# وثر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AB%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وثر

وثَرَ الشيءَ وثْراً ووَثَّرَهُ: وَطَّأَه. وقد وَثُر، بالضم، وَثارَة أَي وَطُؤَ، فهو وَثِيرٌ، والأُنثى وَثِيرَةٌ. الوَثيرُ: الفِراشُ الوَطِيءُ، وكذلك الوِثْرُ، بالكسر. وكل شيء جلست عليه أَو نمت عليه فوجدته وطيئاً، فهو وَثِير.يقال: ما تحته وِثْرٌ ووِثارٌ، وشيء وَثْرٌ ووَثِرٌ ووَثير، والاسم الوِثارُ والوَثارُ. وفي حديث ابن عباس قال لعمر: لو اتخذت فِراشاً أَوْثَرَ منه أَي أَوْطَأَ وأَلْيَنَ. وامرأَة وثِيرَةُ العَجِيزَة: وطِيئَتُها، والجمع وَثائِرُ ووِثارٌ. وقال ابن دريد: الوَثيرَة من النساء الكثيرة اللحم، والجمع كالجمع. ويقال للمرأَة السمينة الموافقة للمضاجعة: إِنها لوَثِيرَةٌ، فإِذا كانت ضَخْمَةَ العَجُزِ فهي وَثِيرَةُ العَجُزِ. أَبو زيد: الوَثارَةُ كَثْرَةُ الشحم، والوَثاجَةُ كثرة اللحم؛ قال القَطَاميُّ:
وكأَنَّما اشْتَمَلَ الضَّجِيعُ بِرَيْطَةٍ،
لا بَلْ تَزِيدُ وَثارَةً ولَيانا
وفي حديث ابن عمر وعُيَيْنَةَ بن حِصْنٍ: ما أَخَذْتَها بيضاء غَريرَةً ولا نَصَفاً وثِيرَةً.
والمِيثَرَة: الثوبُ الذي تُجَلَّلُ به الثياب فيعلوها. والمِيْثَرَة: هنَةٌ كهيئة المِرْفَقَةِ تتخذ للسَّرْج كالصُّفَّة، وهي المَواثِرُ والمَياثِرُ، الأَخيرة على المعاقَبَةِ، وقال ابن جني: لَزِمَ البَدَلُ فيه كما لزم في عِيدٍ وأَعْيادٍ. التهذيب: والمِيثَرَةُ مِيْثَرَةُ السَّرْجِ والرَّحْلِ يُوَطَّآن بها، ومِيثَرَةُ الفَرَسِ: لِبْدَتُه، غير مهموز. قال أَبو عبيد: وأَما المَياثِرُ الحُمْرُ التي جاء فيها النهي فإِنها كانت من مراكب الأَعاجم من ديباج أَو حرير. وفي الحديث: أَنه نهى عن مِيثَرَة الأُرْجُوان؛ هي وِطاءٌ محشوّ يُترَكُ على رحل البعير تحت الراكب. والمِيثَرَةُ، بالكسر، مِفْعَلَةٌ من الوثَارَةِ، وأَصلها مِوْثَرَةٌ، فقلبت الواو ياء لكسرة الميم، والأُرْجُوانُ صِبْغ أَحمر يتخذ كالفِراشِ ، الصغير ويحشى بقطن أَو صوف يجعهل الراكب تحته على الرحال فوق الجمال؛ قال ابن الأَثير: ويدخل فيه مَياثِرُ السُّروج لأَن النهي يشتمل على كل مِيْثَرَةٍ حمراءَ سواء انت على رحل أَو سرج.
والوَاثِرُ: الذي يَأْثُرُ أَسفلَ خُفِّ البعير، وأَرى الواو فيه بدلاً من الهمزة في الآثِرِ.
والوَثْرُ، بالفتح: ماء الفحل يجتمع في رحم الناقة ثم لا تَلْقحُ؛ ووَثَرَها الفحلُ يَثِرُها وَثْراً: أَكثر ضِرابَها فلم تَلْقَحْ. أَبو زيد: المَسْطُ أَن يُدْخِلَ الرجلُ اليدَ في الرحم رحمِ الناقة بعد ضِرابِ الفحل إِياها فيستخرج وَثْرَها، وهو ماء الفحل يجتمع في رحمها ثم لا تَلْقَحُ منه؛ وقال النضرُ: الوَثْرُ أَن يضربها على غير ضَبْعَةٍ. قال: والمَوْثُورَةُ تُضْرَبُ في اليوم الواحد مراراً فلا تَلْقَحُ. وقال بعض العرب: أَعْجَبُ النكاح وَثْرٌ على وِثْرٍ أَي نكاحٌ على فِراشٍ وَثِير. واسْتوْثَرْتُ من الشيء أَي استكثرت منه، مثل اسْتَوْثَنْتُ واسْتَوْثَجْتُ. ابن الأَعرابي: التَّواثِيرُ الشُّرَطُ، وهم العَتَلَةُ والفَرَعَةُ والأَمَلَةُ، واحدهم آمِلٌ مثل كافر وكَفَرَةٍ.
ابن سيده: والوَثْرُ جلد يُقَدُّ سُيُوراً عَرْضُ السير منها أَربع أَصابع أَو شِبْرٌ تلبَسُه الجارية الصغيرة قبل أَن تُدْرِكَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
عَلِقْتُها وهي عليها وَثِرْ،
حتى إِذا ما جُعِلَتْ في الخِدِرْ،
وأَتْلَعَتْ بمثلِ جِيدِ الوَبِرْ
وقال مرة: وتلبسه أَيضاً وهي حائض، وقيل: الوَثْرُ النُّقْبَةُ التي تلبس، والمعنيان متقاربان، قال: وهو الرَّيْطُ أَيضاً.

### Türkçe

**وثَرَ** şeyi **وثْراً** ve **وَثَّرَهُ**: onu yumuşattı. Ve (fiil) **وَثُر** (ötre ile) ve **وَثارَة**: yani yumuşak oldu; o hâlde o **وَثِيرٌ**’dir, dişisi **وَثِيرَةٌ**’dir. **الوَثيرُ**: yumuşak döşek; bunun gibi **الوِثْرُ** da (kesre ile). Üzerine oturduğun yahut üzerine yattığın her şey, onu yumuşak bulursan, o **وَثِير**’dir. Denir ki: “Altında **وِثْرٌ** ve **وِثارٌ** var”; ve **وَثْرٌ** ve **وَثِرٌ** ve **وَثير** bir şey; isim **الوِثارُ** ve **الوَثارُ**’dur. İbn Abbas’ın hadisinde: Ömer’e dedi ki: “Ondan daha **أَوْثَرَ** bir döşek edinseydin”; yani daha yumuşak ve daha yumuşak (daha esnek). Ve **وثِيرَةُ العَجِيزَة** kadın: onun yumuşaklığıdır; çoğulu **وَثائِرُ** ve **وِثارٌ**’dır. İbn Düreyd dedi ki: kadınlardan **الوَثيرَة** eti çok olan (kadın)dır; çoğulu da çoğul gibidir. Ve kadına, şişman, yatmaya elverişli olana denir: “O mutlaka **وَثِيرَةٌ**’dir”; eğer kalçası iri ise o **وَثِيرَةُ العَجُزِ**’dür. Ebû Zeyd: **الوَثارَةُ** yağın çokluğudur, **الوَثاجَةُ** etin çokluğudur; **القَطَاميُّ** dedi ki:
وكأَنَّما اشْتَمَلَ الضَّجِيعُ بِرَيْطَةٍ،
لا بَلْ تَزِيدُ وَثارَةً ولَيانا
İbn Ömer ve **عُيَيْنَةَ بن حِصْنٍ** hadîsinde: “Onu beyaz, safdil olarak da almadın; ne de yarım (yaşlı) **وثِيرَةً** olarak.”

**والمِيثَرَة**: elbiselerin üzerine örtülen, böylece onların üstüne çıkan (örtü) olan kumaş. Ve **المِيْثَرَة**: yastık biçiminde bir şey; eyer için, sedir gibi yapılır; bunlar **المَواثِرُ** ve **المَياثِرُ**’dir; sonuncusu **المعاقَبَةِ** üzerinedir. İbn Cinnî dedi ki: onda bedel (değişim) lâzım oldu; **عِيدٍ** ve **أَعْيادٍ**’da lâzım olduğu gibi. **التهذيب**: ve **المِيثَرَةُ** eyerin ve semerin **مِيْثَرَةُ**’sidir; onunla yumuşatılırlar; ve atın **مِيثَرَةُ**’si: onun keçesidir; hemzesiz. Ebû Ubeyd dedi ki: yasaklamanın geldiği kırmızı **المَياثِرُ** ise, onlar Acemlerin bineklerinden idi; dibâc yahut ipekten. Hadiste: **مِيثَرَة** **الأُرْجُوان**’dan nehyetti; o, deve semeri üzerinde binicinin altında bırakılan, içi doldurulmuş bir altlıktır. Ve **المِيثَرَةُ** (kesre ile), **الوثَارَةِ**’den **مِفْعَلَةٌ**’dır; aslı **مِوْثَرَةٌ**’dir; mimin kesresi sebebiyle vav yâ’ya çevrildi. Ve **الأُرْجُوانُ** kırmızı bir boyadır; küçük döşek gibi yapılır ve pamuk yahut yünle doldurulur; binen kimse onu, develerin üzerindeki semerlerin üstünde altına koyar. İbnü’l-Esîr dedi ki: eyerlerin **مَياثِرُ**’i de buna girer; çünkü nehiy, semer üzerinde olsun yahut eyer üzerinde olsun, her kırmızı **مِيْثَرَةٍ**’yi kapsar.

**والوَاثِرُ**: devenin hufunun altını izleyen (aşındıran) şeydir; ve ben, ondaki vavı, **الآثِرِ**’deki hemzeden bedel görüyorum.

**والوَثْرُ** (fetha ile): erkek devenin suyu; dişi devenin rahminde toplanır, sonra gebe kalmaz. Ve erkek deve onu **وَثَرَها**; onu **يَثِرُها وَثْراً**: onunla çokça çiftleşti de gebe kalmadı. Ebû Zeyd: **المَسْطُ** erkeğin onunla çiftleşmesinden sonra, adamın eli dişi devenin rahmine sokup **وَثْرَها**’sını çıkarmasıdır; o, erkeğin suyudur; rahminde toplanır, sonra ondan gebe kalmaz. Nadr dedi ki: **الوَثْرُ** onunla, uygun kızgınlık hâli olmaksızın çiftleşmesidir. Dedi ki: **والمَوْثُورَةُ** bir günde defalarca çiftleşilir de gebe kalmaz. Bazı Araplar dedi ki: “En şaşırtıcı nikâh, **وَثْرٌ** üzerine **وِثْرٍ**’dür”; yani yumuşak bir döşek üzerinde nikâh.

**واسْتوْثَرْتُ** şeyden: yani ondan çok istedim/çokça aldım; **اسْتَوْثَنْتُ** ve **واسْتَوْثَجْتُ** gibi. İbnü’l-A‘râbî: **التَّواثِيرُ** şart koşanlar/şartlar (şurût)tur; onlar **العَتَلَةُ** ve **الفَرَعَةُ** ve **الأَمَلَةُ**’dir; onların bir teki **آمِلٌ**’dir; kâfir ve **كَفَرَةٍ** gibi.

İbn Sîde: ve **الوَثْرُ** kayışlar hâline getirilen bir deridir; o kayışın eni dört parmak yahut bir karıştır; küçük kız, ergenliğe erişmeden önce onu giyer; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyiti okudu:
عَلِقْتُها وهي عليها وَثِرْ،
حتى إِذا ما جُعِلَتْ في الخِدِرْ،
وأَتْلَعَتْ بمثلِ جِيدِ الوَبِرْ
Ve bir kere dedi ki: onu hayızlı iken de giyer. Ve denildi ki: **الوَثْرُ** giyilen delik/açıklık (nukbe)dir; iki anlam birbirine yakındır. Dedi ki: o, **الرَّيْطُ** da (yani)dır.
