# وتن (و-ت-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AA%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Atar damar

- Harfler: و - ت - ن
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْوَتِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَعِيلَ | Atar damar | 1 | 1 | [69:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/ayet/69:46.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kesinlikle keseceğim

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وتن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ورد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AF.md), [عرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%82.md), [حبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [بتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kalbi ve bedeni besleyen, kesildiğinde hayatı sona erdiren ana can damarı (aort) |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın devamını sağlayan kesintisiz akış, sabitlik, ayrılmazlık ve nihai ontolojik dayanak |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyet ve hayat bağının kopmasıyla gelen mutlak ve geri döndürülemez sistemik çöküş |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca biyolojik bir damar kesilmesi şeklinde daraltılıp peygamberlik meşruiyeti ve vahyin ontolojik garantisi boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وت | Bir yere çakılma, yerleşme, sabit kalma ve gerilimli süreklilik; nitekim [وتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AF.md) kökünde yere çakılan sabit kazık, [وتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%B1.md) kökünde gerilmiş ve kesintisiz süren tekil bağ anlamı esastır. | ن | Çekirdekteki sabitlik ve bağlanma manasına canlılık, kesintisiz içsel akış ve organı diri tutan sürekli besleme niteliği ekleyerek anlamı can damarına özelleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Varlığı merkezine sımsıkı tutturan ve ayrılmasını engelleyen temel bağlayıcı unsurdur. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varlığın hayat sınırını belirleyen, geçildiğinde yok oluşun başladığı kesin sınırdır. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamsal sıvının durmaksızın aktığı ve canlılığı sürdüren içsel akıştır. |
| وتن | Merkezi bir noktaya sımsıkı kenetlenip yaşamsal sürekliliği sağlayan ve koptuğunda varoluşsal sınıra ulaştıran bağ | Yaşam kaynağı olan kalbe doğrudan bağlı kalarak kesintisiz kan akıtan, varlığın nihai tutunma ve canlılık sınırını oluşturan hayat eksenidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kalpten çıkıp bütün bedene kan dağıtan kalın beyaz ana damar (aort); bir yerde ayrılmaksızın sürekli ikamet etmek ve suyun hiç kesilmeden akması (ماء واتن). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi recez şairi Hümeyd el-Erkat, can damarından vurulmuş avı ve yayı tasvir ederken şöyle demektedir: شِرْيانَةٌ تَمْنَعُ بعدَ اللِّينِ، / وصِيغَةٌ ضُرِّجْنَ بالتَّسْنينِ، / من عَلَقِ المَكْليِّ والمَوْتونِ |

Kaynak: İbn Manzûr, Lisânü’l-ʿArab; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa; el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça وتن kökü, Sami dillerinde süreklilik, sabit kalma, dayanıklılık ve kesilmeyen akış bildiren ilksel bir kök katmanına dayanır. İbranicede yer alan ve süreklilik, sarsılmazlık, kadim güç ifade eden אֵיתָן (eytan) biçimiyle fonetik ve semantik akrabalık taşır; bu sözcük kesintisiz akan gür ırmaklar ve sarsılmaz kayalıklar için kullanılır. Arapçada kökün ilk harfi olan و sesi, iç organların ve yaşamsal kanalların adlandırılmasında somutlaşmış; kalbe yapışık duran ve kesintiye uğramaksızın kan pompalayan ana aort damarına isim olmuştur. Kökün temelinde yatan mana, sarsılmayan bir devamlılık ve ayrılmaz bir refakattir; nitekim Arapçada kesilmeyen sürekli suya مَاءٌ وَاتِنٌ denmesi ile can damarına el-vetîn denmesi aynı semantik çekirdeğin türevleridir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Gesenius Hebrew Grammar; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وتن kökünden türeyen ve ثبات وملازمة (sabitlik ve ayrılmazlık) bildiren fiil ve isimler | Kalbi besleyen ve ayrılmayan damara el-vetîn, bir yerde devamlı kalmaya vatana بالمكان denmesi içsel türetim tutarlılığını gösterir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice אֵיתָן (eytan - sürekli, akıcı, kalıcı, güçlü) | Kökün kesintisiz akış ve süreklilik bildiren kök anlamı Güney ve Kuzeybatı Sami kollarında ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda sürekli sıvı akışı ve kanal metaforu | Geniş dil ailesi düzeyinde doğrulanmış doğrudan ses denklikleri sınırlıdır. | Muhtemel |

Kaynak: İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa; HALOT; Payne Smith, Compendious Syriac Dictionary.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وتن | Anlamlı | Sabitlik, süreklilik ve can damarı | Kalbi besleyen ana damar ve kesintisiz akış | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| ونت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde müstakil kullanım kaydı yoktur. | Kur'an'da geçmez. |
| [تون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%86.md) | Anlamlı | Hamam ocağı, fırın | Klasik sözlüklerde أتون kelimesinin bir varyantı veya hafifletilmiş biçimi olarak yer alır. | Kur'an'da geçmez. |
| [تنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik leksikografide terk edilmiş diziliştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [نوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AA.md) | Anlamı bulunmayan | Gemici, sevk eden | Arapçaya yabancı dilden girmiş نوتي kelimesi dışında özgün kök fiili yoktur. | Kur'an'da geçmez. |
| [نتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%88.md) | Anlamlı | Çıkıntı yapmak, kabarmak, taşmak | Bir şeyin yerinden ayrılmaksızın dışarı doğru fırlaması ve belirginleşmesidir (نتأ / نتو). | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü mekânsal hareket taşır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وتن | Merkez | Can damarı, kesintisiz hayati bağ | Kalbe doğrudan bağlı, kesilmesi derhal ölümü getiren ana hayat eksenidir. | Varlığın ve meşruiyetin doğrudan dayandığı merkezi aort damarıdır. |
| [ورد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AF.md) | Komşu | Toplardamar, su başı, giriş yolu | Kana ve suya ulaştıran, bedene yayılan geniş damar yoludur (حبل الوريد). | وتن doğrudan kalpten çıkan ana arter iken [ورد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AF.md) kanı taşıyan ve geri getiren yoldur. |
| [عرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Genel damar, kök, soy çizgisi | Bedendeki her türlü damarın ve bitki kökünün genel adıdır. | [عرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%82.md) genel damar dokusu iken وتن hayatiyetin mutlak bağlı olduğu tekil merkezdir. |
| [حبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%84.md) | Komşu | Bağ, ip, rabıta | İki şeyi birbirine tutturan dışsal veya anatomik bağdır. | [حبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%84.md) fiziksel veya mecazi bağlayıcı ip iken وتن içsel, akışkan ve yaşamsal kanaldır. |
| [بتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D8%B1.md) | Zıt | Kökten kesme, soyunu tüketme, kesinti | Bir şeyin devamlılığını ve hayati irtibatını tamamen ortadan kaldırmaktır. | وتن süreklilik ve hayat veren akış iken [بتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D8%B1.md) bu akışın kökten imhasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وتن | Can damarı, kalbi besleyen ana damar | Kesildiğinde hayatın derhal bittiği merkezi aort ve süreklilik bağıdır. | Kesin |
| Latince | aorta, arteria vitalis | Ana atardamar, hayat arteri | Kalpten çıkan ana damarı tam karşılar; ancak kökün taşıdığı soyut ayrılmazlık boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | aorta, lifeline, jugular vein | Aort, can damarı, hayati bağ | Lifeline mecazi olarak varoluşsal bağı karşılar; aorta biyolojik tekabüliyettir. | Güçlü |
| Almanca | Aorta, Lebensader | Aort, hayat damarı | Lebensader kelimesi hem fiziki damarı hem de bir sistemin çökmesini engelleyen ana hattı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | aorte, artère vitale | Aort, hayati atardamar | Canlılığın ve sistemik beslenmenin dayandığı ana damarı ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire de l'Académie Française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْوَتِينَ (Hâkka [69:46](https://lisan.digital/tr/ayet/69:46.md)) | Peygamberlik emanetine ve vahye hıyanet edilmesi halinde uygulanacak anında ve kesin ilahi ceza; hayatın ve varoluşsal meşruiyetin doğrudan sonlandırılması | Vahyin sıhhati, peygamberin kendi adına söz uydurmasının imkânsızlığı ve ilahi murakabenin tavizsizliği bağlamı (Hâkka [69:44](https://lisan.digital/tr/ayet/69:44.md)-47). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvetin ispatı ve vahyin korunmuşluğu | Peygamberin vahiy üzerinde tahrifat yapamayacağı; aksi takdirde ilahi kudretin onu derhal helak edeceği argümanı. | Vahiy emanetinin ontolojik garantisi ve ilahi denetimin kesinliği. |
| Fıkıh | Zebih ve kurban hükümleri | Hayvan boğazlanırken kesilmesi gereken damarlar (evdâc) arasında yer alıp almadığı tartışması. | Boğazlama esnasında canın çıkışını kesinleştiren damarların tespiti. |
| Tefsir | Hâkka suresi 46. ayetin tefsiri | Ayetteki ifadenin hakiki bir damar kesilmesi mi yoksa ani helakten kinaye bir temsil mi olduğu meselesi. | En güçlü yakalama ve hayat damarını kopararak anında imha etme temsili. |
| Hadis | Resulullah'ın vefat hastalığı rivayetleri | Hayber'de zehirlenmenin etkisini anlatırken can damarının kesildiğini hissettiğine dair ifadeler. | Zehrin etkisinin nihai ölümcül sınıra ulaştığını bildiren fiziki acı tasviri. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin kaynağı ve peygamberlik meşruiyeti | İlahî meşruiyet bağı | Vahyin tahrif edilmesini mutlak ölüm cezası tehdidiyle engellemek | Dini otoritenin kaynağı vahiy bağıdır; bu bağ bozulursa peygamber dahi olsa varoluş son bulur. | Kesin |
| İlmi | Hakikat kriteri ve metodolojik doğruluk | Epistemik ana omurga | Bilgi sisteminin temel aksiyomunu korumak | Temel aksiyom çöktüğünde tüm türetilmiş bilgi sisteminin derhal yıkılmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Anayasal meşruiyet ve kamu otoritesi | Meşruiyet ekseni | İktidarın keyfiliğini engelleyen kurucu antlaşma | İktidar varlık sebebini çiğnerse onu ayakta tutan siyasi meşruiyet damarı koparılır. | Güçlü |
| İktisadi | Likidite ve ana finansman akışı | Ana sermaye arter | Ekonomik birimlerin sürekliliğini sağlayan nakit dolaşımı | Piyasayı besleyen ana kredi ve likidite kanalı tıkandığında sistemik kriz kaçınılmazdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ana iletim hattı ve tekil arıza noktası (Single Point of Failure) | Hidrolik veya elektrik şebekelerinde merkezi kaynaktan gelen ve kesildiğinde tüm alt düğümleri enerjisiz bırakan ana veri veya besleme arteridir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurucu meşruiyet bağı (Fons Meşruiyet) | Bir kurumun, devletin veya hukuki tüzel kişiliğin varlığını borçlu olduğu kurucu ilkedir; bu ilke ihlal edildiğinde hukuki varlık hükmen sona erer. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece biyolojik bir damar olarak anlaşılması ve ayetin yalnızca fiziksel bir cezalandırma tehdidine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | وتن bedensel bir damarın ötesinde, kul ile Allah arasındaki elçilik emanetinin varoluşsal bağıdır; koptuğu anda nebevi varlığın da sona erdiği nihai ontolojik hiyerarşidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberliğin kişisel bir karizma veya serbest bir dini önderlik gibi algılanması; oysa Kur'an, peygamberin kendi adına söz uyduramayacağını en sert ontolojik yaptırımla ortaya koyar. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin beşeri müdahalelerden mutlak biçimde arınmış olduğunu, Peygamber'in dahi vahiy metni üzerinde tasarruf yetkisi bulunmadığını sarsılmaz bir dille ilan eden teolojik güvencedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kur'an'ın kaynağını, nübüvvetin tabiatını, elçinin sorumluluğunu ve ilahi kelamın dokunulmazlığını vazeden ayetlerde (özellikle Hâkka suresi bağlamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın Hz. Muhammed'in kendi iç dünyasından veya dehasından kaynaklanan bir metin olduğu iddialarını, elçinin dahi vahyi tahrif edemeyeceği gerçeğiyle çürütür. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kalpten çıkan, bedene kesintisiz canlılık taşıyan ve koparıldığında derhal ölüme yol açan merkezi aort damarı.
- Soyut anlam: Bir varlığın, sistemin veya görevin devamını sağlayan ve ihlali halinde anında sistemik çöküş getiren nihai meşruiyet ve varoluş bağı.
- Sistematik karşılık: Sistemin ana hayat kaynağına bağlılığını sağlayan tekil arıza noktası ve ontolojik meşruiyet ekseni.
- LaTeX modeli: $$L = \Phi(C \cap V) \implies (\neg V \iff \nabla L = -\infty)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $L$ yaşamsal varoluşu ve sürekliliği, $C$ merkezi yetki veya faillik odağını (kalp/nebi), $V$ ise ayrılmaz can damarı ve vahiy meşruiyetini temsil eder. Varlığın devamı bu iki kümenin kesişim fonksiyonu $\Phi$ ile sağlanır. Meşruiyet ve hayatiyet bağının ortadan kalkması ($\neg V$), hayatın derhal ve mutlak bir türevsel çöküşle ($-\infty$) son bulmasına denktir. Bu model, وتن koptuğunda sistemin sönümlenerek değil, anında ve geri döndürülemez biçimde yok oluşa geçtiğini simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AA%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Hakka 69:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/ayet/69:46.md) — الْوَتِينَ

ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ

Meal (IK): Sonra da, hiç şüphesiz onun şah damarını koparırdık.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والنون و و ء ي معهما
ت ي ن، ي ت ن، و ت ن، ن ت أ، أ ت ن مستعملات
تين:
واحِدُ التِّينُ تينةٌ.
والتِّينةُ: الرَّمّاعةُ من أسماءِ الدُّبُر تَرْمَعُ أي تَتَحرَّكُ.
والتِّنِّين: حَيَّةٌ.
يتن:
اليَتَنُ: الوَلَدُ المنكُوسُ، وأَيتَنَتِ المرأةُ فهي مُوتِن، والوَلَدُ مُوتَنٌ، ويقال: آتَنَتْ بمعناه أيضاً.
وتن:
الوَتينُ: عِرْق يَسقي الكَبِد، وثلاثة أَوتِيةٍ، وجمعه وُتُنِ.
ورجل مَوتونٌ: انقَطَعَ وَتينه، وهي نِياطُ القَلب، وقيلَ: الوَتينُ: عرق القلب.
نتأ:
النُّتُوءُ: خُروجُ الشيء من موضعه من غير بَيْنُونةٍ فهو ناتِئٌ مُعَلّقٌ، ونَتَأَ يَنْتَأُ.
أتن:
الأُتُّونُ: أُتُّون الحَمّام والجَصّاصةِ ونحوهما.
والأُتوُنُ: الثُّبُوت في المكان، وأَتَنَ ووَتَنَ بالمكان، أي أقامَ به.
والأَتانُ: العانةُ، وثَلاثُ أُتُنٍ.

##### Türkçe

باب **التاء** و**النون** و**و** و**ء** و**ي** معهما
**ت ي ن**، **ي ت ن**، **و ت ن**، **ن ت أ**، **أ ت ن** kullanımdadırlar.

**تين**:
**التِّينُ**’in teki **تينةٌ**’dir.
**التِّينةُ**: **الدُّبُر**’ün adlarından **الرَّمّاعةُ**’dır; **تَرْمَعُ** yani hareket eder.
**التِّنِّين**: bir yılandır.

**يتن**:
**اليَتَنُ**: ters doğmuş çocuk; kadın **أَيتَنَتِ** eder, o hâlde o **مُوتِن**’dir; çocuk **مُوتَنٌ**’dır. Ve “**آتَنَتْ**” de onun mânâsıyla söylenir.

**وتن**:
**الوَتينُ**: karaciğeri sulayan bir damardır; (çoğulu) üç **أَوتِيةٍ**; cem‘i **وُتُنِ**’dür.
Ve **مَوتونٌ** bir adam: **وَتين**’i kopmuştur; o, kalbin askılarıdır (**نِياطُ القَلب**). Ve denildi ki: **الوَتينُ**: kalbin damarıdır.

**نتأ**:
**النُّتُوءُ**: şeyin yerinden, ayrılma olmaksızın çıkmasıdır; o hâlde o, asılı bir çıkıntı (**ناتِئٌ مُعَلّقٌ**)dır. Ve **نَتَأَ يَنْتَأُ**.

**أتن**:
**الأُتُّونُ**: hamamın ve alçı ocağının (**الجَصّاصةِ**) ve benzerlerinin ocağıdır.
**الأُتوُنُ**: mekânda sebat etmektir; **أَتَنَ** ve **وَتَنَ** mekânda, yani orada ikamet etti.
**والأَتانُ**: kasık (**العانةُ**)tır; ve üç **أُتُنٍ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَتينُ: عِرقٌ في القلب، إذا انقطع مات صاحبه. وقد وَتَنْتُهُ، إذا أصبت وَتينته. والواتِنُ: الشيء الدائم الثابت في مكانه. يقال: وَتَنَ الماءُ وغيره وُتوناً وتِنَةً أيضاً، أي دام ولم ينقطع. والواتِنُ: الماء المَعينُ الدائمُ، الذي لا يذهب. والمُواتَنَةُ: الملازمة في قلّة التفرّق.

##### Türkçe

**الوَتينُ**: kalpte bir damardır; eğer koparsa sahibi ölür. Ve “onu **وَتَنْتُهُ**” (dedim); yani onun **وَتينته**’sini isabet ettim (vurdum). Ve **الواتِنُ**: yerinde daimî, sabit olan şeydir. “Su ve başkası **وَتَنَ**; **وُتوناً** ve ayrıca **تِنَةً**” denir; yani devam etti ve kesilmedi. Ve **الواتِنُ**: gitmeyen, daimî olan, sürekli akan sudur. Ve **المُواتَنَةُ**: az ayrılıkla (az dağılmayla) birlikte bulunma.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ن ( وايء )
وتن ، تين ، تون ، يتن ، أتن ، تنأ ، نتأ ، أنت ، نأت .
تين : قال الله جلّ وعزّ : ( ) ( التين : 1 ) .
قال الفراء : قال ابن عباس : هو تينكم هذا وزَيتُونكم ، ويقال : إنهما مَسجدان بالشام ، قال الفرَّاء : وسمعتُ رجلاً من أهل الشام ، وكان صاحب تَفْسير قال : التينُ جبالٌ ما بين حُلوان إلى هَمذان ، والزيتون جبال الشام .
روى المنذريُّ عن الحراني عن ثابت بن أبي ثابت أنه قال : قال الأصمعي : الزيتون شجرةٌ تشبه الرِّمْثَ وليست به .
( تون ) : وقال أبو عمرو : التَّتاوُن احْتيالٌ وخَدِيعةٌ ، والرجل يَتتاوَنُ الصَّيْدَ إذا جاءه مَرَّة عن يَمينه ، ومرة عن شِماله وأنشد :
تتَاوَنَ لِي في الأمر من كل جانبٍ
ليصرِفَنِي عمَّا أرِيدُ كُنودَا
وقال ابن الأعرابي : التُّونُ الخزفة التي يُلْعَبُ عليها بالكُجَّة ولم أر هذا الحرف
لغيره ، وأنا واقف فيه أَنه بالنون أَو بالزاي .
يتن : أبو عبيد عن اليزيدي : اليَتْنُ أَن تَخْرجَ رِجلا المولود قبل يديه .
وقال غيره : تُكْرَه الوِلادةُ إذا كانت كذلك ، وقد أَيْتَنَتْ به أمُّه ، وقالت أم تأبَّط شراً : واللَّهِ ما حَملْتُه غَيْلاً ولا وَضَعتُه يَتْناً ، وفيه لُغات يقال : وضعته أمُّه يَتْناً وأَتْناً ووَتْنَا .
وروى المنذريُّ عن الحراني عن ثابت بن أبي ثابت أنه قال : قال الأصمعي : اليَتْنُون شجر يشبه الرِّمث وليست به .
وتن : قال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ ) ( الحاقة : 46 ) الوَتين نِياط القلب ، وإذا انقطع الوتينُ لم يكن بعده حياة .
وقال أبو زيد : الوَتِينُ عِرْقٌ يَسْتَبْطِنُ الصُّلْبَ يجتمعُ إليه البطنُ أجمع ، وإليه تَضْرِبُ العُرُوق ، وهي الوُتُن ، وثَلاثَةُ أَوْتِنة .
وقال أبو عمرو : وَتَنَ بالمكان يَتِنُ وتُوناً .
تنأ نتأ : تَنَأَ يَتْنَأَ تُنُوءاً ، إذا أقام به ، فهو وَاتِنٌ وتأنِىءٌ ، وجمع التانِيء تُنَّاء .
وفي حديث عمر : ابنُ السبيل أحقّ بالماء مِن التّأنِيءِ عليه ، أراد أنَّ ابن السبيل إذا مَرّ بِرَكِيَّةٍ عليها قومٌ يَسْقون منها نَعمهم ، وهم مُقيمون عليها ، فابن السبيل ماراً أحق بالماءِ منهم يُبْدأ به فيُسْقَى وَظَهره لأن سائرهم مقيمون ، ولا يَفوتُهم السَّقْي ولا يُعْجِلُهم السَّفَر والمسير .
سَلَمة عن الفراء : الأتْنَاءُ الأَقران ، والأنْتَاءُ الأوْرَامُ .
وقال أبو زيد : نَتَأْتُ فأنا أنْتَأُ نُتُوءًا إذا ارتفعتَ ، وكلُّ ما ارتفع فهو نَاتِىءٌ ، قلت : ومن العرب من يقول : نَتَا عُضْوٌ من أعضائه يَنْتُو نتُوّاً فهو ناتٍ إذا وَرِم بغير همز ، وانْتَتأَ إذا ارتفع أيضاً ، وأنشد أبو حازم :
فلما انْتَنأْتُ لدِرِّيئهم
نَزَأْتُ عليه الوأَي أهذَؤُه
لِدِرِّيئهم أي لِعَرِيفهم نَزَأْتُ عليه أي هَيَّجْتُ عليه ، ونزعت الوَأَي وهو السيف أهذؤُه أي أَقْطَعُه ، وفي بعض الحديث كان حُميد بن هلال من العلماء فأخرتْ به التِّنايةُ ، قال الأصمعي : إنما هي التِّناوَةُ أيْ أنه تَركَ المذاكرة ، وكان ينزل قرية على طريق الأهواز .
وقال الليث : التُّنُوءُ خروج الشيء من موضعه من غير بينونة .
وقال ابن الأعرابي : أنْتَى أَنتَا إذا تأخَّر ، وأنتَى إذا كَسَر أَنْف إنسان فَوَرَّمَه ، وأَنْتَى إذا وافق شكلَه في الخَلْق والخُلُق مأخوذ من التِّنِّ .
أبو عبيد عن الأحمر في باب من يستَحْضَر وهو ذو تِكْراهٍ يحقِرُ ، وهو يَنْتأ أي أنك تَزْدَرِيه لسكوته وهو يُحادِيُك .
( نأت ) : وقال أبو زيد يقال : نَأَتَ الرجلُ وهو يَنْئِتُ نَئِتاً وأَنَّ يَئِنَّ أَنِيناً وأَنْتَ يَأْنِتُ أَنيتاً بمعنى واحد غير أن النئيتَ أجْهرُها صوتاً .
أبو عبيد : النُّوتيُّ الملاّح والجميع النَّواتيّ والنُّوتيُّون ؛ أبو العباس عن ابن الأعرابي : امرأة مأتُونَةٌ إذا كانت أديبةً ، وإن لم تكن حسنة .
( وتن أتن ) : قال : والوَتْنَةُ مُلازمةُ الغَريم ، والوَتْنَةُ المخالفة .
وقال الليث : وَتَنَ بالمكان وُتُوناً وأَتِن أُتوناً إذا أقام به ، وأتانٌ وثلاثُ آتُنٍ ؛ وأتُنٌ كثيرةٌ .
قال : الأتُون أَتُون الحمَّام والجصَّاصة ونحوه .
وقال الفراء : جَمَعت العرب الأَتُّون أَتَاتين بتاءين ، قال : وهذا كما جمعوا قَسّاً قَسَاوسة أرادوا أن يجمعوه على مثال مَهالِبة فكثُرت السينات فأبدلوا إحداهن واواً ، قالوا : وربما شدَّدوا الجمع ولم يشدِّدوا واحده مثل أُتُون وأَتَاتِين .
وقال أبو زيد : الوَاتِنُ من المياه الدائم المَعِينُ الذي لا يذهبُ .
وقال ابن شميل : الأتَانُ قاعِدة الفَوْدَج ، والجميع الأُتُن ، قال : وقال لي أبو موهب : الحمائر هي القَواعِد والأُتُن الواحدة حمارة وأَتانٌ .
وقال أبو الدُّقيش : القواعد والأُتن المرتفعة من الأرض ، وأَتانُ الضَّحْل الصَّخْرةُ العظيمة تكون نابتَةً في الماء وأنشد :
عَيْرَانَةٌ كأَتانِ الضَّحْلِ عُلْكومُ
وقال أبو عمرو : الأتان الصخرةُ تكون في الماء ، وقيل : هي الصخرةُ التي هي في أسفل طَيِّ البئرِ ، فهي تَنِي الماء .
وقال الأصمعي :
بِنَاجِيَةٍ كأَتان الثَّمِيل
توفى السُّرَى بَعْدَ أَيْنٍ عَسِيراً
أي تُصْبِحُ عَاسِراً بِذَنبها تَخْطِرُ به مَراحاً ونَشَاطاً .
وقال ابن شميل : أَتَانُ الثَّمِيلِ الصَّخْرةُ التي لا يَرْفَعُها شيء ولا يُحَرِّكها ولا يأْخُذُ فيها ، طُولُها قَامَةٌ في عَرْض مِثْلِه ، وأتانُ الرمل دويْبةٌ دقيقة الساقَيْن .
( أنت ) : أبو عمرو : رجل مَأْنوتٌ ، وقد أَنَتَه الناس يَأْنِتونَهُ إذا حَسدوه فهو مأنوتٌ وأَنِيتٌ .

##### Türkçe

ت ن ( وايء )
**وتن** , **تين** , **تون** , **يتن** , **أتن** , **تنأ** , **نتأ** , **أنت** , **نأت** .
**تين** : Allah, azîz ve celîl, şöyle dedi: ( ) ( **التين** : 1 ) .
Ferrâ dedi: İbn Abbâs dedi: O, sizin şu inciriniz ve zeytununuzdur; ve denilir ki: İkisi Şam’da iki mescittir. Ferrâ dedi: Şam ehlinden bir adam işittim, tefsir sahibi idi; dedi ki: **التين** Hulvân ile Hemedân arasındaki dağlardır; ve **الزيتون** Şam dağlarıdır.
Münzirî, Harrânî’den, Sâbit b. Ebî Sâbit’ten rivayet etti; o dedi ki: Asmaî dedi: **الزيتون** **الرِّمْثَ**’e benzeyen bir ağaçtır; fakat o değildir.
( **تون** ) : Ebû Amr dedi: **التَّتاوُن** bir hile ve aldatmadır; adam avı **يَتتاوَنُ** eder; ona bir defa sağından geldiğinde, bir defa solundan geldiğinde. Ve şu beyti okudu:
تتَاوَنَ لِي في الأمر من كل جانبٍ
ليصرِفَنِي عمَّا أرِيدُ كُنودَا
İbnü’l-A‘râbî dedi: **التُّونُ** **الكُجَّة** ile üzerinde oynanan çömlek parçasıdır; bu harfi onun dışında görmedim; ve ben bunda duruyorum: onun **النون** ile mi yoksa **الزاي** ile mi olduğuna.
**يتن** : Ebû Ubeyd, Yezîdî’den: **اليَتْنُ** doğanın iki elinden önce yeni doğanın ayağının çıkmasıdır.
Başkası dedi: Doğum, böyle olduğunda mekruh görülür; ve annesi onunla **أَيْتَنَتْ** olmuştur. Ve Teebbete Şerran’ın annesi dedi: Vallahi onu **غَيْلاً** taşımadım ve onu **يَتْناً** doğurmadım. Ve onda lugatlar vardır; denilir: Annesi onu **يَتْناً** ve **أَتْناً** ve **وَتْنَا** doğurdu.
Münzirî, Harrânî’den, Sâbit b. Ebî Sâbit’ten rivayet etti; o dedi ki: Asmaî dedi: **اليَتْنُون** **الرِّمث**’e benzeyen bir ağaçtır; fakat o değildir.
**وتن** : Ebû İshâk, Allah azîz ve celîl’in sözü hakkında: ( ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ ) ( الحاقة : 46 ) dedi: **الوَتين** kalbin bağıdır; **الوتينُ** kesildiğinde ondan sonra hayat olmaz.
Ebû Zeyd dedi: **الوَتِينُ** belin iç tarafında bulunan bir damardır; bütün karın ona toplanır; ve damarlar ona vurur; bunlar **الوُتُن**’dür; ve üç **أَوْتِنة**.
Ebû Amr dedi: **وَتَنَ** yerde **يَتِنُ** ve **وتُوناً**.
**تنأ نتأ** : **تَنَأَ** **يَتْنَأَ** **تُنُوءاً**; orada ikamet ettiğinde; o hâlde o **وَاتِنٌ** ve **وتأنِىءٌ**’dür; ve **التانِيء**’in çoğulu **تُنَّاء**’dır.
Ömer’in hadisinde: Yolcu, onun üzerindeki **التّأنِيءِ**’den suya daha hak sahibidir. Şunu kastetti: Yolcu, üzerinde bir topluluk bulunan bir kuyuya uğradığında; ondan hayvanlarını suluyorlar ve onlar onun üzerinde ikamet edicilerdir; o hâlde yolcu geçip giderken sudan onlardan daha hak sahibidir; onunla başlanır, ona su verilir ve (hayvanının) sırtı (da sulanır); çünkü onların geri kalanı ikamet edicidir; sulama onlara kaçmaz ve sefer ve yürüyüş onları acele ettirmez.
Seleme, Ferrâ’dan: **الأتْنَاءُ** akranlardır; ve **الأنْتَاءُ** şişliklerdir.
Ebû Zeyd dedi: **نَتَأْتُ**; ben **أنْتَأُ** olurum; **نُتُوءًا**; yükseldiğinde. Ve yükselen her şey **نَاتِىءٌ**’dir. Dedim ki: Araplardan kimi der ki: Uzuvlarından bir uzuv **نَتَا** etti; **يَنْتُو** **نتُوّاً**; o hâlde o **ناتٍ**’dir; hemzesiz olarak şiştiğinde. Ve **انْتَتأَ** da yükseldiğinde (denir) ayrıca. Ebû Hâzim şu beyti okudu:
فلما انْتَنأْتُ لدِرِّيئهم
نَزَأْتُ عليه الوأَي أهذَؤُه
**لِدِرِّيئهم** yani onların **لِعَرِيفهم**’i için. **نَزَأْتُ عليه** yani onun üzerine kışkırttım. Ve **الوَأَي**’i, o kılıçtır, çekip çıkardım; **أهذَؤُه** yani onu keserim. Ve bazı hadiste: Humeyd b. Hilâl âlimlerdendi; sonra **التِّنايةُ** onu geri bıraktı. Asmaî dedi: O ancak **التِّناوَةُ**’dir; yani o müzakereden vazgeçti; ve Ahvaz yolu üzerinde bir köye inerdi.
Leys dedi: **التُّنُوءُ** şeyin yerinden ayrılma olmaksızın çıkmasıdır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **أنْتَى** **أَنتَا**; geciktiğinde. Ve **أنتَى**; bir insanın burnunu kırıp onu şişirdiğinde. Ve **أَنْتَى**; yaratılış ve huyda onun şekline uygun geldiğinde; **التِّنِّ**’den alınmıştır.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den, “hazır bulundurulan ve o **ذو تِكْراهٍ** olup küçümseyen” babında: ve o **يَنْتأ** eder; yani sen onun susmasından dolayı onu küçümsersin; hâlbuki o sana **يُحادِيُك** eder.
( **نأت** ) : Ebû Zeyd dedi: Denilir: Adam **نَأَتَ** eder; o **يَنْئِتُ** olur; **نَئِتاً**. Ve **أَنَّ**; **يَئِنَّ**; **أَنِيناً**. Ve **أَنْتَ**; **يَأْنِتُ**; **أَنيتاً**; tek bir mânâdadır; ancak **النئيتَ** sesçe onların en gürüdür.
Ebû Ubeyd: **النُّوتيُّ** gemicidir; ve hepsi **النَّواتيّ** ve **النُّوتيُّون**’dur. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **امرأة مأتُونَةٌ**; edepli olduğunda, güzel olmasa bile.
( **وتن أتن** ) : Dedi: **الوَتْنَةُ** borçluyu bırakmama (ona yapışıp kalma)dır; ve **الوَتْنَةُ** muhalefettir.
Leys dedi: **وَتَنَ** yerde **وُتُوناً** ve **أَتِن** **أُتوناً**; orada ikamet ettiğinde. Ve **أتانٌ** ve üç **آتُنٍ**; ve çok **أتُنٌ**.
Dedi: **الأتُون** hamamın ve alçı ocağının ve benzerinin **أَتُون**’udur.
Ferrâ dedi: Araplar **الأَتُّون**’u iki **تاء** ile **أَتَاتين** olarak cem ettiler. Dedi: Bu, **قَسّاً**’ı **قَسَاوسة** olarak cem etmeleri gibidir; onu **مَهالِبة** vezni üzere cem etmek istediler; **السينات** çoğaldı da onlardan birini **واواً** ile değiştirdiler. Dedi: Ve bazen cemi şeddeli yaparlar, tekilini şeddeli yapmazlar; **أُتُون** ve **أَتَاتِين** gibi.
Ebû Zeyd dedi: Sulardan **الوَاتِنُ**; daimî, akıcı olup gitmeyendir.
İbn Şümeyl dedi: **الأتَانُ** **الفَوْدَج**’in oturağıdır; ve hepsi **الأُتُن**’dür. Dedi: Ebû Mevhib bana dedi ki: Eşekler **القَواعِد**’dir; ve **الأُتُن**’ün bir tanesi **حمارة** ve **أَتانٌ**’dır.
Ebû’d-Dukayş dedi: **القواعد** ve **الأُتن** yerden yüksek olanlardır. Ve **أَتانُ الضَّحْل** suda bitmiş (yükselmiş) bulunan büyük kayadır. Ve şu beyti okudu:
عَيْرَانَةٌ كأَتانِ الضَّحْلِ عُلْكومُ
Ebû Amr dedi: **الأتان** suda bulunan kayadır. Ve denildi: O, kuyunun duvar örgüsünün alt tarafında olan kayadır; o hâlde o suyu **تَنِي** eder.
Asmaî dedi:
بِنَاجِيَةٍ كأَتان الثَّمِيل
توفى السُّرَى بَعْدَ أَيْنٍ عَسِيراً
Yani: Kuyruğuyla **عَاسِراً** olarak sabahlar; onunla salınır; rahatlık ve canlılıkla.
İbn Şümeyl dedi: **أَتَانُ الثَّمِيلِ** hiçbir şeyin kaldıramadığı, hareket ettiremediği ve ona nüfuz edemediği kayadır; boyu bir insan boyu, eni de onun gibidir. Ve **أتانُ الرمل** iki bacağı ince küçük bir hayvancıktır.
( **أنت** ) : Ebû Amr: **رجل مَأْنوتٌ**; ve insanlar onu **أَنَتَه** ederler; onu **يَأْنِتونَهُ**; onu kıskandıklarında; o hâlde o **مأنوتٌ** ve **أَنِيتٌ**’tir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والتاء وما يثلثهما)
(وتح) الواو والتاء والحاء: كلمةٌ تدلُّ على قِلَّة في شيء. فالوتْح والوتَح(1) القليل. يقال وَتَحَ العَطِيَّة(2). وتوتَّحْتُ من الشراب: شربت منه قليلاً. وأوتَحْتُ حَظَّه: أقلَلْتُه.‏
(وتد) الواو والتاء والدال: كلمةٌ واحدة، هي الوَتِد، يقال: وَتَدَهُ، وتِدْ وتِدَكَ. ويقال وَتْد أيضاً(3). ووَتِد الأذن: الذي في باطِنِها كأنَّه وَتِد.‏
(وتر) الواو والتاء والراء: باب* لم تَجِئْ كلمُهُ على قياسٍ واحد، بل هي مفرداتٌ لا تتشابَه. فالوَتِيرة: غُرَّة الفَرَس مستديرةً. والوَتِيرة: شَيء يُتعلَّم عليه الطَّعن. والوَتيرة: المداوَمَة على الشَّيء، يقال: هو على وتيرة. والوَتر: الذَّحْل(4)، يقال وَتَرْتُه أتِرُهُ وَتْراً. والوِتر والوَتْر: الفَرد. ووَترُ القَوسِ معروفٌ. يقال وَتَرْتها وأوْتَرتها. والوَتَرة: طرَفُ الأنف.‏
أمَّا المواتَرَة في الأشياء فقال اللِّحيانيّ: لا تكون مواترةً إلا إذا وقعت بينهما فَتْرة، وإلاَّ فهي مُدارَكَة. ويقال: ناقَةٌ مُواتِرةٌ: تضَعُ ركبتَها، ثمَّ تمكُث ثمّ تضَعُ الأخرى.‏
(وتش) الواو والتاء والشين. الوَتْش: القليل الرُّذالُ من كلِّ شيء. والله أعلم بالصَّواب.‏
(وتغ) الواو والتاء والغين: كلمةٌ تدلُّ على إثمٍ وبليَّة. فالوتَغ: الإثم. وأوْتَغَه: ألقاه في بَليَّة. ووتِغَ وَتَغاً: هلَكَ. وأوتَغَه: أهلكه.‏
(وتن) الواو والتاء والنون: كلمةٌ تدل على ثَباتٍ ومُلازَمة. وَاتَنَ الأمرَ: لازَمَه. وماءٌ واتِنٌ: دائم. ومنه الوَتِين: عرقٌ ملازمٌ للقَلْبِ يَسقِيه.‏
--------------ــ
(1) بالفتح والتحريك وككتف.‏
(2) وأوتحها أيضاً.‏
(3) أي بسكون التاء. ويقال ود أيضاً بوزنه مع الإبدال والإدغام.‏
(4) في المجمل: "والوتر الذحل. قال يونس: أهل العالية يقولون الوتر في العدد وفي الذحل الوتر، ونمير (صوابه تميم) تقول وتر في العدد والذحل سواء". وزاد في اللسان أن لغة أهل الحجاز بالضد من لغة أهل العالية.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**التاء** وما يثلثهما)
(**وتح**) **الواو** ve**التاء** ve**الحاء**: Bir şeyde azlığa delâlet eden bir kelime. Şu hâlde **الوتْح** ve**الوتَح**(1) az olan (şey)dir. Denir: **وَتَحَ العَطِيَّة**(2). Ve **توتَّحْتُ من الشراب**: Ondan az içtim. Ve **أوتَحْتُ حَظَّه**: Onu azalttım.

(**وتد**) **الواو** ve**التاء** ve**الدال**: Tek bir kelime; o da **الوَتِد**’dir. Denir: **وَتَدَهُ**; ve **تِدْ تِدَكَ**. Ve **وَتْد** de denir(3). Ve **وَتِد الأذن**: Onun iç tarafında olan, sanki bir **وَتِد** gibi (olan şey)dir.

(**وتر**) **الواو** ve**التاء** ve**الراء**: Bir باب*; kelimeleri tek bir قياس üzere gelmemiştir; bilakis birbirine benzemeyen müfredlerdir. Şu hâlde **الوَتِيرة**: atın alın akı, yuvarlak (olmak üzere). Ve **الوَتِيرة**: üzerine mızrak saplamanın öğrenildiği bir şey. Ve **الوَتيرة**: bir şey üzerinde devamlılık; denir: o, bir **وتيرة** üzerindedir. Ve **الوَتر**: **الذَّحْل**(4); denir: **وَتَرْتُه أتِرُهُ وَتْراً**. Ve **الوِتر** ve**الوَتْر**: tek (sayı). Ve **وَترُ القَوسِ** bilinen (şey)dir. Denir: **وَتَرْتها** ve **أوْتَرتها**. Ve **الوَتَرة**: burnun ucu.

Eşyada **المواتَرَة**’ye gelince, اللِّحيانيّ dedi ki: İkisi arasında bir **فَتْرة** vuku bulmadıkça **مواترة** olmaz; yoksa o, **مُدارَكَة**’dir. Ve denir: **ناقَةٌ مُواتِرةٌ**: dizini koyar, sonra bekler, sonra ötekini koyar.

(**وتش**) **الواو** ve**التاء** ve**الشين**. **الوَتْش**: her şeyden az, düşük (olan)dır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

(**وتغ**) **الواو** ve**التاء** ve**الغين**: Günaha ve belâya delâlet eden bir kelime. Şu hâlde **الوتَغ**: günah. Ve **أوْتَغَه**: onu bir belâya attı. Ve **وتِغَ وَتَغاً**: helâk oldu. Ve **أوتَغَه**: onu helâk etti.

(**وتن**) **الواو** ve**التاء** ve**النون**: Sebat ve ملازمة’ya delâlet eden bir kelime. **وَاتَنَ الأمرَ**: ona ملازمة etti. Ve **ماءٌ واتِنٌ**: daimî. Ve ondan **الوَتِين**: kalbe ملازم olan, onu sulayan bir damardır.

--------------ــ
(1) Fetih ve harekeleme ile ve **ككتف** gibi.
(2) Ve **أوتحها** da.
(3) Yani **التاء**’nın sükûnu ile. Ve بدل ve idğam ile, onun vezninde **ود** da denir.
(4) **المجمل**’de: “Ve **الوتر** **الذحل**’dir. Yûnus dedi ki: **أهل العالية** sayıda **الوتر** derler; ve **الذحل**’de **الوَتر** (derler). Ve **نمير** (doğrusu **تميم**) sayıda ve **الذحل**’de eşit olarak **وتر** der.” Ve **اللسان**’da, **أهل الحجاز**’ın lügatinin **أهل العالية**’ın lügatinin zıddı olduğu ziyade edildi.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوتين: عرق يسقي الكبد، وإذا انقطع مات صاحبه. قال تعالى: ﴿ثم لقطعنا منه الوتين﴾ [الحاقة/46] والموتون: المقطوع الوتين، والمواتنة: أن يقرب منه قربا كقرب الوتين، وكأنه أشار إلى نحو ما دل عليه قوله تعالى: ﴿ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴾ [ق/16] واستوتن الإبل: إذا غلظ وتينها من السمن.

##### Türkçe

- **الوتين**: karaciğeri sulayan bir damar; ve eğer kesilirse sahibi ölür. Yüce Allah dedi ki: ﴿ثم لقطعنا منه **الوتين**﴾ [الحاقة/46]. Ve **الموتون**: **الوتين**’i kesilmiş olan. Ve **المواتنة**: ona, **الوتين**’in yakınlığı gibi bir yakınlıkla yaklaşmaktır; ve sanki Yüce Allah’ın şu sözüne delâlet eden şeye benzer bir şeye işaret etti: ﴿ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴾ [ق/16]. Ve **استوتن الإبل**: **وتين**’i semizlikten kalınlaştığı zaman.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ت ن
قطع الله وتينه وهو عرق يسقي القلب ووتن فهو موتون‏.‏
ومنه‏:‏ وتن بالمكان فهو واتن‏:‏ لازم مقيم وواتنه‏:‏ لازمه وقارنه مواتنةً‏.‏

##### Türkçe

و ت ن
Allah onun **وتينه**’ini kesti; o, kalbi sulayan bir damardır. Ve **وتن**; o hâlde o **موتون**’dur.
Bundan: Bir yerde **وتن** etti; o hâlde o **واتن**’dir: yapışık, ikamet eden. Ve **واتنه**: ona yapıştı ve ona yaklaştı, **مواتنةً**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَتِينُ عِرْقٌ في القلب إذا انقطع مات صاحبه؛ ومنه حديث غسل النبي، صلى الله عليه وسلم: والفَضْل يقول أَرِحْني قَطَعْتَ وَتِيني أَرى شيئاً يَنْزِلُ عليَّ؛ ابن سيده: الوَتِينُ عِرقٌ لاصِقٌ
بالصُّلب من باطنه أَجمع، يَسْقي العُروقَ كلَّها الدمَ ويَسْقي اللَّحْمَ وهو نَهْرُ الجَسد، وقيل: هو عرق أَبيضُ مُسْتَبْطِنُ الفَقار، وقيل: الوتين يَستَقي من الفُؤاد، وفيه الدم. والوَتينُ: الخِلْبُ، وقيل: هو نياطُ القلب، وقيل: هو عرق أَبيض غليظ كأَنه قصبة، والجمع أوْتِنَةٌ ووُتْنٌ. ووَتَنَه وتْناً: أَصاب وَتِينَه؛ قال حُميدٌ الأَرْقطُ: شِرْيانَةٌ تَمْنَعُ بعدَ اللِّينِ،
وصِيغَةٌ ضُرِّجْنَ بالتَّسْنينِ،
من عَلَقِ المَكْليِّ والمَوْتونِ
ووُتِنَ: شكا وَتِينَه. وفي التنزيل العزيز: ثم لَقَطعْنا منه الوَتينَ؛ قال أَبو إسحق: عرْق يَسْتَبْطِنُ الصُّلبَ يجتمع إليه البَطْنُ، وإليه تضم العروق( ) (قوله «وإليه تضم العروق» الذي في التهذيب: وإليه تضرب العروق). ووَتَنَ بالمكانَ وتْناً ووُتُوناً: ثبت وأَقام به. والواتِنُ: الماءُ المَعينُ الدائم الذي لا يذهب؛ عن أَبي زيد.
وفي الحديث: أَمّا تَيْماءُ فعينٌ جاريةٌ، وأَما خَيْبر فماءٌ واتِنٌ أَي دائم. والواتِنُ: الثابت. والماءُ الواتِن: الدائم أَعني الذي لا يجري، وقيل: الذي لا ينقطع. أَبو زيد: الواتِنُ من المياه الدائمُ المَعينُ الذي لا يذهب. الليث: الواتِنُ والواثِنُ لغتان، وهو الشيء المقيم الدائم الراكد في مكانه قال رؤبة:
أَمْطَرَ، في أَكْنافِ غَيْنٍ مُغْيِنِ،
على أَخِلاَّءِ الصَّفاء الوُتَّنِ
قال: يروى بالثاء والتاء، ومعناهما الدَّوْمُ على العَهْد؛ وأَنشد ابن بري لكعب بن زهير:
وهو التَّرِيكَةُ بالمِكَرِّ وحارثٍ،
فَقْعَ القَراقِر بالمكانِ الواتِنِ
قال ابن بري: وقال أَبو عمرو يقال وَتَنَ وأَتَنَ إذا ثَبَتَ في المكان؛ وأَنشد لأَبَّاق الدُّبَيْرِي:
أَتَنْتُ لها، فلم أَزَلْ في خِبائِها
مقيماً إلى أَن أَنْجَزَتْ خِلَّتي وَعْدِي
وقد وَتَنَ ووَثَنَ بمعنى واحد. قال أَبو منصور: المعروف وَتَنَ يَتِنُ، بالتاء، وُتُوناً، والوَتِينُ منه مأْخوذ. والمُواتَنة: المُلازمة؛ وفي الصحاح: المُلازَمة في قلة التفرّق. قال أَبو منصور: ولم أَسمع وَثَنَ، بالثاء، بهذا المعنى لغير الليث، قال: ولا أَدري أَحفِظَه عن العرب أَم لا. الجوهري: وَتَنَ الماءُ وغيره وُتُوناً وتِنَةً أَي دامَ ولم ينقطع. ووَاتَنَ القومُ دارَهم: أَطالوا الإقامة فيها. ووَاتَنَ الرجلَ مُوَاتَنَةً ووِتاناً: فعل ما يفعل، وهي أَيضاً المُطاولة والمُماطلة. والوَتْنُ: أَن تَخْرُجَ رجلا المولود قَبْل رأْسه، لغة في اليَتْنِ، وقيل: الوَتْنُ الذي وُلِدَ منكوساً، فهو مَرَّةً اسم للوِلادِ، ومَرَّةً اسم للولد. وأُوْتَنَتِ المرأَةُ: ولدت وَتْناً كأَيْتَنَتْ إذا ولدت يَتْناً. ابن الأَعرابي: امرأَة مَوْتُونة إذا كانت أَدِيبةً، وإن لم تكن حَسْناء. والوَتْنَةُ: مُلازمةُ الغريم. والوَتْنَة: المخالفة، هاتان بالتاء. والوَثْنة، بالثاء: الكَفْرَةُ.

##### Türkçe

**الوَتِينُ**: kalpte bir damardır; kesildiği zaman sahibi ölür; bundan, Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, yıkanması hadisi: ve **الفَضْل** diyor ki: “Beni rahatlat; **وَتِيني**’mi kestin; üzerime bir şeyin indiğini görüyorum”; İbn Sîde: **الوَتِينُ** omurgaya iç tarafından yapışık bir damardır, bütünüyle; bütün damarları kana sular ve eti sular; o, bedenin nehridir; ve denildi ki: o, omurganın içinde gizli bir beyaz damardır; ve denildi ki: **الوتين** **الفُؤاد**’dan su alır ve onda kan vardır. Ve **الوَتينُ**: **الخِلْبُ**; ve denildi ki: o, kalbin askısıdır; ve denildi ki: o, sanki bir kamış gibi beyaz kalın bir damardır; çoğulu **أَوْتِنَةٌ** ve **وُتْنٌ**’dür. Ve **وَتَنَه** **وتْناً**: **وَتِينَه**’ini vurdu; **حُميدٌ الأَرْقطُ** dedi ki:
شِرْيانَةٌ تَمْنَعُ بعدَ اللِّينِ،
وصِيغَةٌ ضُرِّجْنَ بالتَّسْنينِ،
من عَلَقِ المَكْليِّ والمَوْتونِ

Ve **وُتِنَ**: **وَتِينَه**’inden şikâyet etti. Ve aziz tenzilde: “sonra ondan **الوَتينَ**’i elbette keserdik”; Ebû İshâk dedi ki: omurganın içinde gizli bir damardır; karın ona toplanır ve damarlar ona katılır( ) (onun “ve damarlar ona katılır” sözü, Tehzîb’de olan: “ve damarlar ona vurur”dur). Ve **وَتَنَ** mekânda **وتْناً** ve **وُتُوناً**: sabit oldu ve onda ikamet etti. Ve **الواتِنُ**: gidip gitmeyen, sürekli akan su; Ebû Zeyd’den.

Ve hadiste: “**تَيْماءُ**’ya gelince, o akan bir pınardır; **خَيْبر**’e gelince, o **ماءٌ واتِنٌ**’dir” yani sürekli. Ve **الواتِنُ**: sabit olan. Ve **الماءُ الواتِن**: sürekli olan, yani akmayan; ve denildi ki: kesilmeyen. Ebû Zeyd: **الواتِنُ** sulardan, gidip gitmeyen sürekli akan sudur. Leys: **الواتِنُ** ve **الواثِنُ** iki lehçedir; o, yerinde duran, sürekli, durgun şeydir; Ru’be dedi ki:
أَمْطَرَ، في أَكْنافِ غَيْنٍ مُغْيِنِ،
على أَخِلاَّءِ الصَّفاء الوُتَّنِ

Dedi ki: **الثاء** ile ve **التاء** ile rivayet olunur; ikisinin manası, ahit üzere devamdır; ve İbn Berî, Ka‘b b. Züheyr için okudu:
وهو التَّرِيكَةُ بالمِكَرِّ وحارثٍ،
فَقْعَ القَراقِر بالمكانِ الواتِنِ

İbn Berî dedi ki: Ebû Amr dedi ki: mekânda sabit olunca **وَتَنَ** ve **أَتَنَ** denir; ve Ebbâk ed-Dübeyrî için okudu:
أَتَنْتُ لها، فلم أَزَلْ في خِبائِها
مقيماً إلى أَن أَنْجَزَتْ خِلَّتي وَعْدِي

Ve **وَتَنَ** ve **وَثَنَ** bir manadadır. Ebû Mansûr dedi ki: bilinen **وَتَنَ يَتِنُ**, **بالتاء**, **وُتُوناً**’dur; ve **الوَتِينُ** ondan alınmıştır. Ve **المُواتَنة**: **المُلازمة**; ve Sıhâh’ta: az ayrılmada **المُلازَمة**. Ebû Mansûr dedi ki: Leys’ten başkasından bu manada **وَثَنَ**, **بالثاء**, işitmedim; dedi ki: onu Araplardan mı muhafaza ediyorum yoksa değil mi bilmiyorum. Cevherî: **وَتَنَ** su ve başkası **وُتُوناً** ve **تِنَةً** yani devam etti ve kesilmedi. Ve **وَاتَنَ** kavim evlerini: onda ikameti uzattılar. Ve **وَاتَنَ** adamı **مُوَاتَنَةً** ve **وِتاناً**: onun yaptığı şeyi yaptı; o, ayrıca uzatma ve oyalamadır. Ve **الوَتْنُ**: doğanın iki ayağının başından önce çıkmasıdır; **اليَتْنِ**’de bir dildir; ve denildi ki: **الوَتْنُ** ters doğan kimsedir; o, bir defa doğumun adı, bir defa da çocuğun adıdır. Ve kadın **أُوْتَنَتِ**: **وَتْناً** doğurdu; **أَيْتَنَتْ** gibi, **يَتْناً** doğurduğu zaman. İbnü’l-A‘râbî: kadın **مَوْتُونة**; edepli olduğu zaman, güzel olmasa bile. Ve **الوَتْنَةُ**: borçlunun yakasına yapışma. Ve **الوَتْنَة**: muhalefet; bu ikisi **بالتاء** iledir. Ve **الوَثْنة**, **بالثاء**: kâfirlik.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ت ن * * الوَتِينُ * عِرق في القلب إذا انقطع مات صاحبه

##### Türkçe

* و ت ن * * **الوَتِينُ** * kalpte bir damardır; eğer koparsa sahibi ölür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!الوَتْنَةُ : المُخالَفَةُ .
( *!والواتِنُ : الشَّيءُ ) المُقِيمُ ( الثَّابِتُ

الَّدائِمُ في مكانِهِ ) ؛ ) عن اللَّيْثِ .
( والماءُ ) *!الوَاتِنُ : هو ( المَعِينُ الَّدائِمُ ) الذي لا يذْهَبُ ، عن أَبي زيْدٍ .
وقالَ غيرُهُ : الذي لا يَجْرِي ، وقيلَ : الذي لا يَنْقَطِعُ .
وفي الحدِيثِ : ( أَمَّا تَيْماءُ فعينٌ جارِيةٌ ، وأَمَّا خَيْبر فماءٌ *!واتِنٌ ) .
( *!والوَتِينُ : عِرْقٌ في القَلْبِ إذا انْقَطَعَ ماتَ صاحِبُهُ ) .
( وقالَ ابنُ سِيدَه : هو عِرْقٌ لاصِقٌ بالصُّلْبِ من باطِنِه أَجْمَع ، يَسْقي العُروقَ كُلَّها الدَّمَ ويَسْقي اللحْمَ وهو نَهْرُ الجَسَدِ ؛ وقيلَ : هو عِرْقٌ أَبْيضُ مُسْتَبْطِنُ الفَقارِ ؛ وقيلَ : *!الوَتِينُ يَسْتقِي من الفُؤادِ ، وفيه الدَّمُ ؛ ( ج *!وُتْنٌ ) ، بالضَّمِّ ، ( *!وأَوْتِنَةٌ .
( *!ووَتَنَهُ ، كوَعَدَهُ ) ، *!وَتْناً : ( أَصابَ *!وَتِينَه ) ، فهو *!مَوْتُونٌ ؛ قالَ حُميدٌ الأَرْقطُ :
من عَلَقِ المَكْليِّ *!والمَوْتونِ ( و ) *!وَتَنَ ( الماءُ ) وغيرُهُ *!يَتِنُ ( *!وُتُوناً *!ووَتْنَةً ) ، هكذا في النُّسخِ والصَّوابُ : *!تِنَةً ، كعِدَةٍ ، كما هو نَصُّ الجوْهرِيِّ ، ( دامَ ولم يَنْقَطِعْ .
( *!واسْتَوْتَنَ المالُ ) : ) أَي ( سَمِنَ ) ؛ ) وقيلَ : كَثُرَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!وُتِنَ ، كعُنِيَ : شَكَا وَتِينَه .
*!ووَتَنَ بالمَكانِ *!وَتْناً *!ووُتُوناً : ثَبَتَ وأَقامَ به .
وجَمْعُ *!الوَاتِنِ : *!وُتَّنٌ ، كرُكَّعٍ ؛ قالَ رُؤْبَة :
أَمْطَرَ في أَكْنافِ غَيْنٍ مُغيِنِعلى أَخِلاَّءِ الصَّفاءِ *!الوُتَّنِ *!والوُتَّنُ : الدَّوامُ على العَهْدِ .
*!والمُواتَنَةُ : المُلازَمَةُ في قلَّةِ

التَّفرّقِ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
*!وأَوْتَنَ القومُ دارَهُم : أَطالُوا الإقامَةَ فيها .
والمُواتَنَةُ : المُطاوَلَةُ والمُمَاطَلَةُ .
والوَتْنُ : الذي وُلِدَ منكوساً ، لُغَةٌ في اليَتْنِ . وهو أَيْضاً : أَنْ تَخْرُجَ رِجْلا المَوْلُودِ قَبْل رأْسِهِ ، فهو مَرَّةً اسمٌ للوِلادِ ، ومَرَّةً اسمٌ للوَلدِ .
*!وأَوْتَنَتِ المرْأَةُ : وَلَدَتْ وَلَداً ، كأَيْتَنَتْ .
وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : امْرأَةٌ *!مَوْتُونَةٌ إذا كانتْ أَدِيبةً ، وإن لم تكنْ حَسْناءَ .
*!والوَتْنَةُ : مُلازَمَةُ الغَرِيمِ .

##### Türkçe

: **الوَتْنَةُ**: muhalefet.

(**والواتِنُ**: (şey) (yerinde) ikamet eden (sabit duran, yerinde) daim olan; Leys’ten.)

(Ve su) **الوَاتِنُ**: o, (gitmeyen) (daim kaynak)tır; Ebû Zeyd’den.

Başkası dedi ki: akmayan; ve denildi ki: kesilmeyen.

Hadiste: “Teymâ ise akan bir pınardır; Hayber ise **واتِنٌ** sudur.”

(**الوَتِينُ**: kalpte bir damardır; eğer koparsa sahibi ölür.)

(İbn Sîde dedi ki: o, iç tarafından bütünüyle omurgaya yapışık bir damardır; bütün damarlara kanı içirir ve eti içirir; o, bedenin nehridir; ve denildi ki: o, omurların içinde gizli beyaz bir damardır; ve denildi ki: **الوَتِينُ** gönülden su içer, ve onda kan vardır; (çoğulu **وُتْنٌ**), zamme ile, (**وأَوْتِنَةٌ**).

(**ووَتَنَهُ**، “vaadehu” gibi), **وَتْناً**: (**وَتِينَه**’ini vurdu) (isabet ettirdi); o hâlde o **مَوْتُونٌ**dur; Humeyd el-Arkat dedi ki:

“kızartılmışın asılısından ve **المَوْتونِ**’den”

(Ve) **وَتَنَ** (su) ve başkası **يَتِنُ** (**وُتُوناً** ve **ووَتْنَةً**)—nüshalarda böyledir; doğrusu: **تِنَةً**, “idde” gibi, Cevherî’nin nassı üzere—(devam etti ve kesilmedi).

(**واسْتَوْتَنَ المالُ**): yani (şişmanladı); ve denildi ki: çoğaldı.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:

**وُتِنَ**، “uniyye” gibi: **وَتِينَه**’inden şikâyet etti.

**ووَتَنَ بالمَكانِ** **وَتْناً** ve **ووُتُوناً**: sabit oldu ve orada ikamet etti.

**الوَاتِنِ**’in cemi: **وُتَّنٌ**, “rukkâ‘” gibi; Ru’be dedi ki:

“yağdırdı, yağdıran bir bulutun çevrelerinde, safânın dostları üzerine, **الوُتَّنِ**”

**والوُتَّنُ**: ahit üzere devamlılıktır.

**والمُواتَنَةُ**: ayrılığın azlığında (birlikte) yapışıp kalma; Cevherî onu nakletti.

**وأَوْتَنَ القومُ دارَهُم**: orada ikameti uzattılar.

**والمُواتَنَةُ**: uzatma ve oyalama.

**والوَتْنُ**: ters doğan; **اليَتْنِ**’de bir lugattır. Ve o ayrıca: doğanın iki ayağının başından önce çıkmasıdır; böylece o, bir defa doğumun adı, bir defa çocuğun adıdır.

**وأَوْتَنَتِ المرْأَةُ**: bir çocuk doğurdu; **كأَيْتَنَتْ** gibi.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: kadın **مَوْتُونَةٌ**dur; eğer edepli ise, güzel olmasa bile.

**والوَتْنَةُ**: alacaklıya yapışıp kalmadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

الوَتِينُ
الوَتِينُ ذ [The aorta: or the aorta descendens:] a certain vein [or artery] adhering to the inner side of the backbone all along, which supplies all the [other] veins [or arteries] with blood, and irrigates the flesh, being the river of the body: or a certain thick white vein resembling a cane: [this last is the description given by Zj in his “ Khalk el-Insلn: ”] or [the aorta ascendens;] the نِيَاط of the heart: or a certain white vein within the back of the neck: it is said to draw up [its supply] from the heart, and in it is the blood. ― -b2- Also, the خِلْب, q. v.: pl. أَوْتِنَةٌ and وُتُنٌ: (M:) i. q. نِيَاطُ القَلْبِ. (Bd, and Jel, lxix. 45.) See أَبْهَرُ.

##### Türkçe

**الوَتِينُ**
**الوَتِينُ** ذ: [Aort: yahut inen aort:] omurga kemiğinin iç tarafına boydan boya bitişik olan, bütün [diğer] damarları [yahut atardamarları] kan ile besleyen ve eti sulayan, bedenin ırmağı olan belirli bir damar [yahut atardamar]; yahut kamışa benzeyen belirli bir kalın beyaz damar: [bu sonuncusu, Zj’nin “Khalk el-Insān”ında verdiği tasvirdir:] yahut [çıkan aort;] kalbin **نِيَاط**’ı: yahut boynun arka tarafının içinde bulunan belirli bir beyaz damar: kalpten [besinini] çekip yukarı aldığı söylenir ve onda kan vardır. ― -b2- Ayrıca, **خِلْب**, bkz.: çoğulu **أَوْتِنَةٌ** ve **وُتُنٌ**: (M:) **نِيَاطُ القَلْبِ** ile aynı. (Bd ve Jel, lxix. 45.) **أَبْهَرُ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَتَنَ
وَتَنَ
a.  [ يَتِنُ ] ( n. ac. وَتْنَة 1t ,  وُتُوْن 27 ), Flowed continually,

b.  ( n. ac. وَتْن 1 ,  وَتِيْن 25 ), Wounded in the aorta.

وَاْتَنَ
وَاْتَنَ III ,
a.  Persevered with.

اِسْتَوْتَنَ
اِسْتَوْتَنَ X ,
a.  Grew fat.

وَتْنَة
وَتْنَة 1t ,
a.  Discord, variance.

وَاْتِن
وَاْتِن 21 ,
a.  Firm, steady.

b.  Flowing continuously; perennial.

وَتِيْن
وَتِيْن 25 , ( pl. وُتُن 10 ,  أَوْتِنَة 15t ),
a.  Aorta.

##### Türkçe

وَتَنَ
وَتَنَ
a. [ **يَتِنُ** ] ( n. ac. **وَتْنَة** 1t, **وُتُوْن** 27 ), sürekli olarak aktı,

b. ( n. ac. **وَتْن** 1, **وَتِيْن** 25 ), aortta yaralandı.

وَاْتَنَ
وَاْتَنَ III ,
a. ile sebat etti.

اِسْتَوْتَنَ
اِسْتَوْتَنَ X ,
a. şişmanladı.

وَتْنَة
وَتْنَة 1t ,
a. anlaşmazlık, ayrılık.

وَاْتِن
وَاْتِن 21 ,
a. sağlam, sabit.

b. sürekli akan; daimî.

وَتِيْن
وَتِيْن 25 , ( pl. **وُتُن** 10, **أَوْتِنَة** 15t ),
a. aort.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وتن
وَتَنَ - يَتِنُ - وتين
وَتَنَ - يَتِنُ + النهر أو مجرى الماء: يدوم جريان الماء فيه: يجري ويسيل فيه الماء بشكل ثابت لا ينقطع ولا يذهب
وتين: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من " وَتَنَ - يَتِنُ ": كثير الجريان لا يقف ولا ينقطع: وهو اصطلاحاً الشريان الأبهر: فهو الشريان الذي يجري فيه الدم لا ينقطع ولا يقف طالما ظل المرء حياً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " جريان السوائل في مجرى، بدرجاته المختلفة، وذلك بحسب غزارة وقوة انصباب السائل فيه"، وهي:
نَهِرَ - يَنْهَرُ، وَدَى - يَدِي (اللازم) (وَدِيَ - يَدِي)، وَتَنَ - يَتِنُ، سَالَ - يَسيْلُ، دَفَقَ - يَدْفِقُ (دَفَقَ - يَدْفُقُ)، مَعَنَ - يَمْعَن
الوتين
 	﴿ثم لقطعنا منه الوتين(46)﴾ الحاقة
مختار الصحاح
● [وتن] و ت ن: الوَتِينُ عِرق في القلب إذا انقطع مات صاحبه
معجم الفرائد القرآنية:
و ت ن
"الْوَتِينَ" في قوله تعالى :" ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ " (46) الحاقة .
الوَتين : العرق المتصل من القلب بالرأس، إذا قطع مات صاحبه .
الراغب
وتن
- الوتين: عرق يسقي الكبد، وإذا انقطع مات صاحبه. قال تعالى: }ثم لقطعنا منه الوتين﴿[الحاقة/46] والموتون: المقطوع الوتين، والمواتنة: أن يقرب منه قربا كقرب الوتين، وكأنه أشار إلى نحو ما دل عليه قوله تعالى:﴾ونحن أقرب إليه من حبل الوريد{ [ق/16] واستوتن الإبل: إذا غلظ وتينها من السمن.
ملخص اللسان
1.     الوَتِينُ عِرْقٌ في القلب إذا انقطع مات صاحبه،الوَتِينُ عِرقٌ لاصِقٌ بالصُّلب من باطنه أَجمع، يَسْقي العُروقَ كلَّها الدمَ ويَسْقي اللَّحْمَ وهو نَهْرُ الجَسد،
2.     ووُتْنٌ. ووَتَنَه وتْناً: أَصاب وَتِينَه
3.    ووَتَنَ بالمكانَ وتْناً ووُتُوناً: ثبت وأَقام به.والواتِنُ: الثابت.ووَاتَنَ القومُ دارَهم: أَطالوا الإقامة فيها
4.     وَتَنَ الماءُ وغيره وُتُوناً وتِنَةً أَي دامَ ولم ينقطع.والواتِنُ: الماءُ المَعينُ الدائم الذي لا يذهب؛
5.     والماءُ الواتِن: الدائم أَعني الذي لا يجري،
لسان العرب
● -    وتن: الوَتِينُ عِرْقٌ في القلب إذا انقطع مات صاحبه؛ ومنه حديث غسل   النبي، صلى الله عليه وسلم: والفَضْل يقول أَرِحْني قَطَعْتَ وَتِيني أَرى   شيئاً يَنْزِلُ عليَّ؛ ابن سيده: الوَتِينُ عِرقٌ لاصِقٌ   بالصُّلب من باطنه أَجمع، يَسْقي العُروقَ كلَّها الدمَ ويَسْقي   اللَّحْمَ وهو نَهْرُ الجَسد، وقيل: هو عرق أَبيضُ مُسْتَبْطِنُ الفَقار، وقيل:   الوتين يَستَقي من الفُؤاد، وفيه الدم. والوَتينُ: الخِلْبُ، وقيل: هو   نياطُ القلب، وقيل: هو عرق أَبيض غليظ كأَنه قصبة، والجمع أوْتِنَةٌ   ووُتْنٌ. ووَتَنَه وتْناً: أَصاب وَتِينَه؛ قال حُميدٌ الأَرْقطُ:   شِرْيانَةٌ تَمْنَعُ بعدَ اللِّينِ،   وصِيغَةٌ ضُرِّجْنَ بالتَّسْنينِ،   من عَلَقِ المَكْليِّ والمَوْتونِ   ووُتِنَ: شكا وَتِينَه. وفي التنزيل العزيز: ثم لَقَطعْنا منه الوَتينَ؛   قال أَبو إسحق: عرْق يَسْتَبْطِنُ الصُّلبَ يجتمع إليه البَطْنُ، وإليه   تضم العروق( ) (قوله «وإليه تضم العروق» الذي في التهذيب: وإليه تضرب   العروق). ووَتَنَ بالمكانَ وتْناً ووُتُوناً: ثبت وأَقام به. والواتِنُ:   الماءُ المَعينُ الدائم الذي لا يذهب؛ عن أَبي زيد.   وفي الحديث: أَمّا تَيْماءُ فعينٌ جاريةٌ، وأَما خَيْبر فماءٌ واتِنٌ   أَي دائم. والواتِنُ: الثابت. والماءُ الواتِن: الدائم أَعني الذي لا   يجري، وقيل: الذي لا ينقطع. أَبو زيد: الواتِنُ من المياه الدائمُ المَعينُ   الذي لا يذهب. الليث: الواتِنُ والواثِنُ لغتان، وهو الشيء المقيم   الدائم الراكد في مكانه قال رؤبة:   أَمْطَرَ، في أَكْنافِ غَيْنٍ مُغْيِنِ،   على أَخِلاَّءِ الصَّفاء الوُتَّنِ   قال: يروى بالثاء والتاء، ومعناهما الدَّوْمُ على العَهْد؛ وأَنشد ابن   بري لكعب بن زهير:   وهو التَّرِيكَةُ بالمِكَرِّ وحارثٍ،   فَقْعَ القَراقِر بالمكانِ الواتِنِ   قال ابن بري: وقال أَبو عمرو يقال وَتَنَ وأَتَنَ إذا ثَبَتَ في المكان؛   وأَنشد لأَبَّاق الدُّبَيْرِي:   أَتَنْتُ لها، فلم أَزَلْ في خِبائِها   مقيماً إلى أَن أَنْجَزَتْ خِلَّتي وَعْدِي   وقد وَتَنَ ووَثَنَ بمعنى واحد. قال أَبو منصور: المعروف وَتَنَ يَتِنُ،   بالتاء، وُتُوناً، والوَتِينُ منه مأْخوذ. والمُواتَنة: المُلازمة؛ وفي   الصحاح: المُلازَمة في قلة التفرّق. قال أَبو منصور: ولم أَسمع وَثَنَ،   بالثاء، بهذا المعنى لغير الليث، قال: ولا أَدري أَحفِظَه عن العرب أَم   لا. الجوهري: وَتَنَ الماءُ وغيره وُتُوناً وتِنَةً أَي دامَ ولم ينقطع.   ووَاتَنَ القومُ دارَهم: أَطالوا الإقامة فيها. ووَاتَنَ الرجلَ   مُوَاتَنَةً ووِتاناً: فعل ما يفعل، وهي أَيضاً المُطاولة والمُماطلة. والوَتْنُ:   أَن تَخْرُجَ رجلا المولود قَبْل رأْسه، لغة في اليَتْنِ، وقيل: الوَتْنُ   الذي وُلِدَ منكوساً، فهو مَرَّةً اسم للوِلادِ، ومَرَّةً اسم للولد.   وأُوْتَنَتِ المرأَةُ: ولدت وَتْناً كأَيْتَنَتْ إذا ولدت يَتْناً. ابن   الأَعرابي: امرأَة مَوْتُونة إذا كانت أَدِيبةً، وإن لم تكن حَسْناء.   والوَتْنَةُ: مُلازمةُ الغريم. والوَتْنَة: المخالفة، هاتان بالتاء. والوَثْنة،   بالثاء: الكَفْرَةُ.
مقاييس اللغة:
(وتن) الواو والتاء والنون: كلمةٌ تدل على ثَباتٍ ومُلازَمة. وَاتَنَ الأمرَ: لازَمَه. وماءٌ واتِنٌ: دائم. ومنه الوَتِين: عرقٌ ملازمٌ للقَلْبِ يَسقِيه.‏
القاموس المحيط:
الوَتْنَةُ المُخَالَفَةُ. والواتِنُ الشيء الثابِتُ الدائِمُ في مكانِهِ، والماء المَعِينُ الدائِمُ. والوتينُ عِرْقٌ في القَلْبِ إذا انْقَطَعَ ماتَ صاحِبُهُ ج وُتْنٌ وأوْتِنَةٌ. وَوَتَنَهُ، كَوَعَدَهُ أصابَ وَتينَهُ، و الماءُ وُتُوناً وَوَتْنَةً دامَ ولم يَنْقَطِعْ. واسْتَوْتَنَ المالُ سَمِنَ،
تاج العروس:
( الوتنة المخالفة والواتن الشئ ) المقيم ( الثابت الدائم في مكانه ) عن الليث ( والماء ) الواتن هو ( المعين الدائم ) الذى لا يذهب عن أبى زيد وقال غيره الذى لا يجرى وقيل الذى لا ينقطع وفي الحديث أما تيماء فعين جارية وأما خيبر فماء واتن ( والوتين عرق في القلب إذا انقطع مات صاحبه ) وقال ابن سيده هو عرق لاصق بالصلب من باطنه أجمع يسقى العروق كلها الدم ويسقى اللحم وهو نهرا لجسد وقيل هو عرق أبيض مستبطن الفقار وقيل الوتين يستقى من الفؤاد وفيه الدم ( ج وتن ) بالضم ( وأوتنة ووتنه كوعده ) وتنا ( أصاب وتينه ) فهو موتون قال حميد الارقط * من علق المكلى والموتون * ( و ) ونن ( الماء ) وغيره يتن ( ونونا ووتنة ) هكذا في النسخ والصواب تنة كعدة كما هو نص الجوهرى ( دام ولم ينقطع واستوتن المال ) أي ( سمن ) وقيل كثر * ومما يستدرك عليه وتن كعنى شكا وتينه ووتن بالسكان وتناو وتونا ثبت وأقام به وجمع الواتن وتن كركع قال رؤبة أمطرفى أكناف غين مغين * على أخلاء الصاف ء الوتن والوتن الدوام على العهد والمواتنة الملازمة في قلتة التفرق نقله الجوهرى وأواتن القوم دارهم أطاللوا الاقامة فيها والمواتنة المطاولة والمماطلة والوتن الذى ولد منكو سالغة في اليتن وهو أيضا أن تخرخ رجلا المولود قبل رأسه فهو مرة اسم للولاد ومرة اسم للولد وأوتنت المرأة ولدت ولدا كأيتنت وقال ابن الاعرابي امرأة موتونة إذا كانت أديبة وان لم تكن حسناء والونتنة ملازمة الغريم ( كاستوثن ) بالثاء يقال استوثن المال إذا سمن وقيل كثر

##### Türkçe

وتن
**وَتَنَ - يَتِنُ - وتين**
**وَتَنَ - يَتِنُ** + nehir veya su mecrası: içindeki suyun akışı devam eder: içinde su sabit bir biçimde akar ve süzülür; kesilmez, gitmez.

**وتين**: **" وَتَنَ - يَتِنُ "**den, "فعيل" vezninde mübalağa ism-i fâil: akışı çok olan; durmaz ve kesilmez: ve ıstılah olarak **الشريان الأبهر**dir: o, içinde kanın aktığı atardamardır; kişi hayatta kaldığı müddetçe kesilmez ve durmaz.

Ve lafız, "bir mecrada sıvıların akışı, onun farklı dereceleriyle; bu da, içindeki sıvının dökülüşünün gürlüğüne ve kuvvetine göre" lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**نَهِرَ - يَنْهَرُ**، **وَدَى - يَدِي** (lâzım) (**وَدِيَ - يَدِي**)، **وَتَنَ - يَتِنُ**، **سَالَ - يَسيْلُ**، **دَفَقَ - يَدْفِقُ** (**دَفَقَ - يَدْفُقُ**)، **مَعَنَ - يَمْعَن**

**الوتين**
﴿Sonra elbette ondan **الوتين**i keserdik (46)﴾ **الحاقة**

Muhtârü’s-sıhâh
● [**وتن**] و ت ن: **الوَتِينُ** kalpte bir damardır; kesilirse sahibi ölür.

Muʿcemü’l-ferâʾid el-Kurʾâniyye:
و ت ن
"**الْوَتِينَ**" Yüce Allah’ın şu sözünde: " Sonra elbette ondan **الْوَتِينَ**i keserdik " (46) **الحاقة**.
**الوَتين**: kalpten başa bitişik olan damar; kesilirse sahibi ölür.

Râgıb
وتن
- **الوتين**: karaciğeri sulayan bir damar; kesilirse sahibi ölür. Yüce Allah dedi ki: }sonra elbette ondan **الوتين**i keserdik﴿[**الحاقة**/46]. Ve **الموتون**: **الوتين**i kesilmiş olan; ve **المواتنة**: ona, **الوتين**e yakınlık gibi bir yakınlıkla yaklaşmaktır; sanki Yüce Allah’ın şu sözünün delalet ettiği şeye işaret etti:﴾ve biz ona **حبل الوريد**den daha yakınız{ [ق/16]. Ve **استوتن الإبل**: semizlikten **وتين**i kalınlaştığı zaman.

Lisân özeti
1. **الوَتِينُ** kalpte bir damardır; kesilirse sahibi ölür; **الوَتِينُ** omurgaya iç tarafından bütünüyle yapışık bir damardır; bütün damarlara kanı içirir ve eti içirir; o, bedenin nehridir.
2. Ve **وُتْنٌ**. Ve **وَتَنَه** **وتْناً**: onun **وَتِين**ine isabet etti.
3. Ve **وَتَنَ** mekânda **وتْناً** ve **وُتُوناً**: sabit oldu ve orada ikamet etti. Ve **الواتِنُ**: sabit olan. Ve **وَاتَنَ** kavim evlerini: orada ikameti uzattılar.
4. **وَتَنَ** su ve başkası **وُتُوناً** ve **تِنَةً**: yani devam etti ve kesilmedi. Ve **الواتِنُ**: gitmeyen, devamlı kaynak suyu;
5. ve **الماءُ الواتِن**: devamlı olan, yani akmayan.

Lisânü’l-ʿArab
● - **وتن**: **الوَتِينُ** kalpte bir damardır; kesilirse sahibi ölür; bundan, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, yıkanması hadisi: ve el-Faḍl der ki: “Beni rahatlat; **وَتِيني**mi kestin; üzerime bir şeyin indiğini görüyorum”; İbn Sîde: **الوَتِينُ** omurgaya iç tarafından bütünüyle yapışık bir damardır; bütün damarlara kanı içirir ve eti içirir; o, bedenin nehridir. Ve denildi ki: o, omurların içinde bulunan beyaz bir damardır. Ve denildi ki: **الوتين** **الفؤاد**dan su içer; ve onda kan vardır. Ve **الوَتينُ**: **الخِلْبُ**. Ve denildi ki: o, kalbin **نياط**ıdır. Ve denildi ki: o, sanki bir kamış gibi beyaz kalın bir damardır. Çoğulu **أوْتِنَةٌ** ve **وُتْنٌ**dur. Ve **وَتَنَه** **وتْناً**: onun **وَتِين**ine isabet etti; Humeyd el-Arqaṭ dedi ki:
شِرْيانَةٌ تَمْنَعُ بعدَ اللِّينِ،
وصِيغَةٌ ضُرِّجْنَ بالتَّسْنينِ،
من عَلَقِ المَكْليِّ والمَوْتونِ
Ve **وُتِنَ**: **وَتِين**inden şikâyet etti. Ve aziz tenzilde: sonra elbette ondan **الوَتين**i keserdik; Ebû İshâk dedi ki: omurganın içinde bulunan bir damar; karın ona toplanır; ve damarlara ona doğru katılır( ) ( “ve damarlara ona doğru katılır” sözü, Tehzîb’de: “ve damarlara ona doğru vurur”dur). Ve **وَتَنَ** mekânda **وتْناً** ve **وُتُوناً**: sabit oldu ve orada ikamet etti. Ve **الواتِنُ**: gitmeyen, devamlı kaynak suyu; Ebû Zeyd’den. Ve hadiste: “Teymâ ise akan bir pınardır; Hayber ise **ماءٌ واتِنٌ**dir” yani devamlı. Ve **الواتِنُ**: sabit olan. Ve **الماءُ الواتِن**: devamlı olan, yani akmayan; ve denildi ki: kesilmeyen. Ebû Zeyd: sulardan **الواتِنُ**, gitmeyen devamlı kaynak sudur. el-Leys: **الواتِنُ** ve **الواثِنُ** iki lehçedir; o, yerinde duran, devamlı, durgun şeydir. Ruʾbe dedi ki:
أَمْطَرَ، في أَكْنافِ غَيْنٍ مُغْيِنِ،
على أَخِلاَّءِ الصَّفاء الوُتَّنِ
Dedi ki: ث ile ت ile rivayet olunur; ikisinin manası, ahid üzere devamlılıktır. Ve İbn Berrî, Kaʿb b. Zuheyr için şu beyti okudu:
وهو التَّرِيكَةُ بالمِكَرِّ وحارثٍ،
فَقْعَ القَراقِر بالمكانِ الواتِنِ
İbn Berrî dedi ki: Ebû ʿAmr dedi ki: mekânda sabit olunca **وَتَنَ** ve **أَتَنَ** denir; ve Abbâk ed-Dubeyrî için şu beyti okudu:
أَتَنْتُ لها، فلم أَزَلْ في خِبائِها
مقيماً إلى أَن أَنْجَزَتْ خِلَّتي وَعْدِي
Ve **وَتَنَ** ve **وَثَنَ** bir manadadır. Ebû Mansûr dedi ki: bilinen **وَتَنَ يَتِنُ**dur; ت ile; **وُتُوناً**; ve **الوَتِينُ** ondan alınmıştır. Ve **المُواتَنة**: ملازمة; ve Sıhâh’ta: az ayrılmada ملازمة. Ebû Mansûr dedi ki: bu manada, el-Leys’ten başkasından ث ile **وَثَنَ** işitmedim; dedi ki: ve onu Araplardan mı ezberledi yoksa değil mi bilmiyorum. el-Cevherî: **وَتَنَ** su ve başkası **وُتُوناً** ve **تِنَةً**: yani devam etti ve kesilmedi. Ve **وَاتَنَ** kavim evlerini: orada ikameti uzattılar. Ve **وَاتَنَ** adamı **مُوَاتَنَةً** ve **وِتاناً**: onun yaptığı şeyi yaptı; ve o, ayrıca **المُطاولة** ve **المُماطلة**dir. Ve **الوَتْنُ**: doğanın iki ayağının başından önce çıkmasıdır; **اليَتْن**de bir lehçedir. Ve denildi ki: **الوَتْنُ**, ters doğan şeydir; o, bir defa doğumun adı, bir defa da çocuğun adıdır. Ve **أُوْتَنَتِ** kadın: **وَتْناً** doğurdu; **أَيْتَنَتْ** gibi, **يَتْناً** doğurduğu zaman. İbnü’l-Aʿrâbî: kadın **مَوْتُونة**: edepli olduğu zaman, güzel olmasa bile. Ve **الوَتْنَةُ**: borçluyu ملازمة. Ve **الوَتْنَة**: muhalefet; bu ikisi ت iledir. Ve **الوَثْنة** ث ile: küfür.

Maqâyîsü’l-luġa:
(**وتن**) **الواو** ve **التاء** ve **النون**: sabitlik ve ملازمةya delalet eden bir kelimedir. **وَاتَنَ** işi: ona ملازمة etti. Ve **ماءٌ واتِنٌ**: devamlı. Ondan **الوَتِين**: kalbe ملازمة olan bir damar; onu sular.

el-Qâmûsü’l-muḥîṭ:
**الوَتْنَةُ** muhalefettir. Ve **الواتِنُ**: yerinde sabit, devamlı olan şey; ve devamlı kaynak suyu. Ve **الوتينُ**: kalpte bir damardır; kesilirse sahibi ölür; çoğulu **وُتْنٌ** ve **أوْتِنَةٌ**. Ve **وَوَتَنَهُ**، **كَوَعَدَهُ**: onun **وَتين**ine isabet etti. Ve su **وُتُوناً** ve **وُتْنَةً**: devam etti ve kesilmedi. Ve **اسْتَوْتَنَ** mal: semirdi.

Tâcü’l-ʿArûs:
(**الوتنة** muhalefet; ve **الواتن** şey) yerleşik (yerinde sabit, devamlı) el-Leys’ten. (Ve su) **الواتن** odur: (gitmeyen devamlı kaynak) Ebû Zeyd’den; başkası dedi ki: akmayan; ve denildi ki: kesilmeyen. Ve hadiste: “Teymâ ise akan bir pınardır; Hayber ise **ماء واتن**dir.” (Ve **الوتين** kalpte bir damardır; kesilirse sahibi ölür.) İbn Sîde dedi ki: o, omurgaya iç tarafından bütünüyle yapışık bir damardır; bütün damarlara kanı içirir ve eti içirir; o, beden için bir nehirdir. Ve denildi ki: omurların içinde bulunan beyaz bir damardır. Ve denildi ki: **الوتين** **الفؤاد**dan su içer; ve onda kan vardır. (Çoğulu **وتن**) ضم ile. (Ve **أوتنة** ve **ووتنه كوعده**) **وتنا**: (onun **وتينه**ine isabet etti); o hâlde o **موتون**dur. Humeyd el-Arqaṭ dedi ki: *من علق المكلى والموتون* (Ve) **ونن** (su) ve başkası **يتن** (ve **نونا** ve **وتنة**) nüshalarda böyledir; doğrusu, el-Cevherî’nin nassı üzere, **تنة**dir; **كعدة** gibi. (Devam etti ve kesilmedi. Ve **استوتن المال**) yani (semirdi); ve denildi ki: çoğaldı. *Ve bundan istidrâk edilenlerdendir:* **وتن** **كعنى**: **وتينه**inden şikâyet etti. Ve **وتن** sükûn ile **وتنا** ve **وتونا**: sabit oldu ve orada ikamet etti. Ve **الواتن**in cem‘i **وتن**dur; **كركع** gibi. Ruʾbe dedi ki: **أمطرفى أكناف غين مغين * على أخلاء الصاف ء الوتن**. Ve **الوتن**: ahid üzere devamlılıktır. Ve **المواتنة**: az ayrılmada ملازمة; el-Cevherî nakletti. Ve **أواتن** kavim evlerini: orada ikameti uzattılar. Ve **المواتنة**: **المطاولة** ve **المماطلة**. Ve **الوتن**: ters doğan; **اليتن**de bir lehçedir. Ve o, ayrıca: doğanın iki ayağının başından önce çıkmasıdır; o hâlde bir defa doğumun adı, bir defa da çocuğun adıdır. Ve **أوتنت** kadın: bir çocuk doğurdu; **كأيتنت**. Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: kadın **موتونة**: edepli olduğu zaman, güzel olmasa bile. Ve **الونتنة**: borçluyu ملازمة. (**كاستوثن**) ث ile: “**استوثن المال**” denir; mal semirdiği zaman; ve denildi ki: çoğaldı.
