍ من لا يأمَن جارُه بَوائقَه**).

Ebû Ubeyd dedi: Kisâî ve başkaları dedi: **بوائقه** onun belaları ve şerridir. Ve kavme inen musibet ve belaya denilir: Onlara bir **بائقة** isabet etti.

Başka bir hadîste: (**اللهمَّ إنِّي أعوذُ بك مِن بَوائق الدهر**).

Kisâî dedi: Denilir: **باقَتهم البائقة**; o da onları **تَبُوقُهم بَوْقاً**; bunun benzeri: **فقَرَتْهم الفاقرة**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **باقَ**: izinsiz bir kavmin üzerine baskın yaptığı zaman. Ve **باق**: yalan söylediği zaman. Ve **باقَ**: şer ve çekişmeler getirdiği zaman.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Bize inkâr edilen bir **بُوقةٌ** ve **بوق** isabet etti; o, bir defalık yağmur hamlesidir; bir vuruşla fışkırmıştır.

Rü’be dedi:
**نَضّاح البُوَقْ**

Ve denilir: O, **بُوقة**nin çoğuludur; **أُوقةٍ** ve **أُوَق** gibi.

Leys dedi: **البُوقة**: ince ağaçtan bir ağaçtır; şiddetli bükümlüdür.

Dedi: Ve denilir: Onlara yağmurdan bir **بَوْقٌ** isabet etti; o, onun çokluğudur.

Dedi: Ve **البُوقُ**: yırtığı bükümlü, kazma benzeri bir şeydir; bazen değirmenci ona üfler de sesi yükselir; böylece onunla murad edilen bilinir. Ve sırrını gizlemeyen insana denilir: O ancak bir **بُوق**tur.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **البُوق**: bâtıldır. Ve şu beyti okudu:
**إلا الذي نطقوا بُوقا**

Şemr dedi: **البُوق**: içine üflenen bir şeydir. Dedi: Bâtıl manasında **البُوق**u ancak burada işittim; Hassân’ın beytini inkâr etti, onu tanımadı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Denilir: **باقَ يَبوق بَوْقاً**: bir insana saldırdığı zaman. Ve **باقَ يَبُوقُ بَوْقاً**: **البُوق**u getirdiği zaman; o da **السُّماق** yalandır.

Dedim: Bu, bâtılın **بُوقاً** diye adlandırıldığına delâlet eder.

**قوب** : Leys dedi: **القَوْب**: bir yeri veya bir çukuru, oyuklaştırmaya benzer biçimde kavisli yapmandır. Dersin: **قُبْتُها** da **انقابت**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **قاب** etti: yaklaştığı zaman. Ve **قابَ**: derisi kavisleştiği zaman. Ve **قاب يَقوبُ قَوْباً**: kaçtığı zaman.

Leys dedi: Uyuz, devenin derisini kavisleştirir; onda, tüyden sıyrılmış **قُوَباً** görürsün; bundan dolayı insan derisinde çıkan ve tükürükle tedavi edilen **القُوبَاء** adlandırıldı. Ve şu beyti okudu:
**يا عَجَبَاً لهذه الفَلِيقَهْ
هل ينفعنَّ القُوَباءَ الرِّيقَه**

İbnü’s-Sikkît: **قُوَبة** bir adam: yurdunda sabit, ikamet eden.

Seleme, Ferrâ’dan dedi: **القُوبا** müennestir
ve müzekker yapılır; harekelenir ve sükûnlanır; şöyle denilir: Bu **قُوَباءُ**dur; marife ve nekirede sarf edilmez; **فُقَهاء** babına ilhak edilir, o nadirdir. Ve hafifletmede: Bu **قُوبى**dır; marifede sarf edilmez, nekirede sarf edilir. Ve dersin: Bu **قُوباء**dır; marife ve nekirede sarf edilir ve **طُومار** babına ilhak edilir. Ve şu beyti okudu:
**به عَرَصاتُ الحَيِّ قَوَّبْن مَتنَه
وجَرَّدَ أثباجَ الجراثيم حاطبُه**
**قوّبنَ متنَه**: yani: ayak basmaları ve konaklamalarıyla onda iz bıraktılar.

A‘câc dedi:
**مِن عَرَصات الحيِّ أمْسَتْ قُوَبا**
yani: kavisli hâle gelmiş olarak akşamladı.

Allah, celîl ve azîz, dedi: (**فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ**) (Necm: 9). Mukâtil dedi: Her bir **قاب** için iki (vardır); onlar, kabza ile **السّية** arasındadır.

Hasan dedi: (**فَكَانَ قَابَ**) yani: iki yayın uzunluğu.

Ferrâ dedi: (**فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ**) yani: iki Arap yayının miktarı; Zeccâc da buna benzer söyledi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **القُوبيُّ**: **الأقواب**ı, yani civcivleri yemeye düşkün olandır.

Ferrâ dedi: **القائبة**: yumurtadır; ve **القوب**: civcivdir.

Kümeyt dedi:
**لهنَّ وللمشيب ومَن عَلاهُ
من الأمثال قائبة وقوبُ**
Kadınların ihtiyarlardan ayrılışını, **القوب**un (civcivin) **القائبة**den (yumurtadan) çıkışına benzetti. Yani: civciv yumurtaya dönmediği gibi, onlar da ihtiyara dönmezler.

Ömer, umre ile hacca temettu‘dan nehyetti ve dedi: (Şüphesiz siz hac ayı içinde umre yaparsanız, onu haccınızdan ve umrenizden yeterli görürsünüz; böylece hac yeri yılın geri kalanında boş kalır; ve o, **قائبة قَوبٍ** olur). Ömer bunu, Mekke’nin yılın geri kalanında umrecilerden boş kalmasına misal yaptı; Mekke’nin hac ayları dışında umrecilerle mamur olmasını istedi.

Ve denilir: **قُبتُ البيضَة أقُوبُها قَوْباً** da **انقابت انقياباً**.

Dedim: Yumurtaya **قائبة** denildi; o, **مَقُوبة**dur; çünkü onlar onun **قُوب** sahibi olmasını murad ettiler; yani: civciv sahibi. Ve ona **قاوبة** denilir: ondan civciv çıktığı zaman. Ve ondan çıkan civcive **قُوبٌ** ve **قُوبيٌّ** denilir.

Kümeyt dedi:
**وأفرَخَ مِن بَيض الأنُوقِ مَقُوبُها**

Ve denilir: Mekân **انقابَ** etti ve **تقوَّب** etti: onda ağaç ve otun bazı yerleri soyulduğu zaman.

Ferrâ dedi: O, **الفَحِث** için **القِبة**dir.

(**نوادر الأعراب**)da: **قِبَّة الساق**:
onun baldır kasıdır. Ve yumurta **تقوّبت**: civcivinden yarıldığı zaman.

Denilir: **انقضت قائبة من قُوبها** ve **انقضى قوبيٌّ من قائبة**. Manası: civciv yumurtasından ayrıldığı zaman ona geri dönmez.

Kümeyt dedi:
**فقائبةٌ ما نحن يوماً وأنتم
بني مالك إن لم تفيئوا وقوبها**
Onları, neseblerini Yemen’e çevirmeleri sebebiyle azarlıyor. Diyor ki: Nesebinize dönmezseniz ona asla dönmezsiniz; böylece bizimle sizin aranızda bir belâ olur.

Şemr dedi: Yumurta **قِيبت** edildi; o da **مقوبةٌ**dur: civcivi çıktığı zaman.

Ve denilir: **قابة** ve **قوب**; **قائبة** ve **قوب** manasındadır.

İbn Hânî’: **القوب**: yumurta kabuğudur.

Kümeyt, devekuşu yumurtasını vasfederken dedi:
**إلى توائم أصغى من أجنّتها
وساوسَ عنها قابت القُوَبُ**
**أصغى من أجنّتها**: yani: yumurtadaki yavru hareket edince, bir fısıltıya kulak verdi. Onu bir fısıltı kıldı. Dedi: **قابت**: yarıldı. Ve **القوب**: yumurtadır.

**قأب** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **قَئِب** ve **صئِب** ve **ذَبحَ**: su içmeyi çoğalttığı zaman.

Ebû Zeyd dedi: **قَئبْتُ مِن الشراب أقَأَب قأباً**: ondan içtiğin zaman.

Leys dedi: **قئبت من الشراب أقأبُ**; ve **قأبْتُ** bir lügattir: ondan dolduğun zaman.

Ebû Ubeyd, Ümeyyî’den: **قأبتُ الطعام**: onu yedim; aynı şekilde **دأثْتُه**.

Başkası dedi: Denilir: **إناء قَوأبٌ** ve **قوأبيٌّ**: suyu çok alan. Ve şu beyti okudu:
**مدٌّ من المِداد قوأَبيُّ**

Şemr dedi: **القوأبيّ**: çok alan.

**وقب** : Leys: **الوَقْب**: her **قَلْت** veya çukur; kaya içindeki bir **قَلْت** gibi ve yağ kabının **وقْب**u gibi. Ve **وَقْبةُ الثّريد**: onun ıslatıldığı yerdir.

Ve şu beyti okudu:
**في وَقْبِ خَوْصاء كوقْبِ المُدْهُنِ**

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الوَقيت**: atın **قُنْب**undan çıkan sestir; o, onun aletinin kılıfıdır; ve **وقَب يَقب** (denilir).

Ferrâ, Allah’ın celîl ve azîz sözünde: (**خَلَقَ وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا**) (Felak: 3): **الغاسق**: gecedir. **وَقَب** ettiği zaman: her şeye girdiği zaman yahut karardığı zaman.

Âişe’den rivayet olundu: O dedi: Ay doğunca Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: (**هذا الغاسق إذا وَقَبَ فتعوَّذي بالله من شرّه**).

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأوقاب**: evin eşyasıdır. Ve **الوَقْب**: ahmak adamdır; çoğulu **أوقاب**. Ve **الأوقاب**: deliklerdir; tekili **وَقب**.

Dedi: Ve **الوُقبيّ**: **الأوقاب**ın sıhhatine düşkün olandır; onlar ahmaklardır. Ve **المنقاب**: nebîz içmeyi çok yapan adamdır.

Ferrâ dedi: **الإيقاب**: şeyi **الوَقْبة**ye sokmaktır.

Başkası şu beyti okudu:
**أبني لُبَيْنَى إنّ أمَّكُمُ
أمَةٌ وإنَّ أباكُمَّ وَقْبُ**

Ebû Turâb’ın ondan rivayet ettiği üzere, Mübtakir el-A‘râbî dedi: Şüphesiz onlar **سَيْر الميقاب** yürüyüşüyle yürürler; o, bir gün ile bir geceyi birbirine bitiştirmeleridir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الميقَب**: **الوَدَعة**dır.

**وبق** : Ferrâ, Allah’ın celîl ve azîz sözünde: (**وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقاً**) (Kehf: 52): der ki: Dünyada onların birbirleriyle bağlantılarını **مَوْبِقاً** kıldık; yani: âhirette onlar için bir helâk.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Aralarına **موبقاً** kıldık; yani: bir engel. Dedi: İki şey arasındaki her engel **مَوْبق**tur.

Ebû Ubeyde dedi: **الموبق**: (**وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقاً**) sözünde “vaad edilen yer”dir. Ve şu sözle delil getirdi:
**وجادَ شَرَوْرَى والسِّتَار فلم يَدعْ
بعاراً له والواديين بموبقِ**
yani: bir vaad yeriyle.

Ferrâ dedi: Denilir: **أوبقتْ فلاناً ذُنوبُه**; yani: onu helâk etti; böylece **فَوَبِقَ يَوْبقُ وَبقاً ومَوْبِقاً**: helâk olduğu zaman.

Dedi: Kisâî şunu nakletti: **وَبقَ يَبِق وُبُوقاً**.

(**نوادر الأعراب**)da: Develer çamurda **وبقت**: çamura saplandıkları ve onda takılıp kaldıkları zaman. Ve günahında **وَبق** etti: onda takılıp kaldığı ve ondan kurtulamadığı zaman.

Allah, celîl ve azîz, dedi: (**شَكُورٍ أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَن كَثِيرٍ**) (Şûrâ: 34); yani: onları hapseder; yani gemileri ve içindekileri; böylece boğularak helâk olurlar.

**أبق** : Leys dedi: **الأبَق**: kenevirdir; ondandır Züheyr’in sözü:
**قد أحكِمَتْ حَكماتِ القِدّ والأبَقا**

Leys dedi: **الإباقُ**: kölenin, korkudan ve iş yorgunluğu olmaksızın gitmesidir.

Dedi: Hüküm de böyledir: geri çevrilir; eğer iş yorgunluğundan veya korkudan olursa geri çevrilmez.

Dedim: **الإباق**: kölenin efendisinden kaçmasıdır.

Allah, celîl ve azîz, Yûnus aleyhisselâm kıssasında, kavmine kızgın olarak yeryüzünde kaçtığı zaman dedi: (**لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ إِذْ أَبَقَ إِلَى**) (Sâffât: 140).

Bana Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: Şüphesiz o ona şu beyti okudu:
**ألاَ قالت بَهانِ ولم تَأَبَّقْ
نَعِمْتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ**
Dedi: **لم تأَبقْ**; yani: onun sözünden günaha girmedin. Başkası dedi: **لم تأبقْ**; yani: kibirlenmedin.

Ve denilir: Köle **أبَق** eder, **يأَبقُ إباقاً**; o da **آبِق**tir; çoğulu **أبَّاق**tır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والباء وما يثلثهما)
(وبخ) الواو والباء والخاء كلمة واحدة. وبَّخه: لامَه، توبيخاً.‏
(وبد) الواو والباء والدال كلمةٌ تدلُّ على سُوءِ حال. يقال: أرضٌ وَبِدةٌ، إذا ساءت حالُ أهلِها. ويقولون: الوَبْد: نُقرةٌ في صخرة. ورجُلٌ مُسْتَوْبِدُ المكان(1): جاهلٌ به.‏
(وبر) الواو والباء والراء كلماتٌ لا تَنقاس، بل هي منفردة. فالوَبَر معروفٌ. والوَبْر: دابّةٌ. وبناتُ أوْبَرَ: شِبْهُ الكَمء(2) الصغار. وما بالدار وابِرٌ، أي أحد.‏
وحكى بعضُهم: وبَّر في منْزلهِ توبيراً: لم يبرحه. ووَبْرٌ: أحد أيّامِ العجوز.‏
(وبش) الواو والباء والشين كلمةٌ تدلُّ على اختلاط. يقال: جاءَ أوباشٌ من النّاس، أي أخلاط(3). وأوبَشَت الأرض: اختلَطَ نباتُها.‏
(وبص) الواو والباء والصاد: يدلُّ على ظُهورِ شيءٍ في بَريق. وَبَصَ يَبِص: بَرَق. وقد أوبَصْتُ ناري(4). ووَبَّصَ الجُِرو: فتح عينَيه. وأوبَصَتِ الأرضُ: ظَهَر نباتُها، كأنَّه يَلمَعُ.‏
ومما شذ عن هذا: إنَّ فُلاناً لَوابِصَةُ سَمعٍ، إذا كان يَسمعُ الكلامَ فيعتمدُه ويظنُّه.‏
(وبط) الواو والباء والطاء: كلمة تدلُّ على ضَعف. يقال: وَبَِطَ(5) رأيُه: ضعف. والوابِطْ: الجَبان. ووَبَطَنِي فلانٌ عن حاجتي: حبَسَني.‏
(وبق) الواو والباء والقاف كلمتان. يقال لكلِّ شيء حَالَ بين شيئيْن(6) مَوْبِق.‏
والكلمة الأخرى: وَبَقَ: هَلَك. وأوْبَقَه الله. ويقال: المَوْبِق: المَوْعِد.‏
(وبل) الواو والباء واللام: أصلٌ يدلُّ على شدّةٍ في شَيءٍ وتجمُّع. الوَبْل والوابل: المَطَر الشَّديد. ويقال: وَبَلَتِ السَّماء: أتَتْ بوابلٍ. قال:‏
* إن ديَّمُوا جادَ وإنْ جَادُوا وَبَلْ(7) *‏
ووَبَلَةُ الشَّيءِ: ثِقَلُه. ومنه يقال شيءٌ وبيلٌ أي وخيم. واستَوْبَلْتُ البلدَ، إذا لم يوافقْكَ وإن كنت مُحبّاً. والوَبيل: الضَّرْبُ الشَّديد. والوَبيل: الرّجُل الثَّقيل في أمرٍ يتولاّه لا يُصلِحه. والمَوْبل: الأمْعَزُ الشَّديد(8). والوَبيل: خَشَبَةُ القَصَّار التي يدُقُّ بها الثِّياب. والوبيل: الحُزْمة من الحَطَب. ويقال: الوَبيل الكلأ رطباً كان أو يابساً. والوابلة: عَظْمُ مَفْصِل الرُّكبة.‏
(وبأ) الواو والباء والهمزة كلمةٌ واحدة. هي الوَبَاء. وأرضٌ وَبِئَةٌ على فَعِلة وقد وَبِئَت، وموبوءةٌ وقد وُبِئَتْ. وقولهم: وَبأْتُ إليه وأوبَأْتُ، أي أشرتُ، من باب الإبدال، والأصل الميم. وقد أنشدوا بالباء:‏
تَرَى النَّاسَ ما سِرنا يَسيرون خلْفَنا *** وإنْ نحنُ أوْبأْنا إلى النَّاس وقَّفُوا(9)‏
--------------ــ
(1) لم يرد في اللسان. والذي في القاموس: "والمستوبد: الجاهل بالمكان، والسيء الحال". لكن الذي في المجمل: "وهو مستوبد بالمكان: جاهل به".‏
(2) في الأصل: "الكماء"، صوابه في المجمل.‏
(3) في الأصل: "اختلاط"، صوابه في المجمل.‏
(4) في المجمل: "وأوبصت ناري: ذكيتها".‏
(5) هذا الماضي مثلث الباء، ومضارعه يبط ويوبط.‏
(6) في الأصل والمجمل: "بين شيء"، صوابه في اللسان والقاموس.‏
(7) الرجز لجهم بن سبل، كما في اللسان (سبل). وأنشده في الأزمنة والأمكنة (2: 88) وشروح سقط الزند 318. وقبله:‏
* أنا الجواد ابن الجواد ابن سبل *‏
(8) اللفظ وتفسيره، مما لم أجده في المعاجم المتداولة. على أن كلمة "الموبل" يبدو أن صوابها "الوبيل" لأن الكلام مستمر بعدها في تفسير الوبيل.‏
(9) البيت للفرزدق في ديوانه 576 (وبأ). ويروى: "أومأنا".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الباء** وما يثلثهما)
(**وبخ**) **الواو** ve**الباء** ve**الخاء** bir tek kelimedir. **وبَّخه**: onu kınadı, kınama olarak.‏
(**وبد**) **الواو** ve**الباء** ve**الدال** kötü hâle delâlet eden bir kelimedir. Denir: **أرضٌ وَبِدةٌ**, eğer onun ehlinin hâli kötüleştiyse. Ve derler: **الوَبْد**: bir kayada bir çukur. Ve **رجلٌ مُسْتَوْبِدُ المكان**(1): ona (mekâna) cahildir.‏
(**وبر**) **الواو** ve**الباء** ve**الراء** kıyaslanmayan kelimelerdir; bilakis onlar münferittir. İşte **الوَبَر** bilinir. Ve **الوَبْر**: bir hayvandır. Ve **بناتُ أوْبَرَ**: küçük **الكَمء**(2) benzeri. Ve evde **وابِرٌ** yoktur; yani bir kimse.‏
Ve bazısı hikâye etti: **وبَّر** evinde **توبيراً**: ondan ayrılmadı. Ve **وَبْرٌ**: yaşlı kadının günlerinden bir gündür.‏
(**وبش**) **الواو** ve**الباء** ve**الشين** karışmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: insanlardan **أوباشٌ** geldi; yani karışıklar(3). Ve **أوبَشَت الأرض**: onun bitkisi karıştı.‏
(**وبص**) **الواو** ve**الباء** ve**الصاد**: bir parıltı içinde bir şeyin ortaya çıkmasına delâlet eder. **وَبَصَ يَبِص**: parladı. Ve gerçekten ben **أوبَصْتُ ناري**(4). Ve **وَبَّصَ الجُِرو**: iki gözünü açtı. Ve **أوبَصَتِ الأرضُ**: onun bitkisi ortaya çıktı; sanki o parıldıyor.‏
Ve bundan sapmış olanlardandır: Şüphesiz falan kimse **لَوابِصَةُ سَمعٍ**dır; eğer sözü işitir de ona dayanır ve onu zannederse.‏
(**وبط**) **الواو** ve**الباء** ve**الطاء**: zayıflığa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **وَبَِطَ**(5) onun görüşü: zayıfladı. Ve **الوابِطْ**: korkak. Ve falan kimse beni ihtiyacımdan **وَبَطَنِي**: beni alıkoydu.‏
(**وبق**) **الواو** ve**الباء** ve**القاف** iki kelimedir. İki şeyin(6) arasında engel olan her şeye **مَوْبِق** denir.‏
Diğer kelime: **وَبَقَ**: helâk oldu. Ve Allah onu **أوْبَقَه**. Ve denir: **المَوْبِق**: vaat (buluşma zamanı).‏
(**وبل**) **الواو** ve**الباء** ve**اللام**: bir şeyde şiddete ve toplanmaya delâlet eden bir asıldır. **الوَبْل** ve**الوابل**: şiddetli yağmur. Ve denir: **وَبَلَتِ السَّماء**: bir **وابل** ile geldi. Dedi ki:‏
* إن ديَّمُوا جادَ وإنْ جَادُوا وَبَلْ(7) *‏
Ve **وَبَلَةُ الشَّيءِ**: onun ağırlığı. Ondan dolayı denir: **شيءٌ وبيلٌ**; yani ağır (vahim). Ve **استَوْبَلْتُ البلدَ**, eğer sana uygun gelmediyse, sen sevici olsan bile. Ve **الوَبيل**: şiddetli vurma. Ve **الوَبيل**: üstlendiği bir işte ağır olan, onu ıslah etmeyen adam. Ve **المَوْبل**: şiddetli **الأمْعَزُ**(8). Ve **الوَبيل**: çulhacının elbiseleri onunla dövdüğü tahta. Ve **الوبيل**: odundan bir demet. Ve denir: **الوَبيل** ot; yaş da olsa kuru da olsa. Ve **الوابلة**: diz ekleminin kemiği.‏
(**وبأ**) **الواو** ve**الباء** ve**الهمزة** bir tek kelimedir. O, **الوَبَاء**dır. Ve **أرضٌ وَبِئَةٌ** “**فَعِلة**” üzere; ve gerçekten **وَبِئَت**; ve **موبوءةٌ**; ve gerçekten **وُبِئَتْ**. Ve onların sözü: **وَبأْتُ إليه** ve**أوبَأْتُ**; yani işaret ettim; ibdâl babındandır; asıl **الميم**dir. Ve **الباء** ile inşad ettiler:‏
تَرَى النَّاسَ ما سِرنا يَسيرون خلْفَنا *** وإنْ نحنُ أوْبأْنا إلى النَّاس وقَّفُوا(9)‏
--------------ــ
(1) Lisân’da vârid olmadı. Kāmûs’ta olan: “**والمستوبد**: mekâna cahil olan ve kötü hâlli.” Lâkin Mücmel’de olan: “Ve o, mekânda **مستوبد**dir: ona cahildir.”‏
(2) Asılda: “**الكماء**”; doğrusu Mücmel’dedir.‏
(3) Asılda: “**اختلاط**”; doğrusu Mücmel’dedir.‏
(4) Mücmel’de: “Ve **أوبصت ناري**: onu alevlendirdim.”‏
(5) Bu mâzî, **الباء**’nın teslîsidir; ve muzâri‘i **يبط** ve**يوبط**tur.‏
(6) Asılda ve Mücmel’de: “bir şeyin arasında”; doğrusu Lisân ve Kāmûs’tadır.‏
(7) Recez, Lisân’da (**سبل**) olduğu üzere, Cehm b. Sebel’indir. Ve onu **الأزمنة والأمكنة**’de (2: 88) ve **شروح سقط الزند** 318’de inşad etti. Ve ondan önce:‏
* أنا الجواد ابن الجواد ابن سبل *‏
(8) Lafız ve onun tefsiri, tedâvülde olan sözlüklerde bulmadığım şeylerdendir. Şu da var ki “**الموبل**” kelimesi, görünüşe göre doğrusu “**الوبيل**”dir; çünkü söz, ondan sonra **الوبيل**’in tefsirinde devam etmektedir.‏
(9) Beyit, Dîvân’ında 576 (**وبأ**)’da olduğu üzere Ferazdak’ındır. Ve “**أومأنا**” diye rivayet edilir.‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- وبق: إذا تثبط فهلك، وبقا وموبقا. قال تعالى: ﴿وجعلنا بينهم موبقا﴾ [الكهف /52] وأوبقه كذا. قال تعالى: ﴿أو يوبقهن بما كسبوا﴾ [الشورى/34].

##### Türkçe

- **وبق**: Eğer ağırdan alıp geri durdu da helâk olduysa; **وبقا** ve **موبقا**. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve onların aralarına **موبقا** kıldık﴾ [el-Kehf/52]. Ve onu şöyle **أوبقه** etti. Yüce Allah dedi ki: ﴿Yahut onları kazandıkları sebebiyle **يوبقهن** eder﴾ [eş-Şûrâ/34].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ب ق
وَبَقَ يَبِقُ وُبُوقاً ووَبِقَ يَوْبَقُ‏.‏
وأوبقته ذنوبه‏.‏
وركب الموبقات ‏"‏ وجعلنا بينهم موبقاً ‏"‏‏:‏ مهلكاً من أودية جهنم يحول بينهم أو مسافة تهلك فيها الأشواط لبعدها‏.‏

##### Türkçe

و ب ق
**وَبَقَ** **يَبِقُ** **وُبُوقاً** ve **وَبِقَ** **يَوْبَقُ**.
Ve günahları onu helâke sürükledi.
Ve helâk edicileri işledi: “Ve onların aralarına bir **موبقاً** kıldık”: Cehennem vadilerinden bir helâk edici; aralarında engel olur; yahut uzaklığından dolayı koşu mesafelerinin içinde helâk olunduğu bir mesafe.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

وَبَق الرجلُ يَبِقُ وَبْقاً ووبُوقاً ووَبِقَ وَبْقاً
واسْتَوْبَق: هلك، وأَوبَقَهُ هو؛ وأَوْبَقه أَيضاً: ذَلَّله. والمَوْبِقُ مَفْعِل منه، كالمَوْعِد مَفْعِل من وَعَدَ يَعِدُ؛ ومنه قوله تعالى: وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛ وفيه لغة أُخرى: وَبِقَ يَوْبَقُ وَبَقاً: وأَوْبَقه: أَهلكه. قال الفراء في قوله: وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛ يقول جعلنا تواصلهم في الدنيا مَوْبِقاً أي مَهْلِكاً لهم في الآخرة. وقال ابن الأَعرابي: مَوْبِقاً أي حاجزاً؛ وكل حاجز بين شيئين فهو مَوْبِق؛ وقال أَبو عبيد: المَوْبِق الموعد في قوله وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛ واحتج بقوله: وحادَ شَرَوْرَى والسِّتَارَ، فلم يَدَعْ
تِعاراً له والوادِيَيْنِ بِمَوْبِقِ
معناه بمَوْعد. وحكى ابن بري عن السيرافي قال: أي جعلنا تَواصُلَهم في الدنيا مَهْلِكاً لهم في الآخرة، فبينهم على هذا مفعول أَول لجعلنا لا ظرف، وقال أَبو عبيد: مَوْبِقاً مَوْعِداً، فبينهم على هذا ظرف. الفراء: يقال أَوْبَقَتْ فلاناً ذنوبُه أي أهلكته فوَبِق يَوْبَقُ وبَقاً ومَوْبِقاً إذا هلك. وفي نوادر الأَعراب: وبِقَتِ الإبلُ في الطين إذا وَحَلَتْ فنشِبَتْ فيه. ووَبِقَ في دَينه إذا نشب فيه. وفي حديث الصراط: ومنهم المُوبَقُ بذنوبه أي المُهْلَك. يقال: أَوْبَقَهُ غيره، فهو مُوبَق. وفي الحديث: ولو فَعَل المُوبِقات أي الذنوب المهلكات. وفي حديث علي: فمنهم الغرِقُ الوَبِق. والمَوْبِقُ: المَحْبِسُ. وقد أَوْبَقه أي حبسه. وقوله تعالى: أو يُوبِقْهنّ بما كسبوا، أي يَحْبسهن، يعني الفُلْك وركبانها، فيَهْلِكوا فرقاً.

##### Türkçe

**وَبَق** adam **يَبِقُ** **وَبْقاً** ve **وبُوقاً** ve **وَبِقَ** **وَبْقاً**.

Ve **اسْتَوْبَق**: helâk oldu; ve onu **أَوبَقَهُ**; ve **أَوْبَقه** ayrıca: onu zelil kıldı. Ve **المَوْبِقُ** ondan **مَفْعِل**’dir; **المَوْعِد**’in **وَعَدَ يَعِدُ**’den **مَفْعِل** olması gibi. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: “ve onların arasına **مَوْبِقاً** kıldık”; ve onda başka bir dil: **وَبِقَ يَوْبَقُ وَبَقاً**; ve **أَوْبَقه**: onu helâk etti. Ferrâ, “ve onların arasına **مَوْبِقاً** kıldık” sözü hakkında dedi ki: “Dünyada onların birbirleriyle bağlantılarını **مَوْبِقاً** kıldık” der; yani âhirette onlar için helâk edici. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **مَوْبِقاً** yani engel; ve iki şey arasındaki her engel **مَوْبِق**’tir. Ve Ebû Ubeyd dedi: “ve onların arasına **مَوْبِقاً** kıldık” sözünde **المَوْبِق** vaat edilen zamandır; ve şu sözle delil getirdi:

وحادَ شَرَوْرَى والسِّتَارَ، فلم يَدَعْ
تِعاراً له والوادِيَيْنِ بِمَوْبِقِ

Onun manası: bir vaat edilen zaman ile. İbn Berrî, Sîrâfî’den nakletti; dedi ki: yani dünyada onların birbirleriyle bağlantılarını âhirette onlar için helâk edici kıldık; buna göre “aralarında” **جعلنا** için birinci mef‘ûldür, zarf değildir. Ve Ebû Ubeyd dedi: **مَوْبِقاً** bir **مَوْعِداً**’dır; buna göre “aralarında” zarftır. Ferrâ: “Onun günahları falanı **أَوْبَقَتْ**” denir; yani onu helâk etti; böylece **وَبِق يَوْبَقُ وبَقاً ومَوْبِقاً**: helâk olduğu zaman. Ve A‘râb’ın nevâdirinde: **وبِقَتِ الإبلُ** çamurda, **وَحَلَتْ** (çamura battı) zaman; böylece onda saplanıp kaldı. Ve **وَبِقَ** borcunda, onda saplanıp kaldığı zaman. Ve sırat hadîsinde: “ve onlardan **المُوبَقُ** günahlarıyla” yani helâk edilmiş olan. Denir: başkası onu **أَوْبَقَهُ**, böylece o **مُوبَق**’tır. Ve hadîste: “ve eğer **المُوبِقات**’ı yapmış olsaydı” yani helâk edici günahlar. Ve Ali hadîsinde: “onlardan boğulan **الوَبِقُ**.” Ve **المَوْبِقُ**: hapis yeri. Ve onu **أَوْبَقه**: yani onu hapsetti. Ve Yüce Allah’ın sözü: “yahut onları kazandıkları sebebiyle **يُوبِقْهنّ**”; yani onları hapseder; yani gemileri ve içindekileri; böylece korkudan helâk olurlar.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ب ق * * وَبَق * يبِقُ بالكسر * وُبُوقاً * هلك و * المَوْبِقُ * مَفْعل منه كالموعد من وعد يعِد ومنه قوله تعالى ﴿وجعلنا بينهم مَوْبِقا﴾ وفيه لغة أخرى * وَبِقَ * بالكسر يَوْبَقُ * وَبَقاً * بفتحتين وفيه لغة أخرى * وَبِقَ * يَبِقُ بكسر الباء فيهما و * أَوْبَقَهُ * أهلكه

##### Türkçe

* و ب ق * **وَبَق** kırma ile **يَبِقُ**; **وُبُوقاً**: helâk oldu. Ve **المَوْبِقُ**: ondan **مَفْعِل** veznidir; **وَعَدَ يَعِدُ**’den **المَوْعِد** gibi. Ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وجعلنا بينهم مَوْبِقا**﴾; ve onda başka bir dil (kullanım) vardır: **وَبِقَ** kırma ile **يَوْبَقُ**; **وَبَقاً** iki fetha ile. Ve onda başka bir dil (kullanım) vardır: **وَبِقَ يَبِقُ**; ikisinde de **الباء**’nın kesri ile. Ve **أَوْبَقَهُ**: onu helâk etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

وبق، كوعد، ووجل، وورث ثلاث لغات، ذكرهن الجوهري، وبقا كوعد، ووبوقا بالضم، ووبقا كوجل وموبقا كموعد: هلك كاستوبق، نقله ابن سيده. والموبق كمجلس: المهلك وبه فسر الفراء قوله تعالى: )وجعلنا بينهم موبقا( أي: جعلنا تواصلهم في الدنيا مهلكا لهم في الآخرة. وحكى ابن بري عن السيرافي مثل ذلك، فبينهم على هذا مفعول أول لجعلنا، لا ظرف. وقال أبو عبيد: الموبق: الموعد، وبه فسر الآية، واحتج بقول الشاعر:
  وجاد شرورى والستار فلم يدع                      تعارا له والواديين بمـوبـق أي: بموعد، فبينهم على هذا ظرف. وقال ابن عرفة: الموبق: المحبس. وقال ابن الأعرابي: موبقا أي: حاجزا. وقيل: الموبق: واد في جهنم، نقله الزمخشري والصاغاني. وقال ابن الأعرابي: كل شيء حال، ونص ابن الأعرابي: كل حاجز بين شيئين فهو موبق. وأوبقه: حبسه، ومنه قوله تعالى: )أو يوبقهن بما كسبوا( أي: يحبس السفن وركبانها فلا تجري بهم، عقوبة لهم. أو أوبقه: أهلكه قال الفراء: يقال: أوبقت فلانا ذنوبه، أي: أهلكته، فوبق يوبق وبقا. وفي حديث الصراط: ومنهم الموبق بذنوبه أي: المهلك. وفي الحديث: ولو فعل الموبقات أي: الذنوب المهلكات. ومما يستدرك عليه: أوبقه: إذا ذلله. وفي نوادر الأعراب: وبقت الإبل في الطين: إذا وحلت فنشبت فيه. ووبق في دينه: إذا نشب فيه. وفي حديث علي رضي الله عنه فمنهم الغريق الوبق أي: الهالك.

##### Türkçe

وبق, **كوعد**; **ووجل**, **وورث** (gibi) üç lugattır; onları el-Cevherî zikretti: **وبقا** (şeklinde) **كوعد**, ve **ووبوقا** (şeklinde) damme ile, ve **ووبقا** (şeklinde) **كوجل** gibi; ve **موبقا** (şeklinde) **كموعد** gibi: helâk oldu; **كاستوبق** gibi; bunu İbn Sîde nakletti. Ve **الموبق** **كمجلس**: helâk edici; ve bununla el-Ferrâ, Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: )وجعلنا بينهم موبقا( yani: dünyada onların birbirleriyle bağlantılarını, âhirette onlar için helâk edici kıldık. İbn Berrî es-Sîrâfî’den bunun benzerini hikâye etti; buna göre **بينهم**, **جعلنا** için birinci mef‘ûldür, zarf değildir. Ebû Ubeyd dedi ki: **الموبق**: **الموعد**; ve bununla âyeti tefsir etti; ve şairin sözüyle delil getirdi:
  وجاد شرورى والستار فلم يدع                      تعارا له والواديين بمـوبـق
yani: **بموعد**; buna göre **بينهم** zarftır. İbn Arafe dedi ki: **الموبق**: **المحبس**. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **موبقا** yani: **حاجزا**. Ve denildi ki: **الموبق**: cehennemde bir vadidir; bunu ez-Zemahşerî ve es-Sâğânî nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: her şey **حال** (dır); ve İbnü’l-A‘râbî’nin nassı: iki şey arasındaki her **حاجز** o, **موبق**tur. Ve **أوبقه**: onu hapsetti; ondan Yüce Allah’ın sözü: )أو يوبقهن بما كسبوا( yani: gemileri ve onların binenlerini hapseder de onları (gemiyle) yürütmez; onlara bir ceza olarak. Yahut **أوبقه**: onu helâk etti. el-Ferrâ dedi ki: denilir: **أوبقت** falanı günahları; yani: onu helâk etti; böylece **وبق** **يوبق** **وبقا**. Ve sırat hadîsinde: ve onlardan **الموبق بذنوبه** yani: helâk edilmiş (olan). Ve hadîste: velev **الموبقات**ı yapsa; yani: helâk edici günahlar. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **أوبقه**: onu zelil kıldığı zaman. Ve **نوادر الأعراب**’da: **وبقت الإبل في الطين**: çamura saplandığı zaman; böylece onda takılıp kaldı. Ve **ووبق في دينه**: onda takılıp kaldığı zaman. Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: onlardan **الغريق الوبق** yani: helâk olmuş (olan).

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَبَقَ
وَبَقَ
a.  [ يَبِقُ ] ( n. ac. وَبَق 4 ,  مَوْبِق 18 ,  وُبُوْق 27 ), Perished.

وَبِقَ
وَبِقَ A ( n. ac. وَبَق 4 ),
a.  see supra.

أَوْبَقَ
أَوْبَقَ IV ,
a.  Destroyed.

b.  Imprisoned.

اِسْتَوْبَقَ
اِسْتَوْبَقَ X ,
a.  see I .

مَوْبِق
مَوْبِق 18 ,
a.  Place of danger & c.

b.  Prison.

c.  Interval.

أَوْبَقَ
N. Ag. أَوْبَقَ IV ,
a.  Baneful, pernicious.

المُوْبِقَات
المُوْبِقَات
a.  Perils.

##### Türkçe

وَبَقَ
وَبَقَ
a. [ **يَبِقُ** ] ( mastar: **وَبَق** 4, **مَوْبِق** 18, **وُبُوْق** 27 ), Helâk oldu.

وَبِقَ
وَبِقَ A ( mastar: **وَبَق** 4 ),
a. yukarıdakine bak.

أَوْبَقَ
أَوْبَقَ IV ,
a. Helâk etti.

b. Hapsetti.

اِسْتَوْبَقَ
اِسْتَوْبَقَ X ,
a. I’e bak.

مَوْبِق
مَوْبِق 18 ,
a. Tehlike yeri vb.

b. Zindan.

c. Ara.

أَوْبَقَ
İsm-i fâil: **أَوْبَقَ** IV ,
a. Zararlı, fesat verici.

المُوْبِقَات
المُوْبِقَات
a. Tehlikeler.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وبق
وَبَقَ - يَبِقُ (وَبِقَ - يَوبَقُ) - مَوْبِق - أَوْبَقَ - يُوبِِقُ
وَبَقَ - يَبِقُ (وَبِقَ - يَوبَقُ) + الكائن: يعلق في تهلكة وينحصر فيها: يعلق في ورطة أو خطر شديد على حياته، وينحصر وينحبس ويُحْجَز بمانع أو عائق عن طلب النجدة والعون حتى الهلاك
مَوْبِق: على وزن " مَفْعِل ": اسم مكان من " وَبَقَ - يَبِقُ ": المكان الحابس حتى الهلاك والموت: المكان المحجوز بحواجز وأشياء تمنع الواقع في ورطة من الخروج منها أو وصول نجدة إليه: مثل الأسلاك الشائكة أو الخندق العميق أو جدار مكهرب، أو ما شابه
أَوْبَقَ - يوُبِِقُ + كائن + كائناً: على وزن " أفعَلَ " من " وَبَقَ - يَبِقُ ": جعله " يَبِقُ ": جعله يعلق في خطر، ويُحْبَس ويُحْصَر ويُعْزَل بشكل تام عن النجدة والصريخ
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الموت وتوقف الحياة والنمو"، وهي:
رَديَ - يَرْدى، غَرِقَ - يَغْرَقُ، وَبَقَ - يَبِقُ (وَبِقَ - يَوبَقُ)، مَنَا - يَمْنُو اللازم)، بَسَلَ - يَبْسُلُ، مَاتَ - يَمُوتُ

يوبق
يسكن الريح -رواكد - يوبقهن : كلها تفيد الحجز والحصر والحبس	﴿وَمِنْ آيَاتِهِ الْجَوَارِي فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ(32) إِنْ يَشَأْ يُسْكِنْ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَى ظَهْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (33) أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ (34)﴾ الشورى
موبق - موبقا
حاجز بينهم وبين الشركاء يجعلهم لا يستجيبون لهم﴿ويوم يقول نادوا شركائي الذين زعمتم فدعوهم فلم يستجيبوا لهم وجعلنا بينهم موبقا (52)﴾ الكهف
جاء في التفسير: يوبقهن: يغرقهن
مختار الصحاح
● [وبق] و ب ق: وَبَق يبِقُ بالكسر وُبُوقاً هلك و المَوْبِقُ مَفْعل منه كالموعد من وعد يعِد ومنه قوله تعالى ﴿وجعلنا بينهم مَوْبِقا﴾ وفيه لغة أخرى وَبِقَ بالكسر يَوْبَقُ وَبَقاً بفتحتين وفيه لغة أخرى وَبِقَ يَبِقُ بكسر الباء فيهما و أَوْبَقَهُ أهلكه
الراغب
وبق
- وبق: إذا تثبط فهلك، وبقا وموبقا. قال تعالى: }وجعلنا بينهم موبقا﴿[الكهف /52] وأوبقه كذا. قال تعالى:﴾أو يوبقهن بما كسبوا{ [الشورى/34].
ملخص اللسان
1.  وَبَق الرجلُ يَبِقُ وَبْقاً ووبُوقاً ووَبِقَ وَبْقاً  واسْتَوْبَق: هلك، والمَوْبِقُ مَفْعِل منه،وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛ يقول جعلنا تواصلهم في الدنيا مَوْبِقاً أي مَهْلِكاً لهم في الآخرة.وَبِقَ يَوْبَقُ وَبَقاً: وأَوْبَقه: أَهلكه.يقال أَوْبَقَتْ فلاناً ذنوبُه أي أهلكته فوَبِق يَوْبَقُ وبَقاً ومَوْبِقاً إذا هلك.
2.     وأَوبَقَهُ هو؛ وأَوْبَقه أَيضاً: ذَلَّله.
3.     مَوْبِقاً أي حاجزاً؛ وكل حاجز بين شيئين فهو مَوْبِق؛
4.     المَوْبِق الموعد في قوله وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛
5.     ولو فَعَل المُوبِقات أي الذنوب المهلكات.
6.  وفي حديث علي: فمنهم الغرِقُ الوَبِق. والمَوْبِقُ: المَحْبِسُ. وقد أَوْبَقه أي حبسه. وقوله تعالى: أو يُوبِقْهنّ بما كسبوا، أي يَحْبسهن، يعني الفُلْك وركبانها،  فيَهْلِكوا فرقاً.
لسان العرب
● - وبق: وَبَق الرجلُ يَبِقُ وَبْقاً ووبُوقاً ووَبِقَ وَبْقاً    واسْتَوْبَق: هلك، وأَوبَقَهُ هو؛ وأَوْبَقه أَيضاً: ذَلَّله. والمَوْبِقُ مَفْعِل    منه، كالمَوْعِد مَفْعِل من وَعَدَ يَعِدُ؛ ومنه قوله تعالى: وجعلنا بينهم    مَوْبِقاً؛ وفيه لغة أُخرى: وَبِقَ يَوْبَقُ وَبَقاً: وأَوْبَقه:    أَهلكه. قال الفراء في قوله: وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛ يقول جعلنا تواصلهم في    الدنيا مَوْبِقاً أي مَهْلِكاً لهم في الآخرة. وقال ابن الأَعرابي:    مَوْبِقاً أي حاجزاً؛ وكل حاجز بين شيئين فهو مَوْبِق؛ وقال أَبو عبيد:    المَوْبِق الموعد في قوله وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛ واحتج بقوله:    وحادَ شَرَوْرَى والسِّتَارَ، فلم يَدَعْ    تِعاراً له والوادِيَيْنِ بِمَوْبِقِ    معناه بمَوْعد. وحكى ابن بري عن السيرافي قال: أي جعلنا تَواصُلَهم في    الدنيا مَهْلِكاً لهم في الآخرة، فبينهم على هذا مفعول أَول لجعلنا لا    ظرف، وقال أَبو عبيد: مَوْبِقاً مَوْعِداً، فبينهم على هذا ظرف. الفراء:    يقال أَوْبَقَتْ فلاناً ذنوبُه أي أهلكته فوَبِق يَوْبَقُ وبَقاً ومَوْبِقاً    إذا هلك. وفي نوادر الأَعراب: وبِقَتِ الإبلُ في الطين إذا وَحَلَتْ    فنشِبَتْ فيه. ووَبِقَ في دَينه إذا نشب فيه. وفي حديث الصراط: ومنهم    المُوبَقُ بذنوبه أي المُهْلَك. يقال: أَوْبَقَهُ غيره، فهو مُوبَق. وفي    الحديث: ولو فَعَل المُوبِقات أي الذنوب المهلكات. وفي حديث علي: فمنهم الغرِقُ    الوَبِق. والمَوْبِقُ: المَحْبِسُ. وقد أَوْبَقه أي حبسه. وقوله تعالى:    أو يُوبِقْهنّ بما كسبوا، أي يَحْبسهن، يعني الفُلْك وركبانها،    فيَهْلِكوا فرقاً.
مقاييس اللغة:
(وبق) الواو والباء والقاف كلمتان. يقال لكلِّ شيء حَالَ بين شيئيْن(6) مَوْبِق.‏
والكلمة الأخرى: وَبَقَ: هَلَك. وأوْبَقَه الله. ويقال: المَوْبِق: المَوْعِد.‏
القاموس المحيط:
وبَقَ، كوَعَدَ ووجِلَ ووَرِثَ، وُبُوقاً ومَوْبِقاً هَلَكَ، كاسْتَوْبَقَ. وكمَجْلِسٍ المَهْلِكُ، والمَوْعِدُ، والمَحْبِسُ، ووادٍ في جَهَنَّمَ، وكلُّ شيءٍ حالَ بين شَيئينِ. وأوْبَقَهُ حَبَسَهُ، أو أهْلَكَهُ.
تاج العروس:
و ب ق
وَبَق كوَعَد ووَجِل ووَرِث ثلاث لغات ذكرهُنّ الجوْهريّ وَبْقاً كوعَد ووُبوقاً بالضمِّ ووبَقاً كوَجَلٍ وموْبِقاً كمَوْعِد : هلَك كاسْتَوْبَق نقلَه ابنُ سيدَه . والمَوْبِق كمَجْلِس : المَهْلِك وبه فَسّر الفَرّاءُ قولَه تَعالى : ( وجعَلْنا بينَهم موْبِقاً ) أي : جعَلْنا تواصُلَهم في الدُنيا مَهْلكاً لهُم في الآخِرة . وحكى ابنُ برّي عن السّيرافيّ مثلَ ذلِك فبَيْنَهم على هذا مَفْعول أولُ لجعَلْنا لا ظرْفٌ . وقال أبو عُبيد : المَوْبِق : الموْعِد وبه فسّر الآية واحتجّ بقوْلِ الشاعر :
وجادَ شَرَوْرَى والسِّتارَ فلم يدَع ... تَِعاراً له والوادِيَيْن بمَوْبِقِ أي : بموْعد فبيْنَهم على هذا ظرْف . وقال ابنُ عرَفَة : المَوْبِق : المحْبِس . وقال ابنُ الأعرابيّ : موْبِقاً أي : حاجِزاً . وقيل : الموْبِقُ : واد في جهنّم نقله الزّمخْشَريّ والصّاغانيّ . وقال ابنُ الأعرابيّ : كُلُّ شيءٍ حالَ ونصُّ ابن الأعرابيّ : كلُّ حاجِز بين شيئَيْن فهو مَوْبِق . وأوْبَقَه : حبَسَه ومنهُ قولُه تعالى : ( أو يُوبِقْهُنّ بما كسَبوا ) أي : يحْبِسُ السُّفُنَ ورُكْبانَها فلا تجْري بهم عُقوبَةً لهم . أو أوبَقَه : أهْلَكَه قال الفرّاءُ : يُقال : أوبقَتْ فُلاناً ذنوبُه أي : أهلكَتْه فوبِقَ يوْبَق وبَقاً . وفي حديث الصِّراط : ومنهم الموبَق بذُنوبِه أي : المُهْلَكُ . وفي الحديث : ولو فعل الموبِقات أي : الذّنوبَ المُهْلِكات . ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : أوْبَقَه : إذا ذلّلَه . وفي نَوادِر الأعراب : وبِقَت الإبِلُ في الطّين : إذا وَحِلَتْ فنَشِبَتْ فيه . ووَبِقَ في دَيْنِه : إذا نشِبَ فيه . وفي حديث عليّ رضيَ الله عنه فمِنْهم الغَريقُ الوَبِق أي : الهالِكُ

##### Türkçe

**وبق**
**وَبَقَ - يَبِقُ** (**وَبِقَ - يَوبَقُ**) - **مَوْبِق** - **أَوْبَقَ** - **يُوبِِقُ**
**وَبَقَ - يَبِقُ** (**وَبِقَ - يَوبَقُ**) + canlı: bir helâk içinde takılıp kalır ve onun içinde sıkışır: bir çıkmazda yahut hayatı üzerinde şiddetli bir tehlikede takılıp kalır; ve sıkışır, hapsolur ve bir engel yahut mâni ile, helâke kadar, imdat ve yardımı istemekten alıkonulur, engellenir.

**مَوْبِق**: “**مَفْعِل**” vezni üzerinedir: **وَبَقَ - يَبِقُ**’tan mekân ismidir: helâke ve ölüme kadar hapseden yer: bir çıkmaza düşeni ondan çıkmaktan yahut ona bir imdadın ulaşmasından men eden engeller ve şeylerle tahsis edilmiş yer: dikenli teller yahut derin hendek yahut elektrikli duvar, yahut benzeri gibi.

**أَوْبَقَ - يوُبِِقُ** + canlı + bir canlıyı: “**أفعَلَ**” vezni üzerinedir, **وَبَقَ - يَبِقُ**’tan: onu “**يَبِقُ**” kıldı: onu tehlikede takılıp kalır hâle getirdi; ve imdat ve feryattan tam bir şekilde hapsedilir, kuşatılır ve tecrit edilir.

Ve lafız, “ölüm ve hayatın ve büyümenin durması” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**رَديَ - يَرْدى**، **غَرِقَ - يَغْرَقُ**، **وَبَقَ - يَبِقُ** (**وَبِقَ - يَوبَقُ**)، **مَنَا - يَمْنُو** (lâzım), **بَسَلَ - يَبْسُلُ**، **مَاتَ - يَمُوتُ**

**يوبق**
**يسكن الريح** - **رواكد** - **يوبقهن**: bunların hepsi alıkoymayı, kuşatmayı ve hapsetmeyi ifade eder. ﴿**وَمِنْ آيَاتِهِ الْجَوَارِي فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ(32) إِنْ يَشَأْ يُسْكِنْ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَى ظَهْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (33) أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ (34)﴾ الشورى

**موبق - موبقا**
Onlarla ortaklar arasında bir engel; onlara cevap vermezler. ﴿**ويوم يقول نادوا شركائي الذين زعمتم فدعوهم فلم يستجيبوا لهم وجعلنا بينهم موبقا (52)**﴾ الكهف

Tefsirde geldi: **يوبقهن**: onları boğar.

مختار الصحاح
● [**وبق**] **و ب ق**: **وَبَق يبِقُ** kesre ile, **وُبُوقاً**: helâk oldu; ve **المَوْبِقُ** ondan “**مَفْعل**”dir; **وعد**’dan **وعد يعِد**’deki **الموعد** gibi. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وجعلنا بينهم مَوْبِقا**﴾. Ve onda başka bir dil: **وَبِقَ** kesre ile **يَوْبَقُ**; **وَبَقاً** iki fetha ile. Ve onda başka bir dil: **وَبِقَ يَبِقُ**; ikisinde de **الباء**’nın kesresiyle. Ve **أَوْبَقَهُ**: onu helâk etti.

الراغب
**وبق**
- **وبق**: ağır davranıp da helâk olduğu zaman; **وبقا** ve **موبقا**. Yüce Allah dedi: }**وجعلنا بينهم موبقا**﴿[الكهف /52]. Ve **أوبقه** şöyle-böyle. Yüce Allah dedi:﴾**أو يوبقهن بما كسبوا**{ [الشورى/34].

ملخص اللسان
1. **وَبَق الرجلُ يَبِقُ** **وَبْقاً** ve **وبُوقاً** ve **وَبِقَ** **وَبْقاً** ve **اسْتَوْبَق**: helâk oldu; ve **المَوْبِقُ** ondan “**مَفْعِل**”dir; ve ﴿**وجعلنا بينهم مَوْبِقاً**﴾; der ki: dünyada onların irtibatını **مَوْبِقاً** kıldık; yani âhirette onlar için helâk edici. Ve **وَبِقَ يَوْبَقُ** **وَبَقاً**: ve **أَوْبَقه**: onu helâk etti. Denir: **أَوْبَقَتْ** falancayı günahları; yani onu helâk etti; böylece **وَبِق يَوْبَقُ** **وبَقاً** ve **مَوْبِقاً**: helâk olduğu zaman.
2. Ve **أَوبَقَهُ** o; ve **أَوْبَقه** ayrıca: onu zelil kıldı.
3. **مَوْبِقاً** yani bir engel; ve iki şey arasındaki her engel **مَوْبِق**tur.
4. **المَوْبِق**: ﴿**وجعلنا بينهم مَوْبِقاً**﴾ sözünde vaat edilen vakittir.
5. Ve eğer **المُوبِقات**ı yaptıysa; yani helâk edici günahlar.
6. Ali hadîsinde: “Onlardan boğulan **الوَبِق** vardır.” Ve **المَوْبِقُ**: hapishane/hapsedilen yer. Ve **أَوْبَقه**: yani onu hapsetti. Ve Yüce Allah’ın sözü: **أو يُوبِقْهنّ بما كسبوا**; yani onları hapseder; yani gemileri ve içindekileri; böylece korkudan helâk olurlar.

لسان العرب
● - **وبق**: **وَبَق الرجلُ يَبِقُ** **وَبْقاً** ve **وبُوقاً** ve **وَبِقَ** **وَبْقاً** ve **اسْتَوْبَق**: helâk oldu; ve **أَوبَقَهُ** o; ve **أَوْبَقه** ayrıca: onu zelil kıldı. Ve **المَوْبِقُ** ondan “**مَفْعِل**”dir; **وَعَدَ يَعِدُ**’den “**مَفْعِل**” olan **المَوْعِد** gibi. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وجعلنا بينهم مَوْبِقاً**﴾. Ve onda başka bir dil: **وَبِقَ يَوْبَقُ** **وَبَقاً**: ve **أَوْبَقه**: onu helâk etti. el-Ferrâ, şu söz hakkında dedi: ﴿**وجعلنا بينهم مَوْبِقاً**﴾; der ki: dünyada onların irtibatını **مَوْبِقاً** kıldık; yani âhirette onlar için helâk edici. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **مَوْبِقاً** yani bir engel; ve iki şey arasındaki her engel **مَوْبِق**tur. Ve Ebû Ubeyd dedi: **المَوْبِق** vaat edilen vakittir; ﴿**وجعلنا بينهم مَوْبِقاً**﴾ sözünde; ve şu sözü delil getirdi:
**وحادَ شَرَوْرَى والسِّتَارَ، فلم يَدَعْ
تِعاراً له والوادِيَيْنِ بِمَوْبِقِ**
mânâsı: bir vaat edilen vakitle. Ve İbn Berî, es-Sîrâfî’den nakletti; dedi ki: yani dünyada onların irtibatını âhirette onlar için helâk edici kıldık; böylece “**بينهم**” bu görüşe göre **جعلنا** için birinci mef‘ûldür, zarf değildir. Ve Ebû Ubeyd dedi: **مَوْبِقاً** bir **مَوْعِداً**dır; böylece “**بينهم**” bu görüşe göre zarftır. el-Ferrâ: denir: **أَوْبَقَتْ** falancayı günahları; yani onu helâk etti; böylece **وَبِق يَوْبَقُ** **وبَقاً** ve **مَوْبِقاً**: helâk olduğu zaman. Ve Arapların nevâdirinde: **وبِقَتِ الإبلُ في الطين**: çamura saplandıkları zaman; orada takılıp kaldılar. Ve **وَبِقَ في دَينه**: borcuna saplandığı zaman. Ve sırat hadîsinde: “Onlardan günahlarıyla **المُوبَقُ** vardır”; yani helâk edilen. Denir: başkası onu **أَوْبَقَهُ**; böylece o **مُوبَق**tur. Ve hadîste: “Ve eğer **المُوبِقات**ı yaptıysa”; yani helâk edici günahlar. Ve Ali hadîsinde: “Onlardan boğulan **الوَبِق** vardır.” Ve **المَوْبِقُ**: hapishane/hapsedilen yer. Ve **أَوْبَقه**: yani onu hapsetti. Ve Yüce Allah’ın sözü: **أو يُوبِقْهنّ بما كسبوا**; yani onları hapseder; yani gemileri ve içindekileri; böylece korkudan helâk olurlar.

مقاييس اللغة:
(**وبق**) **الواو** ve **الباء** ve **القاف** iki kelimedir. İki şey arasına girip engel olan her şey için **مَوْبِق** denir.
Diğer kelime: **وَبَقَ**: helâk oldu. Ve Allah onu **أوْبَقَه**. Ve denir: **المَوْبِق**: vaat edilen vakittir.

القاموس المحيط:
**وبَقَ**; **وَعَدَ** ve **وجِلَ** ve **وَرِثَ** gibi; **وُبُوقاً** ve **مَوْبِقاً**: helâk oldu; **اسْتَوْبَقَ** gibi. Ve **مَجْلِس** gibi: helâk edici, ve vaat edilen vakit, ve hapishane/hapsedilen yer, ve cehennemde bir vadi, ve iki şey arasına girip engel olan her şey. Ve **أوْبَقَهُ**: onu hapsetti; yahut onu helâk etti.

تاج العروس:
**و ب ق**
**وَبَق**; **وَعَد** ve **وَجِل** ve **وَرِث** gibi: üç dildir; onları el-Cevherî zikretti: **وَبْقاً** **وَعَد** gibi; ve **وُبوقاً** zamme ile; ve **وبَقاً** **وَجَل** gibi; ve **موْبِقاً** **مَوْعِد** gibi: helâk oldu; **اسْتَوْبَق** gibi; bunu İbn Sîde nakletti. Ve **المَوْبِق** **مَجْلِس** gibi: helâk edici; ve el-Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü: (**وجعَلْنا بينَهم موْبِقاً**)’ı bununla tefsir etti; yani: dünyada onların irtibatını âhirette onlar için helâk edici kıldık. Ve İbn Berî, es-Sîrâfî’den bunun benzerini nakletti; böylece “**بيْنَهم**” bu görüşe göre **جعَلْنا** için birinci mef‘ûldür, zarf değildir. Ve Ebû Ubeyd dedi: **المَوْبِق**: vaat edilen vakittir; ve âyeti bununla tefsir etti; ve şairin sözüyle delil getirdi:
**وجادَ شَرَوْرَى والسِّتارَ فلم يدَع ... تَِعاراً له والوادِيَيْن بمَوْبِقِ**
yani: bir vaat edilen vakitle; böylece “**بيْنَهم**” bu görüşe göre zarftır. Ve İbn ‘Arafa dedi: **المَوْبِق**: hapishane/hapsedilen yer. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **موْبِقاً** yani: bir engel. Ve denildi: **الموْبِقُ**: cehennemde bir vadi; bunu ez-Zemahşerî ve es-Sâğânî nakletti. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: iki şey arasına girip engel olan her şey; ve İbnü’l-A‘râbî’nin nassı: iki şey arasındaki her engel **مَوْبِق**tur. Ve **أوْبَقَه**: onu hapsetti; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: (**أو يُوبِقْهُنّ بما كسَبوا**) yani: gemileri ve içindekileri hapseder; böylece onlarla akmaz; onlara ceza olarak. Yahut **أوبَقَه**: onu helâk etti. el-Ferrâ dedi: denir: **أوبقَتْ** falancayı günahları; yani onu helâk etti; böylece **فوبِقَ يوْبَق وبَقاً**. Ve sırat hadîsinde: “Onlardan günahlarıyla **الموبَق** vardır”; yani helâk edilen. Ve hadîste: “Ve eğer **الموبِقات**ı yaptıysa”; yani helâk edici günahlar. Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **أوْبَقَه**: onu zelil kıldığı zaman. Ve Arapların nevâdirinde: **وبِقَت الإبِلُ في الطّين**: çamura saplandıkları zaman; orada takılıp kaldılar. Ve **وَوَبِقَ في دَيْنِه**: borcuna saplandığı zaman. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Onlardan boğulan **الوَبِق** vardır”; yani helâk olan.
