# وتح (و-ت-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AA%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ت - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والتاء و واي معهما
ح ت و، ح و ت، و ت ح، ت ي ح مستعملات
حتو:
الحَتْوُ: كَفُّك هُدْبَ الكِساء ملزقاً به.
حَتَوْتُه أحتوه حتواً، وفي لغة حتأته حَتْأً.
والحَتِيُّ: سَوِيقُ المُقْلِ.
حوت:
الحُوتُ: معروفٌ. والجميع: الحِيتانُ وهو السَّمَكُ.
والحُوتُ: بُرجٌ من الاثني عشر، وهو آخرها.
والحَوْتُ، والحَوَتانُ: حَوَمانُ الطائر حولَ الماءِ، وحَوَمانُ الوَحْشِيّةِ حول شيء.
قال طرفة:
ما كنت مجدوداً إذا غدوتُ
وما رأيت مثل ما لَقِيتُ
لطائِرٍ ظلّ بنا يَحُوتُ
ينصبّ في اللَّوْح فما يفوتُ
يكادُ من رهبتِنا يموتُ
وتح:
الوَتْحُ: القليلُ من كلّ شيء. يقال: أعطاني عَطاءً وَتْحاً، وقد وَتَحَ عطاءَه وأوتَحه. ووَتُحَ عطاؤه وَتاحَةً وتِحَةً.
تيح:
تقول: وقع فلان في مَهْلَكَةٍ فتاحَ له رجلٌ فأَنْقَذه، وأَتاحَ اللهُ له من أَنْقَذه. قال:
تاحَ لها بَعُدك حِنْزابٌ وَأَي
وقال: ما هاج مِتْياح الهوى المُتَاحِ وأتيح له الشَيْءُ، أي: هيّء له.
ورجلُ مِتْيَحٌ: لا يزال يقع في بَليّة. وقلبٌ مِتْيَح، قال الراعي:
أفي أَثَرِ الأظْعانِ عينُك تَلْمَحُ		نعم: لاتَ هَنَّا إنّ قَلْبَك مِتْيَحُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **التاء** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ت و**، **ح و ت**، **و ت ح**، **ت ي ح** kullanımdadırlar

**حتو**:
**الحَتْوُ**: elbisenin püskülünü ona yapışık olarak toplaman/sıkman.
Onu **حَتَوْتُه**; onu **أحتوه** **حتواً** (diye). Ve bir dilde: onu **حتأته** **حَتْأً** (diye).
Ve **الحَتِيُّ**: **المُقْلِ**’in kavrulmuş unu.

**حوت**:
**الحُوتُ**: bilinen (şey). Ve hepsi: **الحِيتانُ**; ve o balıktır.
Ve **الحُوتُ**: on ikiden bir burçtur; ve o, onların sonuncusudur.
Ve **الحَوْتُ** ve **الحَوَتانُ**: kuşun su etrafında dönmesi; ve yabanî (hayvanın) bir şey etrafında dönmesi.

Tarafa dedi:
Ben uğradığımda bahtlı değildim
Ve karşılaştığımın benzerini görmedim
Bize gölge eden bir kuş için ki **يَحُوتُ**
Levha içine dalar da kaçırmaz
Neredeyse bizden korkusundan ölür

**وتح**:
**الوَتْحُ**: her şeyden az olan. Denir: bana **وَتْحاً** bir bağış verdi. Ve bağışını **وَتَحَ** etti ve onu **أوتَحه** etti. Ve bağışı **وَتُحَ** oldu; **وَتاحَةً** ve **تِحَةً** (olarak).

**تيح**:
Dersin: falan kimse bir helâke düştü de bir adam ona **تاحَ** etti, böylece onu kurtardı; ve Allah ona, onu kurtaracak kimseyi **أَتاحَ** etti. Dedi:
Ona, senden uzaklık (sebebiyle) bir **حِنْزابٌ** ve **أَي** **تاحَ** etti

Ve dedi: **المُتَاحِ** hevesinin **مِتْياح**’ını ne coşturdu? Ve ona şey **أتيح** edildi; yani: ona hazırlandı.
Ve **مِتْيَحٌ** bir adam: sürekli bir belâya düşer. Ve **مِتْيَح** bir kalp; çoban dedi:
Kervanların izinde gözün mü parıldar?		Evet: artık burada değil; şüphesiz kalbin **مِتْيَحُ**dur

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شيءٌ وَتْحٌ ووَتِحٌ، أي قليل تافه. وقد وَتُحَ بالضم يُوْتُحُ وتاحَةً. وشيءٌ وَتْحٌ وعرٌ إتباعٌ له، أي نَزْرٌ. ورجل وَتِحٌ، بكسر التاء، أي خسيسٌ. وأوْتَحَ فلان عطيَّتَه، أي أقلَّها. وكذلك التَوْتيحُ. وتَوَتَّحْتُ من الشراب: شربت شيئاً قليلاً.

##### Türkçe

Bir şey **وَتْحٌ** ve **وَتِحٌ**: yani az, değersiz. Ve (fiil) **وَتُحَ** (ötre ile) **يُوْتُحُ** ve **وتاحَةً** (masdar olarak). Ve bir şey **وَتْحٌ** **وَعْرٌ**: ona tâbi kılma (itbâ‘)dır; yani **نَزْرٌ**. Ve bir adam **وَتِحٌ** (ت’nin kesresiyle): yani aşağılık. Falan kimse onun bağışını **أوْتَحَ** etti: yani onu azalttı. Keza **التَوْتيحُ** da (böyledir). Ve içkiden **تَوَتَّحْتُ**: az bir şey içtim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والتاء
حتى ، حات ، تاح ، وتح ، تحى .
حتى : مُشَدّدة التاء تكتب بالياء ولا تُمَالُ في اللَّفظ ، وتكون غايةً معناها معنى ( إلَى ) مع الأسماء ، وإذا كانت مع الأفعال فمعناها ( إلَى أَنْ ) وَكذَلك نصبوا بها المستقبلَ .
وقال أبو زيد : سمعت العرب تقول : جلست عنده عتّى الليل يريدون حتى الليل فيقْلِبُون الحاء عَيْناً .
وقال الليث : الْحَتْوُ كفُّك هُدْبَ الكساءِ مُلْزَقاً به ، تقول حَتَوْتُه أَحْتُوهُ حَتْواً وفي لغة حتأته حتأ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : أحتأتُ الثَّوْبَ إذا فتلْتَه فَتْلَ الأكْسِيَة .
ثعلب عن ابن الأَعرابي حَتَيْتُ الثوب وأحْتيته حتأته إذا خطته .
وأخبرني الإيادي عن شمر قال : حاشيةُ الثوب طُرَّتُه مع الطول وصِنْفَتُه ناحيته التي تلي الهُدْبَ .
يقال أحْتِ صِنْفَة هذا الكساءِ ، وهو أن يُفْتَل كما يفتل الكساءُ القُومَسِيّ .
قال : والْحَتيُ : الفتل .
أبو عمرو : حتأتُ المرأةَ حَتْأً وخَجَأتُها إذا نكحتَها .
قال : وحَتَأْتُه حتْأ إذا ضربتَه ، وهو الحُتُوءُ بالهمز .
وقال الليث : الحَتِيُّ سَوِيقُ المقلِ .
وفي ( النوادر ) الحتي : الدمن ، والحتيُ في الغزل والحتيّ ثُفْل التَّمْر وقشوره .
قال ابن الأعرابي : الحاتىء : الكثير الشراب .
حوت : قال الليث : الحُوت معروفُ وجمعه الحيتانُ ، وهو السمك .
قال الله في قصة يونس : ( ُ )ِأَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ ) ( الصَّافات : 142 ) . قال : والحَوْتُ والحَوَتَانُ حَوَمَان الطائر حول الماء ، وحَومَانُ الوحشيَّة حول شيء وقال طرفة :
ما كنتُ مَجدُوداً إذا غدوت
وما رأيت مثل ما لقِيت
لِطائر ظَلَّ بنا يحوتُ
ينصبُّ في اللوح فما يَفُوت
يكاد من رهبتنا يموت
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المحاوتَةُ المراوغة يقال : هو يحاوتني يراوغُني . قال : والحائت الكثير العذل .
وتح : قال الليث : الوَتْحُ : القليلُ من كل شيء ، يقال : أَعْطَاني عَطاءً وَتْحاً ، وقد وَتَحَ عطاءه ووتُح عطاؤُه وَتَاحَةً وتِحَةً .
أبو عبيد قليل وَتْحٌ وَوَعْرٌ وهي الوُتوحَةُ والوعورَةُ ، وقال اللّحياني قليلٌ وَتيحٌ ، وقال غيرُه : أَوْتَحَ فلان عطاءَه أي أَقَلَّه .
أخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه أنشده :
دَرَادِقاً وهي الشيوخُ قُرَّعاً
فَرْقَمَهم عيش خبيثٌ أوتحا
أي يأكلون أكْلَ الكبار وهم صِغَارٌ قُرَّحاً : أي قد انتهى أسنَانُهم ، الدّرادِقُ : الصغار ، قَرْقَمهم : أساء غذاءهم . قال وأوتَحَ جَهَدَهم ، وبلغ منه ، وأوتَختَ منّي بلغت منّي أبدل الخاء من الحاء .
تيح : قال الليث : يقال : وقع فلانٌ في مهلَكَةٍ فتاح له رجلٌ فأنقذه ، وأتاح الله له منْ أنْقذه ، ويقال أُتيح لفلان الشيءُ أي هُيىء له .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أتاح الله له كذا وكذا أي قَدَّره وأتيح له الشيء أي قدر قال الهذلي :
أتيح لها أُقَيْدِرُ ذو حَشيفٍ
إذا سامت على المَلَقَاتِ ساما
أي قُدر لها . وقال الليث : رجل مِتْيَحٌ لا يزال يقع في بليَّة . وقلبٌ مِتْيَحٌ . وأنشد للطرماح :
أفي أَثَر الأظْعَانِ عينُك تلمح
نعم لاَت هَنّا إنّ قلبك مِتْيَحُ
وروى أبو عبيد عن أبي عبيدة قال : يقال رجل مِعَنٌّ مِتْيَحٌ وهو الذي يعرض في كل شيء ويدخل فيما لا يعنيه . قال : وهو تفسير قولهم بالفارسيّة اندروبست .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال المِتْيَحُ والنفيحُ والمنفح بالحاء الداخل مع القوم ليس شأنُه شأنَهُم .
وقال أبو الهيثم : التَّيحان والتَّيَّحان الطويل وقال غيره رجل تيّحان يتعرض لكل مكرمة وأمر سديد وقال العجاج :
لقد مُنُوا بَتَيحَانٍ ساطى
وقال الآخر :
أُقَومُ دَرْءَ خَصْمٍ تَيحَانٍ
وفَرَس تَيحَانٌ شديدُ الجَرْي ، وكذلك فرس تَيَّاحٌ أي جواد ، ويقال : تاح لِفلان كذا وكذا أي تَقَدّر ومنه قول الأغلب :
تَاحَ لها بعدَك حِنْزَابٌ وَأَي
وقال الأصمعيّ : الحيُّوتُ : الذكر من الحيّات قلت : والتاء في الحيّوت زائدة لأن أصله الحيَّة .
تحى : أهمله الليث ، وقال ابن الأعرابي : التَّاحي البستان بَانَ وأبو تَحْيَاء كنية رجل كأنه من حيَيْت تحيا وتحياء التاء ليست بأصليّة .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **التاء**
**حتى** , **حات** , **تاح** , **وتح** , **تحى** .
**حتى** : **التاء**’sı şeddeli; **الياء** ile yazılır ve lafızda imâle edilmez; isimlerle olduğunda bir gaye olur, manası ( **إلَى** ) manasıdır; fiillerle olduğunda ise manası ( **إلَى أَنْ** )’dır; ve yine onunla gelecek zaman (fiili) nasb ettiler.
Ebû Zeyd dedi: Arapların şöyle dediğini işittim: “جلست عنده عتّى الليل” “حتى الليل”i kastederler; **الحاء**’yı **عَيْن**’a çevirirler.
Leys dedi: **الْحَتْوُ**: elbisenin püskülünü ona yapışık olarak tutmandır; “**حَتَوْتُه** **أَحْتُوهُ** **حَتْواً**” dersin; bir dilde de “**حتأته** **حتأ**” (denir).
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **أحتأتُ** elbiseyi, onu elbise bükmesi gibi büktüğün zaman (denir).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “**حَتَيْتُ** elbiseyi ve **أحْتيته** **حتأته**” onu diktiğin zaman (denir).
İyâdî bana Şemr’den haber verdi, dedi ki: Elbisenin kenarı: uzunlamasına olan bordürü ve onun **صِنْفَتُه**’si, yani püsküle bitişik olan tarafıdır.
“Bu örtünün **صِنْفَة**’sini **أحْتِ**” denir; bu, **القُومَسِيّ** örtünün büküldüğü gibi bükülmesidir.
Dedi ki: **والْحَتيُ**: bükmedir.
Ebû Amr: “**حتأتُ** kadını **حَتْأً** ve **خَجَأتُها**” onu nikâhladığın zaman (denir).
Dedi ki: “**وحَتَأْتُه** **حتْأ**” onu dövdüğün zaman (denir); o, hemzeli olarak **الحُتُوءُ**’dur.
Leys dedi: **الحَتِيُّ**: **المقلِ**’in kavrulmuş unudur.
( **النوادر** )’de: **الحتي**: gübredir; ve **الحتيُ** ip bükmede; ve **الحتيّ** hurmanın posası ve kabuklarıdır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الحاتىء**: içkisi çok olan (kimse).
**حوت** : Leys dedi: **الحُوت** bilinen (şey)dir; çoğulu **الحيتانُ**’dır; o balıktır.
Allah, Yunus kıssasında dedi: “( ُ )ِأَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ ) ( **الصَّافات** : 142 )”. Dedi ki: **الحَوْتُ** ve **الحَوَتَانُ**: kuşun su etrafında dönmesidir; ve yabanî (hayvanın) bir şey etrafında dönmesidir. Tarafe dedi:
ما كنتُ مَجدُوداً إذا غدوت
وما رأيت مثل ما لقِيت
لِطائر ظَلَّ بنا يحوتُ
ينصبُّ في اللوح فما يَفُوت
يكاد من رهبتنا يموت
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **المحاوتَةُ**: kaçamaklıktır; “o bana **يحاوتني**” denir, yani beni **يراوغُني** (kaçamak yapar). Dedi ki: **الحائت**: azarlaması çok olan (kimsedir).
**وتح** : Leys dedi: **الوَتْحُ**: her şeyden az olandır; “bana **وَتْحاً** bir bağış verdi” denir; ve onun bağışını **وَتَحَ** (azalttı); ve bağışı **ووتُح** oldu, **وَتَاحَةً** ve **تِحَةً** (oldu).
Ebû Ubeyd: az: **وَتْحٌ** ve **وَوَعْرٌ**; bu, **الوُتوحَةُ** ve **الوعورَةُ**’dur. Lihyânî dedi: az: **وَتيحٌ**. Başkası dedi: “Falanca bağışını **أَوْتَحَ**” yani onu azalttı.
Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: ona şu beyti okudu:
دَرَادِقاً وهي الشيوخُ قُرَّعاً
فَرْقَمَهم عيش خبيثٌ أوتحا
Yani: büyüklerin yemesi gibi yerler, hâlbuki onlar küçüklerdir; **قُرَّحاً**: yani dişleri bitmiştir; **الدّرادِقُ**: küçüklerdir; **قَرْقَمهم**: onların gıdasını kötüleştirdi. Dedi ki: ve onların gayretini **أوتَحَ**; ondan (pay) aldı ve ona ulaştı; ve “benden **أوتَختَ**” benden (pay) aldın, benden (pay) aldın; **الخاء**’yı **الحاء**’dan bedel kılar.
**تيح** : Leys dedi: “Falanca bir helâke düştü de bir adam ona **فتاح** oldu, onu kurtardı” denir; ve “Allah ona onu kurtaracak kimseyi **أتاح** etti” (denir); ve “falancaya şey **أُتيح** edildi” denir, yani ona hazırlandı.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: “Allah ona şöyle şöyle **أتاح** etti” yani onu takdir etti; ve “şey ona **أتيح** edildi” yani takdir edildi. Hüzelî dedi:
أتيح لها أُقَيْدِرُ ذو حَشيفٍ
إذا سامت على المَلَقَاتِ ساما
Yani: ona takdir edildi. Leys dedi: **مِتْيَحٌ** adam: sürekli bir belâya düşendir. Ve **مِتْيَحٌ** kalp. Turammâh’tan şu beyit okundu:
أفي أَثَر الأظْعَانِ عينُك تلمح
نعم لاَت هَنّا إنّ قلبك مِتْيَحُ
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den rivayet etti, dedi ki: “**مِعَنٌّ مِتْيَحٌ** adam” denir; o, her şeye karışan ve kendisini ilgilendirmeyene girendir. Dedi ki: bu, onların Farsça “اندروبست” sözünün tefsiridir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **المِتْيَحُ** ve **النفيحُ** ve **المنفح** ( **الحاء** ile): kavimle birlikte içeri giren, işi onların işi olmayan (kimsedir).
Ebû’l-Heysem dedi: **التَّيحان** ve **التَّيَّحان**: uzun (kimsedir). Başkası dedi: **تيّحان** adam: her şerefli işe ve doğru işe kendini arz edendir. A‘câc dedi:
لقد مُنُوا بَتَيحَانٍ ساطى
Diğeri dedi:
أُقَومُ دَرْءَ خَصْمٍ تَيحَانٍ
Ve **تَيحَانٌ** at: koşması şiddetli (attır); yine **تَيَّاحٌ** at (denir), yani koşucu; ve “falancaya şöyle şöyle **تاح** etti” denir, yani takdir edildi; Aglab’ın sözü bundandır:
تَاحَ لها بعدَك حِنْزَابٌ وَأَي
Asma‘î dedi: **الحيُّوتُ**: yılanların erkeğidir. Dedim ki: **الحيّوت**’taki **التاء** ziyadedir; çünkü aslı **الحيَّة**’dir.
**تحى** : Leys onu ihmal etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **التَّاحي**: bahçe; **بَانَ**. Ve **أبو تَحْيَاء** bir adamın künyesidir; sanki “**حيَيْت** **تحيا** ve **وتحياء**”dandır; **التاء** aslî değildir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والتاء وما يثلثهما)
(وتح) الواو والتاء والحاء: كلمةٌ تدلُّ على قِلَّة في شيء. فالوتْح والوتَح(1) القليل. يقال وَتَحَ العَطِيَّة(2). وتوتَّحْتُ من الشراب: شربت منه قليلاً. وأوتَحْتُ حَظَّه: أقلَلْتُه.‏
(وتد) الواو والتاء والدال: كلمةٌ واحدة، هي الوَتِد، يقال: وَتَدَهُ، وتِدْ وتِدَكَ. ويقال وَتْد أيضاً(3). ووَتِد الأذن: الذي في باطِنِها كأنَّه وَتِد.‏
(وتر) الواو والتاء والراء: باب* لم تَجِئْ كلمُهُ على قياسٍ واحد، بل هي مفرداتٌ لا تتشابَه. فالوَتِيرة: غُرَّة الفَرَس مستديرةً. والوَتِيرة: شَيء يُتعلَّم عليه الطَّعن. والوَتيرة: المداوَمَة على الشَّيء، يقال: هو على وتيرة. والوَتر: الذَّحْل(4)، يقال وَتَرْتُه أتِرُهُ وَتْراً. والوِتر والوَتْر: الفَرد. ووَترُ القَوسِ معروفٌ. يقال وَتَرْتها وأوْتَرتها. والوَتَرة: طرَفُ الأنف.‏
أمَّا المواتَرَة في الأشياء فقال اللِّحيانيّ: لا تكون مواترةً إلا إذا وقعت بينهما فَتْرة، وإلاَّ فهي مُدارَكَة. ويقال: ناقَةٌ مُواتِرةٌ: تضَعُ ركبتَها، ثمَّ تمكُث ثمّ تضَعُ الأخرى.‏
(وتش) الواو والتاء والشين. الوَتْش: القليل الرُّذالُ من كلِّ شيء. والله أعلم بالصَّواب.‏
(وتغ) الواو والتاء والغين: كلمةٌ تدلُّ على إثمٍ وبليَّة. فالوتَغ: الإثم. وأوْتَغَه: ألقاه في بَليَّة. ووتِغَ وَتَغاً: هلَكَ. وأوتَغَه: أهلكه.‏
(وتن) الواو والتاء والنون: كلمةٌ تدل على ثَباتٍ ومُلازَمة. وَاتَنَ الأمرَ: لازَمَه. وماءٌ واتِنٌ: دائم. ومنه الوَتِين: عرقٌ ملازمٌ للقَلْبِ يَسقِيه.‏
--------------ــ
(1) بالفتح والتحريك وككتف.‏
(2) وأوتحها أيضاً.‏
(3) أي بسكون التاء. ويقال ود أيضاً بوزنه مع الإبدال والإدغام.‏
(4) في المجمل: "والوتر الذحل. قال يونس: أهل العالية يقولون الوتر في العدد وفي الذحل الوتر، ونمير (صوابه تميم) تقول وتر في العدد والذحل سواء". وزاد في اللسان أن لغة أهل الحجاز بالضد من لغة أهل العالية.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**التاء** وما يثلثهما)
(**وتح**) **الواو** ve**التاء** ve**الحاء**: Bir şeyde azlığa delâlet eden bir kelime. Şu hâlde **الوتْح** ve**الوتَح**(1) az olan (şey)dir. Denir: **وَتَحَ العَطِيَّة**(2). Ve içkiden **توتَّحْتُ**: ondan az içtim. Ve **أوتَحْتُ حَظَّه**: onu azalttım.
(**وتد**) **الواو** ve**التاء** ve**الدال**: Tek bir kelime; o da **الوَتِد**’dir. Denir: **وَتَدَهُ**; ve **تِدْ** **وتِدَكَ**. Ve **وَتْد** de denir(3). Ve **وَتِد الأذن**: onun iç tarafında olan; sanki bir **وَتِد** gibidir.
(**وتر**) **الواو** ve**التاء** ve**الراء**: Bir باب*; kelimeleri tek bir kıyas üzere gelmemiştir; bilakis birbirine benzemeyen müfredlerdir. Şu hâlde **الوَتِيرة**: atın, yuvarlak olarak, alnındaki beyazlık. Ve **الوَتِيرة**: üzerine mızrak saplamanın öğrenildiği bir şey. Ve **الوَتيرة**: bir şey üzerinde devamlılık; denir: o, bir **وتيرة** üzeredir. Ve **الوَتر**: **الذَّحْل**(4); denir: **وَتَرْتُه** **أتِرُهُ** **وَتْراً**. Ve **الوِتر** ve**الوَتْر**: tek (sayı). Ve **وَترُ القَوسِ** bilinen (şey)dir. Denir: **وَتَرْتها** ve**أوْتَرتها**. Ve **الوَتَرة**: burnun ucu.
Eşyalarda **المواتَرَة**’ye gelince, **اللِّحيانيّ** dedi ki: İkisi arasında bir **فَتْرة** vuku bulmadıkça **مواترة** olmaz; yoksa o, **مُدارَكَة**’dir. Ve denir: **ناقَةٌ مُواتِرةٌ**: dizini koyar, sonra bekler, sonra ötekini koyar.
(**وتش**) **الواو** ve**التاء** ve**الشين**. **الوَتْش**: her şeyden az olan, düşük (şey). Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
(**وتغ**) **الواو** ve**التاء** ve**الغين**: Günaha ve belâya delâlet eden bir kelime. Şu hâlde **الوتَغ**: günah. Ve **أوْتَغَه**: onu bir belâya attı. Ve **وتِغَ** **وَتَغاً**: helâk oldu. Ve **أوتَغَه**: onu helâk etti.
(**وتن**) **الواو** ve**التاء** ve**النون**: Sebata ve ملازمة’ye delâlet eden bir kelime. **وَاتَنَ الأمرَ**: ona ملازم oldu. Ve **ماءٌ واتِنٌ**: daimî. Ondandır **الوَتِين**: kalbe ملازم olan, onu sulayan bir damar.

--------------ــ
(1) Fetih ile ve harekeleme ile ve **ككتف** gibi.
(2) Ve **أوتحها** da.
(3) Yani **التاء**’nın sükûnu ile. Ve بدل ve idğam ile, onun vezninde, **ود** da denir.
(4) **المجمل**’de: “Ve **الوتر** **الذحل**’dir. **يونس** dedi ki: **أهل العالية** sayıda **الوتر** derler; ve **الذحل**’de **الوَتر** (derler). Ve **نمير** (doğrusu **تميم**) sayıda ve **الذحل**’de aynı şekilde **وتر** der.” Ve **اللسان**’da, **أهل الحجاز**’ın lugatının, **أهل العالية**’ın lugatının zıddı olduğu ziyade etti.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ت ح
شيءٌ وَتِحٌ‏:‏ قليل‏.‏
وأوتحَ له العطاءَ‏.‏
وتوتّح من الشراب‏:‏ تقلّل‏.‏

##### Türkçe

و ت ح
Bir şey **وَتِحٌ**: azdır.
Ona bağışı **أوتحَ**.
İçecekten **توتّح**: azalttı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طعام وَتْحٌ: لا خير فيه كَوَحْتٍ. والوَتْحُ والوَتِحُ
والوَتِيحُ: القليل من كل شيء. وشيءٌ وَتْحٌ ووَتِحٌ أَي قليل تافِهٌ. وقد وَتُحَ، بالضم، يَوْتُحُ وَتاحةً. ويقال: أَعْطَى عطاءً وَتْحاً؛ ووَتُحَ عطاؤُه، وقد وَتَحَ عطاءَه وأَوتَحه فَوَتُحَ وَتاحةً ووُتُوحة ووَتْحَةً.وأَوْتَحَ الرجلُ: قلَّ مالُه.
وتَوَتَّحَ الشرابَ: شربه قليلاً قليلاً.
وما أَغْنى عني وَتَحَةً، بفتح التاء، كقولك ما أَغنى عني عَبَكَةً، وقيل: معناه ما أَغنى عني شيئاً.
وأَوتَحَ الرجلَ: جَهَدَه وبَلَغ منه؛ قال:
معها كفِرْخانِ الدَّجاجِ رُزَّحا
دَرادِقاً، وهي الشُّيُوخُ قُرَّحا،
قَرْقَمَهم عَيْشٌ خَبِيثٌ أَوْتَحا
هذه رواية ثعلب، ورواه ابن الأَعرابي: أَوْتَخا، وفسره بما فسر به ثعلب أَوْتَحا؛ واحتمل ابن الأَعرابي الخاء مع الحاء لاقترابهما في المخرج، وقال الأَزهري في تفسير هذا الشعر أَي يأْكلون أَكل الكبار وهم صغار. قال: وأَوْتَحَ جَهَدَهُمْ وبَلَغَ منهم. وأَوتَحْتَ مني: بَلَغْتَ مني وكأَنه أَبدل الحاء من الخاء. وشيء وَتْحٌ وَعْرٌ إِتباعٌ له أَي نَزْرٌ قليل. ووَتِحٌ ووَعِرٌ، وهي الوُتُوحةُ والوُعُورةُ، ورجل وَتِحٌ: بكسر التاء، أَي خسيس. وأَوْتَحَ فلانٌ عطيَّته أَي أَقَلَّها، وكذلك التَّوْتِيحُ. وأَوْتَحَ له الشيءَ إِذا قلله. وتَوَتَّحْتُ من الشراب: شربت شيئاً قليلاً.

##### Türkçe

Yiyecek **وَتْحٌ**: onda hayır yoktur; **وَحْتٍ** gibi. Ve **الوَتْحُ** ve **الوَتِحُ**
ve **الوَتِيحُ**: her şeyden az olan. Ve bir şey **وَتْحٌ** ve **وَتِحٌ**; yani az, değersiz. Ve gerçekten **وَتُحَ**,
ötre ile, **يَوْتُحُ** **وَتاحةً**. Ve denilir: **أَعْطَى** bir veriş **وَتْحاً**; ve **وَتُحَ**
onun verişi; ve gerçekten **وَتَحَ** onun verişini ve **أَوتَحه**; böylece **فَوَتُحَ** **وَتاحةً** ve **وُتُوحة**
ve **وَتْحَةً**. Ve **أَوْتَحَ** adam: onun malı azaldı.
Ve **تَوَتَّحَ** içeceği: onu azar azar içti.
Ve bana **وَتَحَةً** fayda vermedi, **التاء**’nın fethiyle; senin “bana **عَبَكَةً** fayda vermedi” demen gibi,
ve denildi: manası, bana hiçbir şey fayda vermedi.
Ve **أَوتَحَ** adamı: onu yordu ve ondan (payını) aldı; dedi ki:
معها كفِرْخانِ الدَّجاجِ رُزَّحا
دَرادِقاً، وهي الشُّيُوخُ قُرَّحا،
قَرْقَمَهم عَيْشٌ خَبِيثٌ أَوْتَحا
Bu, Sa‘leb’in rivayetidir; ve İbnü’l-A‘râbî onu **أَوْتَخا** diye rivayet etti ve onu, Sa‘leb’in açıkladığı gibi açıkladı:
**أَوْتَحا**; ve İbnü’l-A‘râbî, mahreçte yakınlıkları sebebiyle **الخاء**’yı **الحاء** ile birlikte muhtemel gördü;
ve Ezherî bu şiirin tefsirinde dedi ki: yani büyüklerin yemesi gibi yerler, hâlbuki onlar küçüktürler. Dedi ki:
Ve **أَوْتَحَ** onları yordu ve onlardan (payını) aldı. Ve “benden **أَوْتَحْتَ**”: benden (payını) aldın; sanki
**الحاء**’yı **الخاء**’dan bedel kılmıştır. Ve bir şey **وَتْحٌ** **وَعْرٌ**: ona tâbi kılmadır; yani az, azıcık.
Ve **وَتِحٌ** ve **وَعِرٌ**; ve o, **الوُتُوحةُ** ve **الوُعُورةُ**’dur. Ve bir adam **وَتِحٌ**: **التاء**’nın kesriyle,
yani alçak. Ve falan kimse onun bağışını **أَوْتَحَ**; yani onu azalttı; ve aynı şekilde **التَّوْتِيحُ**.
Ve ona bir şeyi **أَوْتَحَ**: onu azalttığı zaman. Ve içecekten **تَوَتَّحْتُ**: az bir şey içtim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوتح، بفتح فسكون المثناة الفوقية، والوتح، بالتحريك، والوتح ككتف هو: القليل التفه من الشيء، كالوتيح، كأمير. وشيء وتح ووتح: قليل تافه. ويقال: وتح عطاءه، كوعد، وأوتحه ووتحه توتيحا - زاده صاحب اللسان - أقله، فوتح ككرم يوتح وتاحة، بالفتح: ووتوحة، بالضم، ووتحة، بفتح فسكون، أورده ابن منظور. يقال أعطى عطاء وتحا. وأوتح فلان: قل ماله. وأوتح فلانا: جهده وبلغ منه. قال:
  قرقمهه عيش خبيث أوتحا هذه رواية ثعلب، ورواه ابن الأعرابي أوتخا بالخاء المعجمة وفسره بما فسر به ثعلب. واحتمل ابن الأعرابي الخاء مع الحاء، لاقترابهما في المخرج. وما أغنى عنى وتحة، محركة، كقولك: ما أغنى عني عبكة. وقيل: معناه ما أغنى عني شيئا. ومما يستدرك عليه: طعام وتح: لا خير فيه، كوحت. وشيء وتح وعر، إتباع له. وفي هامش الصحاح: الصواب أنه تأكيد، أي نزر قليل، وهي الوتوحة والوعورة، ورجل وتح ككتف، أي خسيس وأوتح له الشيء، إذا قلله. وتوتح الشراب: شربه قليلا قليلا، وكذا توتح منه. كذا في اللسان.

##### Türkçe

**الوتح**، üstten ikilinin fethası sonra sükûn ile; ve **الوتح** hareke ile; ve **الوتح** “**كتف**” gibi: o, şeyden az olan değersiz olandır; **الوتيح** gibi; “**أمير**” gibi. Ve “şey **وتح** ve **وتح**”: az, değersiz. Ve denilir: “**وتح** عطاؤه”, “**وعد**” gibi; ve “**أوتحه**” ve “**وتحه**” “**توتيحا**” (bunu “**صاحب اللسان**” artırdı): onu azalttı; böylece “**وتح**” “**كرم**” gibi “**يوتح**” “**وتاحة**” (fetha ile) ve **وتوحة** (damme ile) ve **وتحة** (fetha sonra sükûn ile); bunu **ابن منظور** zikretti. Denilir: “**أعطى** عطاء **وتحا**.” Ve “**أوتح** falan”: malı az oldu. Ve “**أوتح** falanı”: onu yordu ve ondan (son) sınıra ulaştı. Dedi ki:
  “**قرقمهه** عيش خبيث **أوتحا**” — bu, **ثعلب**’in rivayetidir; ve onu **ابن الأعرابي** **أوتخا** diye, noktalı **الخاء** ile rivayet etti ve onu, **ثعلب**’in tefsir ettiğiyle tefsir etti. Ve **ابن الأعرابي**, **الخاء**’yı **الحاء** ile (birlikte) muhtemel gördü; çıkış yerlerinde yakınlıklarından dolayı. Ve “Benden **وتحة** (harekeli) hiçbir şey gidermedi”; senin “Benden **عبكة** hiçbir şey gidermedi” demen gibi. Ve denildi: manası “Benden bir şey gidermedi”dir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “yemek **وتح**”: onda hayır yoktur; **وحت** gibi. Ve “şey **وتح** **وعر**”: ona tâbî kılmadır. Ve **الصحاح**’ın kenarında: doğru olan, onun te’kîd olduğudur; yani az, azıcık; ve o, **الوتوحة** ve **الوعورة**’dir. Ve “adam **وتح**” “**كتف**” gibi; yani alçak. Ve “**أوتح** ona şeyi”: onu azalttığı zaman. Ve “**توتح** içki”: onu azar azar içti; ve yine ondan “**توتح**” (etti). **اللسان**’da böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَتُحَ
1 وَتُحَ ذ , aor. يَوْتُحُ, inf. n. وَتَاحَةٌ (S, K) and وُتُوحَةٌ (K) and وَتْحَةٌ, (L,) It (a thing, S, or a gift, K) was little, or small, and paltry, mean, or contemptible. (S, L, K.) ― -b2- وَتَحَ عَطَآءَهُ, aor. يَتِحُ; (K;) and ↓ اوتحهُ; (S, K;) and ↓ وَتّحهُ, inf. n. تَوْتِيحٌ; (S;) He made his gift little, or small, (S, K,) and paltry, mean, or contemptible. (K.) ― -b3- لَهُ الشَّىْءَ ↓ اوتح He made the thing little to him. (L.) ― -b4- ↓ اوتح He became a person of little property. (K)

2 وَتَّحَ see 1 and 4.

4 أَوْتَحَ see 1. ― -b2- اوتح فُلَانًا He harassed and distressed him; syn. جَهَدَهُ وَبَلَغَ مِنْهُ; (L, K;) and in like manner, اوتح جَهْدَهُ, and اوتح مِنْهُ, and ↓ وتّح. (L.) ― -b3- اوَتح, in this sense, occurs in a verse as related by Th: as related by IAar it is اوتخ. (TA.)

توتّح مِنَ الشرَابِ
5 توتّح مِنَ الشرَابِ ذ He drank a little of the beverage: (S, L:) or, as also توتّح الشَّرَابَ, he drank the beverage by little and little. (TA.)

شَىْءٌ وَتْحٌ
شَىْءٌ وَتْحٌ ذ , and ↓ وَتِحٌ, (S, K,) and ↓ وَتَحٌ, and ↓ وَتِيحٌ, (K,) A little, or small, and paltry, mean, or contemptible, thing. (S, K.) One says also شَىْءٌ وَتَحٌ وَعْرٌ A small, or little, or scanty, thing: the latter of the two epithets being an imitative sequent; (S;) or, correctly, a corroborative. (Marg. note in a copy of the S.) ― -b2- ↓ مَا أَغْنَى وعَنِّى وَتَحَةً, a phrase like ما اغنى عنّى عَبَكَةً, (L,) or He, or it, was of no profit, or advantage, to me. (L, K.) ― -b3- طَعَامٌ وَتْحٌ Food in which is no good; like وَحْتٌ. (L.) ― -b4- ↓ رَجُلٌ وَتحٌ A vile, mean, or contemptible, man. (S.)

وَتَحٌ
وَتَحٌ ذ see وَتْحٌ.

وتِحٌ
وتِحٌ ذ see وَتْحٌ.

وَتَحَةٌ
وَتَحَةٌ ذ see وَتْحٌ.

وَتِيحٌ
وَتِيحٌ ذ see وَتْحٌ.

##### Türkçe

**وَتُحَ**
1 **وَتُحَ** ذ, muzârîsi **يَوْتُحُ**, mastarı **وَتَاحَةٌ** (S, K) ve **وُتُوحَةٌ** (K) ve **وَتْحَةٌ**, (L,) O (bir şey, S, yahut bir hediye, K) az, yahut küçük, ve değersiz, bayağı, yahut hakir idi. (S, L, K.) ― -b2- **وَتَحَ عَطَآءَهُ**, muzârîsi **يَتِحُ**; (K;) ve ↓ **اوتحهُ**; (S, K;) ve ↓ **وَتّحهُ**, mastarı **تَوْتِيحٌ**; (S;) O, hediyesini az, yahut küçük, (S, K,) ve değersiz, bayağı, yahut hakir yaptı. (K.) ― -b3- **لَهُ الشَّىْءَ** ↓ **اوتح** O, şeyi ona az yaptı. (L.) ― -b4- ↓ **اوتح** O, az mala sahip bir kimse oldu. (K)

2 **وَتَّحَ** bk. 1 ve 4.

4 **أَوْتَحَ** bk. 1. ― -b2- **اوتح فُلَانًا** O, onu hırpaladı ve sıkıntıya soktu; eş anlamlısı **جَهَدَهُ وَبَلَغَ مِنْهُ**; (L, K;) ve aynı şekilde, **اوتح جَهْدَهُ**, ve **اوتح مِنْهُ**, ve ↓ **وتّح**. (L.) ― -b3- **اوَتح**, bu mânâda, Th tarafından rivayet edildiği üzere bir beyitte vârid olur: IAar tarafından rivayet edildiğine göre o **اوتخ**’tur. (TA.)

**توتّح مِنَ الشرَابِ**
5 **توتّح مِنَ الشرَابِ** ذ O, içkiden az içti: (S, L:) yahut, ayrıca **توتّح الشَّرَابَ** olarak da, o, içkiyi azar azar içti. (TA.)

**شَىْءٌ وَتْحٌ**
**شَىْءٌ وَتْحٌ** ذ, ve ↓ **وَتِحٌ**, (S, K,) ve ↓ **وَتَحٌ**, ve ↓ **وَتِيحٌ**, (K,) Az, yahut küçük, ve değersiz, bayağı, yahut hakir bir şey. (S, K.) Şöyle de denir: **شَىْءٌ وَتَحٌ وَعْرٌ** Az, yahut küçük, yahut kıt bir şey: iki sıfattan ikincisi taklidî bir tâbidir; (S;) yahut, doğru olarak, pekiştiricidir. (S’nin bir nüshasındaki kenar notu.) ― -b2- ↓ **مَا أَغْنَى وعَنِّى وَتَحَةً**, **ما اغنى عنّى عَبَكَةً** gibi bir ibare, (L,) yahut O, yahut o, bana hiçbir fayda, yahut yarar sağlamadı. (L, K.) ― -b3- **طَعَامٌ وَتْحٌ** İçinde hayır olmayan yiyecek; **وَحْتٌ** gibi. (L.) ― -b4- ↓ **رَجُلٌ وَتحٌ** Aşağılık, bayağı, yahut hakir bir adam. (S.)

**وَتَحٌ**
**وَتَحٌ** ذ bk. **وَتْحٌ**.

**وتِحٌ**
**وتِحٌ** ذ bk. **وَتْحٌ**.

**وَتَحَةٌ**
**وَتَحَةٌ** ذ bk. **وَتْحٌ**.

**وَتِيحٌ**
**وَتِيحٌ** ذ bk. **وَتْحٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَتَحَ
وَتَحَ
a.  [ يَتِحُ ] ( n. ac. وَتْح 1 ,  تِحَة [ وِتْحَة 2t ]), Doled out.

وَتُحَ
وَتُحَ U ( n. ac. وَتَاْحَة 22t ,  وُتُوْحَة 27t ),
a.  Was paltry.

وَتَّحَ
وَتَّحَ II ,
a.  see I .

أَوْتَحَ
أَوْتَحَ IV ,
a.  see I .

b.  Was poor.

c.  Importuned.

تَوَتَّحَ
تَوَتَّحَ V
a.  [ Min ], Drank little.

وَتْح
وَتْح 1 ,
a.  Paltry.

وَتَح
وَتَح 4 ,  وَتِح 5 ,  وَتِيْح 25 ,
a.  see 1 .

لَا وَتَحَةً
لَا وَتَحَةً
a.  Not a whit.

##### Türkçe

وَتَحَ
وَتَحَ
a. [ **يَتِحُ** ] (n. ac. **وَتْح** 1, **تِحَة** [ **وِتْحَة** 2t ]), Paylaştırdı.

وَتُحَ
وَتُحَ U (n. ac. **وَتَاْحَة** 22t, **وُتُوْحَة** 27t),
a. Cılız oldu.

وَتَّحَ
وَتَّحَ II,
a. I’e bak.

أَوْتَحَ
أَوْتَحَ IV,
a. I’e bak.

b. Fakir oldu.

c. Israrla istedi.

تَوَتَّحَ
تَوَتَّحَ V
a. [ Min ], Az içti.

وَتْح
وَتْح 1,
a. Cılız.

وَتَح
وَتَح 4, **وَتِح** 5, **وَتِيْح** 25,
a. 1’e bak.

لَا وَتَحَةً
لَا وَتَحَةً
a. Zerre kadar değil.
