# وبل (و-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Odun demeti demektir

- Harfler: و - ب - ل
- Kur'an'da: 8 geçiş · 7 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَبَالَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E.md) | فَعَالَ | Kötü etki | 4 | 4 | [5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/5:95.md) |
| [وَابِلٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90%D9%84%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Sağanak yağmur | 3 | 2 | [2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/2:264.md) |
| [وَبِيلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Ağır | 1 | 1 | [73:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/73:16.md) |

## Mücavir kökler — 69 mücavir (84 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 28 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
2. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 21 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
3. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Murar acı bir ağacın adıdır
4. [صلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Cascavlak
5. [طلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Öyleyse çisenti
6. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Sağanak yağmur demektir
7. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
8. [كعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Topuk demektir
9. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Onların malları
10. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · İki yüzlüler
11. [صيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Av
12. [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Direk demektir
13. [سلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Boynun üst tarafıdır
14. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Sume” damga demektir
15. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Hufre, çukur demektir
16. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
17. [نقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
18. [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sibat(Te) kayış demektir
19. [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Seçip ayırdı
20. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
21. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Toprak demektir
22. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Denk tutuyorlar
23. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
24. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Affetti
25. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İsyan eder
26. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
27. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
28. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
29. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
30. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Önce
31. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yiyecek demektir
32. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Katlanmış deri demektir
33. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Su yosunudur
34. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
35. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kazandı
36. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
37. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sikkin” bıçak demektir
38. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Firavun
39. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
40. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İş ayakkabısı
41. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
42. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Buğa boğa demektir
43. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
44. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ekel pas demektir
45. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
46. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
47. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahip
48. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
49. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kıdr kazandır
50. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
51. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
52. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
53. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
54. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
55. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
56. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
57. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bahçe demektir
58. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
59. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
60. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وبل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl vāvî |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md), [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md), [وخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D9%85.md), [نكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84.md) |
| Zıt Kök | طل |
| Çekirdek Özet 1 | İrilik, yoğunluk ve ağırlık taşıyan sert iniş; iri taneli şiddetli sağanak, ağır tokmak ve taşınması güç odun demeti |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel dünyada toprağa şiddetle inen bereket veya yıkım vasıtası; ahlaki ve hukuki alanda ise eylemin kaçınılmaz ve ağır cezai sonucu |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemlerin karşılıksız kalmayıp biriken bir ağırlık ve şiddetli bir akıbet olarak failin üzerine geri dönmesi prensibi |
| Kritik Hata Riski | Vebal kavramını yalnızca soyut bir vicdani günah duygusuna indirgeyip somut dünyada açığa çıkan ağır, ezici ve kaçınılmaz ontolojik sonucunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وب | Bir yöne doğru yönelme, ağırlıkla çökme veya baskı kurma hareketini ifade eden ikili çekirdek; nitekim [وبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B1.md) kökünde gövdeyi bütünüyle örten ve koruyan yoğun kıl tabakasının ağırlığı ve sıkılığı, [وبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%82.md) kökünde ise helake sürükleyen daraltıcı ve kapatıcı kuşatma öne çıkar. | ل | Temel yöneliş ve ağırlık hareketine çoban değneğinin ve bağlamanın çağrıştırdığı kuşatıcı temas, sert darbe, dikey iniş ve bir arada tutulan demet yoğunluğu eklenmiş; anlam iri taneli sağanak, ağır tokmak ve kaçınılmaz akıbet şeklinde özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Birbirine bağlama, yere sabitlenme, tutturulma ve ağırlığın zemine raptedilmesi hareketi |
| ب | Ev, çadır, iç mekân | Kuşatılmış alan, sığınak, bir mahalli doldurma veya bir bünyenin içine nüfuz etme hareketi |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, sevk etme, sert dokunuş ve dikey bir güçle darbe indirme hareketi |
| وبل | Bağlanmış bir ağırlığın dikey bir güçle içe ve zemine inmesi | İrilik ve kütle kazanan nesnenin, yönlendirici bir sertlikle aşağıya inerek hedef aldığı alanı bütünüyle etkisi altına alması ve oraya ağırlığını bırakması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taneleri iri ve vuruşu sert olan şiddetli yağmur; çamaşırcıların çamaşırı dövdüğü ağır tokmak; hayvanın midesine ağır gelen ve hazmı imkânsız otlak; sıkıca bağlanmış odun demeti. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde kilise çanına vuran ağır tokmağı veya tokmakla vuran rahibi şu ifadeyle tasvir eder: وَمَا صَكَّ نَاقُوسَ الصَّلَاةِ وَبِيلُهَا |
| Erken Arapça kullanım | Cerîr bir beytinde şiddetli ve iri taneli yağmuru şu mısra ile anar: يَضْرِبْنَ بِالأَكْبَادِ وَبْلًا وَابِلَا / Ayrıca İbn Manzûr’un naklettiği istiskâ rivayetinde bulutların birleşmesi ve ardından iri taneli yağmurun inmesi فأبلنا veya اصل olarak فوبلنا şeklinde aktarılır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde وبل kökü, dikey taşıma, akıtma, getirme ve bunların sonucunda meydana gelen kütlesel ağırlık semantiğiyle geniş bir alana yayılır. Kökün en belirgin soydaşı Akkadcadaki *wabālu(m)* (taşımak, sevk etmek, getirmek, akıntıya kapıp götürmek) fiilidir; bu kullanım suyun veya selin yük taşıyıp sürüklemesi ile nesnelerin bir yere getirilmesi arasındaki ilksel bağı kurar. İbranicede *yāḇāl* (יָבָל) su akıntısı, ırmak ve sağanak kanalı anlamına gelirken, *yōḇēl* (יוֹבֵל) boru sesi ve nihai dönüm yılı anlamlarını taşır. Fenikecede ve Ugarit dilinde de benzer şekilde akıtma, taşıma ve mahsul verme bağlamlarında karşılık bulur. Arapçada kök, suyun sadece akması değil, damlalarının iriliği, yere sert çarpması ve bu çarpmanın bıraktığı ağırlık ve sindirilemezlik (vehamet) yönünde belirginleşerek hem meteorolojik hem de ahlaki bir yoğunluk kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Akkadisches Handwörterbuch.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وبل / و ب ل | İrilik, kütlesel ağırlık, şiddetle inen yağmur, ağır tokmak ve hazmı güç mer‘a üzerinden ahlaki ve cezai ağırlığa geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akkadca *wabālu(m)*, İbranice *yāḇāl* | Akıtmak, taşımak, sevk etmek ve su mecrası anlamlarından iri taneli dikey yağış ve yüklenme semantiğine evrilme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su akışı ve taşıma tabanı | Kuzey ve Doğu Afrika kollarında suyun sürükleyiciliği ve ağırlık yüklenmesi ile ilgili morfemlerle muhtemel ortak arka plan | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وبل | Anlamlı | Şiddet, ağırlık ve iri taneli iniş | İri taneli yağmur, ağır tokmak, hazmı zor ot; eylemin kötü ve ezici akıbeti | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ولب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | Bir yere gizlice ve aniden girme | Kişinin veya şeyin fark ettirmeden bir deliğe, eve veya topluluğa dahil olması | Kur'an'da geçmez |
| [بول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D9%84.md) | Anlamlı | Sıvı boşaltımı, idrar | Canlının bünyesindeki fazla sıvıyı dışarı atması, süzülerek çıkan akıntı | Kur'an'da geçmez |
| [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) | Anlamlı | Deneme, yıpratma, açığa çıkarma | İnsanın meşakkat ve yüklerle sınanması, eskimesi, halinin tecrübe edilmesi | Hedef kökle meşakkat ve ağırlık bakımından anlamdaş; Kur'an'da geçer |
| [لوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%A8.md) | Anlamlı | Susuzluk ateşi, su çevresinde dönme | Hararet ve susuzluktan dolayı su kaynağının etrafında dönüp durma hali | Kur'an'da geçmez |
| [لبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%88.md) | Anlamlı | Dişi aslan | Yırtıcılık, cesaret ve yavrularını şiddetle koruma vasfı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وبل | Merkez | İri taneli şiddet, ağırlık ve kaçınılmaz akıbet | İri ve sert taneli yağmurun ezici vuruşu; eylemin faili ezen nihai ağırlığı | Şiddet, hacim büyüklüğü ve hazmedilemez vehamet unsurlarını bir arada barındırır |
| [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Yağmur ve gökten iniş | Nötr veya genel yağmur cinsi; vuruşun iri taneli sertliğinden ziyade yağış hadisesine odaklanır | Kur'an'da çoğunlukla azap yağmuru için tahsis edilse de genel yağışı da kapsar |
| [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) | Komşu | Ağırlık ve yük | Maddi ve manevi her türlü tartı ağırlığını ifade eder; vuruş ve dikey iniş unsuru içermez | Tartıda ağır basan her şey için kullanılır; dinamik darbeden ziyade statik kütleyi bildirir |
| [وخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D9%85.md) | Komşu | Sindirilememe ve kötü son | Tüketilen şeyin bünyeye uymaması ve hastalığa yol açması yönünü vurgular | وبل kökünün hazımsızlık ve mer‘a vehameti anlamıyla tam örtüşen yakın komşusudur |
| [نكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84.md) | Komşu | Şiddetli ve caydırıcı ceza | Başkalarına ibret olacak şekilde zincire vurma ve engelleme cezasıdır | Cezanın ağırlığından ziyade engelleyici ve ibret verici bağlama odaklanır |
| طل | Zıt | Hafif, ince ve çisenti yağmur | Damlaları küçük, teması yumuşak ve yıkıcı olmayan zayıf yağış | Bakara [2:265](https://lisan.digital/tr/ayet/2:265.md) ayetinde doğrudan وبل kökünün zıddı olarak konumlandırılmıştır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وبل | İri taneli şiddetli yağmur, ağır ceza ve vebal | Hem fiziksel kütleli yağışı hem de sindirilemeyen ağır ahlaki sonucu tek kökte birleştirir | Kesin |
| Latince | *imber*, *gravis*, *calamitas* | Sağanak yağmur, ağır/ezici yük, felaket | *Imber* sağanak yağışı, *gravis* eylemin ağırlığını karşılar; ancak tek kelimede iki boyut birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | *downpour*, *heavy rain*, *consequence*, *liability* | Sağanak, ağır sonuç, mesuliyet/vebal | *Downpour* fiziksel yağışı, *liability* ve *consequence* ahlaki ağırlığı verir; kökün ortak çekirdeği bölünür | Güçlü |
| Almanca | *Platzregen*, *Wolkenbruch*, *Schwere*, *Verhängnis* | Şiddetli sağanak, ağırlık, kaçınılmaz ağır akıbet | *Platzregen* fiziksel çarpıcı inişi, *Verhängnis* eylemin yıkıcı ve ezici nihai sonucunu ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | *averse*, *pluie battante*, *pesanteur*, *conséquence néfaste* | Şiddetli yağmur, ağırlık, kötü akıbet | *Pluie battante* vuran sağanağı, *conséquence néfaste* ise hazmedilemeyen vehameti karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَابِلٌ | İri taneli ve şiddetli sağanak yağmur | İnfakın ve amelin kalitesini, toprağın verimini veya riyanın tahribatını anlatan mesel bağlamı (Bakara [2:264](https://lisan.digital/tr/ayet/2:264.md), Bakara [2:265](https://lisan.digital/tr/ayet/2:265.md)) |
| وَبَالٌ | Eylemin dünyada ve ahirette failin üstüne çöken ağır, kötü ve ezici cezası | Haddi aşmanın, ihlallerin ve inkârın kaçınılmaz faturası ve cezai akıbeti (Mâide [5:95](https://lisan.digital/tr/ayet/5:95.md), Haşr [59:15](https://lisan.digital/tr/ayet/59:15.md), Tegâbün [64:5](https://lisan.digital/tr/ayet/64:5.md), Talâk [65:9](https://lisan.digital/tr/ayet/65:9.md)) |
| وَبِيلًا | Şiddetli, ezici ve kaçışı olmayan yakalayış | Firavun'un peygambere isyanı üzerine Allah'ın onu helak edici ve karşı konulamaz bir şekilde yakalaması (Müzzemmil [73:16](https://lisan.digital/tr/ayet/73:16.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eylemlerin karşılığı ve adalet ilkesi | Günahların cezalandırılmasının ilahi adalet gereği zorunlu bir karşılık (vebal) olup olmadığı tartışması | Eylemin failden ayrılmayan ontolojik bir ağırlık üretmesi ve ilahi azabın kaçınılmazlığı |
| Fıkıh | Hukuki sorumluluk ve tazmin yükümlülüğü | İhlal edilen hakların ve suçların doğurduğu dünyevi ceza ve uhrevi mesuliyetin sınırları | Suçun, ihlal edenin üzerinde bıraktığı hukuki borç ve kefaret yükü |
| Tefsir | Temsil ve mesel analizi ile helak anlatıları | Bakara suresindeki bahçe meseli ile Müzzemmil suresindeki Firavun’un yakalanışının semantik bağı | Bereket getiren sağanağın aynı zamanda riyakârın toprağını çıplak bırakan, Firavun'u ise ezen bir şiddete dönüşmesi |
| Hadis | Zekâtın arındırıcılığı ve malın vebali | Verilmeyen zekâtın mal üzerinde bıraktığı ağır vehamet ve bereketsizlik | Zekâtı verilen maldan vebalin ve ağırlığın kalktığını bildiren nebevi beyanlar |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki mesuliyet ve ceza düzeni | Günahın ontolojik yükü | Eylemin karşılıksız kalmayıp faili kuşatmasını temin etme | Bireyin işlediği haramın veya zulmün manevi ve uhrevi bir ağırlık olarak dönmesi | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve kütle mekaniği | Kütlesel etki ve sert geri bildirim | Sisteme uygulanan aşırı kuvvetin aynı sertlikte sonuç üretmesi | İhmal edilen veya bozulan tabii dengenin yıkıcı bir tabii felaketle neticelenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite, haddi aşma ve iktidar akıbeti | Despotizmin kaçınılmaz çöküşü | Tiranlığın kendi ürettiği şiddetle tasfiye edilmesi | Firavun örneğinde olduğu gibi azgınlaşan siyasi iktidarın ezici bir darbeyle yıkılması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, kamu hakkı ve haksız kazanç | Gayrimeşru kazancın getirdiği mali kriz | Haksız servetin bereketsizleşmesi ve yıkıma dönüşmesi | Zekâtı ve infakı engellenen sermayenin toplum ve sermaye sahibi için yıkıcı bir yüke dönüşmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerji ve kütleçekimsel çarpma (impuls) | Serbest düşmeye bırakılan iri bir kütlenin zemine çarptığında sahip olduğu momentumun tamamını hedefe aktararak deformasyon oluşturması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Cezai ve ahlaki sorumluluk (kusur sorumluluğu ve tazminat) | Hukuka aykırı bir eylemde bulunan failin, eyleminin doğurduğu bütün zararları kendi varlığı üzerinde ağır bir hukuki borç olarak taşıması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Vebal kelimesini yalnızca halk dilindeki 'günahı boynuna olsun' şeklindeki soyut ve pasif bir vicdan sızısına indirgemek; kelimenin fiziksel kökündeki iri taneli vuruşu, ağırlığı ve kaçınılmaz darbeyi unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da vebal; riyakârın amelini süpüren iri sağanak (Bakara [2:264](https://lisan.digital/tr/ayet/2:264.md)), müminin zeminine can veren bereket (Bakara [2:265](https://lisan.digital/tr/ayet/2:265.md)), inkârcı toplumların dünyada tattığı çöküş (Haşr [59:15](https://lisan.digital/tr/ayet/59:15.md)) ve Firavun'u ezen ilahi yakalayıştır (Müzzemmil [73:16](https://lisan.digital/tr/ayet/73:16.md)). |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kökün sadece ahlaki bir temenni gibi algılanması, Kur'an'ın eylemler ile fiziksel/toplumsal sonuçlar arasında kurduğu zorunlu nedensellik bağını koparır; ilahi cezanın ontolojik ve ezici gerçekliğini zayıflatır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Bu kök, fiziki alemdeki doğa olayları (iri sağanak yağmur) ile ahlaki ve metafizik alemdeki kanunların (amellerin cezai karşılığı) aynı ilahi yasa ile işlediğini gösterir; ağırlık ve şiddet kavramını tek bir semantik eksende birleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfakın ve riyanın doğasını açıklayan mesel ayetlerinde (Bakara [2:264](https://lisan.digital/tr/ayet/2:264.md)-265) ve geçmiş kavimlerin ile Firavun'un dünyevi ve uhrevi cezalarını anlatan helak bağlamlarında (Müzzemmil [73:16](https://lisan.digital/tr/ayet/73:16.md), Haşr [59:15](https://lisan.digital/tr/ayet/59:15.md), Talâk [65:9](https://lisan.digital/tr/ayet/65:9.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaptığı haksızlıkların yanına kâr kalacağını zanneden veya eylemlerin sadece ahirette hesaba çekileceğini düşünen anlayışı tashih eder; vebalin dünyada da failin midesine oturan zehirli otlak veya kafasına inen ağır tokmak gibi kaçınılmaz bir yıkım olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taneleri iri ve vuruşu sert olan şiddetli yağmur; çamaşır döven ağır tokmak; hazmı imkânsız ağır otlak.
- Soyut anlam: İşlenen bir fiilin doğurduğu, sindirilmesi ve taşınması imkânsız olan ezici, helak edici ahlaki ve cezai akıbet.
- Sistematik karşılık: Fiziksel zemine kütle ile inen enerjinin ahlaki ve hukuki alanda faile kaçınılmaz bir sorumluluk ve yıkıcı bir darbe olarak rücu etmesi.
- LaTeX modeli: $$F(t) = \int_{0}^{t} m(s) \cdot a(s) \, ds \quad \Longrightarrow \quad W = \lim_{t \to T} \nabla F(t) \cdot \mathbf{v}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $m(s)$ eylemin kütlesini ve yoğunluğunu, $a(s)$ şiddetini ve sürekliliğini temsil eder; bu iki büyüklüğün zaman içindeki birikimi $F(t)$ ile failin üzerine çöken toplam yükü ifade eder. Neticede $W$ (vebal), biriken bu kuvvetin nihai $T$ anında failin varlığına doğrudan çarpan ezici bir gradyan darbesi ve kaçınılmaz bir ivmelenme olarak dönmesini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (7 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%A8%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/2:264.md) — وَابِلٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Bakara 2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/2:265.md) — وَابِلٌ

وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Allah’ın rızasını kazanmak ve kalblerindekini sağlamlaştırmak için mallarını infak edenlerin hali, bir tepedeki güzel bir bahçenin haline benzer. Kuvvetli bir sağanak düşünce; yemişlerini iki kat verir. Bol yağmur yağmasa bile bir çisenti bulunur ve Allah işlediklerinizi görür.

### [Maide 5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/5:95.md) — وَبَالَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.

### [Haşr 59:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/59:15.md) — وَبَالَ

كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيبًا ذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kendilerinden az önce geçmiş ve işlerin vebalini tatmış olanların durumu gibidir. Onlar için elim bir azab vardır.

### [Tegabün 64:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/64:5.md) — وَبَالَ

أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ فَذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Daha önce küfredip de yaptıklarının karşılığını tadanların haberi size gelmedi mi? Ve onlara elim bir azab vardır.

### [Talak 65:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/65:9.md) — وَبَالَ

فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا

Meal (IK): Onlar, yaptıklarının karşılığını tatmışlardır. İşlerinin sonu ise hüsran olmuştur

### [Müzzemmil 73:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/ayet/73:16.md) — وَبِيلًا

فَعَصَى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِيلًا

Meal (IK): Fakat Firavun, o peygambere isyan etti. Biz de onu ağır bir yakalayışla yakaladık.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Odun demeti demektir. Bağlamak anlamına gelmektedir. Dolu demektir.
Vabil verdiği ağırlıktan dolayı şiddetli yağmur anlamındadır. Sağanak yağmur denebilir. İşin ağırlığı ve sorumluluğu da vebal anlamına gelir. Ağır ve şiddetli, yüklü anlamlarında da vebil şeklinde kullanılır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللام والباء و و أ ي ء معهما
ل و ب، و ل ب، ب و ل، و ب ل، ب ل و، ب ل ي، ي ل ب، ل ب ي، ل ب أ، أ ل ب، ب أ ل مستعملات
لوب:
اللُّوبُ واللُّوابُ: العَطَش، وقد لابَ يَلُوبُ، والواحد: لائب، والجميع لوبٌ ولوائب. يقال: إبل لُوبٌ، ونخل نوائب، قال: حتّى إذا ما حان من لُوابها وقال: وحالَفَها في بَيْتِ لُوبٍ عوامل ويُروى: في بيت نوب أي: عظام سود طوال.
واللاّبة: الحَرَّة السّوداء، والعدد: لابات، والجميع: لابٌ ولُوبٌ.
والإبلُ إذا اجتمعت فكانت سوداء سميت: لابة، وفي الحديث: ما بين لابَتَيْها أهل بيت أفقر منّا.
وإنّما جرى هذا أوّل مرةٍ بالمدينة وهي بين حرّتين. فلّما تمكّن هذا الكلام جرى على أفواه النّاس في كلّ بلدة، فصار كأنّه بين حدّين.
ولب:
الوالِبةُ: الزَّرْعةُ تَنْبُت من عُروق الزَّرْعة الأُولَى. تَخْرُجُ الوُسْطَى، وهي الأمّ، وتخرجُ الأَوالب بعد ذلك فتتلاحق.
بول:
البَوْلُ: معروفٌ، وقد بال يَبولُ.. والبال: بالُ النَّفْس، وهو الاكتراث، ومنه اشتقّ: بالَيْتُ، والمصدر: المبالاة. وفي مواعظ الحَسَن: لا يبالهم بالة، ولم أبالِ ولم أُبَلْ على القصر.. والبال أيضاً: رخاءُ العَيش، تقول: إنّه لناعم البال ورخيّ البال.
وبل:
الوابلُ: المَطَر الغليظُ القَطْر. وسحابٌ وابلٌ، والوبل: المَطَرُ نفسُه، كما تقول: وُدْقٌ ووادِقٌ.
والوبيلُ من المراعي: الوخيم، لا يُستَمْرَأُ. تقول: استوبل القَوْمُ هذه الأرض، قال: لقد عشّيتها كَلأً وبيلأ وقوله عزّ وجلّ: "أخذاً وبيلا"، أي: شديداً في العقوبة.. وفي الحديث: أيّما مالٍ أدّيتَ زكاتَه فقد ذَهَبَتْ أبَلَتُه أي: وَبَلته، فجعل الهمزةَ بدلَ الواو، وهي الوَخامة.
والوبالُ اشتقاقُه من الشّدّة وسوء العاقبة، وكذلك الموبّل بمعناه.
والوابلة: طَرَفُ الفَخِذ في الوَرِك، وطَرَفُ العَضُد في الكَتِف، ويجمع: أَوابل.
والوبيل: خشبة القصّار التي يَدُقُّ عليها الثّياب، قال:
فمرّت كَهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالة		عقيلة شيخ كالوبيل يلـنـدد
بلو:
بلي:
بَلِيَ الشَّيْء يَبْلَى بِلىً فهو بالٍ والبَلاءُ لغةٌ في البِلَى، قال: والمرء يُبليه بلاءُ السّربالْ والبليّة: الدّابّة التي كانت تُشدُّ في الجاهليّة على قبر صاحبها، رأسها في الوليّة حتّى تموت، قال:
كالبَلايا رؤوسُها في الـوَلايا		ما نحاتِ السَّمومِ حُرَّ الخدود
بليّ: حيّ، والنِّسبة إليه: بَلَوِيّ.
وناقة بِلْوُ سَفَرٍ من مثل نِضْو، وقد أبلاها السَّفر، قال:
منازلُ ما تَرَى الأنصاب فيها		ولا حُفَرَ المُبَلِّي لِلْمَـنُـونِ
يعني: النّاقة البِلْو، تقول: بَلَّيْتُها.
وتقول: النّاس بذي بِلِّيِّ وذي بَليٍّ، أي: متفرّقون.
وأَمّا بَلَى فجواب استفهامٍ فيه حرف نفي، كقولك: أَلَمْ تَفْعَلْ كذا، فتقول: بَلَى.
وبُلِيَ الإنسانُ وابْتُلي إذا امْتُحِنَ، قال:
بُلِيتُ، وفُقْدانُ الحبيب بَـلِـيّةٌ		وكَمْ من كريمٍ يُبْتَلَى ثُمّ يَصْبِرُ
والبَلاءُ، في الخَيْر والشَّرِّ. واللَّه يُبْلي العَبْدَ بلاءً حَسَناً وبَلاءً سَيِّئاً.
وأَبْلَيْت فُلاناً عُذْراً، أي: بَيَّنْتُ فيما بيني وبينَه مالا لَوْمَ عليّ بعده.
والبَلْوَى: هي البَليّة، والبَلْوَى: التَّجْرِبة، بَلَوْتُه أَبْلُوه بَلْواً.
يلب:
اليَلَبُ والأَلَبُ، لغتان: البَيْضُ من جُلودِ الإبِل، والجميعُ: اليَلَب أَيْضاً، وهي أن تؤخذ البَيْضة، فيُجْعَلُ عليها جلودٌ حتّى تغشّى كلّها كهيئة ما تُعْمَلُ الدِّباب، ثم يُتْرَكُ على البَيْضة حتّى يَيْبَس. ثم يُقْلَعُ عنها ويُجْعَل على الرُّؤوس بمنزلة البيضة، قال
علينا البيض واليَلَبُ اليَمانى		وأسيافٌ يَقُمْنَ ويَنْحنـينـا
واليَلَبُ في قَوْل بَعْضهم: الفُولاذُ من الحديد. قال يصفُ البكرةَ التي يُسْتَقَى عليها: ومِحْوَرٍ أُخْلِصَ من ماءِ اليَلَبْ
لبي:
التَّلْبية: الإجابة، تقول: لَبَّيْكَ، معناه: قرباً منك وطاعة، لأنّ الإلباب القرب، أدخلوا الياء كيلا يتغيّر المعنَى، لأنه لو قال: لبّبتك صار من اللَّبَب، واشتبه.. يقولون من التَّلْبية: لَبَّيْتُ بالمكان، ولبّيت معناه: أقمت به، وأَلْبَبْتُ أيضاً، ثمّ قلبوا الباء الثّانية إلى الياء استثقالا للباءات، كما قالوا: تَظَنَّيْتُ من الظَّنِّ، وأَصْلُه: تَظَنَّنْتُ.
لبأ:
اللِّبَأ، مهموز مقصور: أوّل حَلْب عند وضع المُلَبِّىء.. وتقول: لَبَأَتِ الشّاةُ ولدها: أَرْضَعَتْه اللِّبَأَ، وهي تَلْبَؤه. وقد الْتَبَأَها وَلَدُها، أي: رَضَعَ لِبَأَها.
ولَبَأْتُ القومَ: سَقَيتهم لِبَأً، والْتَبأْتُ أنا، أي: شَرِبتُ لِبَأً.
واللَّبْأَةُ: لغة في اللَّبْوة، وهي الأُنْثَى من الأسود.
ألب:
الأَلْبُ: الصَّغْوُ.. يُقال: أَلْبُهُ مَعَهُ.. وصار النّاسُ علينا أَلْباً واحداً في العداوة والشّرّ. وقد تألّبوا عليه تألُّباً، إذا تضافروا عليه.
والأَلْبُ: الطَّرْد، قال: يَأْلُبُها حمران أَيَّ أَلْبِ أي: يَطْرُدُها طَرْداً شديداً.
بأل:
البئيلُ: الصَّغيرُ النَّحيفُ الضّعيفُ، مثل: الضَّئيل.. وقد بَؤُل يَبْؤُل بآلةً.
والبألة: القارورة بلغة بلحارث، وهي بالنّبطية بالتّاء.
إبل: الإبِلُ المُؤَبَّلّةُ: الّتي جُعِلَتْ قَطِيعاً قَطِيعاً، نعت في الإبل خاصّة.
والإبَّوْل: طولُ الإقامة في المَرْعَى والمَوْضع.
ورَجُلٌ آبل: ذو إِبل.. وحِمارٌ آبل: مقيم في مكانه لا يبرح.
وأَبَلَتِ الإبل تأبُل أبلاً، أي: اجتزآت بالرّطب عن الماء. وتأبّل الرَّجُلُ عن امرأته تأبُّلا، أي: اجتزأ عنها، كما يجتزىء الوحش عن الماء، قال لبيد:
وإذا حَرَّكتُ غَرْزي أَجْمَرَتْ		أو قرابي عَدْوُ جَوْنٍ قد أَبَلْ
أي: اجتزأ عن الماء بالرّطب.
والأَبِيلُ: من رُءُوس النَّصارَى، وهو الأَيْبُليّ.
وقولُه جلّ وعزّ: "وأرسل عليهم طَيْراً أبابيل" أي: يتبعُ بَعْضُها بَعْضاً إبِّيلاً إبِّيلاً، أي: قطيعا خلف قطيع، وخَيْلٌ أبابيل كذلك.
والأَبْلُ: الرّطْبُ، وقال بعضُهم: اليَبِيسُ.
والأَبَلُّ: الشّديدُ الخُصُومة، قال:
مارس القوم إذا لاقيتهم		بأريبٍ أو بخلاّفٍ أَبَلّ
وأَبَلّ عليهم، وأبرّ أيضاً، أي: غلبهم خبثاً.
وقيل: الإبّالةُ: الحزْمةُ من الحَطَب.

##### Türkçe

باب **اللام** ve **الباء** ve **و** ve **أ** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte
**ل و ب**، **و ل ب**، **ب و ل**، **و ب ل**، **ب ل و**، **ب ل ي**، **ي ل ب**، **ل ب ي**، **ل ب أ**، **أ ل ب**، **ب أ ل** استعمالdadırlar.

**لوب**:
**اللُّوبُ** ve **اللُّوابُ**: susuzluk; ve gerçekten **لابَ يَلُوبُ**; tekil: **لائب**; çoğul: **لوبٌ** ve **لوائب**. Denir: **إبل لُوبٌ** (susuz develer), ve **نخل نوائب**; dedi: **حتّى إذا ما حان من لُوابها** ve dedi: **وحالَفَها في بَيْتِ لُوبٍ عوامل** ve rivayet olunur: **في بيت نوب** yani: büyük, siyah, uzun (kemikler).
Ve **اللاّبة**: siyah **الحَرَّة** (bazaltlık); sayı: **لابات**; cem‘: **لابٌ** ve **لُوبٌ**.
Ve develer toplandığı zaman, siyah olursa, **لابة** diye adlandırıldı. Ve hadiste: **ما بين لابَتَيْها أهل بيت أفقر منّا**.
Ancak bu, ilk defa Medine’de cereyan etti; o da iki **حَرَّة** arasındadır. Sonra bu söz yerleşince, her beldede insanların ağızlarında cereyan etti; böylece sanki iki sınır arasındaymış gibi oldu.

**ولب**:
**الوالِبةُ**: ilk ekinin köklerinden biten ekin; **الوُسْطَى** çıkar, o annedir; sonra **الأَوالب** çıkar da peş peşe yetişir.

**بول**:
**البَوْلُ**: bilinen (şey); ve gerçekten **بال يَبولُ**.. Ve **البال**: nefsin **بال**’ı; o da önemseme/aldırma; ondan türetildi: **بالَيْتُ**; mastar: **المبالاة**. Ve **الحَسَن**’in öğütlerinde: **لا يبالهم بالة**; ve **لم أبالِ ولم أُبَلْ** kısaltma üzere.. Ve **البال** ayrıca: geçimin bolluğu; dersin: o, **ناعم البال** ve **رخيّ البال**’dır.

**وبل**:
**الوابلُ**: damlası iri olan yağmur. Ve **سحابٌ وابلٌ**; ve **الوبل**: yağmurun kendisi; tıpkı **وُدْقٌ** ve **وادِقٌ** dediğin gibi.
Ve meralardan **الوبيلُ**: ağır/rahatsız edici; hazmı hoş görülmez. Dersin: **استوبل القَوْمُ هذه الأرض**; dedi: **لقد عشّيتها كَلأً وبيلأ**. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **"أخذاً وبيلا"** yani: cezalandırmada şiddetli.. Ve hadiste: **أيّما مالٍ أدّيتَ زكاتَه فقد ذَهَبَتْ أبَلَتُه** yani: onun **وَبَلته**; böylece hemzeyi vavın yerine kıldı; o da ağırlık/rahatsız ediciliktir.
Ve **الوبالُ**: iştikakı şiddetten ve kötü akıbetten (gelir); ve **الموبّل** de bunun manasıyladır.
Ve **الوابلة**: uyluğun kalçadaki ucu; ve pazunun omuzdaki ucu; çoğulu: **أَوابل**.
Ve **الوبيل**: çulhacının/keçecinin elbise dövdüğü tahta; dedi:
**فمرّت كَهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالة		عقيلة شيخ كالوبيل يلـنـدد**

**بلو**:

**بلي**:
**بَلِيَ الشَّيْء يَبْلَى بِلىً**; o halde o **بالٍ**’dir; ve **البَلاءُ** **البِلَى** hakkında bir dildir (başka bir söyleyiştir); dedi: **والمرء يُبليه بلاءُ السّربالْ**. Ve **البليّة**: cahiliyede sahibinin kabri üzerine bağlanan binek hayvanı; başı **الوليّة** içinde, ölünceye kadar; dedi:
**كالبَلايا رؤوسُها في الـوَلايا		ما نحاتِ السَّمومِ حُرَّ الخدود**
Ve **بليّ**: bir kabile; ona nisbet: **بَلَوِيّ**.
Ve **ناقة بِلْوُ سَفَرٍ**: **نِضْو** gibi; ve yolculuk onu yıpratmıştır; dedi:
**منازلُ ما تَرَى الأنصاب فيها		ولا حُفَرَ المُبَلِّي لِلْمَـنُـونِ**
Yani: **النّاقة البِلْو**; dersin: **بَلَّيْتُها**.
Ve dersin: insanlar **بذي بِلِّيِّ** ve **ذي بَليٍّ**’dedir; yani: dağınıktırlar.
Ve **بَلَى** ise, içinde nefy harfi bulunan bir istifhamın cevabıdır; senin sözün gibi: **أَلَمْ تَفْعَلْ كذا**; sonra dersin: **بَلَى**.
Ve insan **بُلِيَ** ve **ابْتُلي** olur, imtihan edildiği zaman; dedi:
**بُلِيتُ، وفُقْدانُ الحبيب بَـلِـيّةٌ		وكَمْ من كريمٍ يُبْتَلَى ثُمّ يَصْبِرُ**
Ve **البَلاءُ**: hayırda ve şerde. Ve Allah, kula **بلاءً حَسَناً** ve **بَلاءً سَيِّئاً** ile imtihan eder.
Ve **أَبْلَيْت** falana **عُذْراً**: yani, benimle onun arasında, ondan sonra benim üzerime kınama olmayan şeyi açıkladım.
Ve **البَلْوَى**: o, **البَليّة**’dir; ve **البَلْوَى**: tecrübedir; **بَلَوْتُه أَبْلُوه بَلْواً**.

**يلب**:
**اليَلَبُ** ve **الأَلَبُ** iki dildir: develerin derilerinden (yapılan) **البَيْضُ**; cem‘i: **اليَلَب** da (böyledir). O da şudur: **البَيْضة** alınır; üzerine deriler konur, tamamını örtene kadar, **الدِّباب**’ın yapıldığı şekil gibi; sonra **البَيْضة** üzerinde bırakılır, kuruyuncaya kadar; sonra ondan sökülür ve başların üzerine, yumurta yerine konur; dedi:
**علينا البيض واليَلَبُ اليَمانى		وأسيافٌ يَقُمْنَ ويَنْحنـينـا**
Ve bazılarına göre **اليَلَبُ**: demirden **الفُولاذُ**. Dedi; su çekilen makaranın milini vasfederken: **ومِحْوَرٍ أُخْلِصَ من ماءِ اليَلَبْ**

**لبي**:
**التَّلْبية**: icabet/cevap vermedir; dersin: **لَبَّيْكَ**; manası: sana yakınlık ve itaat; çünkü **الإلباب** yakınlıktır. Mananın değişmemesi için **الياء**’yı soktular; çünkü eğer **لبّبتك** deseydi, **اللَّبَب**’den olurdu ve karışırdı.. **التَّلْبية**’den derler: **لَبَّيْتُ بالمكان**; ve **لبّيت**’in manası: orada ikamet ettim; ve **أَلْبَبْتُ** da (böyledir). Sonra **الباء**’ların ağırlığından dolayı ikinci **الباء**’yı **الياء**’ya çevirdiler; tıpkı **الظَّنِّ**’den **تَظَنَّيْتُ** dedikleri gibi; aslı: **تَظَنَّنْتُ**.

**لبأ**:
**اللِّبَأ**; hemzeli, maksûr: **المُلَبِّىء**’in doğurması sırasında ilk sağım.. Ve dersin: **لَبَأَتِ الشّاةُ ولدها**: ona **اللِّبَأَ** emzirdi; ve o, onu **تَلْبَؤه**. Ve yavrusu onu **الْتَبَأَها**; yani: onun **لِبَأَها**’sını emdi.
Ve **لَبَأْتُ القومَ**: onlara **لِبَأً** içirdim; ve ben **الْتَبأْتُ**: yani **لِبَأً** içtim.
Ve **اللَّبْأَةُ**: **اللَّبْوة** hakkında bir dildir; o da aslanların dişisidir.

**ألب**:
**الأَلْبُ**: meyletme/katılma.. Denir: **أَلْبُهُ مَعَهُ**.. Ve insanlar, düşmanlık ve şerde bize karşı tek bir **أَلْباً** oldular. Ve gerçekten ona karşı **تألّبوا عليه تألُّباً**; ona karşı yardımlaştıkları zaman.
Ve **الأَلْبُ**: kovmadır; dedi: **يَأْلُبُها حمران أَيَّ أَلْبِ** yani: onu şiddetli bir kovmayla kovar.

**بأل**:
**البئيلُ**: küçük, zayıf, cılız; **الضَّئيل** gibi.. Ve gerçekten **بَؤُل يَبْؤُل بآلةً**.
Ve **البألة**: Belhâris dilinde şişe/kavanoz; ve Nabatîcede **بالتّاء** iledir.

**إبل**: **الإبِلُ المُؤَبَّلّةُ**: sürü sürü yapılmış olan; yalnızca develer hakkında bir sıfattır.
Ve **الإبَّوْل**: merada ve yerde uzun süre ikamet etmektir.
Ve **رَجُلٌ آبل**: deve sahibi; ve **حِمارٌ آبل**: yerinde ikamet eden, ayrılmayan.
Ve develer **أَبَلَتِ**; **تأبُل أبلاً**: yani su yerine tazeyle yetindi. Ve adam, karısından **تأبّل** etti; **تأبُّلا**: yani ondan yetindi; tıpkı vahşî hayvanın sudan yetinmesi gibi. Lebîd dedi:
**وإذا حَرَّكتُ غَرْزي أَجْمَرَتْ		أو قرابي عَدْوُ جَوْنٍ قد أَبَلْ**
Yani: tazeyle sudan yetindi.
Ve **الأَبِيلُ**: Hristiyanların reislerindendir; o, **الأَيْبُليّ**’dir.
Ve O’nun (celle ve azze) sözü: **"وأرسل عليهم طَيْراً أبابيل"** yani: bir kısmı bir kısmını takip eder; **إبِّيلاً إبِّيلاً**; yani: sürü ardınca sürü; ve atlar da **أبابيل** (böyledir).
Ve **الأَبْلُ**: taze (yaş) olandır; bazıları dedi: kuru olandır.
Ve **الأَبَلُّ**: çekişmede şiddetli olandır; dedi:
**مارس القوم إذا لاقيتهم		بأريبٍ أو بخلاّفٍ أَبَلّ**
Ve onlara karşı **أَبَلّ** etti; ve **أبرّ** da; yani: kötülükte onları yendi.
Ve denildi: **الإبّالةُ**: odun demeti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَبَلَةُ بالتحريك: الثِقلُ والوَخامَةُ. وقد وَبُلَ المرتَعُ بالضم وَبْلاً ووَبالاً، فهو وبِيلٌ، أي وخيمٌ. ويقال أيضاً: بالشاةِ وبَلَةٌ شديدة، أي شهوةٌ للفحل. وقد اسْتَوْبَلَتِ الغنم. واسْتَوْبَلْتُ البَلَدَ، أي اسْتَوْخَمْتُهُ، وذلك إذا لم يوافقكَ في بَدَنِكَ وإن كنت تُحبُّه. والوَبيلُ: العصا الضخمةُ. وقال:
لوَ أصبَحَ في يُمْنى يَدَيَّ زِمامُهاوفي كَفِّيَ الأخْرى وبيلٌ تُحاذِرُهْ
وكذلك المَوْبِلُ. وقال:
زَعَمَتْ جُؤَيَّةُ أنني عبدٌ لهـاأسعى بِمَوْبِلِها وأكسبُها الخَنا
والمَوْبِلُ أيضاً: الحُزمةُ من الحطب، وكذلك الوَبيلُ. والوابِلُ: المطر الشديدُ. وقد وَبَلَتِ السماءُ تَبِلُ. والأرض مَوْبولَةٌ. قال الأخفش: ومنه قوله تعالى: "أَخْذاً وَبيلا"، أي شديداً. وضربٌ وَبيلٌ وعذابٌ وَبيلٌ، أي شديدٌ. والوابِلَةُ: طرفُ الكَتِفِ، وهو رأس العضُد.

##### Türkçe

**الوَبَلَةُ** (harekeli): ağırlık ve ağırlık veren (rahatsız edici) hâl. Ve otlak **وَبُلَ** (ötre ile) **وَبْلاً** ve **وَبالاً** oldu; o hâlde o **وبِيلٌ**dur; yani ağır (rahatsız edici)dir. Ve ayrıca denilir: koyunda şiddetli bir **وبَلَةٌ** vardır; yani erkeğe (koça) bir iştiha. Ve koyunlar **اسْتَوْبَلَتِ**. Ve ben beldeyi **اسْتَوْبَلْتُ**; yani onu **اسْتَوْخَمْتُ**; bu, bedeninde sana uygun gelmediği hâlde onu seviyor olsan bile (böyledir).

Ve **الوَبيلُ**: kalın değnek. Ve dedi ki:
لوَ أصبَحَ في يُمْنى يَدَيَّ زِمامُهاوفي كَفِّيَ الأخْرى وبيلٌ تُحاذِرُهْ
Ve bunun gibi **المَوْبِلُ** de (böyledir). Ve dedi ki:
زَعَمَتْ جُؤَيَّةُ أنني عبدٌ لهـاأسعى بِمَوْبِلِها وأكسبُها الخَنا
Ve **المَوْبِلُ** ayrıca: odun demeti; ve bunun gibi **الوَبيلُ** de (odur).

Ve **الوابِلُ**: şiddetli yağmur. Ve gök **وَبَلَتِ**; **تَبِلُ**. Ve yer **مَوْبولَةٌ**dur. el-Ahfeş dedi ki: Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: **"أَخْذاً وَبيلا"**; yani şiddetli (bir alış). Ve **وَبيلٌ** bir darbe ve **وَبيلٌ** bir azap; yani şiddetli.

Ve **الوابِلَةُ**: kürek kemiğinin ucu; ve o, pazının başıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ل ب ( وايء )
لاب ، لبى ، ولب ، يلب ، وبل ، ألب ، أبل ، بلا ، بأل ، لبأ .
لوب : قال أبو عُبيد ، عن أبي زيد : اللُّوَاب : العَطَش .
وقال ابن السِّكيت : لاب يَلُوب لَوْباً ، إذا حام حول الماء مِن العَطش .
الليث : نخل لُوبٌ ، وإبلٌ لُوب ولوائِب ، إذا عَطِشت .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : يقال : ما وجد لَبَاباً ، أي قَدْر لُعْقةٍ من الطعام يَلُوكها .
قال : واللَّباب : أقلّ من مِلء الفَم .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : اللاَّبة : الحَرّة .
وجمعها : لابٌ ، ولُوبٌ .
وفي الحديث : إنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( حَرّم ما بين لاَبَتَيْها ) .
الأصمعيّ : اللاَّبة : هي الأرض التي قد أَلبَستها حجارةٌ سُود .
وجمعها : لابات ، ما بين الثلاث إلى العَشرة .
فإذا كَثُرت ، فهي اللاَّب ، واللُّوب ؛ وقال بِشر بن أبي حاتم يصف كَتيبة :
مُعاليةٌ لا هَمّ إلاّ مُحَجِّرٌ
وحَرّة لَيْلى السَّهْلُ منها فَلُوبُها
يريد : جمع لابة ، ومثله : قارة وقُور ، وساحة وسُوح .
شَمر ، عن ابن شُميل : اللُّوبة تكون عَقبة جواداً أطول ما يكون ، وربما كانت دَعْوةً .
قال : واللُّوبة : ما اشتدّ سوادُه وغَلُظ وانْقاد على وجه الأَرض ، وليس بالطويل في السماء ، وهو ظاهرٌ على ما حَوْله .
والحَرّة : أعظم من اللَّوبة .
ولا تكون اللوبة إلا حجارةً سُوداً ، وليس في الصَّمَّان لُوبة ، لأنّ حجارة الصَّمّان حُمْرٌ .
ولا تكون اللُّوبة إلا في أنف الجبل ، أو سِقْطٍ ، أو عُرْض من جَبل .
وأراد بما بين اللاَّبتين ، في الحديث : المَدينة .
لبأ : ابن هانىء ، عن أبي زيد : أُولَى الألبان : اللِّبأ عند الولادة ، وأكثر ما يكون ثلاث حَلْبات ، وأقلّه حَلْبة .
وقد لَبّأت الناقةُ تَلْبِيئاً .
وناقة مُلَبِّىء : بوزن مُلَبِّع ، إذا وقع اللِّبَأُ في
ضَرْعها .
ثم الفِصْح بعد اللِّبأ .
إذا جاء اللَّبن بعد انْقطاع اللِّبأ ؛ يقال : قد أَفْصحت الناقةُ ، وأَفْصح لَبَنُها .
ويقال : لَبَأتُ اللِّبأَ أَلْبؤه لَبْئاً ، إذا حَلَبت الشاةَ لِبَأً .
ولَبأَتُ القوم أَلْبؤهم لَبْئاً ، إذا صَنَعت لهم اللِّبَأ .
ويقال : أَلْبأت الجَدي ، إذا شَدَدْته إلى رأس الخِلْف ليرضَعَ اللِّبأ .
واسْتَلبأ الجديُ ، إذا رَضع من تِلقاء نَفْسه .
ابن الأعرابي : ألبأت اللّبأ ، أَصْلحتُه وطَبَخْتُه .
وأَلْبأت القوم : زوّدتهم اللِّبأ .
وأَلبأَت الجَدْيَ : سَقَيته اللِّبأ .
أبو عُبيد ، عن الكسائي : لَبأتهم من اللِّبأ ، إذا أَطْعَمتَهم .
الليث : اللِّبأ ، مهموز مقصور : أول حَلْب عند وَضع المُلَبِّىء .
ولَبَأت الشاةُ ولدَها : أَرْضَعَتْه اللِّبأ ؛ وقد التبأها ، إذا رَضع لِبَأَها .
والتبأتُ ، إذا شَرِبْت .
أبو عبيد ، عن الأحمر ، يقال : بينهم المُلْتَبئة ، أي هم مُتفاوضون لا يَكْتُمُ بَعضهم بعضاً .
وفي ( النوادر ) يقال : بنو فلان لا يَلْتَبِئون فتاهم ، ولا يَتعيّرون شَيْخهم ، أي لا يُزوِّجون الغُلام صغيراً ولا الشيخ كبيراً طلباً للنّسْل .
ابن السكيت : هي اللَّبُؤة وهي اللُّغة الفصيحة واللَّبَأة ، واللَّباة ، واللّبْوَة ، وهي الأُنثى من الأُسود .
ابن الأعرابي : اللُّبَابَة : شجر الأُمْطِيّ الذي يُعْمَل منه العِلْك .
وقال : اللُّوباء ، مذكر ، يُمدّ ويُقصر ، يقال : هو اللُّوبياء ، واللُّوبيَا ، واللُّوبياج .
أبو داود ، عن ابن شُميل ، قال في تفسير لَبَّيك قولاً خالف فيه أَقَاوِيلَ مَن ذكرنا : لَبَأ فلانٌ من هذا الطعام يَلْبأ لَبْئاً ، إِذا أكْثَر منه .
قال : ولَبَّيك ، كأنه اسْتِرْزاق .
ألب : أبو عُبيد ، عن الفراء وأبي عمرو : الأَلْب : الطَّرْد .
وقد أَلَبْتُها أَلْباً ، بوزن : عَلَبْتُها عَلْباً .
عمرو ، عن أبيه : الأَلب : الجَمع الكثير من الناس .
والأَلْب : نشاط الساقي ؛ وأَنْشد :
تَبَشّرِي بماتِحٍ أَلُوبِ
مُطَرِّحٍ لدَلْوِه غَضُوبِ
والأَلْب : مَيْل النّفْس إلى الهَوى .
والأَلْب : ابتداء بُرْء الدُّمَّل .
والأَلْب : العَطَش .
والأَلْب : التَّدْبير على العدُوِّ من حيثُ لا يَعلم .
ابن الأعرابيّ : الأَلُوب : الذي يُسْرِع .
وقد أَلب يَأْلِب ، ويَألُب ، وأَنْشد :
ألم تريا أَنّ الأَحاديث في غدٍ
وبعد غدٍ يأْلِبْن أَلْب الطَّرائِدِ
ابن بُزُرْج : المِئْلَب : السَّرِيع .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : هم عليه أَلْب واحد ، ووَعْل واحد ، وصَدْع واحد ، وضِلَعٌ واحد ، يعني اجْتماعهم عليه بالعَدَواة .
الليث : صار القوم عليه ألباً واحداً في العداوة .
وقد تألّبوا عليه تألُّباً ، إذا تضافروا عليه .
ويقال : أَلْب فلانٍ معه ، أي صَفْوه معه .
أبو زيد : أصابت القومَ أُلْبَةٌ وجُلْبَة ، أي مجاعةٌ شديدة .
الليث : اليَلَب والأَلْب : البَيْض من جُلود الإبل .
وقال بعضهم : هو الفُولاذ من الحديد ؛ وأَنْشد لعمرو بن كُلْثوم :
علينا البَيْض واليَلَب اليَمانِي
وأسيافٌ يَقُمْن ويَنْحَنِينَا
وقال ابن السِّكيت : سمعه بعضُ الأعراب فظن أن اليلب أجود الحديد ؛ فقال :
ومِحْورٍ أُخْلِص من ماء اليَلَب
قال : وهو خطأ ، إنما قاله على التَّوَهّم .
وقال ابن شُميل : اليَلَب : خالص الحَديد .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : اليَلب : الدَّرَق .
وقيل : هي جُلود تُلبس بمنزلة الدُّرُوع .
الواحدة : يَلبة .
وهي جلود يُخرز بعضُها إلى بَعض تُلْبَس على الرُّؤوس خاصةً ، وليست على الأجساد .
ولب : أبو عُبيد ، عن أبي زيد : وَلَب إليه الشّيءُ يَلِب وُلُوباً : وَصل إليه كائناً ما كان .
ابن الأعرابي : الوالبة : نَسْل الإبل والغَنم والقَوم .
الليث : الوالبة : الزَّرعة التي تَنْبُت من عُروق الزَّرْعة الأُولى ، تَخْرج الوُسْطى فهي الأُمّ ، وتَخرج الأوالب بعد ذلك فتَتَلاحَق .
وبل : ابن الأعرابي : الوابِلة : طَرف الكَتِف .
وقال في موضع آخر : هي لَحمة الكَتِف .
وقال أبو الهيثم : الوابلة : الحَسَنُ ، وهي طَرف عَظْم العَضُد الذي يَلِي المَنْكِب ، سمِّي حَسَناً لكثرة لَحمه ، وأَنْشد :
كأنّه جَيْأَلٌ عَرْفاء عارضَها
كَلْبٌ ووابلةٌ دَسْماء في فِيها
شَمر : هي رأسُ العَضُد في حُقّ الكَتف .
أبو عبيد ، عن الكسائي : اسْتَوْبلتُ
الأرْضَ : اسْتَوْخَمْتُها .
أبو زيد : استوبلتُ الأرضَ ، إذا لم تَسْتمرىء بها الطعامَ ولم تُوافقه في مَطْعمه ، وإن كان مُحِبّاً لها .
قال : والوَبيل : الذي لا يُسْتَمْرأ .
وماء وَبِيل ، ووبيء ، ووَخيم ، إذا كان غير مَرِيء .
وقال الزجاج في قوله جلّ وعزّ : ( فَأَخَذْنَاهُ أَخْذاً ) ( المزمل : 16 ) هو الثَّقيل الغليظ جدّاً .
ومن هذا قيل للمَطر الشَّديد الضَّخم القَطر ، الغليظ العظيم : الوابل .
قال : وقال الكسائيّ : أرضٌ مَوبُولة ، من الوابل .
والوَبْل ، مثل الوَابل .
الليث : سحابٌ وابِلٌ .
والمطر ، هو الوَبْل .
كما يُقال : ودْق ، ووادِق .
قال : والوَبيل من المَرْعى : الوَخيم .
يقال : رَعَيْنا كلأً وَبِيلاً .
وفي الحديث : ( أيّما مالٍ أَدّيت زَكَاتَه فقد ذَهبت أَبَلَتُه ) ، أي : وَبَلته ، فقُلبت الواو همزة .
قال شَمر : معناه شرُّه ومَضرّته .
والوَبال : الفَساد ، واشتقاقه من الوَبِيل .
عمرو ، عن أبيه ، الأَبَلة : العاهَةُ .
وفي الحديث : ( لا تبع الثمر حتى تأمن عليه الأَبَلَة ) .
أبو نصر ، عن الأصمعي : الوَبِيل ، والمَوْبِل : العَصا الضَّخْمة .
قال : والمَوْبل أيضاً : الحُزْمة من الحَطَب ؛ وأَنشد :
زَعَمت جُؤَيّة أَنّني عَبدٌ لها
أَسْعَى بمَوْبِلها وأَكْسِبها الخَنا
والإيبالة : الْحزْمةُ من الحَطب ، ومَثَلٌ يُضْرب : ضِغْثٌ على إيبالة ، أي زِيادة على وِقْر .
الليث : الوَبيل : خشبة القَصّار التي يَدُقّ بها الثياب بعد الغَسْل .
( أبل ) : وفي ( نوادر الأعراب ) : جاء فلانٌ في أُبُلّته ، وإبَالَته ، أي في قَبيلته .
أبو عُبيد ، عن الكسائي : أَبَلت الوَحْشُ تأبلَ أَبْلاً ، إذا جَزأت بالرُّطْب عن الماء ؛ وقال لَبيد :
وإذا حرّكتُ غَرْزِي أَجْمَرتْ
أو قِرَابي عَدْوَ جَوْنٍ قد أَبَلْ
الأصمعيّ : أَبِل الرَّجُل يَأْبَل أَبَالةً ، إذا حَذِق مَصْلحة الإبل والشاء .
وإن فلاناً لا يَأتبل ، أي لا يَثبت على رِعية الإبل ولا يُقيم عليها فيما يُصلحها .
قال : وإبلٌ مُؤبلّة : كثيرة .
وإبلٌ أَوَابِل : قد جَزأت بالرُّطْب عن الماء .
غيره : أبّل الرَّجُل ، إذا كَثرت إبلُه ، بتَشديد الباء ، ومنه قَولُ طُفَيل الغَنوي :
فأَبّل واستَرْخَى به الخَطْب بعد ما
أَساف ولولا سَعْيُنا لم يُؤَبِّل
شَمر : إِبلٌ أُبّلٌ : مُهملة .
ورجل أَبِلٌ بالإبِل بَيِّن الأبَلَة ، إذا كان حاذقاً بالقِيام عليها ؛ وقال الراجز :
إنّ لها لراعياً جَريّا
أَبْلاً بمَا يَنْفعها قَوِيّا
لم يَرْع مَأْزُولاً ولا مَرْعِيّا
حتى عَلاَ سَنامَها عُلِيّا
وأخبرين ابن هاجك ، عن ابن جَبلة ، عن أبي عُبيدة ، أنه أنشده :
يَسُنّها أَبِلٌ ما إن يُجَزِّئها
جَزْءاً شديداً وما إن تَرْتوي كَرَعَا
سلمة ، عن الفَراء : إنّه لأَبِلُ مالٍ ، على فَعِل ، وتُرْعِيْة مال ، وإِزَاء مال ، إذا كان قائماً عليها .
ابن الأعرابي : الأبِيل : الرّاهب الرَّئيس ؛ وهم الأبِيلُون .
وقال غيره : هوالأَيْبُليّ ؛ وقال الأَعْشَى :
وما أَيْبُلِيّ على هَيْكل
بَناه وصَلّب فيه وصارَا
أبو نصر ، عن الأصمعيّ ، عن مُعتمر بن سليمان ، قال : رأيت رجلاً من أهل عُمان ، ومعه أَبٌ له كَبِير يمشي ، فقلت له : احْمِله . فقال : لا يَأتبل ، أي لا يَثْبت على الإبِل .
أبو نَصر : إبلٌ مُؤبَّلَة ، إذا كانت للقِنْية .
أبو زيد : سمعت رَدَّاداً الكِلابي يقول : تأبّل فلانٌ إبلاٌ ، وتغنَّم غَنَماً ، إذا اتَّخذها .
والعرب تقول : إنه ليروح على فلان إبلاَنِ ، إذا راحتْ إبلٌ مع راعٍ وإبِلٌ مع راعٍ آخرَ .
وأقلّ ما يقع عليه الاسم الإبل الصِّرْمة ، وهي التي جاوزت الذَّوْدَ إلى الثّلاثين .
ثم الهَجْمة ، أولها الأربعون إلى ما زادت .
ثم هُنَيدة : مِئة من الإبل .
وتجمع الإبل : آبال .
ابن الأعرابيّ : الإبَّوْلُ : طائرٌ يَنفرد من الرَّفّ ، وهو السَّطر من الطَّيْر .
قال الله جلّ وعزّ : ( تَضْلِيلٍ وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْراً أَبَابِيلَ ) ( الفيل : 3 ) .
وقال أبو عُبيد : لا واحدَ لها .
وقال غيرُه : إبّالة ، وأبابِيل ، وإبَالة ، كأنّها جماعة .
وقيل : إبَّوْل ، وأَبَابِيل ، مثل : عِجَّوْل وعَجَاجِيل .
وقال الفَراء في قوله : أبابيل لا واحد لها ، مثل الشَّماطيط .
قال : وزَعم الرُّؤاسيّ أنّ واحدها إبّالة .
وسمعتُ من العَرب : ضِغْثٌ على إبّالة ، غير ممدود ، ليس فيها ياء .
ولو قال قائل : واحدها إيبالة كان صواباً ، كما قالوا : دِينار ودَنانير .
ورُوي عن ابن عباس أنه قال لما قَتل ابن آدم أخاه : تأبّلَ آدم ، أي تَرك غِشْيان حواء حُزْناً على ولده .
وأَنشد أبو عمرو :
أوابلُ كالأَوْزان حُوشٌ نُفُوسُها
يُهدِّر فيها فَحْلُها ويَريسُ
يصف نوقاً ، شَبَّهها بالقُصور سِمَناً . أوابل : جزأت بالرُّطْب .
وتأبّل الوحشيّ ، إذا اجتزأ بالرُّطْب عن الماء .
وقال الزّجّاج في قول الله جلّ وعزّ : ( عَلَيْهِمْ طَيْراً ) ( الفيل : 3 ) : جماعات من ها هنا وجماعات من ها هنا .
وقيل : طيراً أبابيل : يَتبع بعضها بعضاً إبِّيلا إبِّيلا ، أي قَطيعاً خَلْف قَطيع .
اللّحيانيّ : أبَّنْت الميتَ تَأْبيناً ، وأَبَّلته تَأبيلاً ، إذا أَثْنَيت عليه بعد وفاته .
ابن الأعرابيّ : الأُبُلّة : الفِدْرة من التَّمر ؛ وأَنشد قول الهُذلي :
فيأكل ما رُضّ مِن زادنا
ويأبَى الأُبُلَّة لم تُرضَضِ
وقال ابن السِّكيت : تقول : هي الأُبُلَّة ، لأبّلة البَصْرة ؛ والأُبُلّة : الفِدْرة من التَّمر .
أبو مالك : إن ذلك الأمر ما عليك فيه أُبْلَة ولا أُبْنَة ، أي لا عَيْب عليك فيه .
ويُقال : إن فعلت ذاك فقد خَرَجْت من أَبَلَته ، أي مِن تَبِعته ومَذَمّته .
بلا : الأصمعيّ : بَلاه يَبْلُوه بَلْواً ، إذا جَرَّبه .
وبَلاه يَبْلوه بَلْواً ، إذا ابْتَلاه الله بِبَلاء .
يُقال : اللهم لا تُبْلنا إلاّ بالّتي هي أَحْسن .
ويقال : أبلاه الله يُبليه إبلاءً حَسَناً ، إذا صَنع به صَنيعاً جَمِيلاً .
والبَلاء ، الاسم ؛ وقال زُهير :
جَزَى الله بالإحسان ما فَعلا بكم
وأبْلاهما خَيْرَ البَلاء الَّذي يَبْلُو
أي : صنع بهما خير الصَّنيع الذي يَبْلو به عِبَادَه .
ويُقال : بِلَى الثوبُ بِلًى وبَلاَءً ؛ وقال العجّاج :
والدَّهر يُبْليه بلاءَ السِّرْبال
إذا فَتحت الباء مددت ، وإذا كسرت قَصَرت ؛ ومثله : القِرَى والقَرَاء ، والصِّلَى والصَّلاَء .
ويُقال : أَبْليت فلاناً ، إذا حَلَفْت له فطَيَّبت بها نَفْسَه ؛ وقال أَوْسُ بن حَجَر :
كأنّ جَدِيدَ الأَرْض يُبْلِيك عنهمُ
تَقِيَّ اليَمِين بعد عَهْدِك حالِفُ
يقول : كأنّ جديد أرض هذه الدار ، وهو وَجْهُها ، لَما عفا من رُسومها ، وامَّحى من آثارها ، حالِفٌ تقيّ اليمين يحلف لك أنه ما حَلّ بهذه الدار أحدٌ لدُروس معاهدها ومعالمها .
والبَلِيّة : الناقةُ تُعْقل عند قَبر صاحبها فلا تُعْلف حتى تَموت ، وجمعها : البَلاَيا .
وكان أهل الجاهلية يَفعلون ذلك .
ويُقال : قامت مُبلّيات فلان يَنُحْن عليه ، وهن النِّساء اللَّواتي يَقُمْن حول راحلته فَيَنُحن إذا مات أو قُتل ؛ وقال أبو زُبيد :
كالبَلايا رُؤُوسها في الوَلاَيَا
مانِحَاتِ السَّمُوم حُرَّ الخُدود
ويقال : ناقتك بِلْوُ سَفر ، إذا أَبْلاها السَّفَرُ .
ابن الأعرابي : أَبْلَى فلانٌ إذا اجتهد في صِفة كَرم أو حَرْب .
يُقال : أَبلى ذلك اليومَ بلاءً حَسَناً .
ومثله : بالى يُبالي مُبالاة ؛ وأَنشد :
ما لي أراك قائماً تُبَالِي
وأنتَ قد قُمْتَ من الهُزَالِ
قال : سَمِعه وهو يقول : أكلنا وشَربنا وفَعلنا ، يُعَدِّد المكارمَ ، وهو في ذلك كاذب .
الليث : بَلِيّ : حيٌّ من اليمين .
والنِّسْبة إليهم : بَلَوِيّ .
قال : ويقال : بُلي فلانٌ ، وابْتُلي ، إذا امْتُحن .
والبلاء ، في الخير والشر .
والله يُبلي العبدَ بلاءً حسناً ، ويُبليه بلاء سيِّئاً .
وأَبْليت فلاناً عُذْراً ، أي بَيّنت له وجهَ العُذر لأُزيل عنِّي اللَّوْم .
والبَلْوى ، اسم من بَلاء الله .
وفي حديث حُذَيفة : لَتَبْتَلُنّ لها إماماً أو لَتُصَلُّن وُحْداناً .
شَمِر : يقول : لتختارُنّ . وأَصْله : بلاه يَبلوه ، وابتلاه ، أي جَرَّبه .
ويُقال : اللهم لا تُبْلنا إلاّ بالتي هي أحسن ، أي لا تَمْتحننا .
والاسم : البَلاء .
بال : ثَعْلب ، عن ابن الأعرابي : بالَى فلانٌ فلاناً ، إذا فاخَره .
وبالاَه ، إذا نَاقَصَه .
وبالى بالشيء ، إذا اهْتَمّ به .
غيره : البالُ : بالُ النَّفس ، وهو الاكتراث .
ومنه اشْتُق : يا لَيت .
ولم يَخْطُر ببالي ذلك الأمر ، أي لم يَكْرِثْني .
والمصدر : البالَة .
ومن كلام الحَسن : لم يُبَالِهم الله بالَةً .
ويُقال : لم أُبال ، ولم أُبَلْ ، على القَصْر .
والبالُ أيضاً : رخاءُ العَيْش .
إنه رخيّ البال وناعمُ البال .
عمرو ، عن أبيه : البالُ : القَلْب .
والبال : جمع البالة ، وهي الجِرَاب الضَّخْم .
ابن نَجدة ، عن أبي زيد : من أسماء النَّفس : البَال .
ابن الأعرابي ، عن المفضل : بال الرَّجُل يَبُول بَوْلاً شريفاً فاخراً ، إذا وُلد له ولدٌ يُشْبهه .
والبال : القَلْب .
والبال : الحالُ .
والبال : جمع البالة وهي عَصاً فيها زُجٌّ يكون مع صَيّادي أَهل البَصْرة .
قال : والبال : جمع البالة وهي الجِراب الصَّغير .
شَمِر : البال : الحالُ والشَّأن ؛ وقال عُبيد :
فبِتْنا على ما خَيَّلت ناعِمَيْ بال
مُجاهد ، عن ابن عباس في قول الله عزّ وجلّ : ( سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ ) ( محمد : 2 ) ، أي : حالَهم في الدُّنيا .
والبال : الأَمَل ؛ يقال : فلانٌ كاسِف البال .
وكُسوف باله : أن يَضيق عليه أملُه .
وهو رَخِيّ البَال ، إذا لم يَشتدّ عليه الأمر ولم يَكْتَرث .
ورُوي عن خالد بن الوليد أنه قال : إن عمر استَعْملني على الشام وهو له مُهمّ ، فلما أَلْقى الشام بَوَانِيَه وصار بَثَنيّةً عَزلني واسْتَعْمل غَيْري . فقال رجلٌ : هذه والله الفِتنة فقال خالد : أمَا وابن الخطّاب حيٌّ فلا ، ولكن ذاك إذا كان الناس بذي بَلَّى ، وذي بَلَّى .
ألقى بَوانِيَه ، أي قَرَّ قَرارُه واطمأن أَمْرُه .
وقوله : بذي بَلَّى ، وذي بَلَّى .
قال أبو عُبيد : أراد تفرُّق الناس وأن يكونوا طوائفَ من غير إمام يَجْمعهم .
وكذلك كُلّ من بَعُد عنك حتى لا تعرف موضعه ، فهو بذي بلّى .
وفيه لُغة أخرى : بذي بِلِيّان .
قال : وكان الكسائي يُنشد هذا البيت في رجل يُطيل النَّوم :
تنامُ ويَذْهَب الأقوامُ حتّى
يُقال أَتَوْا على ذي بِلّيانِ
يعني : أنه أطال النوم وذهب أصحابه في
سفرهم حتى صاروا إلى موضع لا يعرف مكانهم من طُول نَومه .
وأخبرني المُنذري ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابي : فلانٌ بذي بَلّى ، وذي بِلِيّان ، إذا كان ضائعاً بعيداً عن أَهله .
اللَّيث : بَلَى ، جواب استفهام فيه حرف نَفي ، كقولك : ألم تَفعل كذا ؟ فيقول : بَلَى .
وقال المبرّد : بل حُكمها الاستدراك ، أينما وَقعت ، في جَحْد أو إيجاب .
قال : وبلى تكون إيجاباً للنفي لا غير .
سلمة ، عن الفراء : بلى تأتي بمعنيين : تكون إضراباً عن الأول ، وإيجاباً للثاني : كقولك ، له عندي دينار ، لا بل ديناران .
والمعنى الآخر : أنها تُوجب ما قبلها وتُوجب ما بعدها ، وهذا يُسمَّى : الاستدراك ؛ لأنه أراده فنَسيه ثم اسْتدركه .
قال الفراء : والعربُ تقول : بَلْ والله لا آتيك ، وبَنْ والله لا آتيك ، يجعلون اللام فيها نُوناً .
وقال : هي لغة بني سعد ولُغة كَلْب .
قال : وسمعتُ الباهليّين يقولون : لابَنْ ، بمعنى : لابَلْ .
وأنشد ابن الأعرابي في الإبلاء بمعنى ، اليمين :
وإني لأُبلي في نساء سَواءها
فأمّا على لَيلى فإنّي لا أُبْلِي
يقول : أحلف على غير ليلى إني لا أُحب غيرها ، وأما على لَيلى فإِني لا أَحلف .
وقال بعضهم : لا أباليه بالة .
هو في الأصل : لا أباليه بالية ، اسم على فاعلة من البلاء ، كالعافية ، هي اسم من عافاه الله .
بال : الليث : البَئيل : الصَّغير النَّحِيف الضَّعيف ، مثل الضَّئِيل .
وقد بَؤُل يَبْؤل بآلَة .
اللحياني : هو ضَئِيل بَئيل .
وهي الضَّآلة والبآلة ، والضّؤولة والبُؤُولة .
أبو زيد : بَؤُل يَبْؤل ، فهو بَئِيل ، إذا صَغُر .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : أَنْشد قول أبي ذُؤيب :
كأنّ عليها بالةً لَطَمِيّةً
لها مِن خلال الدأْيَتَيْن أَرِيجُ
وقال : البالة ، الجراب ، وهي بالفارسية ( بيلة ) التي فِيها المِسك .
أبو سعيد : البالة : الرائحة والشَّمة .
وهي من قولهم : بلوته ، أي شَمَمْته واختبرته .
وإنما كان أصلها بَلَوة ، ولكنه قدّم الواو
قبل اللام ، فصيّرها ألفاً ، وهو كقولك : قاعَ وقَعَا ، أَلا ترى قول ذي الرّمّة :
بأَصْفر وَرْدٍ آل حتى كأَنَّما
يَسُوف به البالي عُصَارة خَرْدَلِ
ألا تراه جعله : يَبْلُوه .

##### Türkçe

ل ب ( **وايء** )
**لاب** , **لبى** , **ولب** , **يلب** , **وبل** , **ألب** , **أبل** , **بلا** , **بأل** , **لبأ** .
**لوب** : Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: **اللُّوَاب**: susuzluk.
İbnü’s-Sikkît dedi: **لاب** **يَلُوب** **لَوْباً**; susuzluktan suyun etrafında dolaştığı zaman.
Leys: **نخل لُوبٌ** ve **إبلٌ لُوب** ve **لوائِب**; susadıkları zaman.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: denir ki: “**ما وجد لَبَاباً**”, yani yiyecekten bir yudumluk miktar; onu çiğner.
Dedi: **اللَّباب**: ağzın dolusundan daha azdır.
Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den: **اللاَّبة**: harre (taşlık lavlık).
Onun çoğulu: **لابٌ** ve **لُوبٌ**.
Hadiste: “Şüphesiz Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ( **حَرّم ما بين لاَبَتَيْها** )”.
Asmaʿî: **اللاَّبة**: siyah taşların onu giydirdiği (kapladığı) yerdir.
Onun çoğulu: **لابات**; üç ile ona kadar olan (sayı).
Artınca, o **اللاَّب** ve **اللُّوب** olur; Bişr b. Ebî Hâtim bir bölüğü vasfederek dedi:
مُعاليةٌ لا هَمّ إلاّ مُحَجِّرٌ
وحَرّة لَيْلى السَّهْلُ منها فَلُوبُها
Muradı: **لابة**’nin çoğulu; bunun benzeri: **قارة** ve **قُور**; **ساحة** ve **سُوح**.
Şemr, İbn Şümeyl’den: **اللُّوبة** bir atın topuğu olur; olabildiğince uzun; bazen de bir davet olur.
Dedi: **اللُّوبة**: siyahlığı şiddetlenen, kalınlaşan ve yer yüzü üzerinde uzanıp giden şeydir; gökte uzun değildir; çevresindekine göre belirgindir.
**الحَرّة**: **اللَّوبة**’den daha büyüktür.
**اللوبة** ancak siyah taşlar olur; **الصَّمَّان**’da **لُوبة** yoktur; çünkü **الصَّمّان**’ın taşları kırmızıdır.
**اللُّوبة** ancak dağın burnunda, yahut düşüğünde, yahut bir dağın eninde olur.
Hadiste “iki **اللاَّبتين** arası” ile murad: Medine’dir.
**لبأ** : İbn Hânî’, Ebû Zeyd’den: sütlerin ilki: doğum esnasındaki **اللِّبأ**’dır; çoğu üç sağım olur; en azı bir sağımdır.
Dişi deve **تَلْبِيئاً** **لَبّأت** etmiştir.
Ve **ناقة مُلَبِّىء**: **مُلَبِّع** vezninde; **اللِّبَأُ** onun memesine düştüğü zaman.
Sonra **الفِصْح** **اللِّبأ**’dan sonra.
**اللَّبن** **اللِّبأ**’nın kesilmesinden sonra geldiği zaman; denir ki: dişi deve **أَفْصحت**; ve sütü **أَفْصح**.
Ve denir ki: **لَبَأتُ اللِّبأَ أَلْبؤه لَبْئاً**; koyunu **لِبَأً** sağdığın zaman.
Ve **ولَبأَتُ القوم أَلْبؤهم لَبْئاً**; onlara **اللِّبأ** yaptığın zaman.
Ve denir ki: **أَلْبأت الجَدي**; **اللِّبأ**’yı emsin diye onu **الخِلْف**’in başına bağladığın zaman.
Ve oğlak **اسْتَلبأ** eder; kendi kendine (kendiliğinden) emdiği zaman.
İbnü’l-Aʿrâbî: **ألبأت اللّبأ**: onu düzelttim ve pişirdim.
Ve **أَلْبأت القوم**: onlara **اللِّبأ** azık ettim.
Ve **أَلبأَت الجَدْيَ**: ona **اللِّبأ** içirdim.
Ebû ʿUbeyd, Kisâî’den: **لَبأتهم من اللِّبأ**; onları yedirdiğin zaman.
Leys: **اللِّبأ**; hemzeli, maksûr: **المُلَبِّىء**’in doğurması sırasında ilk sağım.
Ve koyun yavrusunu **لَبَأت**: ona **اللِّبأ** emzirdi; ve onu **التبأها**; onun **لِبَأَها**’sını emdiği zaman.
Ve **والتبأتُ**; içtiğim zaman.
Ebû ʿUbeyd, Ahmer’den: denir ki: aralarında **المُلْتَبئة** vardır; yani onlar karşılıklı konuşup anlaşırlar; bazısı bazısından gizlemez.
Ve ( **النوادر** )’de denir ki: falanın oğulları delikanlılarını **لا يَلْتَبِئون** ve ihtiyarlarını ayıplamazlar; yani nesil istemek için oğlanı küçükken ve ihtiyarı büyükken evlendirmezler.
İbnü’s-Sikkît: o **اللَّبُؤة**’dir; o fasih dildir; ve **اللَّبَأة** ve **اللَّباة** ve **اللّبْوَة**; o aslanların dişisidir.
İbnü’l-Aʿrâbî: **اللُّبَابَة**: **الأُمْطِيّ** ağacıdır; ondan sakız yapılır.
Dedi: **اللُّوباء**; müzekker; uzatılır ve kısaltılır; denir ki: **اللُّوبياء** ve **اللُّوبيَا** ve **اللُّوبياج**.
Ebû Dâvûd, İbn Şümeyl’den: **لَبَّيك** sözünü, zikrettiğimiz kimselerin sözlerine muhalif bir sözle tefsir etti: falan bu yemekten **لَبَأ** eder, **يَلْبأ** **لَبْئاً**; ondan çok yediği zaman.
Dedi: ve **ولَبَّيك**; sanki rızık istemektir.
**ألب** : Ebû ʿUbeyd, Ferrâ ve Ebû ʿAmr’dan: **الأَلْب**: kovma.
Ve onu **أَلَبْتُها أَلْباً** ettim; “**عَلَبْتُها عَلْباً**” vezninde.
ʿAmr, babasından: **الأَلب**: insanlardan çok kalabalık topluluk.
Ve **الأَلْب**: sakinin (su çekenin) canlılığı; ve okudu:
تَبَشّرِي بماتِحٍ أَلُوبِ
مُطَرِّحٍ لدَلْوِه غَضُوبِ
Ve **الأَلْب**: nefsin hevaya meyli.
Ve **الأَلْب**: çıbanın iyileşmesinin başlangıcı.
Ve **الأَلْب**: susuzluk.
Ve **الأَلْب**: düşmana, bilmediği yerden tedbir kurmak.
İbnü’l-Aʿrâbî: **الأَلُوب**: hızlanan kimse.
Ve **أَلب** eder, **يَأْلِب**; ve **يَألُب**; ve okudu:
ألم تريا أَنّ الأَحاديث في غدٍ
وبعد غدٍ يأْلِبْن أَلْب الطَّرائِدِ
İbn Büzurc: **المِئْلَب**: hızlı.
Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: onlar ona karşı tek **أَلْب**’dir, tek **وَعْل**’dir, tek **صَدْع**’dır, tek **ضِلَعٌ**’dır; yani düşmanlıkta ona karşı birleşmeleri.
Leys: kavim ona karşı düşmanlıkta tek **ألباً** oldu.
Ve ona karşı **تألّبوا** ederler **تألُّباً**; ona karşı yardımlaşıp birleşince.
Ve denir ki: falanın **أَلْب**’i onunla beraberdir; yani onun safı onunladır.
Ebû Zeyd: kavme **أُلْبَةٌ** ve **جُلْبَة** isabet etti; yani şiddetli kıtlık.
Leys: **اليَلَب** ve **الأَلْب**: deve derilerinden beyaz (zırhlar).
Bazıları dedi: o demirden çeliktir; ve ʿAmr b. Külsûm’dan okudu:
علينا البَيْض واليَلَب اليَمانِي
وأسيافٌ يَقُمْن ويَنْحَنِينَا
İbnü’s-Sikkît dedi: bazı bedevîler onu işitti de **اليلب**’in demirin en iyisi olduğunu sandı; şöyle dedi:
ومِحْورٍ أُخْلِص من ماء اليَلَب
Dedi: bu hatadır; onu ancak vehim üzere söyledi.
İbn Şümeyl dedi: **اليَلَب**: saf demir.
Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den: **اليَلب**: kalkanlar.
Ve denildi: zırhlar menzilesinde giyilen derilerdir.
Tekili: **يَلبة**.
Ve o, bazıları bazılarına dikilen derilerdir; özellikle başlara giyilir; bedenler üzerinde değildir.
**ولب** : Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: şey ona **وَلَب** etti, **يَلِب** ve **وُلُوباً**: her ne olursa olsun ona ulaştı.
İbnü’l-Aʿrâbî: **الوالبة**: develerin, koyunların ve kavmin nesli.
Leys: **الوالبة**: ilk ekinin köklerinden biten ekindir; ortadaki çıkar, o annedir; sonra **الأوالب** çıkar, peş peşe yetişir.
**وبل** : İbnü’l-Aʿrâbî: **الوابِلة**: kürek kemiğinin ucu.
Başka bir yerde dedi: o, kürek kemiğinin etidir.
Ebû’l-Heysem dedi: **الوابلة**: **الحَسَنُ**’dür; o, omuz başına bitişik olan pazı kemiğinin ucudur; etinin çokluğundan dolayı “güzel” diye adlandırıldı; ve okudu:
كأنّه جَيْأَلٌ عَرْفاء عارضَها
كَلْبٌ ووابلةٌ دَسْماء في فِيها
Şemr: o, kürek kemiği yuvasında pazının başıdır.
Ebû ʿUbeyd, Kisâî’den: **اسْتَوْبلتُ الأرْضَ**: onu ağır buldum (mideye dokundu).
Ebû Zeyd: **استوبلتُ الأرضَ**; onda yemeği hazmedemediğin ve yiyeceğinde ona uymadığın zaman; onu seviyor olsa bile.
Dedi: **الوَبيل**: hazmedilmeyen şeydir.
Ve **ماء وَبِيل** ve **ووبيء** ve **وَخيم**; hazmı kolay değilse.
Zeccâc, aziz ve celil sözünde: ( **فَأَخَذْنَاهُ أَخْذاً** ) (المزمل: 16): o, çok ağır ve pek kalındır, dedi.
Bundan dolayı, şiddetli, iri damlalı, kalın, büyük yağmura: **الوابل** denildi.
Dedi: Kisâî dedi: **أرضٌ مَوبُولة**; **الوابل**’den.
Ve **الوَبْل**; **الوَابل** gibidir.
Leys: **سحابٌ وابِلٌ**.
Ve yağmur: o **الوَبْل**’dür.
Nasıl denir: **ودْق** ve **وادِق**.
Dedi: otlaktan **الوَبيل**: ağır (hazmı zor) olandır.
Denir ki: **رَعَيْنا كلأً وَبِيلاً**.
Hadiste: “(Herhangi bir malın zekâtını verdiysen onun **أَبَلَتُه** gitmiştir)”; yani onun **وَبَلته**’si; vav hemzeye çevrildi.
Şemr dedi: manası: onun şerri ve zararıdır.
Ve **الوَبال**: bozulma; türeyişi **الوَبِيل**’dendir.
ʿAmr, babasından: **الأَبَلة**: âfet.
Hadiste: “(Meyveyi, onun üzerinde **الأَبَلَة**’den emin oluncaya kadar satma)”.
Ebû Nasr, Asmaʿî’den: **الوَبِيل** ve **المَوْبِل**: iri sopa.
Dedi: **المَوْبل** ayrıca: odun demeti; ve okudu:
زَعَمت جُؤَيّة أَنّني عَبدٌ لها
أَسْعَى بمَوْبِلها وأَكْسِبها الخَنا
Ve **الإيبالة**: odun demeti; ve darb-ı mesel: **ضِغْثٌ على إيبالة**; yani yük üzerine artış.
Leys: **الوَبيل**: çamaşırcının, yıkamadan sonra elbiseleri onunla dövdüğü tahta.
( **أبل** ) : ( **نوادر الأعراب** )’da: falan kimse **في أُبُلّته** ve **إبَالَته** içinde geldi; yani kabilesi içinde.
Ebû ʿUbeyd, Kisâî’den: yaban hayvanı **أَبَلت** eder, **تأبلَ أَبْلاً**; yaş otla suya ihtiyaç duymadığı zaman; Lebîd dedi:
وإذا حرّكتُ غَرْزِي أَجْمَرتْ
أو قِرَابي عَدْوَ جَوْنٍ قد أَبَلْ
Asmaʿî: adam **أَبِل** eder, **يَأْبَل** **أَبَالةً**; deve ve koyunun işini iyi bildiği zaman.
Ve falan **لا يَأتبل**; yani deve gütmeye sebat etmez ve onu ıslah edeceği şeyde onun başında durmaz.
Dedi: ve **إبلٌ مُؤبلّة**: çoktur.
Ve **إبلٌ أَوَابِل**: yaş otla suya ihtiyaç duymamıştır.
Başkası: adam **أبّل** eder; develeri çoğaldığı zaman; bâ’yı şeddeli; bundan Tufeyl el-Ganevî’nin sözü:
فأَبّل واستَرْخَى به الخَطْب بعد ما
أَساف ولولا سَعْيُنا لم يُؤَبِّل
Şemr: **إِبلٌ أُبّلٌ**: başıboş bırakılmıştır.
Ve adam **أَبِلٌ بالإبِل**; **الأبَلَة**’si açık; onunla ilgilenmede mahir olduğu zaman; râciz dedi:
إنّ لها لراعياً جَريّا
أَبْلاً بمَا يَنْفعها قَوِيّا
لم يَرْع مَأْزُولاً ولا مَرْعِيّا
حتى عَلاَ سَنامَها عُلِيّا
Ve İbn Hâcik bana haber verdi, İbn Ceble’den, Ebû ʿUbeyde’den: ona şu beyti okuduğunu:
يَسُنّها أَبِلٌ ما إن يُجَزِّئها
جَزْءاً شديداً وما إن تَرْتوي كَرَعَا
Seleme, Ferrâ’dan: o, malın **لأَبِلُ**’idir; **فَعِل** üzere; ve malın **تُرْعِيْة**’si ve malın **إِزَاء**’sı; onun başında durduğu zaman.
İbnü’l-Aʿrâbî: **الأبِيل**: başrahip; onlar **الأبِيلُون**’dur.
Başkası dedi: o **الأَيْبُليّ**’dir; Aʿşâ dedi:
وما أَيْبُلِيّ على هَيْكل
بَناه وصَلّب فيه وصارَا
Ebû Nasr, Asmaʿî’den, Muʿtemir b. Süleyman’dan: dedi: Umân halkından bir adam gördüm; yanında yürüyen büyük bir babası vardı; ona: “Onu taşı” dedim. O dedi: **لا يَأتبل**; yani deve üzerinde sebat etmez.
Ebû Nasr: **إبلٌ مُؤبَّلَة**; edinim için olduğu zaman.
Ebû Zeyd: Reddâd el-Kilâbî’yi şöyle derken işittim: falan kimse deve **تأبّل** etti ve koyun **تغنَّم** etti; yani onları edindi.
Araplar der: falana iki deve sürüsü gider; yani bir çobanla develer ve başka bir çobanla develer.
İsmin en az düştüğü (miktar) **الإبل الصِّرْمة**’dir; o, **الذَّوْد**’u aşıp otuza varandır.
Sonra **الهَجْمة**; başı kırktır, arttığına kadar.
Sonra **هُنَيدة**: develerden yüz.
Ve develerin çoğulu: **آبال**.
İbnü’l-Aʿrâbî: **الإبَّوْلُ**: sürüden ayrılan bir kuştur; o, kuşlardan bir saftır.
Allah aziz ve celil dedi: ( **تَضْلِيلٍ وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْراً أَبَابِيلَ** ) (الفيل: 3).
Ebû ʿUbeyd dedi: onun tekili yoktur.
Başkası dedi: **إبّالة** ve **أبابِيل** ve **إبَالة**; sanki o bir topluluktur.
Ve denildi: **إبَّوْل** ve **أَبَابِيل**; tıpkı: **عِجَّوْل** ve **عَجَاجِيل** gibi.
Ferrâ, “**أبابيل** tekili yoktur” dedi; **الشَّماطيط** gibi.
Dedi: Rü’âsî, onun tekilinin **إبّالة** olduğunu iddia etti.
Araplardan işittim: **ضِغْثٌ على إبّالة**; uzatmasız; onda yâ yoktur.
Bir kimse “tekili **إيبالة**’dir” dese doğru olurdu; nasıl ki dediler: **دِينار** ve **دَنانير**.
İbn Abbas’tan rivayet edildi: Âdem’in oğlu kardeşini öldürdüğünde dedi ki: Âdem **تأبّل** etti; yani çocuğuna üzüntüden Havvâ’ya yaklaşmayı terk etti.
Ebû ʿAmr okudu:
أوابلُ كالأَوْزان حُوشٌ نُفُوسُها
يُهدِّر فيها فَحْلُها ويَريسُ
Dişi develeri vasfeder; onları semizlikte köşklere benzetti. **أوابل**: yaş otla suya ihtiyaç duymuştur.
Ve yabanî hayvan **تأبّل** eder; yaş otla suya ihtiyaç duymadığı zaman.
Zeccâc, Allah aziz ve celil sözünde: ( **عَلَيْهِمْ طَيْراً** ) (الفيل: 3): buradan topluluklar ve buradan topluluklar, dedi.
Ve denildi: “**طيراً أبابيل**”: bazıları bazılarını takip eder; **إبِّيلا إبِّيلا**; yani sürü sürü, sürü arkasından sürü.
Lihyânî: ölüyü **أبَّنْت** ederim **تَأْبيناً**; ve onu **أَبَّلته** ederim **تَأبيلاً**; ölümünden sonra onu övdüğün zaman.
İbnü’l-Aʿrâbî: **الأُبُلّة**: hurmadan bir parça; Hüzeli’nin sözünü okudu:
فيأكل ما رُضّ مِن زادنا
ويأبَى الأُبُلَّة لم تُرضَضِ
İbnü’s-Sikkît dedi: “o **الأُبُلَّة**’dir” dersin; Basra’nın **أبّلة**’si için; ve **الأُبُلّة**: hurmadan bir parçadır.
Ebû Mâlik: o işte senin üzerinde ne **أُبْلَة** vardır ne **أُبْنَة**; yani o işte senin üzerinde ayıp yoktur.
Ve denir ki: bunu yaparsan onun **أَبَلَته**’sinden çıktın; yani onun tâbiliğinden ve kınanmasından.
**بلا** : Asmaʿî: onu **بَلاه يَبْلُوه بَلْواً**; onu denediği zaman.
Ve onu **بَلاه يَبْلوه بَلْواً**; Allah onu bir belâ ile imtihan ettiği zaman.
Denir ki: Allah’ım, bizi ancak daha güzel olanla **لا تُبْلنا**.
Ve denir ki: Allah ona güzel bir **إبلاءً** ile **أبلاه**; onunla güzel bir iş yaptığı zaman.
Ve **البَلاء**: isimdir; Züheyr dedi:
جَزَى الله بالإحسان ما فَعلا بكم
وأبْلاهما خَيْرَ البَلاء الَّذي يَبْلُو
Yani: kullarını onunla imtihan ettiği en hayırlı işi onlara yaptı.
Ve denir ki: elbise **بِلًى** ve **بَلاَءً** ile **بِلَى**dı; ʿAccâc dedi:
والدَّهر يُبْليه بلاءَ السِّرْبال
Bâ’yı fetha edersen uzatırsın; kesra edersen kısaltırsın; bunun benzeri: **القِرَى** ve **القَرَاء**; **الصِّلَى** ve **الصَّلاَء**.
Ve denir ki: falana **أَبْليت**; onun için yemin ettiğin zaman, onunla nefsini hoş ettin; Evs b. Hacer dedi:
كأنّ جَدِيدَ الأَرْض يُبْلِيك عنهمُ
تَقِيَّ اليَمِين بعد عَهْدِك حالِفُ
Der ki: sanki bu evin yerinin yenisi, yani yüzü, izleri silinip eserleri yok olduğundan, yeminine sakınan bir yemin edici, sana bu evde kimsenin konaklamadığını yeminle bildiriyor.
Ve **البَلِيّة**: sahibinin kabri yanında bağlanan dişi devedir; yem verilmez, ölünceye kadar; çoğulu: **البَلاَيا**.
Câhiliye ehli bunu yapardı.
Ve denir ki: falanın **مُبلّيات**’ı kalktı, onun üzerine ağıt yakarlar; onlar, onun binitinin etrafında duran kadınlardır; öldüğü veya öldürüldüğü zaman ağıt yakarlar; Ebû Zübeyd dedi:
كالبَلايا رُؤُوسها في الوَلاَيَا
مانِحَاتِ السَّمُوم حُرَّ الخُدود
Ve denir ki: “deven **بِلْوُ سَفر**’dir”; yolculuk onu yıprattığı zaman.
İbnü’l-Aʿrâbî: falan **أَبْلَى** eder; cömertlik veya savaş sıfatında gayret ettiği zaman.
Denir ki: o gün **بلاءً حَسَناً** **أَبلى** etti.
Bunun benzeri: **بالَى يُبالي مُبالاة**; ve okudu:
ما لي أراك قائماً تُبَالِي
وأنتَ قد قُمْتَ من الهُزَالِ
Dedi: onu, “yedik, içtik, yaptık” derken işitti; faziletleri sayıp döküyor; o ise bunda yalancıdır.
Leys: **بَلِيّ**: Yemen’den bir kabiledir.
Onlara nisbet: **بَلَوِيّ**.
Dedi: denir ki: falan **بُلي** ve **ابْتُلي**; imtihan edildiği zaman.
Ve **البلاء**: hayırda da şerde de.
Allah kulu güzel bir **بلاءً** ile imtihan eder; ve onu kötü bir **بلاء** ile imtihan eder.
Ve falana bir özür **أَبْليت**; yani kınamayı benden gidermek için ona özrün yönünü açıkladım.
Ve **البَلْوى**: Allah’ın **بلاء**’sından bir isimdir.
Huzeyfe hadisi: “Mutlaka ona bir imam seçeceksiniz yahut mutlaka tek tek namaz kılacaksınız.”
Şemr: der ki: mutlaka seçeceksiniz. Aslı: onu **بلاه** eder, **يَبلوه**; ve onu **ابتلاه**; yani onu denedi.
Ve denir ki: Allah’ım, bizi ancak daha güzel olanla **لا تُبْلنا**; yani bizi imtihan etme.
İsim: **البَلاء**.
**بال** : Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: falan falanla **بالَى**; onunla övündüğü zaman.
Ve onunla **وبالاَه**; onu eksilttiği zaman.
Ve şey ile **وبالى**; onunla ilgilendiği zaman.
Başkası: **البالُ**: nefsin **بالُ**’ıdır; o, önemsemedir.
Bundan türedi: **يا لَيت**.
Ve o iş benim **بالي**’me düşmedi; yani beni kaygılandırmadı.
Masdar: **البالَة**.
Hasen’in sözünden: Allah onlara bir **بالَةً** ile aldırmadı.
Ve denir ki: **لم أُبال** ve **لم أُبَلْ**; kısaltma üzere.
Ve **البالُ** ayrıca: geçimin bolluğudur.
O, **رخيّ البال** ve **ناعمُ البال**’dır.
ʿAmr, babasından: **البالُ**: kalptir.
Ve **البال**: **البالة**’nin çoğuludur; o, iri torbadır.
İbn Necde, Ebû Zeyd’den: nefsin adlarından: **البَال**.
İbnü’l-Aʿrâbî, Mufaddal’dan: adam **بال** eder, **يَبُول بَوْلاً**; şerefli, övünülen (bir doğum) ile; kendisine benzeyen bir çocuk doğduğu zaman.
Ve **البال**: kalptir.
Ve **البال**: hâldir.
Ve **البال**: **البالة**’nin çoğuludur; o, ucunda mızrak demiri olan bir asadır; Basra halkının avcılarıyla olur.
Dedi: ve **البال**: **البالة**’nin çoğuludur; o, küçük torbadır.
Şemr: **البال**: hâl ve şe’n; ʿUbeyd dedi:
فبِتْنا على ما خَيَّلت ناعِمَيْ بال
Mücâhid, Allah عزّ وجلّ sözünde İbn Abbas’tan: ( **سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ** ) (محمد: 2); yani dünyadaki hâllerini.
Ve **البال**: emeldir; denir ki: falan **كاسِف البال**’dır.
Onun **بال**’ının tutulması: emelinin daralmasıdır.
Ve o **رَخِيّ البَال**’dır; iş ona şiddetlenmediği ve önemsemediği zaman.
Hâlid b. Velîd’den rivayet edildi: dedi ki: Ömer beni Şam’a vali yaptı; o, onun için mühimdi; Şam temellerini atıp bir yerleşiklik olunca beni azletti ve başkasını tayin etti. Bir adam dedi: bu, vallahi fitnedir. Hâlid dedi: İbnü’l-Hattâb hayatta oldukça hayır; fakat o, insanlar **بذي بَلَّى** ve **ذي بَلَّى** olduğu zaman olur.
**ألقى بَوانِيَه**: yani kararı yerleşti ve işi sükûna erdi.
Ve onun sözü: **بذي بَلَّى** ve **ذي بَلَّى**.
Ebû ʿUbeyd dedi: insanların dağılmasını ve onları toplayan bir imam olmaksızın fırkalar olmalarını murad etti.
Ve senden uzaklaşıp yerini bilmediğin herkes, o **بذي بلّى**’dır.
Onda başka bir dil: **بذي بِلِيّان**.
Dedi: Kisâî bu beyti, uykuyu uzatan bir adam hakkında okurdu:
تنامُ ويَذْهَب الأقوامُ حتّى
يُقال أَتَوْا على ذي بِلّيانِ
Yani: o uykuyu uzattı; arkadaşları yolculuklarında gittiler; uykusunun uzunluğundan, yerleri bilinmeyen bir yere vardılar.
Münzirî bana haber verdi, Saʿleb’den, İbnü’l-Aʿrâbî’den: falan **بذي بَلّى** ve **ذي بِلِيّان**’dır; ailesinden uzak, kayıp olduğu zaman.
Leys: **بَلَى**; içinde nefy harfi bulunan bir istifhamın cevabıdır; senin “Bunu yapmadın mı?” demen gibi; o da “**بَلَى**” der.
Müberred dedi: **بل**’in hükmü istidraktır; nerede vâki olursa; inkârda da isbâtta da.
Dedi: ve **بلى** ancak nefy için icap olur.
Seleme, Ferrâ’dan: **بلى** iki manaya gelir: birinciden yüz çevirme olur ve ikincisini icap olur; senin “Bende bir dinar var; hayır, bilakis iki dinar” demen gibi.
Diğer mana: ondan öncekini de ondan sonrakini de icap eder; buna **الاستدراك** denir; çünkü onu murad etti de unuttu, sonra onu istidrâk etti.
Ferrâ dedi: Araplar der: **بَلْ** والله لا آتيك, ve **بَنْ** والله لا آتيك; içindeki lâm’ı nûn yaparlar.
Dedi: bu, Benî Saʿd’ın dili ve Kelb’in dilidir.
Dedi: Bâhilîleri “**لابَنْ**” derken işittim; “**لابَلْ**” manasında.
İbnü’l-Aʿrâbî, **الإبلاء**’yı “yemin” manasında şu beyitle okudu:
وإني لأُبلي في نساء سَواءها
فأمّا على لَيلى فإنّي لا أُبْلِي
Der ki: Leylâ’dan başkası hakkında, ondan başkasını sevmediğime yemin ederim; Leylâ hakkında ise yemin etmem.
Bazıları dedi: “Onu bir **بالة** ile umursamam.”
Aslı: “Onu bir **بالية** ile umursamam”dır; **البلاء**’dan **فاعلة** üzere bir isimdir; **العافية** gibi; o, Allah’ın ona afiyet vermesinden bir isimdir.
**بال** : Leys: **البَئيل**: küçük, ince, zayıf; **الضَّئِيل** gibi.
Ve **بَؤُل يَبْؤل بآلَة**.
Lihyânî: o **ضَئِيل بَئيل**’dir.
O, **الضَّآلة** ve **البآلة**; ve **الضّؤولة** ve **البُؤُولة**’dur.
Ebû Zeyd: **بَؤُل يَبْؤل**; o **بَئِيل**’dir; küçüldüğü zaman.
Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den: Ebû Züeyb’in sözünü okudu:
كأنّ عليها بالةً لَطَمِيّةً
لها مِن خلال الدأْيَتَيْن أَرِيجُ
Dedi: **البالة**: torbadır; Farsçada ( **بيلة** ) denilen; içinde misk olan.
Ebû Saʿîd: **البالة**: koku ve koku alma.
O, “onu **بلوته** ettim” sözündendir; yani onu kokladım ve denedim.
Aslı ancak **بَلَوة** idi; fakat vav’ı lâm’dan önce aldı, onu elif yaptı; bu, senin “**قاعَ** ve **وَقَعَا**” demen gibidir; Zü’r-Rumme’nin sözünü görmüyor musun:
بأَصْفر وَرْدٍ آل حتى كأَنَّما
يَسُوف به البالي عُصَارة خَرْدَلِ
Görmüyor musun, onu “**يَبْلُوه**” yaptı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والباء وما يثلثهما)
(وبخ) الواو والباء والخاء كلمة واحدة. وبَّخه: لامَه، توبيخاً.‏
(وبد) الواو والباء والدال كلمةٌ تدلُّ على سُوءِ حال. يقال: أرضٌ وَبِدةٌ، إذا ساءت حالُ أهلِها. ويقولون: الوَبْد: نُقرةٌ في صخرة. ورجُلٌ مُسْتَوْبِدُ المكان(1): جاهلٌ به.‏
(وبر) الواو والباء والراء كلماتٌ لا تَنقاس، بل هي منفردة. فالوَبَر معروفٌ. والوَبْر: دابّةٌ. وبناتُ أوْبَرَ: شِبْهُ الكَمء(2) الصغار. وما بالدار وابِرٌ، أي أحد.‏
وحكى بعضُهم: وبَّر في منْزلهِ توبيراً: لم يبرحه. ووَبْرٌ: أحد أيّامِ العجوز.‏
(وبش) الواو والباء والشين كلمةٌ تدلُّ على اختلاط. يقال: جاءَ أوباشٌ من النّاس، أي أخلاط(3). وأوبَشَت الأرض: اختلَطَ نباتُها.‏
(وبص) الواو والباء والصاد: يدلُّ على ظُهورِ شيءٍ في بَريق. وَبَصَ يَبِص: بَرَق. وقد أوبَصْتُ ناري(4). ووَبَّصَ الجُِرو: فتح عينَيه. وأوبَصَتِ الأرضُ: ظَهَر نباتُها، كأنَّه يَلمَعُ.‏
ومما شذ عن هذا: إنَّ فُلاناً لَوابِصَةُ سَمعٍ، إذا كان يَسمعُ الكلامَ فيعتمدُه ويظنُّه.‏
(وبط) الواو والباء والطاء: كلمة تدلُّ على ضَعف. يقال: وَبَِطَ(5) رأيُه: ضعف. والوابِطْ: الجَبان. ووَبَطَنِي فلانٌ عن حاجتي: حبَسَني.‏
(وبق) الواو والباء والقاف كلمتان. يقال لكلِّ شيء حَالَ بين شيئيْن(6) مَوْبِق.‏
والكلمة الأخرى: وَبَقَ: هَلَك. وأوْبَقَه الله. ويقال: المَوْبِق: المَوْعِد.‏
(وبل) الواو والباء واللام: أصلٌ يدلُّ على شدّةٍ في شَيءٍ وتجمُّع. الوَبْل والوابل: المَطَر الشَّديد. ويقال: وَبَلَتِ السَّماء: أتَتْ بوابلٍ. قال:‏
* إن ديَّمُوا جادَ وإنْ جَادُوا وَبَلْ(7) *‏
ووَبَلَةُ الشَّيءِ: ثِقَلُه. ومنه يقال شيءٌ وبيلٌ أي وخيم. واستَوْبَلْتُ البلدَ، إذا لم يوافقْكَ وإن كنت مُحبّاً. والوَبيل: الضَّرْبُ الشَّديد. والوَبيل: الرّجُل الثَّقيل في أمرٍ يتولاّه لا يُصلِحه. والمَوْبل: الأمْعَزُ الشَّديد(8). والوَبيل: خَشَبَةُ القَصَّار التي يدُقُّ بها الثِّياب. والوبيل: الحُزْمة من الحَطَب. ويقال: الوَبيل الكلأ رطباً كان أو يابساً. والوابلة: عَظْمُ مَفْصِل الرُّكبة.‏
(وبأ) الواو والباء والهمزة كلمةٌ واحدة. هي الوَبَاء. وأرضٌ وَبِئَةٌ على فَعِلة وقد وَبِئَت، وموبوءةٌ وقد وُبِئَتْ. وقولهم: وَبأْتُ إليه وأوبَأْتُ، أي أشرتُ، من باب الإبدال، والأصل الميم. وقد أنشدوا بالباء:‏
تَرَى النَّاسَ ما سِرنا يَسيرون خلْفَنا *** وإنْ نحنُ أوْبأْنا إلى النَّاس وقَّفُوا(9)‏
--------------ــ
(1) لم يرد في اللسان. والذي في القاموس: "والمستوبد: الجاهل بالمكان، والسيء الحال". لكن الذي في المجمل: "وهو مستوبد بالمكان: جاهل به".‏
(2) في الأصل: "الكماء"، صوابه في المجمل.‏
(3) في الأصل: "اختلاط"، صوابه في المجمل.‏
(4) في المجمل: "وأوبصت ناري: ذكيتها".‏
(5) هذا الماضي مثلث الباء، ومضارعه يبط ويوبط.‏
(6) في الأصل والمجمل: "بين شيء"، صوابه في اللسان والقاموس.‏
(7) الرجز لجهم بن سبل، كما في اللسان (سبل). وأنشده في الأزمنة والأمكنة (2: 88) وشروح سقط الزند 318. وقبله:‏
* أنا الجواد ابن الجواد ابن سبل *‏
(8) اللفظ وتفسيره، مما لم أجده في المعاجم المتداولة. على أن كلمة "الموبل" يبدو أن صوابها "الوبيل" لأن الكلام مستمر بعدها في تفسير الوبيل.‏
(9) البيت للفرزدق في ديوانه 576 (وبأ). ويروى: "أومأنا".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الباء** وما يثلثهما)
(**وبخ**) **الواو** ve**الباء** ve**الخاء** bir tek kelimedir. **وبَّخه**: onu kınadı, **توبيخاً**.
(**وبد**) **الواو** ve**الباء** ve**الدال** kötü hâle delâlet eden bir kelimedir. Denir: **أرضٌ وَبِدةٌ**, eğer halkının hâli kötüleştiyse. Ve derler: **الوَبْد**: kayada bir oyuk. Ve **رَجُلٌ مُسْتَوْبِدُ المكان**(1): ona (mekâna) cahildir.
(**وبر**) **الواو** ve**الباء** ve**الراء** kıyaslanmayan kelimelerdir; bilakis onlar münferittir. Şu hâlde **الوَبَر** mâlûmdur. Ve **الوَبْر**: bir hayvandır. Ve **بناتُ أوْبَرَ**: küçük **الكَمء**(2) benzeri. Ve evde **وابِرٌ** yok; yani hiç kimse.
Ve bazısı hikâye etti: **وبَّر** evinde **توبيراً**: ondan ayrılmadı. Ve **وَبْرٌ**: kocakarı günlerinden bir gündür.
(**وبش**) **الواو** ve**الباء** ve**الشين** karışmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: insanlardan **أوباشٌ** geldi; yani karışıklar(3). Ve **أوبَشَت الأرض**: bitkisi karıştı.
(**وبص**) **الواو** ve**الباء** ve**الصاد**: bir şeyin parıltı içinde ortaya çıkmasına delâlet eder. **وَبَصَ يَبِص**: parladı. Ve muhakkak ben ateşimi **أوبَصْتُ**(4). Ve **وَبَّصَ الجُِرو**: iki gözünü açtı. Ve **أوبَصَتِ الأرضُ**: bitkisi göründü; sanki parıldar.
Ve bundan şâz olanlardandır: muhakkak falan kimse **لَوابِصَةُ سَمعٍ**dır; eğer sözü işitir de ona dayanır ve onu zannederse.
(**وبط**) **الواو** ve**الباء** ve**الطاء**: zayıflığa delâlet eden bir kelime. Denir: **وَبَِطَ**(5) görüşü: zayıfladı. Ve **الوابِطْ**: korkak. Ve falan kimse beni ihtiyacımdan **وَبَطَنِي**: beni alıkoydu.
(**وبق**) **الواو** ve**الباء** ve**القاف** iki kelimedir. İki şey arasında engel olan her şeye **مَوْبِق** denir(6).
Diğer kelime: **وَبَقَ**: helâk oldu. Ve Allah onu **أوْبَقَه**. Ve denir: **المَوْبِق**: vâde.
(**وبل**) **الواو** ve**الباء** ve**اللام**: bir şeyde şiddete ve toplanmaya delâlet eden bir asıldır. **الوَبْل** ve**الوابل**: şiddetli yağmur. Ve denir: **وَبَلَتِ السَّماء**: **وابلٍ** ile geldi. Dedi ki:
* إن ديَّمُوا جادَ وإنْ جَادُوا وَبَلْ(7) *
Ve **وَبَلَةُ الشَّيءِ**: onun ağırlığı. Ondan denir: **شيءٌ وبيلٌ**; yani ağır (vahim). Ve **استَوْبَلْتُ البلدَ**, eğer sana uygun gelmediyse, sen sevici olsan bile. Ve **الوَبيل**: şiddetli vurma. Ve **الوَبيل**: üstlendiği bir işte ağır (hantal) adam; onu ıslah etmez. Ve **المَوْبل**: şiddetli **الأمْعَزُ**(8). Ve **الوَبيل**: çulhacının elbiseleri onunla dövdüğü tokmak tahtası. Ve **الوبيل**: odun demeti. Ve denir: **الوَبيل** ot; yaş da olsa kuru da olsa. Ve **الوابلة**: diz eklemi mafsalının kemiği.
(**وبأ**) **الواو** ve**الباء** ve**الهمزة** bir tek kelimedir. O, **الوَبَاء**dır. Ve **أرضٌ وَبِئَةٌ** vezni üzere **فَعِلة**; ve muhakkak **وَبِئَت**; ve **موبوءةٌ**; ve muhakkak **وُبِئَتْ**. Ve onların sözü: **وَبأْتُ إليه** ve**أوبَأْتُ**; yani işaret ettim; ibdâl babındandır; asıl **الميم**dir. Ve **الباء** ile inşâd ettiler:
تَرَى النَّاسَ ما سِرنا يَسيرون خلْفَنا *** وإنْ نحنُ أوْبأْنا إلى النَّاس وقَّفُوا(9)
--------------ــ
(1) Lisân’da vârid olmadı. Ve Kâmûs’ta olan: “**والمستوبد**: mekâna cahil olan ve kötü hâlli.” Lâkin Mücmel’de olan: “Ve o, mekânda **مستوبد**dir: ona cahildir.”
(2) Asılda: “**الكماء**”; doğrusu Mücmel’dedir.
(3) Asılda: “**اختلاط**”; doğrusu Mücmel’dedir.
(4) Mücmel’de: “Ve ateşim **أوبصت**: onu alevlendirdim.”
(5) Bu mâzî, **الباء**’nın teslîsidir; ve muzâri‘i **يبط** ve**يوبط**tur.
(6) Asılda ve Mücmel’de: “iki şey arasında”; doğrusu Lisân ve Kâmûs’tadır.
(7) Recez, Lisân’da (**سبل**)’de olduğu üzere Cehm b. Sebel’indir. Ve onu **الأزمنة والأمكنة**’de (2: 88) ve**شروح سقط الزند** 318’de inşâd etti. Ve ondan önce:
* أنا الجواد ابن الجواد ابن سبل *
(8) Lafız ve onun tefsiri, tedâvülde olan sözlüklerde bulmadıklarımdandır. Şu da var ki “**الموبل**” kelimesi, görünüşe göre doğrusu “**الوبيل**”dir; çünkü söz ondan sonra **الوبيل**’in tefsirinde devam etmektedir.
(9) Beyit, dîvânında 576 (**وبأ**)’da olduğu üzere Ferazdak’ındır. Ve “**أومأنا**” diye rivayet edilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوبل والوابل: المطر الثقيل القطار. قال تعالى: ﴿فأصابه وابل﴾ [البقرة/ 264]، ﴿كمثل جنة بربوة أصابها وابل﴾ [البقرة/265] ولمراعاة الثقل قيل للأمر الذي يخاف ضرره: وبال. قال تعالى: ﴿فذاقوا وبال أمرهم﴾ [التغابن/ 5]، ويقال طعام وبيل، وكلأ وبيل: يخاف وباله. قال تعالى: ﴿فأخذناه أخذا وبيلا﴾ [المزمل/16].

##### Türkçe

- **الوبل** ve **الوابل**: ağır, damlaları ardı ardına gelen yağmur. Yüce Allah dedi ki: ﴿فأصابه **وابل**﴾ [البقرة/ 264]، ﴿كمثل جنة بربوة أصابها **وابل**﴾ [البقرة/265]. Ağırlığın gözetilmesi sebebiyle, zararı korkulan şey için: **وبال** denildi. Yüce Allah dedi ki: ﴿فذاقوا **وبال** أمرهم﴾ [التغابن/ 5]. Ve denilir: **طعام وبيل** (zararı korkulan yiyecek), **وكلأ وبيل**: onun **وباله**’i (zararı) korkulur. Yüce Allah dedi ki: ﴿فأخذناه أخذا **وبيلا**﴾ [المزمل/16].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ب ل
جاده وبل ووابل‏.‏
ووبلت السماء وكلأ وبيل‏:‏ وخيمٌ واستوبلت المكان‏:‏ استوخمته‏.‏
ويقال‏:‏ والله لتستوبلنّه‏.‏
وهو يشكو الوابلة وهي عظم في مفصل الركبة‏.‏
وضربه بالوبيل وهي العصا الضخمة ودقّ القصّار الثوب بالوبيل وهو مدقّه‏.‏
وصكّ النصرانيّ الناقوس بالوبيل‏.‏
قال الأعشى‏:‏ وما صك ناقوس الصلاة وبيلها وتقول‏:‏ كأنه الأبيل في يده الوبيل‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رجل وابل‏:‏ جواد يبل بالعطايا‏.‏
أنشد الفرّاء‏:‏ فأصبحت المنازل قد أذاعت بها الإعصار بعد الوابليا بعد الأجواد من أهلها‏.‏
ووبله بالسياط‏:‏ تابعها عليه كالوابل‏.‏
وضربه بالْمِيبَلة‏:‏ بالدَّرَّة، مِفعلةٌ مِن وبله. وأخذٌ وبيلٌ: شديد، ومنه الوبال: لسوء العاقبة.

##### Türkçe

و ب ل
Yağmuru **وبل** ve **وابل** diye adlandırdı.‏
Gök **ووبلت**; ve ot **وبيل**: yani kötü, ağır; ve yeri **استوبلت**: onu kötü (sağlıksız) buldum.‏
Ve denilir: Vallahi onu mutlaka **لتستوبلنّه**.‏
Ve o, **الوابلة**’den şikâyet eder; o, diz eklemi mafsalında bir kemiktir.‏
Ve onu **الوبيل** ile vurdu; o, kalın sopadır; ve dokumacı, elbiseyi **الوبيل** ile dövdü; o, onun tokmağıdır.‏
Ve Hristiyan, çanı **الوبيل** ile çaldı.‏
A‘şâ dedi: “Ve namaz çanını, onun **وبيل**’iyle çalması (gibi) değil”; ve dersin ki: Sanki o, elinde **الوبيل** bulunan **الأبيل** gibidir.‏
Mecazdan: **وابل** adam: cömert; bağışlarla ıslatır.‏
Ferrâ’ inşâd etti: “Derken evler, içinde, **الإعصار**’ı, **الوابليا**’dan sonra, ondan sonra (da) içlerindeki cömertlerden sonra, yaydı.”‏
Onu kamçılarla **ووبله**: onları, sağanak gibi, onun üzerine peş peşe yaptı.‏
Onu **الْمِيبَلة** ile vurdu: **بالدَّرَّة** ile; **مِفعلةٌ** (kalıbı) **وبله**’den (türetilmiştir). Ve **وبيلٌ** alış: şiddetli; ve ondan **الوبال**: kötü âkıbet içindir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَبْلُ والوابِلُ: المطر الشديد الضَّخْم القطْرِ؛ قال جرير: يَضْرِبْنَ بالأَكْبادِ وَبْلاً وابِلا
وقد وَبَلَتِ السماءُ تَبِل وَبْلاً ووَبَلتِ السماءُ الأَرضَ وَبْلاً؛ فأَما قوله:
وأَصْبَحَتِ المَذاهِبُ قد أَذاعَتْ
بها الإِعْصار، بعدَ الوابِلِينا
فإِن شئت جعلت الوَابِلِين الرجالَ المَمْدُوحينَ، يصفهم بالوَبْل لسَعةِ عَطاياهم، وإِن شئت جعلته وَبْلاً بعدَ وَبْل فكان جمعاً لم يقصد به قصد كَثْرةٍ ولا قِلَّة. وأَرض مَوْبُولةٌ: من الوابِل. الليث: سَحاب وابِل، والمطر هو الوَبْلُ كما يقال وَدْقٌ وادِق. وفي حديث الاستسقاء: فأَلَّفَ اللهُ بين السحابِ فأُبِلْنا أَي مُطِرْنا وَبْلاً، وهو المطر الكثير القطر، والهمزة فيه بدَل من الواو مثل أَكَّد ووَكَّدَ، وجاء في بعض الروايات: فَوُبِلْنا، جاء به على الأَصل.
والوَبِيلُ من المَرعَى: الوخيم، وَبُلَ المَرْتَع وَبالةً ووَبالاً ووَبَلاً. وأَرض وَبِيلةٌ: وَخيمةُ المَرتَع، وجمعها وُبُلٌ؛ قال ابن سيده: وهذا نادر لأَن حكمه أَن يكون وَبائل، يقال: رعينا كلأً وَبِيلاً. ووَبُلَت عليهم الأَرضُ وُبُولاً: صارت وَبِيلةً. واسْتَوْبَل الأَرضَ إِذا لم تُوَافِقْه في بدَنه وإِن كان مُحِبّاً لها. واسْتَوْبَلْت الأَرضَ والبلدَ: اسْتَوْخَمْتها، وقال أَبو زيد: اسْتَوْبَلْت الأَرض إِذا لم يسْتَمْرِئْ بها الطعامَ ولم تُوافِقْه في مَطْعَمه وإِن كان مُحِبًّا لها، قال: واجْتَوَيْتُها إِذا كره المُقامَ بها وإِن كان في نِعمة. وفي حديث العُرَنِيِّين: فاسْتَوْبَلوا المدينة أَي استوخَموها ولم توافق أَبدانَهم. يقال: هذه أَرض وَبِلَةٌ أَي وبِئة وخِمة. وفي الحديث: أَنَّ بني قُرَيظة نزلوا أَرضاً غَمِلةً وَبِلةً. والوَبِيلُ: الذي لا يُسْتَمْرَأُ. وماءٌ وَبِيلٌ ووبيءٌ: وَخِيم إِذا كان غير مَرِيءٍ، وقيل: هو الثقيلُ الغليظُ جدًّا، ومن هذا قيل للمطر الغليظ وابِل.
ووَبَلةُ الطعامِ: تُخَمَتُه، وكذلك أَبَلَتُه على الإِبْدال. وفي حديث يحيى
(* قوله «وفي حديث يحيى إلخ» هكذا في الأصل، وعبارة النهاية: وفي حديث يحيى بن يعمر كل مال أديت زكاته فقد ذهبت وبلته أي ذهبت مضرته وإثمه، وهو من الوبال، ويروى بالهمز على القلب، وقد تقدم) بن يَعْمَر: أَيُّما مالٍ أَدَّيْتَ زَكاتَه فقد ذهبتْ أَبَلَتُه أَي وَبَلَتُه، فقلبت الواو همزة، أَي ذهبت مَضَرَّتُه وإِثْمُه، وهو من الوَبال، ويروى بالهمز على القلب، ويروى وَبَلَتُه. والوَبالُ: الفسادُ، اشتقاقه من الوَبِيل؛ قال شمر: معناه شَرُّه ومَضَرَّته.
الجوهري: الوَبَلةُ، بالتحريك، الثَّقَل والوَخَامة مثل الأَبَلةِ، والوَبالُ الشدة والثِّقَل. وفي الحديث: كل بِناءٍ وبَالٌ على صاحِبه؛ الوَبالُ في الأَصل: الثِّقَل والمكروه، ويريد به في الحديث العذاب في الآخرة. وفي التنزيل العزيز: فَذاقَتْ وَبالَ أَمرِها وأَخَذْناه أَخْذاً وَبِيلاً؛ أَي شديداً. وضَرْبٌ وَبِيلٌ أَي شديد. ووَبَلَ الصيدَ وَبْلاً: وهو الغَتُّ وشدَّةُ الطَّرْد، وعَذابٌ وَبِيلٌ كذلك.
والوَبِيلةُ: العَصَا ما كانت؛ عن ابن الأَعرابي. والوَبِيلُ والمَوْبِلُ، بكسر الباء: العصا الغليظةُ الضخمةُ؛ قال الشاعر: أَما والذي مَسَّحْتُ أَرْكانَ بَيْتِه،
طَماعِيةً أَن يَغْفِر الذنبَ غافِرُه
لو آصْبَحَ في يُمْنَى يَدَيَّ زِمامُها،
وفي كَفِّيَ الأُخْرى وَبيلٌ تُحاذِرُهْ
لجاءتْ على مَشْي التي قد تُنُصِّيت،
وذَلَّتْ وأَعْطتْ حَبْلها لا تُعاسِرُهْ
يقول: لو تشدَّدْت عليها وأَعْدَدْت لها ما تكْرَه لَجاءَتْ كأَنها ناقة قد تُنُضِّيتْ أَي أُتْعِبت بالسير وركبت حتى هُزِلت وصارت نِضْوةً، والنِّضْوُ: البعيرُ المهزول، وأَعْطَت حَبْلها أَي انقادَت لمن يَسوقُها ولم تُتْعبه لذُلِّها، والمعنى في ذلك أَنه جعل ما ذكره كناية عن امرأَة واللفظ للناقة؛ وأَنشد الجوهري في المَوْبِلِ العَصَا الضخمة: زَعَمَتْ جُؤَيَّةُ أَنَّني عَبْدٌ لها
أَسْعَى بمَوْبِلِها، وأُكْسِبُها الخَنا
وقال أَبو خراش:
يَظَلُّ على البَوْرِ اليَفَاعِ كأَنه،
من الغارِ والخَوْفِ المُحِمِّ، وَبيلُ
يقول: ضَمَر من الغَيْرة والخوفِ حتى صار كالعَصا؛ وقال ساعدة بن جُؤَيَّة:
فقام تُرْعَدُ كَفَّاهُ بِمِيبَلِه،
قد عادَ رَهْباً رَذيّاً طائشَ القَدَمِ
قال ابن سيده: قال ابن جني مِيبل مِفْعَل من الوَبيل، تقول العرب: رأَيت وَبِيلاً على وبِيلٍ
(* قوله «رأيت وبيلاً على وبيل» عبارة القاموس:
وأبيل على وبيل شيخ على عصاً) أَي شيخاً على عَصاً، وجمع المِيبَل مَوابِل، عادت الواوُ لِزَوالِ الكسرة. والوَبِيلُ: القضيب الذي فيه لِينٌ؛ وبه فسر ثعلب قول الراجز:
إِمّا تَرَيْني كالوَبِيلِ الأَعْصَلِ
والوَبِيلُ: خشَبة القصَّار التي يدقُّ بها الثياب بعد الغسل. والوَبِيلُ: خشبة يضرب بها الناقوسُ.
ووَبَله بالعَصا والسَّوْط وَبْلاً: ضرَبه، وقيل: تابع عليه الضرْب. ووَبَلْتُ الفرسَ بالسَّوْطِ أَبِلُه وَبْلاً؛ قال طرَفة: فَمَرَّتْ كَهَاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالةٌ،
عَقِيلةُ شَيْخٍ كالوَبِيلِ يَلَنْدَدِ
والوَبِيلُ والوَبِيلةُ والإِبَالةُ: الحزْمة من الحطب. التهذيب: والمَوْبِلة أَيضاً الحُزْمة
(* قول «والموبلة أيضاً الحزمة إلخ» وقوله «أسعى
بموبلها إلخ» هكذا في الأصل) من الحطب؛ وأَنشد:
أَسعَى بمَوْبِلِها، وأُكسِبُها الخَنا
ويقال: بالشّاةِ وَبَلةٌ شديدة أَي شهوة للفَحْل، وقد اسْتَوْبَلَتِ الغنم.
والوابِلةُ: طرَف رأْس العَضُدِ والفَخِذ، وقيل: هو طرف الكَتِف، وقيل: هي لحمة الكتف، وقيل: هو عظم في مَفْصِل الرُّكْبة، وقيل: الوابِلتان ما الْتَفَّ من لحم الفَخِذين في الوَرِكَيْن، وقال أَبو الهيثم: هي الحَسَنُ، وهو طرَف عظْم العَضُدِ الذي يَلي المَنْكِب، سمي حَسَناً لكثرة لحمه؛ وأَنشد:
كأَنه جَيْأَلٌ عَرْفاءُ عارَضَها
كَلْبٌ، ووَابِلَةٌ دَسْماءُ في فِيها
وقال شمر: الوَابِلةُ رأْس العضُد في حُقِّ الكتِف. وفي حديث عليّ، عليه السلام: أَهْدَى رجل للحسن والحُسين، عليهما السلام، ولم يُهْد لابن الحَنفيَّة فأَوْمَأَ عليٌّ، عليه السلام، إِلى وابِلَةِ محمدٍ ثم تَمَثَّل:وما شَرُّ الثلاثةِ، أُمَّ عَمْرو،
بصاحِبك الذي لا تُصْبِحِينا
الوَابِلةُ: طرفُ العضُد في الكتِف وطرف الفَخِذ في الوَرِك، وجمعها أَوابِل. والوَابِلة: نَسْل الإِبل والغنم.
ووَبَال: فرَس ضَمْرةَ بنِ جابر. ووَبَال: اسم ماءٍ لبني أَسَد؛ قال ابن بري: ومنه قول جرير:
تِلْك المَكارم، يا فَرَزْدَقُ، فاعْترف
لا سَوْق بَكْرِك، يَوْمَ جُرفِ وَبالِ

##### Türkçe

**الوَبْلُ** ve **الوابِلُ**: şiddetli, damlası iri olan yağmur; Cerîr dedi ki:

يَضْرِبْنَ بالأَكْبادِ وَبْلاً وابِلا

Ve gök **وَبَلَتِ**; **تَبِل** **وَبْلاً** ve gök yeri **وَبْلاً** **وَبَلتِ**;

Ama onun sözüne gelince:

وأَصْبَحَتِ المَذاهِبُ قد أَذاعَتْ
بها الإِعْصار، بعدَ الوابِلِينا

İstersen **الوَابِلِين**’i övülen erkekler kılarsın; onları عطايا’larının genişliği sebebiyle **الوَبْل** ile vasfeder. İstersen onu **وَبْلاً** بعدَ **وَبْل** kılarsın; böylece çokluk veya azlık kastı kastedilmeyen bir cem‘ olur. Ve **أَرض مَوْبُولةٌ**: **الوابِل**’den (olan). el-Leys: **سَحاب وابِل**; yağmur ise **الوَبْلُ**’dür; nitekim **وَدْقٌ وادِق** denildiği gibi. İstiskā hadîsinde: “Allah bulutlar arasında ülfet verdi de **فأُبِلْنا**”, yani **وَبْلاً** yağmurlandık; o, damlası çok olan yağmurdur. Ve ondaki hemze, **أَكَّد** ve **وَكَّدَ** gibi vâvdan bedeldir. Bazı rivayetlerde: **فَوُبِلْنا**; onu asl üzere getirmiştir.

**والوَبِيلُ** mer‘âdan: ağır (hazmı güç), **وَبُلَ** merte‘ **وَبالةً** ve **وَبالاً** ve **وَبَلاً**. Ve **أَرض وَبِيلةٌ**: merte‘in ağır (hazmı güç) olanı; cem‘i **وُبُلٌ**’dür; İbn Sîde dedi ki: Bu nâdirdir; çünkü hükmü **وَبائل** olmasıdır. Denilir: **رعينا كلأً وَبِيلاً**.

Ve yer onların üzerine **وُبُولاً** **وَبُلَت**: **وَبِيلةً** oldu. Ve **اسْتَوْبَل** yeri: bedeni hususunda ona muvafık olmadığında, onu seviyor olsa bile. Ve **اسْتَوْبَلْت** yeri ve beldeyi: onu **اسْتَوْخَمْت**. Ebû Zeyd dedi: **اسْتَوْبَلْت** yeri: orada yemeği hazmedemediğinde ve mat‘amında ona muvafık olmadığında, onu seviyor olsa bile. Dedi: Ve **اجْتَوَيْتُها**: orada ikameti kerih gördüğünde, nimet içinde olsa bile. **العُرَنِيِّين** hadîsinde: “Medineyi **فاسْتَوْبَلوا**”, yani onu ağır (hazmı güç) buldular ve bedenleriyle muvafık olmadı. Denilir: Bu **أَرض وَبِلَةٌ**; yani vebâlı ve ağır (hazmı güç). Hadîste: Benî Kurayza **أَرضاً غَمِلةً وَبِلةً**’ye indiler. **الوَبِيلُ**: hazmedilmeyen şey. Ve **ماءٌ وَبِيلٌ** ve **وبيءٌ**: ağır (hazmı güç); mürüvvetli (hazmı kolay) olmadığında. Ve denildi ki: o, çok ağır, çok kalın olandır; bundan dolayı kalın yağmura **وابِل** denildi.

**ووَبَلةُ الطعامِ**: onun tıkanıklığı/ağırlığı (tuhmet); aynı şekilde ibdâl üzere **أَبَلَتُه**. Yahyâ hadîsinde: “Hangi malın zekâtını edâ ettiysen, onun **أَبَلَتُه** gitmiştir”; yani onun **وَبَلَتُه** (gitmiştir). Vâvı hemzeye çevirdi; yani onun zararı ve günahı gitmiştir; o, **الوَبال**’dandır. Kalb üzere hemze ile rivayet edilir; **وَبَلَتُه** diye de rivayet edilir. **الوَبالُ**: fesad; iştikakı **الوَبِيل**’dendir. Şemir dedi: manası onun şerri ve zararıdır.

el-Cevherî: **الوَبَلةُ**, tahrîk ile, ağırlık ve vahâmet; **الأَبَلةِ** gibi. Ve **الوَبالُ** şiddet ve ağırlıktır. Hadîste: “Her bina, sahibinin üzerine **وبَالٌ**’dır”; **الوَبالُ** aslında: ağırlık ve mekruhtur; hadîste bununla âhiretteki azabı murad eder. Aziz tenzîlde: “**فَذاقَتْ وَبالَ أَمرِها** ve **أَخَذْناه أَخْذاً وَبِيلاً**”; yani şiddetli. Ve **ضَرْبٌ وَبِيلٌ**: yani şiddetli. Ve avı **وَبَلَ** **وَبْلاً**: o, **الغَتُّ** ve kovalamadaki şiddettir. Ve **عَذابٌ وَبِيلٌ** de böyledir.

**والوَبِيلةُ**: her ne olursa olsun asa; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الوَبِيلُ** ve **المَوْبِلُ**, bâ’nın kesriyle: kalın, iri asa; şair dedi ki:

أَما والذي مَسَّحْتُ أَرْكانَ بَيْتِه،
طَماعِيةً أَن يَغْفِر الذنبَ غافِرُه
لو آصْبَحَ في يُمْنَى يَدَيَّ زِمامُها،
وفي كَفِّيَ الأُخْرى وَبيلٌ تُحاذِرُهْ
لجاءتْ على مَشْي التي قد تُنُصِّيت،
وذَلَّتْ وأَعْطتْ حَبْلها لا تُعاسِرُهْ

Der ki: Ona karşı sıkı davransaydım ve ona hoşlanmadığı şeyi hazırlasaydım, yürüyüşüyle gelirdi; sanki bir deve ki **تُنُضِّيتْ**; yani yürüyüşle yorulmuş, binilmiş, zayıflamış ve **نِضْوةً** olmuş. Ve **النِّضْوُ**: zayıf deve. Ve “**أَعْطَت حَبْلها**”: yani onu sürene boyun eğdi ve zilletinden dolayı onu yormadı. Bunun manası: zikrettiğini bir kadın hakkında kinaye kıldı; lafız ise deve içindir. el-Cevherî, **المَوْبِلِ**’de (yani) iri asada şu beyti inşâd etti:

زَعَمَتْ جُؤَيَّةُ أَنَّني عَبْدٌ لها
أَسْعَى بمَوْبِلِها، وأُكْسِبُها الخَنا

Ebû Harâş dedi:

يَظَلُّ على البَوْرِ اليَفَاعِ كأَنه،
من الغارِ والخَوْفِ المُحِمِّ، وَبيلُ

Der ki: Kıskançlık ve korkudan zayıfladı; nihayet asa gibi oldu. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:

فقام تُرْعَدُ كَفَّاهُ بِمِيبَلِه،
قد عادَ رَهْباً رَذيّاً طائشَ القَدَمِ

İbn Sîde dedi: İbn Cinnî dedi ki: **مِيبل** **مِفْعَل** veznindedir, **الوَبيل**’den. Araplar der: **رأَيت وَبِيلاً على وبِيلٍ**; yani bir asanın üzerinde bir ihtiyar. **المِيبَل**’in cem‘i **مَوابِل**’dir; kesrenin zevâliyle vâv geri döndü. **الوَبِيلُ**: içinde yumuşaklık olan değnek; bununla Sa‘leb, recezin sözünü tefsir etti:

إِمّا تَرَيْني كالوَبِيلِ الأَعْصَلِ

**الوَبِيلُ**: çamaşırcının, yıkamadan sonra elbiseleri dövdüğü tahta.
**الوَبِيلُ**: çana vurulan tahta.

Onu asa ve kırbaçla **وَبْلاً** **وَبَله**: onu dövdü; ve denildi ki: ona vuruşu peş peşe yaptı. Ve atı kırbaçla **وَبْلاً** **وَبَلْتُ**; onu **وَبْلاً** **أَبِلُه**. Tarafe dedi:

فَمَرَّتْ كَهَاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالةٌ،
عَقِيلةُ شَيْخٍ كالوَبِيلِ يَلَنْدَدِ

**الوَبِيلُ** ve **الوَبِيلةُ** ve **الإِبَالةُ**: odun demeti. et-Tehzîb: ve **المَوْبِلة** de odun demetidir; ve inşâd etti:

أَسعَى بمَوْبِلِها، وأُكسِبُها الخَنا

Ve denilir: koyunda şiddetli bir **وَبَلةٌ** vardır; yani erkeğe şehvet; ve koyun **اسْتَوْبَلَت**.

**الوابِلةُ**: kol ve uyluk başının ucu; ve denildi ki: o, kürek ucudur; ve denildi ki: o, kürek etidir; ve denildi ki: o, diz ekleminde bir kemiktir; ve denildi ki: **الوابِلتان** kalçalarda uylukların etinden sarılan şeydir. Ebû’l-Heysem dedi: o, **الحَسَنُ**’dir; o, omuza bitişik olan kol kemiğinin ucudur; etinin çokluğundan dolayı **حَسَناً** diye adlandırıldı. Ve inşâd etti:

كأَنه جَيْأَلٌ عَرْفاءُ عارَضَها
كَلْبٌ، ووَابِلَةٌ دَسْماءُ في فِيها

Şemir dedi: **الوَابِلةُ** kürek yuvasında kol başıdır. Ali hadîsinde, عليه السلام: Bir adam Hasan ve Hüseyin’e, عليهما السلام, hediye verdi; İbnü’l-Hanefiyye’ye hediye vermedi; bunun üzerine Ali, عليه السلام, Muhammed’in **وابِلَةِ**’sine işaret etti; sonra temessül etti:

وما شَرُّ الثلاثةِ، أُمَّ عَمْرو،
بصاحِبك الذي لا تُصْبِحِينا

**الوَابِلةُ**: kürekte kolun ucu ve kalçada uyluğun ucu; cem‘i **أَوابِل**. Ve **الوَابِلة**: deve ve koyunun nesli.

**وَبَال**: Damra b. Câbir’in atı. Ve **وَبَال**: Benî Esed’e ait bir suyun adı; İbn Berrî dedi ki: Cerîr’in sözü de bundandır:

تِلْك المَكارم، يا فَرَزْدَقُ، فاعْترف
لا سَوْق بَكْرِك، يَوْمَ جُرفِ وَبالِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ب ل * * وَبُلَ * المرتع بالضم يَوْبُل * وَبَلاً * و * وَبَالاً * أيضا فهو * وَبِيلٌ * أي ثقيل وخيم و * الوَابِلُ * المطر الشديد وقد * وَبَلَتِ * السماء من باب وعد قال الأخفش ومنه قوله تعالى ﴿أَخْذا وَبِيلا﴾ أي شديدا وضرْبٌ وبِيل وعذاب وبِيل أي شديد

##### Türkçe

* و ب ل * * **وَبُلَ** * mera‘ (otlak) damme ile **يَوْبُل** * **وَبَلاً** * ve * **وَبَالاً** * da; artık o * **وَبِيلٌ** *dur; yani ağır, vahim. Ve * **الوَابِلُ** * şiddetli yağmurdur. Ve gök, “va‘ade” bâbından **وَبَلَتِ**; el-Ahfeş dedi ki: ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**أَخْذا وَبِيلا**﴾ yani şiddetli. Ve **ضَرْبٌ وَبِيل** ve **عَذَابٌ وَبِيل**; yani şiddetli.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| ( * ! الوَبْلُ * ! والوابِلُ : المَطَرُ الشَّدِيدُ | الضَّخْمُ القَطْرِ ) ، قَالَ جَرِيرٌ : | % ( * يَضْرِبْنَ بِالأَكْبَادِ * ! وَبْلاً * ! وابِلاَ * % ) % | وَقَالَ اللّيْثُ : سَحابٌ * ! وابِلٌ ، | والمَطَرُ هُوَ * ! الوَبْلُ ، كَمَا يُقالُ : وَدْقٌ | وَادِقٌ ، وَقَدْ ( * ! وَبَلَتِ السَّماءُ ) المَكانَ ، | ( * ! تَبِلُ ) * ! وَبْلاً : ( أَمْطَرَتْهُ ) ، وَأَرْضٌ | * ! مَوْبُولَةٌ مِنَ * ! الوَابِلِ ، وَفِي حَدِيثِ | الاسْتِسْقاءِ :   * ! فَوُبِلْنَا   ، أَي : مُطِرْنا ، | وَفِي رِوَاية :   فَأُبِلْنَا   ، بِالهَمْز ، وَهُوَ | بَدَلٌ مِنَ الوَاو مِثْلُ أَكَّدَ وَوَكَّدَ . | | ( و ) * ! وَبَلَ ( الْصَّيْدَ ) * ! وَبْلاً : ( طَرَدَهُ | شَدِيدًا ، و ) مِنَ المَجاز : * ! وَبَلَهُ | ( بِالعَصَا ) والسَّوْطِ * ! وَبْلاً : ( ضَرَبَهُ ) ، | وَقِيلَ تابَعَ عَلَيْهِ الضَّرْبَ ، عَن أَبِي زَيْدٍ . |

| | ( و ) * ! الوَبِيلُ ، ( كَأَمِيرٍ : الشَّدِيدُ ) ، وَبِهِ | فُسِّرَ قَوْلُهُ تَعَالَى : ! 2 \< فأخذناه أخذا * ! وبيلا > 2 ! أَي : شَدِيدًا ، وَضَرْبٌ | * ! وَبِيلٌ ؛ أَي : شَدِيدٌ . | | ( و ) الوَبِيلُ : ( العَصَا الغَلِيظَةُ ) | الضَّخْمَةُ ، قَالَ الشَّاعِرُ : | % ( أَمَا وَ الَّذِي مَسَّحْتُ أَرْكَانَ بَيْتِهِ % | طَماعِيَةً أَنْ يَغْفِرَ الذَّنْبَ غَافِرُهْ ) % | % ( لَوَ اصْبَحَ في يُمْنَى يَدَيَّ زِمامُها % | وَفِي كَفِّيَ الأُخْرَى وَبِيلٌ تُحاذِرُهْ ) % | % ( لَجاءَتْ عَلَى مَشْيِ الَّتِي قَدْ تُنُضِّيَتْ % | وَذَلَّتْ وَأَعْطَتْ حَبْلَها لاَ تُعاسِرُهْ ) % | يَقُولُ : لَو تَشَدَّدْت عَلَيْهَا وَأَعْدَدَت | لَهَا مَا تَكْرَهُ لَجَاءَتْ كَأَنَّهَا نَاقَةٌ قَدْ | أُتْعِبَتْ بالسَّيْرِ وَرُكِبَتْ حَتَّى صَارَتْ | نِضْوَةً وانْقَادَتْ لِمَنْ يَسُوقُها وَلَمْ | تُتْعِبْهُ لِذُلِّها ، وَهُوَ كِنَايَةٌ عَنِ المَرْأَةِ | واللَّفْظُ لِلْنّاقَة ( * ! كالمِيبَلِ ) ، كَمِنْبَرٍ ، | قَالَ ابْنُ جِنِّي : هُوَ مِفْعَلٌ مِنَ * ! الوَبِيْلِ ، | والجَمْعُ * ! مَوابِلُ ، عَادَت الوَاوُ لِزَوالِ | الكَسْرَة ، ( * ! والوَبِيْلَة ) : هِيَ العَصا مَا | كانَتْ ، عَن ابْنِ الأَعْرابِيّ ، | ( * ! والمَوْبِل ) ، كَمَجْلِسٍ ، وَأَنْشَدَ | الجَوْهَرِيُّ : | % ( زَعَمَتْ جُؤَيَّةُ أَنَّنِي عَبْدٌ لَهَا % | أَسْعَى * ! بِمَوْبِلِهَا وَأُكْسِبُها الخَنا ) % | | ( و ) الوَبِيلُ : ( القَضِيبُ فِيْهِ لِينٌ ) ، وَبِهِ | فَسَّرَ ثَعْلَبٌ قَوْلَ الرَّاجِز : | % ( * أَمَا تَرَيْنِي * ! كالوَبِيلِ الأَعْصَلِ * % ) % | | ( و ) الوَبِيْلُ : ( خَشَبَةٌ يُضْرَبُ بِها | النّاقُوسُ ، و ) أَيْضًا ( الحُزْمَةُ مِنَ | الحَطَبِ ) ، نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ ، ( * ! كالوَبِيْلَةِ | * ! والإِبَالَة ) ، وَمِنْهُ قَوْلُهم :   إِنَّها لَضِغْثٌ | عَلَى * ! إِبَّالَةٍ   ، وَقَد ذكرَ في   أ ب ل   . | | ( و ) * ! الوَبِيْلُ : ( مِدَقَّةُ القَصّار ) الَّتِي | يَدُقُّ بِها الثِّياب ( بَعْد الغَسْلِ ) . |

| | ( و ) الوَبِيلُ مِنَ ( المَرْعَى : | الوَخِيمُ ) ، وَقَدْ ( * ! وَبُلَ ) المَرْتَعُ ، | ( كَكَرُمَ ، * ! وَبالَةً * ! وَوَبالاً * ! وَوُبُولاً ) | * ! وَوَبَلاً ، مُحَرَّكَة ، ( وَأَرْضٌ * ! وَبِيْلَةٌ : | وَخِيْمَةُ المَرْتَعِ ) وَبِيْئَةٌ ، ( ج ) * ! وُبُلٌ | ( كَكُتُبٍ ) ، قَالَ ابْنُ سِيْدَه : وَهذا | نَادِرٌ ؛ لِأَنَّ حُكْمَهُ أَنْ يَكُونَ * ! وَبَائِلَ ، | يُقالُ : رَعَيْنا كَلَأً * ! وَبِيْلاً ، ( وَقَدْ * ! وَبُلَتْ ) | عَلَيْهِم الأَرْضُ ، ( كَكَرُمَ ) ، * ! وُبُولاً : | صَارَتْ * ! وَبِيْلَةً . | ( * ! واسْتَوْبَلَ الأَرْضَ ) وَاسْتَوْخَمَهَا | بِمَعْنًى وَاحِد ، وَذلِكَ ( إِذا لَمْ تُوافِقْهُ ) | في بَدَنِهِ ، ( وَإِنْ كَانَ مُحِبًّا لَهَا ) ، وَقَالَ | أَبُو زَيْد : * ! اسْتَوْبَلْتُ الأَرْضَ : إِذا لَمْ | يَسْتَمْرِئْ بِهَا الطَّعامَ وَلَمْ تُوافِقْهُ في | مَطْعَمِهِ ، وَإِنْ كَانَ مُحِبًّا لَهَا ، قَالَ | وَاجْتَوَيْتُها : إِذا كَرِهَ المُقامَ بِها ، وَإِنْ | كَانَ فِي نِعْمَةٍ ، وَفِي حَدِيثِ | العُرَنِيِّينَ :   * ! فَاسْتَوْبَلُوا المَدِيْنَة   | أَيْ : اسْتَوْخَمُوها وَلَمْ تُوافِقْ أَبْدانَهُم . | ( * ! وَوَبَلَةُ الطَّعامِ * ! وَأَبَلَتُهُ ) ، بِالواو | والهَمْزِ عَلَى الإِبْدَالْ ( مُحَرَّكَتَيْنِ : | تُخَمَتُهُ ) ، وَفِي حَدِيْثِ يَحْيَى بنِ | يَعْمُرَ :   أَيُّما مالٍ أَدَّيْتَ زَكاتَهُ فَقَدْ | ذَهَبَتْ * ! أَبَلَتُهُ   أَيْ : وَبَلَتُهُ ، قُلِبَتِ | الوَاوُ هَمْزَةً ، أَيْ : ذَهَبَتْ مَضَرَّتُهُ | وَإِثْمُهُ ، وَهُوَ مِنَ الوَبَالِ ، وَيُرْوَى | بِالهَمْزِ عَلَى القَلْبِ ، وَقَالَ شَمِرٌ | مَعْنَاه : شَرُّهُ وَمَضَرَّتُهُ . | | ( و ) يُقالُ ( بِالشَّاةِ * ! وَبَلَةٌ ) شَدِيْدَةٌ ؛ | أَي : ( شَهْوَةٌ لِلْفَحْلِ ، وَقَدْ * ! اسْتَوْبَلَتِ | الغَنَمُ ) : أَرَادَتْ الفَحْلَ . | ( * ! والوَبَالُ : الشِّدَّةُ والثِّقَلُ ) | والمَكْرُوهُ ، وَفِي الحَدِيثِ :   كُلُّ بِنَاءٍ | * ! وَبَالٌ عَلَى صَاحِبِهِ   ، المُرادُ بِهِ | العَذابُ فِي الآخِرَةِ ، وَفِي التَّنْزِيْلِ | العَزِيز : ! 2 \< فذاقت وبال أمرها > 2 ! أَيْ : | وَخَامَةَ عَاقِبَةِ أَمْرِهَا . |

| | ( و ) وَبَالُ : ( فَرَسُ ضَمْرَةَ بنِ | جَابِرِ بنِ قَطَنِ ) بنِ نَهْشَل . | | ( و ) وَبَالُ : ( ماءٌ لِبَنِي أَسَدٍ ) ، | وَأَنْشَدَ ابْنُ بَرِّي لِجَرِيرٍ : | % ( تِلْكَ المَكارِمُ يَا فَرَزْدَقُ فَاعْتَرِفْ % | لاَ سَوْقُ بَكْرِكَ يَوْمَ جُرْفِ * ! وَبَالِ ) % | | ( و ) قَوْلُهُم : ( أَبِيْلٌ عَلَى * ! وَبِيْلٍ ) ؛ | أَيْ : ( شَيْخٌ عَلَى عَصًا ) . | ( * ! والوَابِلَةُ : طَرَفُ رَأْسِ العَضُدِ | والفَخِذِ ، أو ) هُوَ ( طَرَفُ الكَتِفِ ) ، | أَوْ هِيَ لحْمَةُ الكَتِفِ ، ( أَوْ عَظْمٌ فِي | مَفْصِلِ الرُّكْبَة ، أَو ما الْتَفَّ مِنْ لَحْمِ | الفَخِذِ ) فِي الوَرِك ، وَقَالَ أَبُو الهَيْثَم : | هِيَ الحَسَنُ ، وَهُوَ عَظْمُ العَضُدِ | الَّذي يَلِي المَنْكِبَ سُمِّيَ حَسَنًا لِكَثْرَةِ | لَحْمِهِ . وَقَالَ شَمِرٌ : الوَابِلَةُ : رَأْسُ | العَضُدِ فِي حُقِّ الكَتِفِ ، والْجَمْعُ : | * ! أَوَابِل . | | ( و ) * ! الوابِلَةُ : ( نَسْلُ الإِبِلِ وَ الغَنَم ) . | ( * ! والوَبَلَى كَجَمَزَى : الَّتِي تَدِرُّ بَعْدَ | الدَّفْعَة الشَّدِيْدَة ) ، قَالَ عَمْرُو بن | حُمَيْل : | % ( * تَدُرُّ بَعْدَ * ! الوَبَلَى شَجَاذِ * % ) % | % ( * مِنْهَا هَماذِيٌّ عَلَى هَماذِي * % ) % | ( * ! والمُوابَلَةُ : المُواظَبَةُ ) . | | ( * ! والمِيْبَلُ ) ، كَمِنْبَرٍ : ( ضَفِيْرَةٌ مِن قِدٍّ | مُرَكَّبَةٌ في عُودٍ يُضْرَبُ بِهَا الإِبِل ) | وَتُساقُ ، كَما في العُباب . ( و ) | * ! المِيْبَلَةُ ، ( بِهاءٍ : الدِّرَّةُ ) مِفْعَلَةٌ مِنْ | * ! وَبَلَه ، قَالَ سَاعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةَ يَصِفُ | الشَّيْخَ : | % ( فَقَامَ تُرْعَدُ كَفّاهُ * ! بِمِيْبَلَةٍ % | قَدْ عَادَ رَهْبًا رَذِيًّا طَائِشَ القَدَمِ ) % | وَهِيَ أَيْضًا العَصَا ، وَبِهِ فُسِّرَ هذَا | البَيْت ، يَقُولُ : قَامَ يَتَوَكَّأُ عَلَى عَصاهُ | وَكَفّاهُ تُرْعَدانِ . |

| | ( و ) * ! وَابِلٌ ، ( كَصَاحِبٍ : ع بِأَعالِي | المَدِيْنَة ) عَلَى سَاكِنِهَا السَّلاَمُ . | | ( و ) وَابِلٌ : ( جَدُّ هِشامِ بنِ يُونُسَ | اللُّؤْلُؤِيّ المُحَدِّثُ ) ، حَدَّثَ عَنْهُ | التِّرْمِذِيُّ ، وَحَفِيْدُهُ إِسْحاق بن | إِبْرَاهِيْم ، حَدَّثَ عَنْ جَدِّهِ ، وَعَنْهُ أَبو | القَاسِمِ بنُ النَّحّاسِ المُقْرِئُ . | ( * ! والوَبِيْلُ فِي قَوْلِ طَرَفَةَ ) بن العَبْد : | % ( فَمَرَّتْ كَهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلاَلَةٌ % | عَقِيْلَةُ شَيْخٍ * ! كالوَبِيْلِ أَلَنْدَدِ ) % | وَيُرْوَى :   يَلَنْدَد   : ( العَصَا أَوْ مِيجَنَةُ | القَصَّارِ ) ين ، ( لاَ حُزْمَةَ الحَطَبِ ، كَمَا | تَوَهَّمَهُ الجَوْهَرِيُّ ) . | قُلْتُ : وَهذَا الَّذِي وَهَّمَ فِيْهِ | الجَوْهَرِيّ قَدْ ذَكَرَهُ الصّاغانِيُّ فَقَالَ | بَعْدَ نَقْل القَوْلَيْن : وَقِيْلَ الحَطَبُ | الجَزْلُ ، وَكَذلِكَ ذَكَرَهُ أَيْضًا ابْنُ | خَرُوفٍ فِي شَرْحِ الدِّيْوان ، فَهُوَ قَوْلٌ | ثَالِثٌ صَحِيحٌ ، وَمِثْلُهُ لاَ يَكونُ وَهْمًا . | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | رَجُلٌ وَابِلٌ : جَوَادٌ * ! يَبِلُ بِالعَطَاءِ ، | وَهُو مَجَازٌ ، قَالَ الشَّاعِرُ : | % ( وَأَصْبَحَتِ المَذَاهِبُ قَدْ أَذَاعَتْ % | بِها الإِعْصَارُ بَعْدَ * ! الوَابِلِيْنا ) % | يَصِفُهُم * ! بِالوَبْلِ لِسَعَةِ عَطاياهُمْ . | وَأَرْضٌ غَمِلَةٌ * ! وَبِلَةٌ ، أَيْ : وَبِيْئَةٌ . | وَمَاءٌ * ! وَبِيْلٌ : غَيْرُ مَرِيءٍ ، وَقِيْلَ : هُوَ | الثَّقِيْلُ الغَلِيْظُ جِدًّا . | * ! والوَبَالُ : الفَسادُ . | * ! والوَبَلَةُ ، مُحَرَّكة : الوَخامَةُ ، مِثْلُ | الأَبَلَةِ ، نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . | * ! والمَوْبِلَةُ : الحُزْمَةُ مِنَ الحَطَبِ ، | وَأَنْشَدَ الأَزْهَرِيُّ : | % ( * أَسْعَى * ! بِمَوْبِلِها وَأَكْسِبُها الخَنَا * % ) % | * ! وَوَبَلَى ، كَجَمَزَى : مَوْضِعٌ . |

| وَمَكانٌ * ! مُسْتَوْبَلٌ : وَخِيْمٌ . | وَأَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بنُ إِسْحاقَ بنِ | مُحَمَّد بنِ الطَّلّ بنِ * ! وَابِلٍ * ! - الوابِلِيّ ، | سَمِعَ أَحْمَدَ بنَ يَعْقُوبَ ، وَعَنْهُ أَبُو | عَبْدِ اللهِ الصُّورِي ، ذَكَرَهُ ابْنُ | السَّمْعانِيّ ، مَاتَ سَنَة 416 . |

##### Türkçe

| **الوَبْلُ** ve **الوابِلُ**: şiddetli yağmur | iri damlalı (olan) , **جَرِيرٌ** dedi ki: | % ( * يَضْرِبْنَ بِالأَكْبَادِ * **وَبْلاً** * **وابِلاَ** * % ) % | **اللّيْثُ** dedi ki: **وابِلٌ** bulut, | ve yağmur, o **الوَبْلُ**’dür; nitekim denilir: **وَدْقٌ** | **وَادِقٌ**; ve ( **وَبَلَتِ السَّماءُ** ) mekânı, | ( **تَبِلُ** ) **وَبْلاً**: (onu yağmurla ıslattı) ; ve bir yer | **مَوْبُولَةٌ** **الوَابِلِ**’den (dolayı), ve **الاسْتِسْقاءِ** hadîsinde:   **فَوُبِلْنَا**   , yani: yağmura tutulduk, | ve bir rivayette:   **فَأُبِلْنَا**   , hemze ile; ve o, | **أَكَّدَ** ve **وَكَّدَ** gibi, vavdan bedeldir. | | ( و ) **وَبَلَ** (avı) **وَبْلاً**: (onu | şiddetle sürdü/kovdu), ve mecazdan: **وَبَلَهُ** | (sopa ile) ve kamçı ile **وَبْلاً**: (onu dövdü), | ve denildi ki: ona vuruşu peş peşe yaptı; **أَبِي زَيْدٍ**’den. |

| | ( و ) **الوَبِيلُ** ( **أَمِيرٍ** gibi: şiddetli olan), ve onunla | Yüce sözünün tefsiri yapıldı: ! 2 \< فأخذناه أخذا **وبيلا** > 2 ! yani: şiddetli (olarak); ve bir vuruş | **وَبِيلٌ**; yani: şiddetli. | | ( و ) **الوَبِيلُ**: (kalın) | iri sopa; şair dedi ki: | % ( أَمَا وَ الَّذِي مَسَّحْتُ أَرْكَانَ بَيْتِهِ % | طَماعِيَةً أَنْ يَغْفِرَ الذَّنْبَ غَافِرُهْ ) % | % ( لَوَ اصْبَحَ في يُمْنَى يَدَيَّ زِمامُها % | وَفِي كَفِّيَ الأُخْرَى وَبِيلٌ تُحاذِرُهْ ) % | % ( لَجاءَتْ عَلَى مَشْيِ الَّتِي قَدْ تُنُضِّيَتْ % | وَذَلَّتْ وَأَعْطَتْ حَبْلَها لاَ تُعاسِرُهْ ) % | der ki: eğer ona karşı sert davransaydım ve hazırlasaydım | ona hoşlanmadığı şeyi, gelirdi; sanki bir dişi deve ki | yürüyüşle yorulmuş ve binilmiş, nihayet | zayıf düşmüş ve onu sürene boyun eğmiş; ve | zilletinden dolayı onu yormamış; ve bu, kadın hakkında bir kinayedir, | lafız ise deve içindir. ( **كالمِيبَلِ** ) , **مِنْبَرٍ** gibi, | **ابْنُ جِنِّي** dedi ki: o, **الوَبِيْلِ**’den **مِفْعَلٌ** veznindedir, | çoğulu **مَوابِلُ**’dir; kesrenin zevali sebebiyle vav geri döndü, | ( **والوَبِيْلَة** ): o, her ne olursa olsun asadır; | **ابْنِ الأَعْرابِيّ**’den; | ( **والمَوْبِل** ) , **مَجْلِسٍ** gibi; ve **الجَوْهَرِيُّ** inşad etti: | % ( زَعَمَتْ جُؤَيَّةُ أَنَّنِي عَبْدٌ لَهَا % | أَسْعَى **بِمَوْبِلِهَا** وَأُكْسِبُها الخَنا ) % | | ( و ) **الوَبِيلُ**: (içinde yumuşaklık bulunan değnek), ve onunla | **ثَعْلَبٌ** şu recez söyleyenin sözünü tefsir etti: | % ( * أَمَا تَرَيْنِي * **كالوَبِيلِ الأَعْصَلِ** * % ) % | | ( و ) **الوَبِيْلُ**: (çan/naqus vurulan | tahta), ve ayrıca (odun demeti); | **الجَوْهَرِيّ** nakletti; ( **كالوَبِيْلَةِ** | **والإِبَالَة** gibi); ve ondandır onların sözü:   إِنَّها لَضِغْثٌ | عَلَى **إِبَّالَةٍ**   ; ve   أ ب ل   maddesinde zikredilmiştir. | | ( و ) **الوَبِيْلُ**: (çamaşırcının tokmağı) ki | onunla elbiseleri (yıkamadan sonra) döver. |

| | ( و ) (otlak)tan **الوَبِيلُ**: | **الوَخِيمُ** (olan); ve ( **وَبُلَ** ) otlak, | ( **كَرُمَ** gibi, **وَبالَةً** **وَوَبالاً** **وَوُبُولاً** ) | ve **وَبَلاً** (harekeli): ve bir yer **وَبِيْلَةٌ**: | otlağı ağır/sağlıksız olan; ve bir çevre; (çoğulu) **وُبُلٌ** | ( **كُتُبٍ** gibi). **ابْنُ سِيْدَه** dedi ki: bu | nadirdir; çünkü hükmü, **وَبَائِلَ** olmasıdır. | denilir: **وَبِيْلاً** ot otladık; ve ( **وَبُلَتْ** ) | yer onların üzerine, ( **كَرُمَ** gibi), **وُبُولاً**: | **وَبِيْلَةً** oldu. | ( **واسْتَوْبَلَ الأَرْضَ** ) ve **اسْتَوْخَمَهَا** | tek bir mânâ iledir; ve bu, (ona uygun gelmediği zaman) | bedeninde, (ona sevgi duysa bile). **أَبُو زَيْد** dedi ki: **اسْتَوْبَلْتُ الأَرْضَ**: | onda yemeği hazmedemediği ve ona uygun gelmediği zaman | yiyeceğinde, ona sevgi duysa bile. dedi ki: | **واجْتَوَيْتُها**: onda ikameti kerih gördüğü zaman, | nimet içinde olsa bile. ve **العُرَنِيِّينَ** hadîsinde:   **فَاسْتَوْبَلُوا المَدِيْنَة**   | yani: onu sağlıksız buldular ve bedenlerine uygun gelmedi. | ( **وَوَبَلَةُ الطَّعامِ وَأَبَلَتُهُ** ), vav ile | ve hemze ile, ibdal üzere (ikisi de harekeli): | onun ağırlığı/rahatsız ediciliği. ve **يَحْيَى بنِ يَعْمُرَ** hadîsinde:   أَيُّما مالٍ أَدَّيْتَ زَكاتَهُ فَقَدْ | ذَهَبَتْ **أَبَلَتُهُ**   yani: **وَبَلَتُهُ**; vav hemzeye çevrildi; | yani: onun zararı | ve günahı gitti; ve o **الوَبَالِ**dendir. ve | hemze ile kalb üzere rivayet edilir. **شَمِرٌ** dedi ki: | mânâsı: onun şerri ve zararıdır. | | ( و ) denilir: (koyunda **وَبَلَةٌ**) şiddetli; | yani: (erkeğe iştiha); ve ( **اسْتَوْبَلَتِ الغَنَمُ** ): | erkeği istedi. | ( **والوَبَالُ : الشِّدَّةُ والثِّقَلُ** ) | ve mekruh olan. ve hadîste:   كُلُّ بِنَاءٍ | **وَبَالٌ عَلَى صَاحِبِهِ**   ; bununla murad | ahirette azaptır. ve Aziz Tenzîl’de: ! 2 \< فذاقت وبال أمرها > 2 ! yani: | işinin akıbetinin kötülüğü. |

| | ( و ) **وَبَالُ**: ( ضَمْرَةَ بنِ جَابِرِ بنِ قَطَنِ ) بنِ نَهْشَل’in atı. | | ( و ) **وَبَالُ**: ( Benî Esed’e ait bir su ) , ve İbn Berrî, Cerîr’den şu beyti okudu: | % ( تِلْكَ المَكارِمُ يَا فَرَزْدَقُ فَاعْتَرِفْ % | لاَ سَوْقُ بَكْرِكَ يَوْمَ جُرْفِ * ! وَبَالِ ) % | | ( و ) Onların sözü: ( **أَبِيْلٌ عَلَى** * ! **وَبِيْلٍ** ) ; yani: ( bir asâ üzerinde bir ihtiyar ) . | ( * ! **الوَابِلَةُ**: pazunun ve uyluğun başının ucu, yahut ) o ( omuzun ucu )dur, | yahut o, omuzun et parçasıdır, ( yahut diz ekleminde bir kemik, yahut uyluk etinden sarılmış olan şey ) kalçada. Ebû’l-Heysem dedi ki: | o, **الحَسَنُ**’dır; o da, omuza bitişik olan pazu kemiğidir; etinin çokluğundan dolayı **حَسَنًا** diye adlandırıldı. Şemir dedi ki: **الوَابِلَةُ**: | omuz yuvasında pazunun başıdır; çoğulu: | * ! **أَوَابِل** . | | ( و ) * ! **الوابِلَةُ**: ( develerin ve koyunların nesli ) . | ( * ! **والوَبَلَى** كَجَمَزَى: ( şiddetli bir itişten sonra süt veren ) ), Amr b. Humeyl dedi ki: | % ( * تَدُرُّ بَعْدَ * ! الوَبَلَى شَجَاذِ * % ) % | % ( * مِنْهَا هَماذِيٌّ عَلَى هَماذِي * % ) % | ( * ! **والمُوابَلَةُ**: devamlılık ) . | | ( * ! **والمِيْبَلُ** ), **مِنْبَرٍ** gibi: ( deriden bir örgü; bir sopaya yerleştirilmiş; onunla develere vurulur ) | ve sürülür; **العُباب**’da olduğu gibi. ( و ) | * ! **المِيْبَلَةُ** , ( **هاء** ile: kırbaç ) **مِفْعَلَةٌ** kalıbında, | * ! **وَبَلَه**’den; Sâide b. Cüeyye, ihtiyarı vasfederek dedi ki: | % ( فَقَامَ تُرْعَدُ كَفّاهُ * ! بِمِيْبَلَةٍ % | قَدْ عَادَ رَهْبًا رَذِيًّا طَائِشَ القَدَمِ ) % | ve o, ayrıca asâdır; bu beyit de onunla tefsir edilmiştir; der ki: asâsına dayanarak kalktı | ve iki eli titriyordu. |

| | ( و ) * ! **وَابِلٌ** , ( **صَاحِبٍ** gibi: **ع**; Medine’nin yukarı taraflarında ) onun sakinlerine selâm olsun. | | ( و ) **وَابِلٌ**: ( muhaddis Hişâm b. Yûnus el-Lü’lü’î’nin dedesi ) , Tirmizî ondan rivayet etti; torunu İshâk b. | İbrâhîm, dedesinden rivayet etti; ondan da kurrâ Ebû’l-Kâsım b. en-Nahhâs. | ( * ! **والوَبِيْلُ** Tarafe ) b. el-Abd’in sözünde: | % ( فَمَرَّتْ كَهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلاَلَةٌ % | عَقِيْلَةُ شَيْخٍ * ! كالوَبِيْلِ أَلَنْدَدِ ) % | ve şöyle de rivayet edilir: **يَلَنْدَد**: ( asâ yahut dokumacının **مِيجَنَة**’si )dir; ( odun demeti değildir; Cevherî’nin vehmettiği gibi ) . | Dedim ki: Cevherî’nin onda vehme düştüğü bu şey, Sâgânî tarafından zikredilmiştir; iki sözü naklettikten sonra şöyle dedi: “ve denildi ki: kalın odun”; | bunu ayrıca İbn Harûf da Dîvân şerhinde zikretmiştir; bu, üçüncü sahih bir sözdür; bunun gibisi vehim olmaz. | [ ] Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: | **رَجُلٌ وَابِلٌ**: cömert; * ! **يَبِلُ بِالعَطَاءِ** (atıyyeyle ıslatır); bu mecazdır. Şair dedi ki: | % ( وَأَصْبَحَتِ المَذَاهِبُ قَدْ أَذَاعَتْ % | بِها الإِعْصَارُ بَعْدَ * ! الوَابِلِيْنا ) % | onları, عطâyâlarının genişliği sebebiyle * ! **بِالوَبْلِ** ile vasfeder. | Ve **أَرْضٌ غَمِلَةٌ** * ! **وَبِلَةٌ**: yani: vebalı (sağlıksız). | Ve **مَاءٌ** * ! **وَبِيْلٌ**: hazmı kolay olmayan; ve denildi ki: o, çok ağır, çok kalındır. | * ! **الوَبَالُ**: bozulma. | * ! **الوَبَلَةُ** , harekeli: ağırlık/rahatsızlık; **الأَبَلَةِ** gibi; Cevherî onu nakletti. | * ! **والمَوْبِلَةُ**: odun demeti; | Ezherî şu beyti okudu: | % ( * أَسْعَى * ! بِمَوْبِلِها وَأَكْسِبُها الخَنَا * % ) % | * ! **وَوَبَلَى** , **جَمَزَى** gibi: bir yer. |

| Ve bir yer: * ! **مُسْتَوْبَلٌ**: ağır/rahatsız edici. | Ve Ebû Bekr Muhammed b. İshâk b. | Muhammed b. et-Tall b. * ! **وَابِلٍ** * ! - **الوابِلِيّ** , | Ahmed b. Ya‘kūb’u dinledi; ondan da Ebû | Abdillâh es-Sûrî; onu İbn | es-Sem‘ânî zikretti; 416 yılında öldü. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَبَلَ
1 وَبَلَ ذ He (a horse) ran vehemently: see an ex. in a verse cited voce دَامَ, in art. دوم.

وَبْلٌ
وَبْلٌ ذ Violent rain, consisting of large drops; as also ↓ وَابِلٌ; (K;) a heavy rain.

بُلَةٌ
بُلَةٌ ذ : see اِبَالَةٌ.

وَبَلَةٌ
وَبَلَةٌ ذ : see أَبَلَةٌ.

وَبَالٌ
وَبَالٌ ذ An evil result. (Msb.)

وَبِيلَةٌ
وَبِيلَةٌ ذ : see اِبَالَةٌ.

وَابِلٌ
وَابِلٌ ذ : see وَبْلٌ.

وَابِلَةٌ
وَابِلَةٌ ذ The extremity [in which is the glenoid cavity] of the scapula: and the portion of flesh [or muscle] of the scapula. (IAar, T.) See مَرْدَغَةٌ, and also ضَدَفٌ; and more particularly اِنْفَرَكَ.

##### Türkçe

وَبَلَ
1 **وَبَلَ** ذ O (bir at) şiddetle koştu: **دَامَ** maddesinde, دوم babında, voce zikredilen bir beyitteki bir örneğe bak.

وَبْلٌ
**وَبْلٌ** ذ Büyük damlalardan oluşan şiddetli yağmur; ve yine ↓ **وَابِلٌ**; (K;) ağır bir yağmur.

بُلَةٌ
**بُلَةٌ** ذ : **اِبَالَةٌ**’ye bak.

وَبَلَةٌ
**وَبَلَةٌ** ذ : **أَبَلَةٌ**’ye bak.

وَبَالٌ
**وَبَالٌ** ذ Kötü bir sonuç. (Msb.)

وَبِيلَةٌ
**وَبِيلَةٌ** ذ : **اِبَالَةٌ**’ye bak.

وَابِلٌ
**وَابِلٌ** ذ : **وَبْلٌ**’e bak.

وَابِلَةٌ
**وَابِلَةٌ** ذ Kürek kemiğinin uç kısmı [içinde glenoid çukur bulunan]; ve kürek kemiğinin et [veya kas] kısmı. (IAar, T.) **مَرْدَغَةٌ**’ye ve ayrıca **ضَدَفٌ**’e bak; ve daha hususi olarak **اِنْفَرَكَ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَبَلَ
وَبَلَ
a.  [ يَبِلُ ] ( n. ac. وَبْل 1 ), Rained heavily.

b.  Hunted.

c.  [ acc. &  Bi ], Beat with.

وَبُلَ
وَبُلَ U ( n. ac. وَبَاْل 22 ,  وَبَاْلَة 22t ,  وُبُوْل 27 ),
a.  Was unwholesome & c.

وَاْبَلَ
وَاْبَلَ III ,
a.  Persevered with.

اِسْتَوْبَلَ
اِسْتَوْبَلَ X ,
a.  Deemed unhealthy.

وَبْل
وَبْل 1 ,
a.  Downpour.

b.  Swift run.

وَبَلَة
وَبَلَة 4t ,
a.  Unhealthiness, insalubrity.

b.  Indigestibleness, unwholesomeness.

c.  Appetency.

وَبَلَى
وَبَلَى 4ya ,
a.  Yielding much milk.

مَوْبَل
مَوْبَل 17I ,
a.  see 20t .

مَوْبِل
مَوْبِل 18 ,
a.  see 25 (c) , ( d ).

مِوْبَل
مِوْبَل 20I ,
a.  see 25 (c) , ( d ).

مِوْبَل
مِوْبَل 20tI ,
a.  Plaited whip.

وَاْبِل
وَاْبِل 21 ,
a.  see 1 (a) .

وَاْبِلَة
وَاْبِلَة 21t ,
a.  Head, socket ( of a bone ).

b.  Knee-cap, patella.

c.  The young of the flock.

وَبَاْل
وَبَاْل 22 ,
a.  see 4t (a) .

b.  Injury, hurt.

c.  see 1 (b) .

وَبِيْل
وَبِيْل 25 ,
a.  Unhealthy, insalubrious.

b.  Violent, dangerous ( blow ).

c.  Rod, staff & c.

d.  Bundle of reeds.

وَبِيْلَة
وَبِيْلَة 25t ,
a.  see 25 (c) , ( d ).

أَبِيْل عَلَى وَبِيْل
أَبِيْل عَلَى وَبِيْل
a.  An old man leaning on a staff.

##### Türkçe

وَبَلَ
وَبَلَ
a. [ يَبِلُ ] ( n. ac. **وَبْل** 1 ), Şiddetli yağmur yağdı.

b. Avladı.

c. [ acc. & Bi ], ile dövdü.

وَبُلَ
وَبُلَ U ( n. ac. **وَبَاْل** 22 , **وَبَاْلَة** 22t , **وُبُوْل** 27 ),
a. Sağlıksız oldu ve s.

وَاْبَلَ
وَاْبَلَ III ,
a. ile sebat etti.

اِسْتَوْبَلَ
اِسْتَوْبَلَ X ,
a. Sağlıksız saydı.

وَبْل
وَبْل 1 ,
a. Sağanak.

b. Hızlı koşu.

وَبَلَة
وَبَلَة 4t ,
a. Sağlıksızlık, sıhhatsizlik.

b. Hazımsızlık, sağlıksızlık.

c. İştah.

وَبَلَى
وَبَلَى 4ya ,
a. Çok süt veren.

مَوْبَل
مَوْبَل 17I ,
a. bkz. 20t .

مَوْبِل
مَوْبِل 18 ,
a. bkz. 25 (c) , ( d ).

مِوْبَل
مِوْبَل 20I ,
a. bkz. 25 (c) , ( d ).

مِوْبَل
مِوْبَل 20tI ,
a. Örülmüş kırbaç.

وَاْبِل
وَاْبِل 21 ,
a. bkz. 1 (a) .

وَاْبِلَة
وَاْبِلَة 21t ,
a. Baş, yuva (bir kemiğin).

b. Diz kapağı, patella.

c. Sürünün yavrusu.

وَبَاْل
وَبَاْل 22 ,
a. bkz. 4t (a) .

b. Zarar, incinme.

c. bkz. 1 (b) .

وَبِيْل
وَبِيْل 25 ,
a. Sağlıksız, sıhhatsiz.

b. Şiddetli, tehlikeli (darbe).

c. Değnek, asa ve s.

d. Kamış demeti.

وَبِيْلَة
وَبِيْلَة 25t ,
a. bkz. 25 (c) , ( d ).

أَبِيْل عَلَى وَبِيْل
أَبِيْل عَلَى وَبِيْل
a. Bir asaya dayanmış yaşlı adam.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وبل
وَبَلَ - يَبِلُ - وَبَال - وَابِل - وَبِيْل - وَبِيْلاً
وَبَلَ - يَبِلُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يفحش ويشط في فعله وأثره: يصبح ذا عواقب وخيمة: يشتد ويعظم أثره وفعله بشكل يؤدي إلى الأذى والخطر والفساد
وَبَال:على وزن " فَعَال"  اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " وَبَلَ - يَبِلُ ": العواقب الوخيمة: الأثر العظيم السيئ الذي ينجم عن أمر خاطئ وغير صحيح
﴿كمثل الذين من قبلهم قريبا ذاقوا وبال أمرهم ولهم عذاب أليم﴾: ذاقوا الأثر الفاحش والشديد، والعواقب الوخيمة لأمرهم
وَابِل: اسم فاعل صفة مشبهة من " وَبَلَ - يَبِلُ ": الشيء المشتد والغليظ والقوي الأثر الذي يهدد بإلحاق الأذى وحصول عواقب وخيمة: وهو اصطلاحاً المطر الغزير الشديد الذي قد يجرف التربة، وقد يكون مفيداً
﴿فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا﴾
﴿كمثل جنة بربوة أصابها وابل فآتت أكلها ضعفين فإن لم يصبها وابل فطل﴾
وَبيْل: على وزن " فعيل ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " وَبَلَ - يَبِلُ ": شديد  مليء بالوبال: بشكل شديد وعظيم ومليء بالعواقب الوخيمة
وَبِيْلاً: حال من " وًبِيْل": بشكل يؤدي إلى عواقب وخيمة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المبالغة والشطط والغلو في إنفاذ الفعل أو الاهتمام بأمر" وهي:
طَغَى - يَطْغَى، فَحَشَ - يَفْحُشُ، سَرِفَ- يَسْرَفُ، وَبَلَ - يَبِلُ، غَلَا - يَغْلُوْ، شَطَّ - يَشِطُّ (شَطَّ - يَشُطُّ)
وبال
 	﴿كمثل الذين من قبلهم قريبا ذاقوا وبال أمرهم ولهم عذاب أليم (15)﴾ الحشر ﴿ألم يأتكم نبأ الذين كفروا من قبل فذاقوا وبال أمرهم ولهم عذاب أليم(5)﴾ التغابن
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام(95)﴾ المائدة
 	﴿فذاقت وبال أمرها وكان عاقبة أمرها خسرا (9)﴾ الطلاق
وابل
 ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة ﴿ومثل الذين ينفقون أموالهم ابتغاء مرضاة الله وتثبيتا من أنفسهم كمثل جنة بربوة أصابها وابل فآتت أكلها ضعفين فإن لم يصبها وابل فطل والله بما تعملون بصير(265)﴾ البقرة
وبيلا
 ﴿فعصى فرعون الرسول فأخذناه أخذا وبيلا (16)﴾ المزمل
مختار الصحاح
● [وبل] و ب ل: وَبُلَ المرتع بالضم يَوْبُل وَبَلاً و وَبَالاً أيضا فهو وَبِيلٌ أي ثقيل وخيم و الوَابِلُ المطر الشديد وقد وَبَلَتِ السماء من باب وعد قال الأخفش ومنه قوله تعالى ﴿أَخْذا وَبِيلا﴾ أي شديدا وضرْبٌ وبِيل وعذاب وبِيل أي شديد
الراغب
وبل
- الوبل والوابل: المطر الثقيل القطار. قال تعالى: }فأصابه وابل﴿[البقرة/ 264]،﴾كمثل جنة بربوة أصابها وابل﴿[البقرة/265] ولمراعاة الثقل قيل للأمر الذي يخاف ضرره: وبال. قال تعالى:﴾فذاقوا وبال أمرهم﴿[التغابن/ 5]، ويقال طعام وبيل، وكلأ وبيل: يخاف وباله. قال تعالى:﴾فأخذناه أخذا وبيلا{ [المزمل/16].
ملخص اللسان
1.     الوَبْلُ والوابِلُ: المطر الشديد الضَّخْم القطْرِ؛وقد وَبَلَتِ السماءُ تَبِل وَبْلاً ووَبَلتِ السماءُ الأَرضَ وَبْلاً؛
2.     وأَرض مَوْبُولةٌ: من الوابِل.والمطر هو الوَبْلُ كما يقال وَدْقٌ وادِق.سَحاب وابِل،
3.     والوَبِيلُ من المَرعَى: الوخيم، وَبُلَ المَرْتَع وَبالةً ووَبالاً ووَبَلاً. وأَرض وَبِيلةٌ: وَخيمةُ المَرتَع، وجمعها وُبُلٌ؛ يقال: رعينا كلأً وَبِيلاً.
4. ووَبُلَت عليهم الأَرضُ وُبُولاً: صارت وَبِيلةً. واسْتَوْبَل الأَرضَ إِذا لم تُوَافِقْه في بدَنه وإِن كان مُحِبّاً لها. واسْتَوْبَلْت الأَرضَ والبلدَ: اسْتَوْخَمْتها : إِذا لم يسْتَمْرِئْ بها الطعامَ ولم تُوافِقْه في مَطْعَمه وإِن كان مُحِبًّا لها، قال: واجْتَوَيْتُها إِذا كره المُقامَ بها وإِن كان في نِعمة. وفي حديث العُرَنِيِّين: فاسْتَوْبَلوا المدينة أَي استوخَموها ولم توافق أَبدانَهم.  يقال: هذه أَرض وَبِلَةٌ أَي وبِئة وخِمة.
5.     والوَبِيلُ: الذي لا يُسْتَمْرَأُ. وماءٌ وَبِيلٌ ووبيءٌ: وَخِيم إِذا كان غير مَرِيءٍ، وقيل: هو الثقيلُ الغليظُ  جدًّا، ومن هذا قيل للمطر الغليظ وابِل.
6.     ووَبَلةُ الطعامِ: تُخَمَتُه،
7.     كل مال أديت زكاته فقد ذهبت وبلته أي ذهبت مضرته وإثمه، وهو من الوبال،
8.     والوَبالُ: الفسادُ، اشتقاقه من الوَبِيل؛: معناه شَرُّه ومَضَرَّته
9.     والوَبالُ الشدة والثِّقَل.
10.                        العصا الغليظةُ الضخمةُ؛والوَبِيلُ: القضيب الذي فيه لِينٌ؛ والوَبِيلُ والوَبِيلةُ والإِبَالةُ: الحزْمة من الحطب.
11.                        الوَابِلةُ رأْس العضُد في حُقِّ الكتِف.
لسان العرب
● - وبل: الوَبْلُ والوابِلُ: المطر الشديد الضَّخْم القطْرِ؛ قال جرير:      يَضْرِبْنَ بالأَكْبادِ وَبْلاً وابِلا      وقد وَبَلَتِ السماءُ تَبِل وَبْلاً ووَبَلتِ السماءُ الأَرضَ وَبْلاً؛      فأَما قوله:      وأَصْبَحَتِ المَذاهِبُ قد أَذاعَتْ      بها الإِعْصار، بعدَ الوابِلِينا      فإِن شئت جعلت الوَابِلِين الرجالَ المَمْدُوحينَ، يصفهم بالوَبْل      لسَعةِ عَطاياهم، وإِن شئت جعلته وَبْلاً بعدَ وَبْل فكان جمعاً لم يقصد به      قصد كَثْرةٍ ولا قِلَّة. وأَرض مَوْبُولةٌ: من الوابِل. الليث: سَحاب      وابِل، والمطر هو الوَبْلُ كما يقال وَدْقٌ وادِق. وفي حديث الاستسقاء:      فأَلَّفَ اللهُ بين السحابِ فأُبِلْنا أَي مُطِرْنا وَبْلاً، وهو المطر الكثير      القطر، والهمزة فيه بدَل من الواو مثل أَكَّد ووَكَّدَ، وجاء في بعض      الروايات: فَوُبِلْنا، جاء به على الأَصل.      والوَبِيلُ من المَرعَى: الوخيم، وَبُلَ المَرْتَع وَبالةً ووَبالاً      ووَبَلاً. وأَرض وَبِيلةٌ: وَخيمةُ المَرتَع، وجمعها وُبُلٌ؛ قال ابن سيده:      وهذا نادر لأَن حكمه أَن يكون وَبائل، يقال: رعينا كلأً وَبِيلاً.      ووَبُلَت عليهم الأَرضُ وُبُولاً: صارت وَبِيلةً. واسْتَوْبَل الأَرضَ إِذا لم      تُوَافِقْه في بدَنه وإِن كان مُحِبّاً لها. واسْتَوْبَلْت الأَرضَ      والبلدَ: اسْتَوْخَمْتها، وقال أَبو زيد: اسْتَوْبَلْت الأَرض إِذا لم      يسْتَمْرِئْ بها الطعامَ ولم تُوافِقْه في مَطْعَمه وإِن كان مُحِبًّا لها،      قال: واجْتَوَيْتُها إِذا كره المُقامَ بها وإِن كان في نِعمة. وفي حديث      العُرَنِيِّين: فاسْتَوْبَلوا المدينة أَي استوخَموها ولم توافق أَبدانَهم.      يقال: هذه أَرض وَبِلَةٌ أَي وبِئة وخِمة. وفي الحديث: أَنَّ بني قُرَيظة      نزلوا أَرضاً غَمِلةً وَبِلةً. والوَبِيلُ: الذي لا يُسْتَمْرَأُ. وماءٌ      وَبِيلٌ ووبيءٌ: وَخِيم إِذا كان غير مَرِيءٍ، وقيل: هو الثقيلُ الغليظُ      جدًّا، ومن هذا قيل للمطر الغليظ وابِل.      ووَبَلةُ الطعامِ: تُخَمَتُه، وكذلك أَبَلَتُه على الإِبْدال. وفي حديث      يحيى      (* قوله «وفي حديث يحيى إلخ» هكذا في الأصل، وعبارة النهاية: وفي      حديث يحيى بن يعمر كل مال أديت زكاته فقد ذهبت وبلته أي ذهبت مضرته وإثمه،      وهو من الوبال، ويروى بالهمز على القلب، وقد تقدم) بن يَعْمَر: أَيُّما      مالٍ أَدَّيْتَ زَكاتَه فقد ذهبتْ أَبَلَتُه أَي وَبَلَتُه، فقلبت الواو      همزة، أَي ذهبت مَضَرَّتُه وإِثْمُه، وهو من الوَبال، ويروى بالهمز على      القلب، ويروى وَبَلَتُه. والوَبالُ: الفسادُ، اشتقاقه من الوَبِيل؛ قال      شمر: معناه شَرُّه ومَضَرَّته.      الجوهري: الوَبَلةُ، بالتحريك، الثَّقَل والوَخَامة مثل الأَبَلةِ،      والوَبالُ الشدة والثِّقَل. وفي الحديث: كل بِناءٍ وبَالٌ على صاحِبه؛      الوَبالُ في الأَصل: الثِّقَل والمكروه، ويريد به في الحديث العذاب في الآخرة.      وفي التنزيل العزيز: فَذاقَتْ وَبالَ أَمرِها وأَخَذْناه أَخْذاً      وَبِيلاً؛ أَي شديداً. وضَرْبٌ وَبِيلٌ أَي شديد. ووَبَلَ الصيدَ وَبْلاً: وهو      الغَتُّ وشدَّةُ الطَّرْد، وعَذابٌ وَبِيلٌ كذلك.      والوَبِيلةُ: العَصَا ما كانت؛ عن ابن الأَعرابي. والوَبِيلُ      والمَوْبِلُ، بكسر الباء: العصا الغليظةُ الضخمةُ؛ قال الشاعر:      أَما والذي مَسَّحْتُ أَرْكانَ بَيْتِه،      طَماعِيةً أَن يَغْفِر الذنبَ غافِرُه      لو آصْبَحَ في يُمْنَى يَدَيَّ زِمامُها،      وفي كَفِّيَ الأُخْرى وَبيلٌ تُحاذِرُهْ      لجاءتْ على مَشْي التي قد تُنُصِّيت،      وذَلَّتْ وأَعْطتْ حَبْلها لا تُعاسِرُهْ      يقول: لو تشدَّدْت عليها وأَعْدَدْت لها ما تكْرَه لَجاءَتْ كأَنها ناقة      قد تُنُضِّيتْ أَي أُتْعِبت بالسير وركبت حتى هُزِلت وصارت نِضْوةً،      والنِّضْوُ: البعيرُ المهزول، وأَعْطَت حَبْلها أَي انقادَت لمن يَسوقُها      ولم تُتْعبه لذُلِّها، والمعنى في ذلك أَنه جعل ما ذكره كناية عن امرأَة      واللفظ للناقة؛ وأَنشد الجوهري في المَوْبِلِ العَصَا الضخمة:      زَعَمَتْ جُؤَيَّةُ أَنَّني عَبْدٌ لها      أَسْعَى بمَوْبِلِها، وأُكْسِبُها الخَنا      وقال أَبو خراش:      يَظَلُّ على البَوْرِ اليَفَاعِ كأَنه،      من الغارِ والخَوْفِ المُحِمِّ، وَبيلُ      يقول: ضَمَر من الغَيْرة والخوفِ حتى صار كالعَصا؛ وقال ساعدة بن      جُؤَيَّة:      فقام تُرْعَدُ كَفَّاهُ بِمِيبَلِه،      قد عادَ رَهْباً رَذيّاً طائشَ القَدَمِ      قال ابن سيده: قال ابن جني مِيبل مِفْعَل من الوَبيل، تقول العرب: رأَيت      وَبِيلاً على وبِيلٍ      (* قوله «رأيت وبيلاً على وبيل» عبارة القاموس:      وأبيل على وبيل شيخ على عصاً) أَي شيخاً على عَصاً، وجمع المِيبَل مَوابِل،      عادت الواوُ لِزَوالِ الكسرة. والوَبِيلُ: القضيب الذي فيه لِينٌ؛ وبه      فسر ثعلب قول الراجز:      إِمّا تَرَيْني كالوَبِيلِ الأَعْصَلِ      والوَبِيلُ: خشَبة القصَّار التي يدقُّ بها الثياب بعد الغسل.      والوَبِيلُ: خشبة يضرب بها الناقوسُ.      ووَبَله بالعَصا والسَّوْط وَبْلاً: ضرَبه، وقيل: تابع عليه الضرْب.      ووَبَلْتُ الفرسَ بالسَّوْطِ أَبِلُه وَبْلاً؛ قال طرَفة:      فَمَرَّتْ كَهَاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالةٌ،      عَقِيلةُ شَيْخٍ كالوَبِيلِ يَلَنْدَدِ      والوَبِيلُ والوَبِيلةُ والإِبَالةُ: الحزْمة من الحطب. التهذيب:      والمَوْبِلة أَيضاً الحُزْمة      (* قول «والموبلة أيضاً الحزمة إلخ» وقوله «أسعى      بموبلها إلخ» هكذا في الأصل) من الحطب؛ وأَنشد:      أَسعَى بمَوْبِلِها، وأُكسِبُها الخَنا      ويقال: بالشّاةِ وَبَلةٌ شديدة أَي شهوة للفَحْل، وقد اسْتَوْبَلَتِ      الغنم.      والوابِلةُ: طرَف رأْس العَضُدِ والفَخِذ، وقيل: هو طرف الكَتِف، وقيل:      هي لحمة الكتف، وقيل: هو عظم في مَفْصِل الرُّكْبة، وقيل: الوابِلتان ما      الْتَفَّ من لحم الفَخِذين في الوَرِكَيْن، وقال أَبو الهيثم: هي      الحَسَنُ، وهو طرَف عظْم العَضُدِ الذي يَلي المَنْكِب، سمي حَسَناً لكثرة لحمه؛      وأَنشد:      كأَنه جَيْأَلٌ عَرْفاءُ عارَضَها      كَلْبٌ، ووَابِلَةٌ دَسْماءُ في فِيها      وقال شمر: الوَابِلةُ رأْس العضُد في حُقِّ الكتِف. وفي حديث عليّ، عليه      السلام: أَهْدَى رجل للحسن والحُسين، عليهما السلام، ولم يُهْد لابن      الحَنفيَّة فأَوْمَأَ عليٌّ، عليه السلام، إِلى وابِلَةِ محمدٍ ثم      تَمَثَّل:وما شَرُّ الثلاثةِ، أُمَّ عَمْرو،      بصاحِبك الذي لا تُصْبِحِينا      الوَابِلةُ: طرفُ العضُد في الكتِف وطرف الفَخِذ في الوَرِك، وجمعها      أَوابِل. والوَابِلة: نَسْل الإِبل والغنم.      ووَبَال: فرَس ضَمْرةَ بنِ جابر. ووَبَال: اسم ماءٍ لبني أَسَد؛ قال ابن      بري: ومنه قول جرير:      تِلْك المَكارم، يا فَرَزْدَقُ، فاعْترف      لا سَوْق بَكْرِك، يَوْمَ جُرفِ وَبالِ
مقاييس اللغة:
(وبل) الواو والباء واللام: أصلٌ يدلُّ على شدّةٍ في شَيءٍ وتجمُّع. الوَبْل والوابل: المَطَر الشَّديد. ويقال: وَبَلَتِ السَّماء: أتَتْ بوابلٍ. قال:‏
* إن ديَّمُوا جادَ وإنْ جَادُوا وَبَلْ(7) *‏
ووَبَلَةُ الشَّيءِ: ثِقَلُه. ومنه يقال شيءٌ وبيلٌ أي وخيم. واستَوْبَلْتُ البلدَ، إذا لم يوافقْكَ وإن كنت مُحبّاً. والوَبيل: الضَّرْبُ الشَّديد. والوَبيل: الرّجُل الثَّقيل في أمرٍ يتولاّه لا يُصلِحه. والمَوْبل: الأمْعَزُ الشَّديد(8). والوَبيل: خَشَبَةُ القَصَّار التي يدُقُّ بها الثِّياب. والوبيل: الحُزْمة من الحَطَب. ويقال: الوَبيل الكلأ رطباً كان أو يابساً. والوابلة: عَظْمُ مَفْصِل الرُّكبة.‏
القاموس المحيط:
الوَبْلُ والوابلُ المَطَرُ الشَّديدُ الضَّخْمُ القَطْرِ. وَبَلَتِ السَّماءُ تَبِلُ أمْطَرَتْهُ، و الصَّيْدَ طَرَدَهُ شَديداً، و بالعَصَا ضَرَبَه. وكأَميرٍ الشَّديدُ، والعَصا الغَليظَةُ، كالميبَلِ والوَبيلةِ والمَوْبِلِ، والقَضيبُ فيه لينٌ، وخَشَبَةٌ يُضْرَبُ بها الناقوسُ، والحُزْمَةُ من الحَطَبِ، كالوَبيلَةِ والإِبالَةِ، ومِدَقَّةُ القَصَّارِ بَعدَ الغَسلِ، والمَرْعَى الوَخيمُ. وَبُلَ، كَكَرُمَ، وبالَةً وَبالاً ووُبولاً. وأرْضٌ وَبيلَةٌ وخِيمَةُ المَرْتَع ج ككُتُبٍ. وقد وبُلَتْ، ككَرُمَ، واسْتَوْبَلَ الأرضَ إذا لم تُوافِقْهُ وإن كان مُحِبّاً لَها.
ووَبَلَةُ الطعامِ وأبَلَتُهُ، مُحَرَّكَتَيْنِ: تُخَمَتُهُ. وبالشاةِ وَبَلَةٌ: شَهْوَةٌ للفَحْلِ. وقد اسْتَوْبَلَتِ الغنمُ.
والوَبالُ: الشِّدَّةُ، والثِّقَلُ، وفَرَسُ ضَمْرَةَ بنِ جابِرِ بنِ قَطَنٍ، وماءٌ لبَني أسدٍ. وأبيلٌ على وَبيلٍ: شَيْخٌ على عَصا. والوابِلَةُ: طَرَفُ رأسِ العَضُدِ والفَخذ، أَو طَرَفُ الكَتِفِ، أَو عَظْمٌ في مَفْصِلِ الرُّكْبَةِ، أَو ما الْتَفَّ من لَحْمِ الفَخِذِ، ونَسْلُ الإِبِلِ والغَنَمِ. والوَبَلَى، كجمَزَى: التي تَدِرُّ بَعدَ الدَّفْعَةِ الشَّديدَةِ. والمُوابَلَةُ: المُواظَبَةُ. والميبَلُ: ضَفيرَةٌ من قِدٍّ مُرَكَّبَةٌ في عودٍ يُضْرَبُ بها الإِبِلُ، وبهاءٍ: الدِرَّةُ. وكصاحِبٍ: ع بِأَعالي المدينَةِ، وجَدُّ هِشامِ بن يُونُسَ اللُّؤْلُؤِيِّ المحدِّثِ. والوَبيلُ في قَوْلِ طَرَفَةَ:
فَمَرَّتْ كهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالَةٌ ... عَقيلَةُ شَيْخٍ كالوَبيل أَلَنْدَدِ
العَصا، أو ميجَنَةُ القَصَّارِ لا حُزْمَةُ الحَطَبِ، كما توهَّمَهُ الجوهريُّ.
تاج العروس:
( الوبل والوابل المطر الشديد الضخم القطر ) قال جرير * يضر بن بالا كباد وبلا وابلا * وقال لليث سحاب وابل والمطر هو الوبل كما يقال ودق وادق وقد ( وبلت السماء ) المكان ( تبل ) وبلا ( أمطرته ) وأرض موبولة من الوابل وفي حديث الاستسقاء فو بلنا أي مطرنا وفي رواية فأبلنا بالهمز وهو بدل من الواو مثل أكدو وكد ( و ) وبل ( الصيد ) وبلا ( طرده شديد أو ) من المجاز وبله ( بالعصا ) والسوط وبلا ( ضربه ) وقيل تابع عليه الضرب عن أبى زيد ( و ) الوبيل ( كأمير الشديد ) وبه فسر قوله تعالى فأخذناه أخذا وبيلا أي شديد أو ضرب وبيل أي شديد ( و ) الوبيل ( العصا الغليظة ) الضخمة قال الشاعر أما والذى مسحت أركان بيته * طماعية أن يغفر الذنب غافره لو اصبح في يمنى يدى زمامها * وفي كفى الاخرى وبيل تحاذره لجاءت على مشى التى قد تنضيت * وذلت وأعطت حبلها لا تعاسره يقول لو تشددت عليها وأعددت لها ما تكره لجاءت كأنها ناقة قد أتعبت بالسير وركبت حتى صارت نضوة وانقادت لمن يسوقها ولم
تتعبه لذلها وهو كناية عن المرأة واللفظ للناقة ( كالميبل ) كمنبر قال ابن جنى هو مفعل من الوبيل والجمع موابل عادت الواو لزوال الكسرة ( والوبيلة ) هي العصاما كانت عن ابن الاعرابي ( والموبل ) كمجلس وأنشد الجوهرى زعمت جؤية أننى عبد لها * أسعى بموبلا وأكسبها الجنى ( و ) الوبيل ( القضيب فيه لين ) وبه فسر ثعلب قول الراجز * أما ترينى كالوبيل الاعصل * ( و ) الوبيل ( خشبة يضرب بها الناقوس و ) أيضا ( الحزمة من الحطب ) نقله الجوهرى ( كالوبيلة والابالة ) ومنه قولهم انها لضغث على ابالة وقد ذكر في أ ب ل ( و ) الوبيل ( مدقة القصار ) التى يدق بها الثياب ( بعد الغسل و ) الوبيل من ( المرعى الوخيم ) وقد ( وبل ) المرتع ( ككرم وبالة ووبالا ووبولا ) ووبلا محركة ( وأرض وبيلة وخيمة المرتع ) وبيئة ( ج ) وبل ( ككتب ) قال ابن سيده وهذا نادر لان حكمه أن يكون وبائل يقال رعينا كلا وبيلا ( وقد وبلت ) عليهم الارض ( ككرم ) وبولا صارت وبيلة ( واستوبل الارض ) واستوخمها بمعنى واحد وذلك ( إذا لم توافقه ) في بدنه ( وان كان محبا لها ) وقال أبو زيد استوبلت الارض إذا لم يستمرئ بها الطعام ولم توافقه في مطعمه وان كان محبا لها قال واجتويتها إذا كره المقام بها وان كان في نعمة وفي حديث العرنيين فاستوبلوا المدينة أي استوخموها
ولم توافق أبدانهم ( ووبلة الطعام وأبلته ) بالواو والهمز على الابدال ( محركتين تخمته ) وفي حديث يحيى بن يعمر أيما مال أديت زكاته فقد ذهبت أبلته أي وبلته قلبت الواو همزة أي ذهبت مضرته واثمه وهو من الوبال ويروى بالهمز على القلب وقال شمر معناه شره ومضرته ( و ) يقال ( بالشاة وبلة ) شديدة أي ( شهوة للفحل وقد استوبلت الغنم ) أرادت الفحل ( والوبال الشدة والثقل ) والمكروه وفي الحديث كل بناء وبال على صاحبه المراد به العذاب في الآخرة وفي التنزيل العزيز فذاقت وبال أمرها أي وخامة عاقبة أمرها ( و ) وبال ( فرس ضمرة بن جابر بن قطن ) بن نهشل ( و ) وبال ( ماء لبنى أسد ) وأنشد ابن برى لجرير تلك المكارم يا فرزدق فاعترف * لا سوق بكرك يوم حرف وبال ( و ) قولهم ( أبيل على وبيل ) أي ( شيخ على عصا والوابلة طرف رأس العضد والفخذ أو ) هو ( طرف الكتف ) أو هي لحمة الكتف ( أو عظم في مفصل الركبة أو ما التف من لحم الفخذ ) في الورك وقال أبو الهيثم هي الحسن وهو عظم العضد الذى يلى المنكب سمى حسنا لكثرة لحمه وقال شمر الوابلة رأس العضد في حق الكتف والجمع أوابل ( و ) الوابلة ( نسل الابل والغنم والوبلى كجمزى التى تدر بعد الدفعة الشديدة ) قال عمرو بن جميل تدر بعد الوبلى شجاذ * منها هماذى على هماذى ( والموابلة المواظبة والميبل ) كمنبر ( ضفيرة من قد مركبة في عود يضرب بها الابل ) وتساق كما في العباب ( و ) الميبلة ( بهاء الدرة ) مفعلة من وبله قال ساعدة بن جؤية يصف الشيخ فقام ترعد كفاه بميبلة * قد عاد رهبا رذيا طائش القدم وهى أيضا العصا وبه فسر هذا البيت يقول قام يتوكأ على عصاه وكفاه ترعدان ( و ) وابل ( كصاحب ع بأعالى المدينة ) على ساكنها السلام ( و ) وابل ( جد هشام بن يونس اللؤلؤي المحدث ) حدث عنه الترمذي وحفيده اسحق بن ابراهيم حدث عن جده وعنه أبو القاسم بن النحاس المقرى ( والوبيل في قول طرفة ) بن العبد ( فمرت كهاة ذات خيف جلالة * عقيلة شيخ كالوبيل ألندد ) ويروى يلندد ( العصا أو ميجنة القصار ) ين ( لا حزمة الحطب كما توهمه الجوهرى ) * قلت وهذا الذى وهم فيه الجوهرى قد ذكره الصاغانى فقال بعد نقل القولين وقيل الحطب الجزل وكذلك ذكره أيضا ابن خروف في شرح الديوان فهو قول ثالث صحيح ومثله لا يكون وهما * ومما يستدرك عليه رجل وابل جواد يبل بالعطاء وهو مجاز قال الشاعر وأصبحت المذاهب قد أذاعت * بها الاعصار بعد الوابلينا يصفهم بالوبل لسعة عطاياهم وأرض غملة وبلة أي وبيئة وماء وبيل غير مرئ وقيل هو الثقيل الغليظ جدا والوبال الفساد والوبلة محركة الوخامة مثل الابلة نقله الجوهرى والموبلة الحزمة من الحطب وأنشد الازهرى * أسعى بموبلها وأكسبها الجنى * ووبلى كجمزى موضع ومكان مستوبل وخيم وأبو بكر محمد بن اسحق بن محمد بن الطل بن وابل الوابلى سمع أحمد بن يعقوب وعنه أبو عبد الله الصوري ذكره ابن السمعاني مات سنة 416

##### Türkçe

**وبل**

**وَبَلَ - يَبِلُ - وَبَال - وَابِل - وَبِيْل - وَبِيْلاً**
**وَبَلَ - يَبِلُ** + canlı veya şey veya iş: fiilinde ve etkisinde aşırılaşır ve taşkınlık eder: ağır sonuçlara sahip olur: etkisi ve fiili, eziyet, tehlike ve bozulmaya götürecek biçimde şiddetlenir ve büyür.

**وَبَال**: “فَعَال” vezninde; **وَبَلَ - يَبِلُ**’den “مفعول” mânasında mübalağa isim-fiili: ağır sonuçlar: yanlış ve doğru olmayan bir işten doğan büyük kötü etki.
﴿Kendilerinden öncekilerin misali gibi; yakında işlerinin **وبال**’ını tattılar; ve onlar için elem verici bir azap vardır﴾: işlerinin aşırı ve şiddetli etkisini ve ağır sonuçlarını tattılar.

**وَابِل**: **وَبَلَ - يَبِلُ**’den ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: eziyetin ilişmesini ve ağır sonuçların meydana gelmesini tehdit eden; şiddetlenmiş, kalın ve etkisi güçlü şey: ve ıstılahça, toprağı sürükleyebilecek şiddetli bol yağmur; ve faydalı da olabilir.
﴿Onun misali, üzerinde toprak bulunan bir kaygan taşın misali gibidir; ona **وابل** isabet etti de onu çıplak, pürüzsüz bıraktı; kazandıklarından hiçbir şeye güç yetiremezler﴾
﴿Ve misal, bir tepe üzerindeki bir bahçenin misali gibidir; ona **وابل** isabet etti de yemişini iki kat verdi; eğer ona **وابل** isabet etmezse, o hâlde çisinti﴾

**وَبيْل**: “فعيل” vezninde; **وَبَلَ - يَبِلُ**’den ism-i fâil mübalağa, sıfat-ı müşebbehe: şiddetli; **وبال** ile dolu: şiddetli ve büyük bir biçimde ve ağır sonuçlarla dolu.

**وَبِيْلاً**: **وًبِيْل**’den hâl: ağır sonuçlara götüren bir biçimde.

Ve lafız, “fiilin icrasında veya bir işe önem vermede mübalağa, taşkınlık ve aşırılık” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**طَغَى - يَطْغَى**، **فَحَشَ - يَفْحُشُ**، **سَرِفَ- يَسْرَفُ**، **وَبَلَ - يَبِلُ**، **غَلَا - يَغْلُوْ**، **شَطَّ - يَشِطُّ** (**شَطَّ - يَشُطُّ**)

**وبال**
﴿Kendilerinden öncekilerin misali gibi; yakında işlerinin **وبال**’ını tattılar; ve onlar için elem verici bir azap vardır (15)﴾ Haşr ﴿Size, daha önce inkâr edenlerin haberi gelmedi mi? İşlerinin **وبال**’ını tattılar; ve onlar için elem verici bir azap vardır (5)﴾ Tegâbün
﴿Ey iman edenler! Siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden kim onu kasten öldürürse, cezası, öldürdüğünün benzeri bir hayvanı (kurbanlık) olarak; içinizden iki adalet sahibi hükmeder; Kâbe’ye ulaşacak bir hediye olarak; yahut bir kefaret: yoksulları doyurmak; yahut bunun dengi oruç; ta ki işinin **وبال**’ını tatsın. Allah geçmişi affetti; kim dönerse Allah ondan intikam alır; Allah azîzdir, intikam sahibidir (95)﴾ Mâide
﴿Böylece işinin **وبال**’ını tattı; ve işinin âkıbeti hüsran oldu (9)﴾ Talâk

**وابل**
﴿Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakma ve eziyet ile boşa çıkarmayın; insanlar görsün diye malını harcayan ve Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse gibi. Onun misali, üzerinde toprak bulunan bir kaygan taşın misali gibidir; ona **وابل** isabet etti de onu çıplak, pürüzsüz bıraktı; kazandıklarından hiçbir şeye güç yetiremezler. Allah kâfir kavmi hidayete erdirmez (264)﴾ Bakara ﴿Ve mallarını Allah’ın rızasını arayarak ve nefislerinden bir sağlamlaştırma olarak harcayanların misali, bir tepe üzerindeki bir bahçenin misali gibidir; ona **وابل** isabet etti de yemişini iki kat verdi; eğer ona **وابل** isabet etmezse, o hâlde çisinti. Allah yaptıklarınızı görendir (265)﴾ Bakara

**وبيلا**
﴿Firavun elçiye isyan etti; biz de onu **وبيلا** bir yakalayışla yakaladık (16)﴾ Müzzemmil

مختار الصحاح
● [**وبل**] و ب ل: **وَبُلَ** mer‘â (otlak) (ضم ile) **يَوْبُل**; **وَبَلاً** ve **وَبَالاً** da; o hâlde o **وَبِيلٌ**’dir; yani ağır, vahim. Ve **الوَابِلُ** şiddetli yağmurdur. Ve gök, **وَعَدَ** bâbından **وَبَلَتِ**; el-Ahfeş dedi: ve ondan, Yüce Allah’ın sözü ﴿**أَخْذا وَبِيلا**﴾: yani şiddetli. Ve **ضرْبٌ وبِيل** ve **عذاب وبِيل**: yani şiddetli.

الراغب
**وبل**
- **الوبل** ve **الوابل**: ağır, damla damla yağan yağmur. Yüce Allah dedi: }**فأصابه وابل**﴿[Bakara/ 264],﴾**كمثل جنة بربوة أصابها وابل**﴿[Bakara/265]. Ve ağırlığı gözetmek için, zararı korkulan işe **وبال** denildi. Yüce Allah dedi:﴾**فذاقوا وبال أمرهم**﴿[Tegâbün/ 5]. Ve denilir: **طعام وبيل** ve **كلأ وبيل**: onun **وبال**’ı korkulur. Yüce Allah dedi:﴾**فأخذناه أخذا وبيلا**{ [Müzzemmil/16].

ملخص اللسان
1. **الوَبْلُ** ve **الوابِلُ**: damlası iri, şiddetli yağmur; ve gök **وَبَلَتِ**: **تَبِل** **وَبْلاً**; ve gök, yere **وَبْلاً** yağdırdı;
2. Ve **أَرض مَوْبُولةٌ**: **الوابِل**’den. Ve yağmur **الوَبْلُ**’dür; tıpkı **وَدْقٌ** ve **وادِق** denildiği gibi. **سَحاب وابِل**;
3. Ve mer‘âdan (otlak) **الوَبِيلُ**: vahim. Otlak **وَبُلَ**: **وَبالةً** ve **وَبالاً** ve **وَبَلاً**. Ve **أَرض وَبِيلةٌ**: otlağı vahim olan; çoğulu **وُبُلٌ**; denilir: **رعينا كلأً وَبِيلاً**.
4. Ve yer, onların üzerine **وَبُلَت**: **وُبُولاً**; **وَبِيلةً** oldu. Ve **اسْتَوْبَل** yeri: bedeniyle ona uyum sağlamazsa, onu seviyor olsa bile. Ve **اسْتَوْبَلْت** yeri ve beldeyi: onu **اسْتَوْخَمْت**: orada yemeği hazmedemezse ve yiyeceğinde ona uymazsa, onu seviyor olsa bile; dedi: ve **اجْتَوَيْتُها**: orada ikameti kerih görürse, nimet içinde olsa bile. Ve **العُرَنِيِّين** hadîsinde: “Medine’yi **فاسْتَوْبَلوا**”; yani onu **استوخموها** ve bedenleriyle uyum sağlamadı. Denilir: bu **أَرض وَبِلَةٌ**’dir; yani vebalı ve ağır havalı.
5. Ve **الوَبِيلُ**: hazmedilmeyen. Ve **ماءٌ وَبِيلٌ** ve **وبيءٌ**: ağır havalı; eğer hazmı kolay değilse; ve denildi: o, çok ağır, çok kalındır; ve bundan dolayı kalın yağmura **وابِل** denildi.
6. Ve **وَبَلةُ الطعامِ**: onun hazımsızlığı,
7. Her mal ki zekâtı eda edildi; onun **وبلته**’si gitmiştir; yani onun zararı ve günahı gitmiştir; ve bu **الوبال**’dendir,
8. Ve **الوَبالُ**: bozulma; iştikakı **الوَبِيل**’dendir: mânası onun şerri ve zararıdır,
9. Ve **الوَبالُ**: şiddet ve ağırlık.
10. Kalın, iri sopa; ve **الوَبِيلُ**: içinde yumuşaklık bulunan değnek; ve **الوَبِيلُ** ve **الوَبِيلةُ** ve **الإِبَالةُ**: odun demeti.
11. **الوَابِلةُ**: omuz başının, kürek kemiği çukurundaki başı.

لسان العرب
● - **وبل**: **الوَبْلُ** ve **الوابِلُ**: damlası iri, şiddetli yağmur; Cerîr dedi:
     Karınlara **وَبْلاً** **وابِلا** vururlar
     Ve gök **وَبَلَتِ**: **تَبِل** **وَبْلاً**; ve gök, yere **وَبْلاً** yağdırdı;
     Ama onun sözü:
     Ve mezhepler sabah oldu ki yaydılar
     orada kasırgayı, **الوابِلِينا**’dan sonra
     İstersen **الوابِلِين**’i övülen erkekler yaparsın; onları **الوَبْل** ile niteler; bağışlarının genişliği için. Ve istersen onu, **وَبْل**’den sonra **وَبْل** yaparsın; böylece bir cem‘ olur; onunla çokluk veya azlık kastedilmemiştir. Ve **أَرض مَوْبُولةٌ**: **الوابِل**’dendir. el-Leys: **سَحاب وابِل**; ve yağmur **الوَبْلُ**’dür; tıpkı **وَدْقٌ وادِق** denildiği gibi. Ve yağmur isteme hadîsinde: “Allah bulutlar arasında ülfet verdi de biz **فأُبِلْنا**”; yani bize **وَبْل** yağdırıldı; o, damlası çok olan yağmurdur; ve ondaki hemze, **أَكَّد** ve **وَكَّدَ** gibi vavdan bedeldir; ve bazı rivayetlerde: “**فَوُبِلْنا**”; onu asıl üzere getirdi.
     Ve mer‘âdan **الوَبِيلُ**: vahim. Otlak **وَبُلَ**: **وَبالةً** ve **وَبالاً** ve **وَبَلاً**. Ve **أَرض وَبِيلةٌ**: otlağı vahim olan; çoğulu **وُبُلٌ**; İbn Sîde dedi: bu nadirdir; çünkü hükmü, **وَبائل** olmasıdır. Denilir: **رعينا كلأً وَبِيلاً**.
     Ve yer, onların üzerine **وَبُلَت**: **وُبُولاً**; **وَبِيلةً** oldu. Ve **اسْتَوْبَل** yeri: bedeniyle ona uyum sağlamazsa, onu seviyor olsa bile. Ve **اسْتَوْبَلْت** yeri ve beldeyi: onu **اسْتَوْخَمْتها**; Ebû Zeyd dedi: **اسْتَوْبَلْت** yeri: orada yemeği hazmedemezse ve yiyeceğinde ona uymazsa, onu seviyor olsa bile; dedi: ve **اجْتَوَيْتُها**: orada ikameti kerih görürse, nimet içinde olsa bile. Ve **العُرَنِيِّين** hadîsinde: “Medine’yi **فاسْتَوْبَلوا**”; yani onu **استوخَموها** ve bedenleriyle uyum sağlamadı. Denilir: bu **أَرض وَبِلَةٌ**’dir; yani vebalı ve ağır havalı. Ve hadîste: Benî Kurayza, **غَمِلةً وَبِلةً** bir yere indiler. Ve **الوَبِيلُ**: hazmedilmeyen. Ve **ماءٌ وَبِيلٌ** ve **وبيءٌ**: ağır havalı; eğer hazmı kolay değilse; ve denildi: o, çok ağır, çok kalındır; ve bundan dolayı kalın yağmura **وابِل** denildi.
     Ve **وَبَلةُ الطعامِ**: onun hazımsızlığı; ve aynı şekilde **أَبَلَتُه** (ibdâl üzere). Ve Yahyâ b. Ya‘mer hadîsinde: “Hangi mal ki zekâtını eda ettin, onun **أَبَلَتُه** gitmiştir”; yani onun **وَبَلَتُه**; vavı hemzeye çevirdi; yani onun zararı ve günahı gitmiştir; ve bu **الوَبال**’dendir; ve kalb üzere hemze ile rivayet edilir; ve **وَبَلَتُه** diye de rivayet edilir. Ve **الوَبالُ**: bozulma; iştikakı **الوَبِيل**’dendir; Şemmer dedi: mânası onun şerri ve zararıdır.
     el-Cevherî: **الوَبَلةُ** (harekeli): ağırlık ve vahamet; **الأَبَلةِ** gibi. Ve **الوَبالُ**: şiddet ve ağırlık. Ve hadîste: “Her bina, sahibine **وبال**’dır”; **الوَبالُ** aslında: ağırlık ve hoşlanılmayan şeydir; hadîste bununla âhiretteki azap kastedilir. Ve Aziz Tenzîl’de: **فَذاقَتْ وَبالَ أَمرِها** ve **أَخَذْناه أَخْذاً وَبِيلاً**; yani şiddetli. Ve **ضَرْبٌ وَبِيلٌ**: yani şiddetli. Ve avı **وَبَلَ**: **وَبْلاً**; o, **الغَتُّ** ve kovalamada şiddettir. Ve **عَذابٌ وَبِيلٌ** de böyledir.
     Ve **الوَبِيلةُ**: her ne ise sopa; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الوَبِيلُ** ve **المَوْبِلُ** (bâ’nın kesriyle): kalın, iri sopa; şair dedi:
     …
     “Ve diğer avucumda, ondan sakındığı bir **وبيل** (sopa) …”
     …
     el-Cevherî, **المَوْبِلِ**’de (iri sopa) şu beyti rivayet etti:
     …
     Ebû Harâş dedi:
     … **وَبيلُ**
     …
     Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
     … **بِمِيبَلِه** …
     İbn Sîde dedi: İbn Cinnî dedi: **مِيبل** **الوَبيل**’den **مِفْعَل**’dir; Araplar der: “**رأَيت وَبِيلاً على وبِيلٍ**” … ve **المِيبَل**’in çoğulu **مَوابِل**’dir; kesrenin kalkmasıyla vav geri döndü. Ve **الوَبِيلُ**: içinde yumuşaklık bulunan değnek; ve bununla, recez söyleyenin sözü tefsir edildi:
     **إِمّا تَرَيْني كالوَبِيلِ الأَعْصَلِ**
     Ve **الوَبِيلُ**: çamaşırcının, yıkamadan sonra elbiseleri dövdüğü tahta.
     Ve **الوَبِيلُ**: çanı vurulan tahta.
     Ve onu sopa ve kamçı ile **وَبَله**: **وَبْلاً**; onu dövdü; ve denildi: dövmeyi ona ardı ardına yaptı.
     Ve atı kamçı ile **وَبَلْتُ**: **أَبِلُه وَبْلاً**; Tarafe dedi:
     … **كالوَبِيلِ يَلَنْدَدِ**
     Ve **الوَبِيلُ** ve **الوَبِيلةُ** ve **الإِبَالةُ**: odun demeti. et-Tehzîb: ve **المَوْبِلة** de odun demetidir; ve şu beyit okundu:
     **أَسعَى بمَوْبِلِها، وأُكسِبُها الخَنا**
     Ve denilir: koyunda şiddetli **وَبَلةٌ** vardır; yani erkeğe şehvet; ve koyunlar **اسْتَوْبَلَت**.
     Ve **الوابِلةُ**: omuz başının ve uyluğun baş ucudur; ve denildi: kürek kemiğinin ucudur; ve denildi: kürek kemiğinin etidir; ve denildi: diz eklemi içinde bir kemiktir; ve denildi: **الوابِلتان** uylukların etinden kalçada sarılan şeydir. Ebû’l-Heysem dedi: o, **الحَسَنُ**’dir; o, omuza bitişik olan üst kol kemiğinin ucudur; etinin çokluğundan dolayı **حَسَناً** diye adlandırıldı; ve şu beyit okundu:
     … **ووَابِلَةٌ دَسْماءُ في فِيها**
     Şemmer dedi: **الوَابِلةُ** kürek kemiği çukurunda üst kol başıdır. Ve Ali hadîsinde, عليه السلام: bir adam Hasan ve Hüseyin’e hediye verdi ve İbnü’l-Hanefiyye’ye hediye vermedi; Ali, عليه السلام, Muhammed’in **وابِلَة**’sine işaret etti; sonra şu beyti temsil etti:
     …
     **الوَابِلةُ**: omuzda üst kolun ucu ve kalçada uyluğun ucu; çoğulu **أَوابِل**. Ve **الوَابِلة**: deve ve koyun nesli.
     Ve **وَبَال**: Damra b. Câbir’in atı. Ve **وَبَال**: Benî Esed’e ait bir suyun adı; İbn Berrî dedi: ve ondan Cerîr’in sözü:
     … **يَوْمَ جُرفِ وَبالِ**

مقاييس اللغة:
(**وبل**) vav, bâ, lâm: bir asıl; bir şeyde şiddete ve toplanmaya delâlet eder. **الوَبْل** ve **الوابل**: şiddetli yağmur. Ve denilir: gök **وَبَلَت**: **وابل** getirdi. Dedi ki:
* **إن ديَّمُوا جادَ وإنْ جَادُوا وَبَلْ(7)** *
Ve bir şeyin **وَبَلَةُ**’si: onun ağırlığıdır. Ondan, “şey **وبيل**” denilir; yani vahim. Ve beldeyi **استَوْبَلْتُ**: eğer sana uymazsa, onu seviyor olsan bile. Ve **الوَبيل**: şiddetli dövmedir. Ve **الوَبيل**: üstlendiği bir işte ağır olan, onu ıslah etmeyen adamdır. Ve **المَوْبل**: şiddetli **الأمْعَزُ**(8). Ve **الوَبيل**: çamaşırcının elbiseleri dövdüğü tahta. Ve **الوبيل**: odun demeti. Ve denilir: **الوَبيل** ot; yaş da olsa kuru da olsa. Ve **الوابلة**: diz eklemi kemiğidir.

القاموس المحيط:
**الوَبْلُ** ve **الوابلُ**: damlası iri, şiddetli yağmur. Gök **وَبَلَتِ**: **تَبِلُ**; onu yağdırdı. Ve avı: onu şiddetle kovaladı. Ve sopa ile: onu dövdü. Ve (كأمير) **الشَّديدُ**; ve kalın sopa; **الميبَل** ve **الوَبيلة** ve **المَوْبِل** gibi. Ve içinde yumuşaklık bulunan değnek. Ve çanı vurulan tahta. Ve odun demeti; **الوَبيلَة** ve **الإِبالَة** gibi. Ve yıkamadan sonra çamaşırcının tokmağı. Ve vahim otlak. **وَبُلَ** (ككرم): **وبالَةً** ve **وَبالاً** ve **وُبولاً**. Ve **أرْضٌ وَبيلَةٌ**: otlağı ağır havalı; çoğulu (ككُتُبٍ). Ve o, **وَبُلَتْ** (ككرم). Ve yeri **اسْتَوْبَلَ**: eğer ona uymazsa, onu seviyor olsa bile.
Ve yemeğin **وَبَلَةُ**’si ve **أبَلَتُهُ** (ikisi de harekeli): onun hazımsızlığı. Ve koyunda **وَبَلَةٌ**: erkeğe şehvet. Ve koyunlar **اسْتَوْبَلَت**.
Ve **الوَبالُ**: şiddet ve ağırlık; ve Damra b. Câbir b. Katan’ın atı; ve Benî Esed’e ait bir su. Ve “**أبيلٌ على وَبيلٍ**”: sopa üzerinde bir ihtiyar. Ve **الوابِلَةُ**: üst kol başının ve uyluğun baş ucudur; yahut kürek kemiğinin ucu; yahut diz ekleminde bir kemik; yahut uyluğun etinden sarılan şey; ve deve ve koyun nesli. Ve **الوَبَلَى** (كجمَزَى): şiddetli bir sağmadan sonra süt veren. Ve **المُوابَلَةُ**: devamlılık. Ve **الميبَلُ**: bir değneğe yerleştirilmiş, deveye vurulan kayış örgüsü; ve (هاء ile) **الدِرَّةُ**. Ve (كصاحِبٍ): Medine’nin yukarılarında bir yer adı; ve Hişâm b. Yûnus el-Lü’lü’î muhaddisinin dedesi. Ve Tarafe’nin sözünde **الوَبيلُ**:
**فَمَرَّتْ كهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالَةٌ ... عَقيلَةُ شَيْخٍ كالوَبيل أَلَنْدَدِ**
sopa; yahut çamaşırcının tokmağıdır; odun demeti değildir; Cevherî’nin vehmettiği gibi.

تاج العروس:
(**الوبل** ve **الوابل**: damlası iri, şiddetli yağmur) Cerîr dedi: * … * ve el-Leys’e göre: **سحاب وابل**; ve yağmur **الوبل**’dür; tıpkı **ودق وادق** denildiği gibi. Ve (gök) **وَبَلَت** (mekânı) **تبل** **وبلا**: onu yağdırdı. Ve **أرض موبولة**: **الوابل**’dendir. Ve yağmur isteme hadîsinde: “**فو بلنا**”; yani yağmurlandık. Ve bir rivayette: “**فأبلنا**” hemze ile; o, vavdan bedeldir; **أكدو** ve **وكد** gibi. Ve **وبل** avı: **وبلا**; onu şiddetle kovaladı; yahut mecaz olarak: onu sopa ile **وبله**: onu dövdü; ve denildi: dövmeyi ona ardı ardına yaptı; Ebû Zeyd’den. Ve **الوبيل** (كأمير): şiddetli; ve bununla, Yüce Allah’ın sözü **فأخذناه أخذا وبيلا** tefsir edildi; yani şiddetli; yahut **ضرب وبيل**: yani şiddetli. Ve **الوبيل**: kalın, iri sopa; … (şiir) …
( **كالميبل** ) (كمنبر): İbn Cinnî dedi: o, **الوبيل**’den **مفعل**’dir; çoğulu **موابل**; kesrenin kalkmasıyla vav geri döndü. Ve **الوبيلة**: her ne ise sopa; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الموبل** (كمجلس): … (beyit) … Ve **الوبيل**: içinde yumuşaklık bulunan değnek; ve bununla, recez söyleyenin sözü tefsir edildi: * … * Ve **الوبيل**: çanı vurulan tahta; ve ayrıca odun demeti; Cevherî nakletti. ( **كالوبيلة والابالة** ) ve ondan “**ضغث على ابالة**” sözü; **أ ب ل**’de zikredilmiştir. Ve **الوبيل**: çamaşırcının, elbiseleri dövdüğü tokmak; (yıkamadan sonra). Ve **الوبيل**’den: vahim otlak; ve otlak **وبل** (ككرم): **وبالة** ve **وبالا** ve **وبولا**; ve **وبلا** (harekeli). Ve **أرض وبيلة**: otlağı ağır havalı; ve vebalı. ( **ج** ) **وبل** (ككتب). İbn Sîde dedi: bu nadirdir; çünkü hükmü **وبائل** olmasıdır. Denilir: **رعينا كلا وبيلا**. Ve yer onların üzerine **وبلت** (ككرم): **وبولا**; **وبيلة** oldu. Ve yeri **استوبل**: **استوخمها** ile aynı mânada; bu, eğer ona uymazsa, onu seviyor olsa bile. Ebû Zeyd dedi: yeri **استوبلت**: eğer orada yemeği hazmedemezse ve yiyeceğinde ona uymazsa, onu seviyor olsa bile. Dedi: ve **اجتويتها**: orada ikameti kerih görürse, nimet içinde olsa bile. Ve **العرنيين** hadîsinde: “Medine’yi **فاستوبلوا**”; yani onu **استوخموها** ve bedenleriyle uyum sağlamadı.
Ve yemeğin **وبلة**’si ve **أبلته**: vav ve hemze ile, ibdâl üzere; (ikisi de harekeli): onun hazımsızlığı. Ve Yahyâ b. Ya‘mer hadîsinde: “Hangi mal ki zekâtını eda ettin, onun **أبلته** gitmiştir”; yani onun **وبلته**; vavı hemzeye çevirdi; yani onun zararı ve günahı gitmiştir; ve bu **الوبال**’dendir; ve kalb üzere hemze ile rivayet edilir. Şemmer dedi: mânası onun şerri ve zararıdır. Ve denilir: koyunda şiddetli **وبلة**; yani erkeğe şehvet; ve koyunlar **استوبلت**: erkeği istedi. Ve **الوبال**: şiddet ve ağırlık; ve hoşlanılmayan. Ve hadîste: “Her bina, sahibine **وبال**’dır”; bununla âhiretteki azap kastedilir. Ve Aziz Tenzîl’de: **فذاقت وبال أمرها**; yani işinin âkıbetinin vahameti. Ve **وبال**: Damra b. Câbir b. Katan b. Nehşel’in atı. Ve **وبال**: Benî Esed’e ait bir su; İbn Berrî, Cerîr’den şu beyti okudu: … **يوم حرف وبال** … Ve “**أبيل على وبيل**”: yani sopa üzerinde bir ihtiyar. Ve **الوابلة**: üst kol başının ve uyluğun baş ucudur; yahut kürek kemiğinin ucudur; yahut kürek kemiğinin etidir; yahut diz ekleminde bir kemik; yahut uyluğun etinden sarılan şey; Ebû’l-Heysem dedi: o, **الحسن**’dir; o, omuza bitişik olan üst kol kemiğidir; etinin çokluğundan dolayı **حسناً** diye adlandırıldı. Şemmer dedi: **الوابلة** kürek kemiği çukurunda üst kol başıdır; çoğulu **أوابل**. Ve **الوابلة**: deve ve koyun nesli. Ve **الوبلى** (كجمزى): şiddetli bir sağmadan sonra süt veren. … Ve **الموابلة**: devamlılık. Ve **الميبل** (كمنبر): deveye vurulan, bir değneğe yerleştirilmiş kayış örgüsü; … Ve **الميبلة** (هاء ile): **الدرة**; **وبله**’den **مفعلة**. Sâ‘ide b. Cüeyye, ihtiyarı vasfederek dedi: … **بميبلة** … ve o da sopadır; ve bu beyitle tefsir edildi. Ve **وابل** (كصاحب): Medine’nin yukarılarında bir yer adı. Ve **وابل**: Hişâm b. Yûnus el-Lü’lü’î muhaddisinin dedesi; Tirmizî ondan rivayet etti; ve torunu İshak b. İbrahim, dedesinden rivayet etti; ondan da Ebû’l-Kâsım b. en-Nahhâs el-Mukrî rivayet etti. Ve Tarafe’nin sözünde **الوبيل**: …; sopa yahut çamaşırcının tokmağıdır; odun demeti değildir; Cevherî’nin vehmettiği gibi. … Ve bununla ilgili olarak şunlar da eklenir: **رجل وابل**: cömert adam; عطا ile **يبل**; bu mecazdır. Şair dedi: … **بعد الوابلينا** … onları bağışlarının genişliği için **الوبل** ile niteler. Ve **أرض غملة وبلة**: yani vebalı. Ve **ماء وبيل**: hazmı kolay olmayan; ve denildi: çok ağır, çok kalın. Ve **الوبال**: bozulma. Ve **الوبلة** (harekeli): vahamet; **الابلة** gibi; Cevherî nakletti. Ve **الموبلة**: odun demeti; el-Ezherî şu beyti okudu: * **أسعى بموبلها وأكسبها الجنى** * Ve **وبلى** (كجمزى): bir mevki. Ve **مكان مستوبل**: ağır havalı. Ve Ebû Bekr Muhammed b. İshak b. Muhammed b. et-Tul b. Vâbil el-Vâbilî: Ahmed b. Ya‘kûb’u dinledi; ondan Ebû Abdillah es-Sûrî rivayet etti; İbnü’s-Sem‘ânî zikretti; 416 yılında öldü.
