# وثر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AB%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وثر

وثره يثره ثرة ووثرا، ووثره توثيرا: وطأه، وقد وثر، ككرم، وثارة: وطؤ، فهو وثر، بالفتح، ووثر، ككتف، ووثير، كأمير، وهي وثيرة. وإنما خالف قاعدته هنا، وهي قوله، وهي بهاء، لئلا يظن أن الأنثى وثرة ووثيرة، فإنه لم يسمع ذلك. والاسم الوثارة، بالكسر والفتح، وفي حديث ابن عباس قال لعمر: لو اتخذت فراشا أوثر منه، أي أوطأ وألين. وما أوثر فراشك. والوثير: الفراش الوطئ، وكذلك الوثر، وكل شيء جلست عليه أو نمت عليه فوجدته وطيئا فهو وثير. من المجاز: الوثيرة ممن النساء: الكثيرة اللحم، قاله ابن دريد. هي السمينة الموافقة للمضاجعة، فإذا كانت ضخمة العجز فهي وثيرة العجز. ج وثائر ووثار. والوثير والوثر، بالكسر، والميثرة وهي مفعلة من الوثارة غير مهموز وأصلها موثرة، قلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها: الثوب الذي تجلل به الثياب فيعلوها. والميثرة: هنة كهيئة المرفقة تتخذ للسرج كالصفة، ج مواثر ومياثر، الأخيرة على المعاقبة. وقال ابن جني: لزم البدل فيه كما في عيد وأعياد. المياثر: جلود السباع، قال ابن الأثير: أما المياثر الحمر التي جاء فيها النهي فإنها من مراكب العجم كانت تتخذ من الحرير والديباج، وفي الحديث أنه نهى عن ميثرة الأرجوان، هي وطاء محشو يترك على رحل البعير تحت الراكب. وفي التهذيب: ميثرة السرج والرحل يوطآن بها. وميثرة الفرس: لبدته. قال ابن الأثير: ويدخل فيه مياثر السروج، لأن النهي يشتمل على كل ميثرة حمراء سواء كانت على رحل أو سرج. عن ابن الأعرابي: التواثير: الشرط، وهم العتلة والفرعة والأملة، وهم التآثير، وتقدم مرارا في مواضع متعددة، الواحد تؤثور وهو الجلواز. قال ابن سيده: الوثر، بالفتح: نقبة من أدم تقد سيورا، عرض السير منها أربع أصابع أو شبر. أو سيور عريضة تلبسها الجارية الصغيرة قبل أن تدرك، عن ابن الأعرابي. وقال مرة: وتلبسه أيضا وهي حائض، وقيل: الوثر: النقبة التي تلبس، والمعنيان متقاربان، وهو الرهط أيضا، وأنشد أبو زياد:
  علقتها وهي عليها وثر الوثر: ثوب كالسراويل لا ساقي له، نقله الصاغاني. قال شيخنا: قلت كثيرا ما يأتون بمثل هذا التركيب وحذف النون لأن اللام ملحقة. قيل: هو شبه صدار، نقله الصاغاني أيضا. الوثر: ماء الفحل يجتمع في رحم الناقة ثم لا تلقح منه، قاله أبو زيد، وقد وثرها الفحل يثرها وثرا، إذا أكثر ضرابها فلم تلقح. وقال أبو زيد: المسط: أن يدخل الرجل اليد في الرحم رحم الناقة بعد ضراب الفحل إياها، فيستخرج وثرها، وقال النضر: الوثر: أن يضربها على غير ضبعة، قال: والموثورة تضرب في اليوم الواحد مرارا فلا تلقح. ووثير بن المنذر النسفي، كزبير: محدث، روى عن مأمون بن الحسن وغيره. واستوثر منه: استكثر، مثل استوثن واستوثج، وقد تقدما. قال بعض العرب: أعجب الأشياء - وفي اللسان أعجب النكاح - وثر، بالفتح، على وثر، بالكسر، أي نكاح على فراش وثير، أي وطئ. ويقال: ما تحته وثر ووثار، أي فراش لين. والأوثر: العداوة، نقله الصاغاني. والوثارة: كثرة اللحم، هكذا في سائر النسخ وهذا مخالف لما نقل عن أبي زيد: الوثارة: كثرة اللحم، وقال القطامي:
  وكأنما اشتمل الضجيع بريطة                      لا بل تزيد وثـارة ولـيانـا

  ومما يستدرك عليه: الواثر: الذي يأثر أسفل خف البعير. قال ابن سيده: وأرى الواو فيه بدلا من الهمزة في الآثر. واستوثر الفراش: استوطأه، ويقال: إذا تزوجت امرأة فاستوثرها. وهو مجاز. والواثر: الثابت على الشيء. نقله الصاغاني. والوثر: النزو، نقله الصاغاني أيضا.

### Türkçe

**وثره** **يثره** **ثرة** ve **وثرا**; ve **وثره** **توتيرا**: onu çiğnedi; ve gerçekten **وثر** oldu, **كرم** gibi; **وثارة**: çiğneme; o hâlde o **وثر**’dür, fetha ile; ve **وثر**’dür, **كتف** gibi; ve **وثير**’dir, **أمير** gibi; ve o (dişisi) **وثيرة**’dir. Ancak burada kaidesine muhalefet etti; o da onun sözü olan “ve o (dişisi) **بهاء** iledir” (kaidesi)dir; ta ki dişinin **وثرة** ve **وثيرة** olduğu zannedilmesin; çünkü bu işitilmemiştir. İsim **الوثارة**’dır; kesre ve fetha ile. İbn عباس hadîsinde: عمر’a dedi ki: “Keşke ondan daha **أوثر** bir döşek edinseydin”; yani daha çok çiğnenmiş ve daha yumuşak. “Senin döşeğin ne **أوثر**.” **الوثير**: çiğnenmiş döşek; bunun gibi **الوثر** de (böyledir). Ve üzerine oturduğun yahut üzerine yattığın her şey, onu çiğnenmiş bulursan o **وثير**’dir.

Mecazdandır: kadınlardan **الوثيرة**: eti çok olan; bunu İbn دريد söyledi. O, cimaa uygun şişmandır; eğer kalçası iri olursa o **وثيرة العجز**’dir. Çoğulu **وثائر** ve **وثار**.

**الوثير** ve **الوثر** (kesre ile); ve **الميثرة**: **الوثارة**’dan **مفعلة** veznindedir; hemzesizdir; aslı **موثرة** idi; öncesindeki kesre sebebiyle vav yâ’ya çevrildi: elbiselerin üzerine örtünülen, böylece onların üstüne çıkan elbise. **الميثرة**: yastıkçık heyeti gibi bir şey; eyer için, minder gibi yapılır. Çoğulu **مواثر** ve **مياثر**; sonuncusu muâkabe üzere. İbn جني dedi ki: onda bedel lâzım oldu; **عيد** ve **أعياد**’da olduğu gibi. **المياثر**: yırtıcı hayvan derileri. İbn الأثير dedi ki: Nehyin geldiği kırmızı **المياثر** ise, Acemlerin bineklerindendi; ipek ve dibâc’dan yapılırdı. Hadîste: **ميثرة الأرجوان**’dan nehyetti: o, deve semerinin üzerinde, binicinin altında bırakılan, içi doldurulmuş bir yaygıdır. **التهذيب**’de: **ميثرة السرج والرحل** onunla çiğnenir. **ميثرة الفرس**: onun keçesi. İbn الأثير dedi ki: Buna eyerlerin **مياثر**’i de girer; çünkü nehiy, semer üzerinde olsun eyer üzerinde olsun her kırmızı **ميثرة**’yı kapsar.

İbn الأعرابي’den: **التواثير**: şart; onlar **العتلة** ve **الفرعة** ve **الأملة**’dir; ve onlar **التآثير**’dir; çeşitli yerlerde defalarca geçti. Tekili **تؤثور**’dur; o **الجلواز**’dır.

İbn سيده dedi ki: **الوثر** (fetha ile): deriden bir delik; kayışlar kesilir; kayışın eni ondan dört parmak yahut bir karıştır. Yahut: küçük cariyenin, bulûğa ermeden önce giydiği geniş kayışlar; İbn الأعرابي’den. Bir defa da dedi ki: Hayızlı iken de onu giyer. Ve denildi ki: **الوثر**: giyilen delik; iki mânâ birbirine yakındır. Ve o, **الرهط** da (demektir). أبو زياد şu beyti okudu:
  علقتها وهي عليها وثر

**الوثر**: paçası olmayan, şalvar gibi bir elbise; bunu الصاغاني nakletti. Şeyhimiz dedi ki: Dedim ki: çoğu kez bunun gibi bir terkiple gelirler; ve nûn’u hazfederler; çünkü lâm ilhâk edilmiştir. Denildi ki: o, bir çeşit göğüslük gibidir; bunu da الصاغاني nakletti.

**الوثر**: erkek devenin suyu; dişi devenin rahminde toplanır, sonra ondan gebe kalmaz; bunu أبو زيد söyledi. Ve erkek deve onu **يثرها** **وثرا** olarak **وثرها** etti; yani onu çokça aşınca da gebe kalmadığında. أبو زيد dedi ki: **المسط**: erkeğin onu aşmasından sonra, adamın eli dişi devenin rahmine, rahmine sokması; sonra onun **وثر**’unu çıkarmasıdır. النضر dedi ki: **الوثر**: onu **ضبعة** olmaksızın aşmasıdır. Dedi ki: **الموثورة** bir günde defalarca aşılır da gebe kalmaz.

**وثير بن المنذر النسفي**، **زبير** gibi: muhaddis; مأمون بن الحسن ve başkasından rivayet etti.

**استوثر** ondan: çoğalttı/çok istedi; **استوثن** ve **استوثج** gibi; ikisi daha önce geçti. Bazı Araplar dedi ki: “Şeylerin en şaşırtıcısı—ve **اللسان**’da: en şaşırtıcı nikâh— **وثر** (fetha ile) üzerine **وثر** (kesre ile)dir”; yani **وثير** döşek üzerinde nikâh; yani çiğnenmiş (yumuşak). Ve denilir: “Altında **وثر** ve **وثار** var”; yani yumuşak döşek. **الأوثر**: düşmanlık; bunu الصاغاني nakletti. **الوثارة**: etin çokluğu; diğer bütün nüshalarda böyledir; bu, أبو زيد’den nakledilene muhaliftir: **الوثارة**: etin çokluğu. القطامي dedi ki:
  وكأنما اشتمل الضجيع بريطة                      لا بل تزيد وثـارة ولـيانـا

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الواثر**: devenin nalının altını **يأثر** eden (yaralayan/izleyen) kimse. İbn سيده dedi ki: Ben, ondaki vavın **الآثر**’deki hemzeden bedel olduğunu görüyorum. **استوثر الفراش**: onu çiğnenmiş/yumuşak buldu. Ve denilir: Bir kadınla evlendiğinde onu **استوثرها** edersen. Bu mecazdır. **الواثر**: bir şey üzerinde sabit duran; bunu الصاغاني nakletti. **الوثر**: sıçrama/atlama (çiftleşme sıçrayışı); bunu da الصاغاني nakletti.
